NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
LỜI MỞ ĐẦU
Với việc vận dụng phép biện chứng và quan niệm lịch sử duy vật thông qua khảo
sát các quy luật chung của sự đối lập và đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản’
tìm thấy lực lượng vật chất hiện thực lật đổ chủ nghĩa tư bản xây dựng chủ nghĩa xã hội
là giai cấp vô sản và rút ra kết luận khoa học giai cấp vô sản tất sẽ thắng lợi và giai cấp tư
sản tất sẽ diệt vong ; Mác đã khắc phục được những thiếu sót căn bản của chủ nghĩa xã
hội không tưởng, sáng lập học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học.
Trong vòng 150 năm, sau khi "Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” ra đời, trào lưu
lịch sử xã hội chủ nghĩa trào dâng như nước vỡ bờ, chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở
thành khoa học, từ thực tiễn một nước trở thành thực tiễn nhiều nước đã ảnh hưởng sâu
sắc đến sự phát triển của xã hội loài người thời đại ngày nay.
Vào cuối những năm 80 và đầu những năm 90 của thế kỷ XX, thế giới nổi lên cơn
giông tố, Liên xô tan rã, Đông Âu biến động, phong trào xã hội chủ nghĩa lâm vào thoái
trào, nhưng chủ nghĩa xã hội với tư cách tà một trào lưu có ảnh hưởng sâu sắc đến tiến
trình lịch sử nhân loại vẫn giữ được lực tác động to lớn trong thời đại ngày nay.
Nhưng tương lai của chủ nghĩa xã hội sẽ về đâu? Lời giải đáp khoa học chân
chính cho câu hỏi này chỉ có thể có được trên cơ sở nắm vững những nguyên lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác-Lênin và vận dụng sáng tạo những nguyên lý đó vào việc phân tích
bối cảnh cụ thể của thời đại ngày nay.

Trang 1
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
A. NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC
I. SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC
Ngày 7 tháng 11 năm 1917, giai cấp công nhân Nga, dưới sự lãnh đạo
của Đảng Bônsêvích Nga đã lãnh đạo quần chúng nhân dân khởi nghĩa phá tan dinh
lũy cuối cùng của Chính phủ lâm thời tư sản, lật đổ chế độ chuyên chế Nga

Đây là giai đoạn chủ nghĩa xã hội phát triển thành hệ thống xã hội chủ nghĩa
thế giới.
Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, hàng loạt các nước xã hội chủ nghĩa ra đời,
nhất là từ sau khi nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa xuất hiện, cùng với những
thành tựu to lớn của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa về kinh tế, xã hội, văn hóa,
khoa học công nghệ…hệ thống xã hội chủ nghĩa đã trở thành chổ dựa vững chắc

Trang 2
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
cho phong trào vì hòa bình, tiến bộ trên thế giới, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh của các
thế lực phản động quốc tế.
Những thành tựu xây dựng xã hội chủ nghĩa của các nước xã hội chủ nghĩa đã
cổ vũ mạnh mẽ phong t rào đấu tranh vì dân sinh, dân chủ, tiến bộ xã hội trong các
nước tư bản chủ nghĩa, đã động viên các nước thuộc địa đứng lên đấu tranh giành
độc lập dân tộc. Trong những năm 60 của thế kỷ XX, khoảng 100 quốc gia giành
được độc lập với những mức độ khác nhau.
Bên cạnh những kết quả đó, trong giai đoạn này, trong phong trào cộng sản và
cong nhân quốc tế đã có những bất hòa. Trong Di chúc của Hồ Chí Minh, phần về
phong trào cộng sản thế giới, Người viết: “…tôi càng tự hào về sự lớn mạnh của
phong trào cônghj sản và công nhân quốc tế bao nhiêu, thì tôi càng đau lòng bấy
nhiêu vì sự bất hòa hiện nay giữa các đảng anh em!”.
Giai đoạn thứ ba: Từ cuối những năm 1970 tới cuối những năm 1980.
Trong giai đoạn này ở nhiều nước xã hội chủ nghĩa không chú ý tới công tác
xây dựng đảng, nhiều kẻ cơ hội chui vào hàng ngũ đảng cộng sản. Một số người
mắc vào tệ sung bái cá nhân, không ít người mắc bệnh kiêu ngạo cộng sản, không
nhìn thấy và không đánh giá đúng những thay đổi trong chính sách tư bản chủ
nghĩa. Ở không ít các nước xã hội chủ nghĩa, bộ máy nhà nước trở nên quan liêu, vi
phạm những quyền dân chủ của nhân dân. Trong xây dựng kinh tế chủ quan nóng
vội, không tuân thủ những quy luật kinh tế khách quan, chậm đưa tiến bộ khoa học-

sống xã hội, tranh thủ những điều kiện thuận lợi do cuộc cách mạng khoa học và
công nghệ tạo ra, không ngừng nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống nhân
dân, để nâng cao sức mạnh mọi mặt của đất nước.
Trải qua những thăng trầm lịch sử, những người cộng sản ở các nước thuộc
Liên Xô trứơc đây và các nước Đông Âu đã nhận ra bộ mặt kẻ thù, đang ra sức tập
hợp lực lượng, tiến hành cuộc đâu tranh bền bỉ nhằm khôi phục những giá trị của
chủ nghĩa xã hội để đưa đất nứoc trở lại con đường xã hội chủ nghĩa.
Từ thực tiễn những năm vừa qua giúp cho giai cấp công nhân, nhân dân tiến bộ
trên thế giới thấy được bộ mặt thật và nguy hiểm của chủ nghĩa tư bản hiện đại, từ
đó mà đoàn kết lại với nhau để đấu tranh xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, đưa đất nứoc đi
theo con đường chủ nghĩa xã hội.
“Trong thời đại ngày nay: “ Chủ nghĩa xã hội trên thế giới, từ những bài học
thành công và thất bại cũng như khát vọng và sự thức tỉnh của các dân tộc, có điều
kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới. Theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài
người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”.
III. THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN
THỰC
1. Thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực
Từ tháng 11 năm 1917 cho đến sự kiện tháng 8 năm 1991, chủ nghĩa
xã hội ở Liên Xô đã tồn tại hơn 70 năm, ở các nước Đông Âu hơn 40 năm
kể từ năm 1945, Liên Xô và các nước Đông Âu đã có một thời phát triển rực
rỡ và đạt được những thành tựu to lớn sau đây:
Một là, Chế độ xã hội chủ nghĩa đã từng bước đưa nhân dân lao động lên làm
chủ xã hội, thúc đẩy trào lưu đấu tranh cho quyền tự do dân chủ trên toàn thế giới.
Sự ra đời của chế độ xã hội chủ nghĩa cũng có nghĩa là chế độ dân chủ được thiết
lập, chế độ dân chủ cho tuyệt đại đa số nhân dân lao động, thực hiện ngày càng đầy
đủ những quyền dân chủ, ngăn ngừa và trấn áp những hành vi xâm phạm quyền tự
do dân chủ của nhân dân. Chế độ xã hội chủ nghĩa không chỉ bảo đảm quyền làm
chủ trên thực tế cho nhân dân lao động ở các nước xã hội chủ nghĩa, mà hơn thế nữa
nó còn thúc đẩy trào lưu đấu tranh cho quyền tự do dân chủ ở các nước tư bản

Bốn là, Sức mạnh của chủ nghĩa xã hội hiện thực đóng vai trò quyết định đẩy
lùi nguy cơ chiến tranh huỷ diệt, bảo vệ hoà bình thế giới.
Năm là, nhân dân lao động tở các nước phương Tây được sức hấp dẫn thực
tế của chủ nghĩa xã hội đã đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ, các phúc lợi
xã hội Với sức ép của các nước xã hội chủ nghĩa, các nước phương Tây đã phải
nhượng bộ và chấp nhận thực tế rất nhiều yêu sách đó.
Tóm lại, Chủ nghĩa xã hội hiện thực đã trải qua một thời kỳ phát triển rực rỡ,
có những thành tựu to lớn và đã phát huy tác dụng mạnh mẽ đến tiến trình phát triển
lịch sử của loài người.
2. Hạn chế của chủ nghĩa xã hội hiện thực
Bên cạnh nhựng thành tựu to lớn đã được, chủ nghĩa xã hội hiện thực vẫn tồn
tại những hạn chế trong cả về chính trị lẫn kinh tế.
Về vấn đề dân chủ: trong một thời gian dài thì chủ nghĩa xã hội chưa thực hiện
được đúng và đầy đủ bản chất của nền dân chủ dưới chủ nghĩa xã hội theo quan
điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin mà là một nền dân chủ hình thức, cắt xén, thậm
chí còn có lúc giả dối.
Về vấn đề Đảng: trên thực tế ở nhiều nước xã hội chủ nghĩa trong giả dối vừa
qua thì Đảng chưa làm tròn vai trò của người chiến sĩ tiên phong. Trong tư duy thể
hiện giáo điều.
Về công tác tư tưởng lý luận, tổ chức thể hiện sự yếu kém, chưa theo sát và
theo kịp sự phát triển thực tiễn và yêu cầu cách mạng, lẫn lộn chức năng của Đảng
và của Nhà nước.
Trong lĩnh vực Nhà nước: nhiều nước xã hội chủ nghĩa trong thời gian qua
chưa thể hiện đúng là một Nhà nước của dân, do dân và vì dân, mà là một Nhà nước
còn mất dân chủ đối với nhân dân lao động, tổ chức bộ máy Nhà nước còn cồng
kềnh, hoạt động kém hiệu lực, chế độ trách nhiệm không được rõ ràng, thủ tục hành
chính còn phiên hà đối với nhân dân, không ít trường hơp trung ương và địa phương
không đồng nhất , vai trò quản lý kinh tế không rõ, bệnh quan liêu, tệ tham nhũng.

Trang 5

hoảng toàn hệ thống. Nếu như mô hình tổ chức xã hội dựa trên kế hoạch hoá tập
trung đã phát huy được sức mạnh cho cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại thì trong điều
kiện hoà bình xây dựng chủ nghĩa xã hội mô hình này tỏ ra không phù hợp. Cơ chế
kế hoạch hoá tập trung làm mất đi tính chủ động sáng tạo của người lao động, chậm
trễ trong việc tiếp thu những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ.
Do chậm đổi mới mô hình của chủ nghĩa xã hội, Liên Xô phát triển ngày một
chậm. Sự thua kém rõ rệt của Liên Xô thể hiện trong lĩnh vực công nghệ và năng
suất lao động. TS Trần Chí Mỹ (Trưởng Bộ môn Khoa học Chính trị, Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định : “Khi thời đại đưa ra
những tín hiệu của một thời đại mới mà lại lựa chọn con đường nào đó thì sự lựa
chọn đó là sai lầm, tất yếu không thể tránh khỏi những thất bại”.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện và xây dựng chủ nghĩa xã hội đã diễn ra theo một
kịch bản hoàn toàn khác với dự kiến của Mác.
Trên thực tế, chủ nghĩa xã hội không phải là kết quả của sự phủ định chủ nghĩa
tư bản. Nó được thực hiện ở những nước tư bản chủ nghĩa kém phát triển, ở những
nơi có tình thế giai cấp vô sản giành chính quyền nhưng lại thiếu cơ sở vật chất kỹ
thuật cho chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa Mác chưa dự tính đến việc chủ nghĩa xã hội
tồn tại song song với chủ nghĩa tư bản và hơn thế nữa, lại ở điểm xuất phát thấp hơn
các nước tư bản Tây Âu.

Trang 6
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
Chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu và Liên Xô (trước đây) đã được xây
dựng theo ý muốn chủ quan, cứng nhắc, khuôn mẫu và chưa đúng quy luật. Những
sai lầm chủ quan nghiêm trọng kéo dài đã nói ở trên cản trở sự đổi mới đúng đắn
là nguyên nhân sâu xa làm chế độ xã hội chủ nghĩa suy yếu, rơi vào khủng hoảng.
Vậy nên việc chủ nghĩa xã hội thua kém chủ nghĩa tư bản là do sự giáo điều hoá,
thô thiển hoá chủ nghĩa Mác, chứ không phải do bản thân chủ nghĩa Mác.
2. Nguyên nhân chủ yếu và trực tiếp

đảng phái nào để tách lực lượng vũ trang khỏi sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, từng
bước vô hiệu hoá và giải tán Đảng Cộng sản. Sự phân liệt Đảng Cộng sản thành các
phe nhóm chính trị khác nhau, nhiều tổ chức, đảng phái chính trị ra đời đấu tranh
giành quyền lực chính trị. Khuynh hướng dân tộc ly khai nảy sinh, những cuộc xung
đột đẫm máu xảy ra tạo môi trường cho các lực lượng phản động trỗi dậy, xã hội
mất phương hướng gây thảm hoạ cho nhân dân.
Lực lượng phản bội trong nước tìm chỗ dựa từ các chính phủ tư sản bên ngoài,
các thế lực chống chủ nghĩa xã hội cũng xem đây là cơ hội tốt để thực hiện ý đồ
“diễn biến hoà bình”. Chúng ra sức cổ vũ lôi kéo những phần tử cơ hội, phản bội
giữ địa vị cao ở các cơ quan đảng, nhà nước để đưa đất nước theo xu hướng tư bản.

Trang 7
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
Khi bộ phận lãnh đạo tối cao đã liên kết với lực lượng đế quốc bên ngoài thì chủ
nghĩa xã hội theo mô hình Xôviết dễ dàng sụp đổ. Đúng như ThS Tạ Trần Trọng
(Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định : sự phản bội của một số cá
nhân trong Đảng Cộng sản Liên Xô đã tạo cho sự phản kích của chủ nghĩa tư bản
với chủ nghĩa xã hội đạt hiệu quả cao hơn.
TS Phạm Thăng (Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) sau khi phân tích
và kết luận rằng: “Bất kỳ một cuộc cách mạng nào, vấn đề cơ bản không phải là có
hoặc không có sai lầm, mà điều cốt lõi là nhìn nhận để khắc phục và sửa chữa sai
lầm như thế nào”. Trong khi đó, ở Liên xô, chủ trương là ''tăng tốc'' về kinh tế để
chấm dứt sự trì trệ nhưng đổi mới công nghệ bằng cách nào cũng bế tắc. Người ta
liền quy cho cơ chế quản lý kinh tế nhưng rồi cũng trầy trật; người ta đã chuyển
nhanh sang cải tổ chính trị và coi đây là ''cái chìa khoá'' cho mọi vấn đề. Hội
nghị Đảng toàn quốc lần thứ 19 (năm 1988) chủ trương chuyển trọng tâm sang cải
tổ hệ thống chính trị trên cơ sở cái gọi là ''tư duy chính trị mới''. Thực chất đó sự
thoả hiệp vô nguyên tắc, là sự đầu hàng, là từ bỏ lập trường giai cấp, là sự phản bội
chủ nghĩa Mác-Lênin,phản bội sự nghiệp xã hội chủ nghĩa. Cuộc cải cách chính trị

Trang 8
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
Trong bối cảnh chủ nghĩa xã hội mô hình Xôviết trì trệ và khủng hoảng thì cải
cách, cải tổ, đổi mới là tất yếu mới có thể đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng.
Nhưng vấn đề là ở chỗ cải cách, cải tổ, đổi mới như thế nào, cần phải giữ vững
nguyên tắc nào mà thôi.
B. ĐÁNH GIÁ TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Trước hết cần khẳng định sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực
là hoàn toàn phù hợp với quy luật vận động, phát triển khách quan của lịch sử xã
hội, phù hợp với tiến trình lịch sử tự nhiên của các hình thái kinh tế - xã hội.
Từ cuối những năm 60 của thế kỷ XX Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa
Đông Âu đi vào thời kỳ khủng hoảng. Từ tháng 4 năm 1989 trở đi, sự đổ vỡ diễn ra
liên tiếp ở các nước Đông Âu. Chỉ trong vòng 2 năm, đến tháng 9 năm 1991, chế độ
xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và sáu nước Đông Âu đã bị sụp đổ hoàn toàn. Sự đổ
vỡ cũng diễn ra Mông Cổ, Anbani, Nam Tư. Sự kiện đó làm phong trào xã hội chủ
nghĩa thế giới bị tổn thất nghiêm trọng. Kẻ thù thì vội vã vui mừng ra sức khai thác
sự kiện để rêu rao về ''cái chết của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa Mác-Lênin nói
chung''. Tuy nhiên, sự sụp đổ đó là sự sụp đổ của một mô hình của chủ nghĩa xã hội
trong quá trình đi tới mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Nó không đồng nghĩa với sự cáo
chung của chủ nghĩa xã hội với tư cách là một hình thái kinh tế - xã hội mà loài
người đang vươn tới.
Phong trào xã hội chủ nghĩa thế giới đang ở giai đoạn thoái trào, song nó sẽ
phục hồi và phát triển. Cũng như mọi thời đại khác trong lịch sử, thời đại quá độ từ
chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế có tiến, có thoái, quanh
co khúc khuỷu, nhưng cuối cùng loài người nhất định sẽ đi đến một xã hội tốt đẹp,
văn minh, dân chủ, tiến bộ hơn chế độ tư bản chủ nghĩa đó chính là chế độ xã hội
chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Sự phát triển xã hội diễn ra theo tiến trình lịch sử
tự nhiên như các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học đã khẳng định. Đó là xu
thế tất yếu không thể đảo ngược được của lịch sử.

C.Mác và Ph.Ăngghen đã từng đánh giá rất cao vai trò lịch sử của giai cấp tư
sản và chủ nghĩa tư bản. Trong tác phẩm Tuyên ngôn của đảng cộng sản, các ông
viết “giai cấp tư sản đã đóng vai trò hết sức cách mạng trong lịch sử”; song các ông
cũng dự báo và chứng minh những dự báo của mình “sự sụp đổ của giai cấp tư sản
và sự thắng lợi của giai cấp vô sản đều là tất yếu như nhau”. Vận dụng quan điểm,
phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin trong tác phẩm “Chủ nghĩa đế quốc
giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản” chỉ ra những mâu thuẫn, xu hướng vận
động của chủ nghĩa tư bản đến chủ nghĩa đế quốc là giai đoạn “tột cùng”, ăn bám và
giãy chết và là phòng chờ của chủ nghĩa xã hội.
Trong mấy thập kỷ qua, do biết ''tự điều chính và thích ứng'' đồng thời sử dụng
triệt để những thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ, các nước tư bản
chủ nghĩa đã vược qua một số cuộc khủng hoảng và vẫn còn khả năng phát triển.
nhưng đó không phải là chế độ xã hội tương lai của nhân loại bởi bản chất bóc lột,
phản dân chủ, vô nhân đạo của chủ nghĩa tư bản không thay đổi. Chính phương thức
sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa gây ra những ung
nhọt không thể chữa khỏi.
Trong cuốn sách ngoài vòng kiểm soát (xuất bản năm 1993) Brêdinsky đã cay
đắng thừa nhận 20 khuyết tật của xã hội vào thời điểm đó. Trong 20 khuyết tật ấy,
có những khuyết tật đã trở thành phổ biến ở các nước tư bản, như: chăm sóc y
tế không đầy đủ, giáo dục trung học chất lượng kém, vấn đề phân biệt chủng tộc,
nghèo đói…ngày càng sâu sắc, tội ác bạo lực tràn lan, cảm giác trốn rổng về tinh
thần,…làm cho xã hội lâm vào khủng hoảng và vô phương vứu chữa.
Trong khuôn khổ của chủ nghĩa tư bản, dù là chủ nghĩa tư bản hiện đại, trên
thế giới ngày nay vẫn có đến 1,2 tỷ con người phải tiếp tục chịu nghèo đói, tật
bệnh, mù chữ, chiến tranh, hưởng mức thu nhập dưới l USD 1 ngày; 2,5 tỷ người
nghèo có tổng thu nhập chỉ bằng thu nhập của 250 tỷ phú, triệu phú lớn nhất
thế giới gộp lại; 1/3 lực lượng lao động toàn thế giới, tức là khoảng 1 tỷ người bị
thất nghiệp ở các mức khác nhau; tại hơn 100 nước đang hoặc kém phát triển, mức
thu nhập bình quân đầu người giảm đi so với thập niên trước, hàng ngày có đến
30.000 trẻ em chết bệnh mà lẽ ra có thể được cứu sống, và số người lớn mù chữ lên

chỉ nam cho sự nghiệp giải phóng hoàn toàn và triệt để giai cấp công nhân, nhân
dân lao động, các dân tộc bị áp bức và giải phóng con người, xây dựng xã hội xã hội
chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Sự sụp đổ ấy cũng không phải là sự sụp đổ của
phong trào xã hội chủ nghĩa thế giới, vì hiện nay các nước xã hội chủ nghĩa ở Châu
Á và Châu Mỹ Latinh vẫn tiếp tục giành được những thắng lợi to lớn không những
trụ vững mà còn có bước phát triển mới rất quan trọng. Ơ các nước xã hội chủ nghĩa
trước đây, các lực lượng xã hội chủ nghĩa theo tiến trình phát triển của lịch sử, tất
yếu sẽ tìm ra phương thức hoạt động phù hợp với thực tiễn của mỗi nước, để được
tổ chức lại và sẽ tiến bước trên con đường đấu tranh cho sự thắng lợi của chủ nghĩa
xã hội.
Phong trào xã hội chủ nghĩa thế giới đang ở một khúc quanh lịch sử, một bước
thụt lùi lớn, song chắc chắn rằng loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới chủ
nghĩa xã hội vì đó là quy luật tiến hoá của lịch sử. Dù cho hiện nay có những đảo
lộn rất lớn, nhưng những đảo lộn ấy không hề làm thay đổi tính chất và nội dung
của một thời đại có tính lịch sử toàn thế giới, được mở đầu bằng Cách mạng Tháng
Mười Nga vĩ đại năm 1917.
Khẳng định đó là hoàn toàn đúng và có cơ sở vững chắc. Bởi lẽ, thời đại lịch
sử có tầm bao quát rộng lớn và phản ảnh tổng quát một giai đoạn lớn của lịch sử,
mang ý nghĩa cơ bản về sự vận động của thế giới, cũng như của mỗi cộng đồng
quốc gia dân tộc. Một thời đại cụ thể, suy đến cùng, là tổng hoà những nhân tố lịch
sử cấu thành, là sự xác nhận của lịch sử với tính hợp quy luật đối với sự tồn tại của
một chế độ xã hội nhất định.
Khi phân tích mâu thuẫn cơ bản của chủ tư bản thông qua những biến đổi về
kinh tế chính trị của nó, C. Mác đã chỉ ra lôgích khách quan tất yếu dẫn tới sự phủ
định của chính chủ nghĩa tư bản và sự ra đời của chủ nghĩa xã hội – giai đoạn đầu
của hình thái kinh tế xã hội mới, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Trang 11
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG

chứng tỏ rằng, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi
toàn thế giới không diễn ra trong một thời gian ngắn và theo một con đường thẳng
tắp. Cũng như mọi thời đại khác trong lịch sử, nó có tiến, có thoái, quanh co khúc
khuỷu, nhưng cuối cùng loài người nhất định sẽ đi đến một xã hội tốt đẹp văn minh,
dân chủ, tiến bộ hơn chế độ tư bản chủ nghĩa – đó chính là chế độ xã hội chủ nghĩa
và cộng sản chủ nghĩa. Sự phát triển xã hội diễn ra theo tiến trình lịch sử – tự nhiên
như các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học khẳng định. Đó là xu thế tất yếu
không thể đảo ngược của lịch sử.
Mặc dù đã có biết bao biến cố lớn lao diễn ra trong hơn một thập kỷ qua mà
biến cố lớn nhất là sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước
Đông Âu, song thời đại ngày nay vẫn là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ
nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới, mở đầu bằng Cách mạng Tháng Mười Nga
vĩ đại. Đó là thời đại đấu tranh cho thắng lợi của hoà bình, độc lập dân tộc dân chủ
và chủ nghĩa xã hội, tạo ra những tiền đề vật chất – kỹ thuật ngày càng đầy đủ cho
việc chuyển lên chủ nghĩa xã hội.
Khúc quanh hiện nay của lịch sử cách mạng thế giới, dù có làm cho sự quá
độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên toàn thế giới bị kéo dài thêm, xong
không thể đảo ngược được xu thế ấy của thời đại. Con đường của thời đại, con

Trang 12
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
đường mà nhân loại đang đi tới chính là con đường thắng lợi của hòa bình, độc lập
dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội.
III. CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN
THỰC Ở VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC
Trong bối cảnh Liênxô và các nước xẫ hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ, thì ở
một số nước xã hội chủ nghĩa khác điển hình là Trung Quốc và Việt Nam đã tiến
hành đổi mới, cải cách mở cửa thành công, đã đưa đất nước vượt qua khó khăn
khủng hoảng và đạt được những thành tựu to lớn. Trên cơ sở kiên trì, vận dụng sáng

đổi mới ở Việt Nam, Trung Quốc và Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn,
được cộng đồng quốc tế thừa nhận và đánh giá cao, vị thế của Trung Quốc và Việt
Nam ngày càng được thế giới tôn trọng. Thành công của cải cách, mở cửa của
Trung Quốc, đổi mới ở Việt Nam cũng là thắng lợi của chủ nghĩa Mác-Lênin, của
chủ nghĩa xã hội.
IV. NHỮNG NHÂN TỐ MỚI CỦA XU HƯỚNG ĐI LÊN CHỦ
NGHĨA XÃ HỘI Ở MỘT SỐ QUỐC GIA ĐƯƠNG ĐẠI

Trang 13
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
1. Các yếu tố xã hội chủ nghĩa đã xuất hiện trong lòng xã hội
tư bản.
Theo quan điểm của C.Mác “sự thay thế của các hình thái kinh tế-xã hội là một
quá trình lịch sử-tự nhiên”. Chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội với tư cách là hai
hình thái kinh tế xã hội khác nhau, kế tiếp nhau, xã hội trước tất yếu bị xã hội sau
thay thế, xã hội sau vừa phủ nhận xã hội trước vừa kế thừa và phát triển những
thành tựu mà xã hội trước tạo ra.
Hiện nay, chủ nghĩa tư bản hiện đại đang và sẽ tiếp tục phát triển thông qua
chính những cuộc khủng hoảng, những cuộc cải cách để thích ứng, và phát triển lên
mức cao nhất là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước, sự chuẩn bị đầy đủ nhất cho
chủ nghĩa xã hội.
Chủ nghĩa tư bản ngày nay đã tạo ra nền sản xuất lớn với khoa học công nghệ
ngày càng hiện đại, sự phát triển xã hội hoá sản xuất đang “nẩy mầm” những nhân
tố của chủ nghĩa xã hội. Sự xuất hiện những công ty cổ phần trong phương thức sản
xuất tư bản chủ nghĩa, sự tăng lên của nó và những nhân tố xã hội chủ nghĩa khác có
nghĩa là sự phát triển của quá trình lịch sử tự nhiên trong đó chủ nghĩa tư bản bắt
đầu quá độ sang phương thức sản xuất mới. Trong xã hội tư bản hiện đại, về mặt sở
hữu, sự xuất hiện quốc hữu hoá, chế độ hợp tác, công ty cổ phần, nhà nước đóng vai
trò điều tiết quản lý về vốn, nguồn lao động tham gia quản lý xí nghiệp ở mức độ

HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
chỉ với tỷ lệ 1,2% dân số nhưng lại chiếm hơn một nửa ruộng đất canh tác trong cả
nước.
Tại Mexico, giữa lúc 2 triệu nông dân không có ruộng, thì gần 2.500 chủ đại
điền trang chiếm hữu từ 10.000 đến 300.000ha điền địa mỗi người. Chỉ tính trong 2
thập niên (1980-1999), số người nghèo đói ở Mỹ Latinh đã tăng thêm 100 triệu.
Tổng số nợ nước ngoài trong khu vực đã vượt lên mức kỷ lục với 850 tỷ USD và số
người thất nghiệp đã gia tăng đến hơn 200 triệu. Có thể nói nạn đói nghèo, thất
nghiệp, nợ nước ngoài, tham nhũng và khủng hoảng xã hội là những căn bệnh kinh
niên của miền đất hứa này.
Giương cao ngọn cờ đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ
nghĩa xã hội, kiên quyết thoát khỏi vòng kiềm tỏa của cái gọi là “chủ nghĩa tự do
mới” do Mỹ áp đặt, những lãnh tụ có uy tín của phong trào cánh tả như Daniel
Ortega (Nicaragua), Lula da Silva (Brazil), Hugo Chavez (Venezuela), Evo Morales
(Bolivia), Rafael Correa (Ecuador)…, đã và đang tìm tòi xây dựng những mô hình
mới thích ứng với sự nghiệp đấu tranh “giành chính quyền trong thế kỷ 21”, nhằm
mục tiêu tiến tới “xây dựng nền dân chủ toàn diện”, “xây dựng chủ nghĩa xã hội
kiểu mới”, “xây dựng chủ nghĩa xã hội Simon Bolivar”, “xây dựng chủ nghĩa xã hội
thế kỷ 21”…
Cao trào đấu tranh hướng tới “chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21” của nhân dân lục
địa châu Mỹ Latinh hiện nay là nhằm giải quyết vấn đề dân tộc, dân quyền, dân
sinh, dân chủ và tiến bộ xã hội. Phong trào cánh tả đang lên tại lục địa châu Mỹ
Latinh, chính là sự hợp lưu của các dòng chảy được khơi nguồn từ Đảng Lao động
Brazil, Đảng Xã hội Chile, Mặt trận giải phóng dân tộc Sandino, Đảng Phong trào
nền cộng hòa thứ năm của Venezuela, Đảng Phong trào tiến lên chủ nghĩa xã hội
của ông Evo Morales ở Bolivia… Nguồn lực và sức mạnh của những dòng chảy ấy,
đã được khơi dậy từ trong tình cảm cách mạng và ý chí quật khởi của các tầng lớp
nhân dân.
Được sự ủng hộ mạnh mẽ của quảng đại quần chúng thông qua lá phiếu bầu cử
tổng thống, những nhân vật nổi tiếng của phong trào cánh tả đã đàng hoàng bước

nhất Venezuela hai năm trước đây, do Tổng thống Hugo Chavez làm Chủ tịch, là
một sự kiện lịch sử có ý nghĩa lớn lao.
Đảng tự xác định là chính đảng xã hội chủ nghĩa, chống chủ nghĩa tư bản, chủ
nghĩa đế quốc, vì lợi ích của giai cấp lao động và của dân tộc, lấy tư tưởng Các
Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, X. Bôliva làm kim chỉ nam hoạt động. Đảng cũng tự
khẳng định nhiệm vụ của mình là “rèn luyện đạo đức cách mạng, phê bình và tự phê
bình, áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ, chống nguy cơ quan liêu, xa rời thực
tiễn và độc đoán, chuyên quyền”…
Hai là, Tiến hành sửa đổi hiến pháp và thực hiện các biện pháp hiến định phù
hợp để cải tạo bộ máy Nhà nước tư sản, nhằm tạo ra hàng loạt các chính sách vĩ mô
về quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế như: đẩy mạnh việc quốc hữu hóa các
ngành dầu khí, điện lực, viễn thông… Ưu tiên dành vốn đầu tư cho các chương trình
xã hội, chống đói nghèo.
Ba là, Đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng,
biến quân đội thành công cụ chính trị và quân sự của Đảng để bảo vệ và phát triển
thành quả cách mạng.
Bốn là, Củng cố sự đoàn kết và mở rộng mối quan hệ hợp tác và liên kết giữa
những chính phủ cánh tả với các nước trong khu vực lục địa châu Mỹ Latinh và
vùng biển Caribe – đặc biệt là với Cuba, tạo thành sức mạnh tổng hợp giành lại chủ
quyền về kinh tế.
Cùng với sự toàn thắng của cách mạng Cuba, những thắng lợi vang dội của
phong trào cánh tả ở lục địa châu Mỹ Latinh trong thời gian qua đã đập tan “thuyết
định mệnh địa lý” vẫn đầu độc nhân dân châu Mỹ Latinh. Nó còn là một bằng
chứng sinh động xác minh rằng sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và
Đông Âu không có nghĩa là sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội với tư cách là một học
thuyết cách mạng và khoa học. Nó cũng khẳng định tính đúng đắn và sức sống vĩ
đại của học thuyết Mác
C. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VỚI VIỆT NAM
Ngọn cờ tư tưởng và lý luận mà Đảng ta và Bác Hồ luôn giương cao là chủ

nước ta. Chẳng hạn, trong quá trình đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ
nghĩa, Đảng ta đã coi đổi mới tư duy lý luận, tư duy chính trị về chủ nghĩa xã hội là
khâu đột phá, coi đổi mới kinh tế là trọng tâm và phải đi trước một bước. Đảng ta
cũng khẳng định, đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị phải gắn kết với nhau, nhưng
đổi mới chính trị phải trên cơ sở thành tựu của đổi mới kinh tế và phục vụ cho tiếp
tục đổi mới kinh tế, ngược lại, đổi mới kinh tế phải đúng định hướng chính trị, phải
góp phần tăng cường ổn định chính trị.
Thực tiễn cho thấy, công cuộc đổi mới đất nước ngày càng đi vào chiều sâu thì
chúng ta càng phải đối diện với những vấn đề khó khăn, phức tạp mới. Đất nước
hiện đang đứng trước cả cơ hội lớn và thách thức lớn:
Làm thế nào để tỏ thái độ thật đúng đắn, thật chính xác trong cách giải quyết
các mâu thuẫn lớn của thế giới đương đại thuộc lĩnh vực chiến tranh - hòa bình;
thuộc các mối quan hệ tôn giáo, dân tộc
Làm thế nào để hòa nhập với thế giới đang có vẻ như là đã được đổi mới thích
hợp với chúng ta, mà không bị hòa tan. Làm thế nào để tạo được sự thống nhất, dù
là tương đối, về mặt quan điểm, quan niệm; về đường lối chiến lược, sách lược,
chiến thuật của chúng ta trong các giai đoạn cách mạng mới
Làm thế nào để tạo được sự nhất trí, đồng tình, đồng thuận trong Đảng Cộng
sản và trong nội bộ nhân dân để chống cho bằng được các âm mưu và những hành
vi “diễn biến hòa bình” từ phía chống đối Việt Nam một cách cực đoan đang cố sức
hoạt động chia rẽ dân tộc, mưu toan hạ bệ các thần tượng cách mạng, xóa bỏ thành
tựu kháng chiến, cổ vũ cho mưu đồ thực hiện đa đảng, đa nguyên.
Làm thế nào để chống cho bằng được những mưu đồ kích động các mâu thuẫn
vi mô để hòng xóa nhòa hoặc vô hiệu hóa những thành tựu đoàn kết, liên kết giữa

Trang 17
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
Việt Nam và quốc tế mang tính vĩ mô và đã trở thành truyền thống trên các nguyên
tắc phù hợp với những nguyên lý cộng sản chủ nghĩa

” Hy vọng rằng Đảng cộng sản Việt Nam và nhân dân Việt Nam, đã từng
chiến thắng trong cuộc đấu tranh đầy gian khổ trước đây, sẽ thành công trước thách
thức mới trên chặng đường mà chưa một ai đi qua” (Lời chào mừng Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ IX Đảng cộng sản Việt Nam, NXB CTQG, HN, 2001, tr.53.)
KẾT LUẬN
Bất chấp thăng trầm của lịch sử, từ khi ra đời đến nay, chủ nghĩa xã hội luôn
luôn tỏ rõ sức sống mãnh liệt của mình. Không ai có thể phủ nhận những thành tựu
và những tác động của nó đối với thế giới. Sự khủng hoảng sập đổ của Liênxô và
các nước chủ nghĩa xã hội Đông Âu chỉ là một khúc quanh của lịch sử. Khúc quanh
ấy, dù có làm cho sự quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên toàn thế
giới bị kéo dài thêm, song không thể đảo ngược được xu thế của thời đại. Con

Trang 18
NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
đường của thời đại, con đường mà nhân loại đang đi tới chính là con đường thắng
lợi của hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội.

Trang 19