 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
HƯỚNG DẪN HỌC SINH
GIẢI BÀI TẬP ĐỊNH LƯNG phÇn ®iƯn häc m«n vËt lý 9
PHẦN I: MỞ ĐẦU.
I)Lý do chän đề tài:
1)C¬ së lý luận:
Cïng víi sù ®ỉi míi ph¸t triĨn cđa ®Êt níc- NỊn gi¸o dơc cđa ViƯt Nam cã nh÷ng
biÕn ®ỉi s©u s¾c vỊ mơc tiªu, néi dung s¸ch GK vµ c¶ ph¬ng ph¸p gi¸o dơc, mét trong
nh÷ng ®ỉi míi c¬ b¶n hiƯn nay lµ ®ỉi míi mơc tiªu d¹y häc ë trêng phỉ th«ng THCS.
§Þnh híng ®ỵc thĨ chÕ hãa trong lt gi¸o dơc ®iỊu 24.2: "Ph¬ng ph¸p gi¸o dơc phỉ
th«ng ph¶i ph¸t huy tÝnh tÝch cùc tù gi¸c chđ ®éng s¸ng t¹o cđa häc sinh; phï hỵp víi ®Ỉc
®iĨm cđa tõng líp häc m«n häc; båi dìng ph¬ng ph¸p tù häc, tù rÌn lơyªn kü n¨ng vËn
dơng kiÕn thøc vµo thùc tiƠn,t¸c ®éng ®Õn t×nh c¶m, ®em l¹i niỊm vui høng thó häc tËp
cho häc sinh"Lµ mét gi¸o viªn VËt lý khèi THCS, T«i nhËn thøc ®ỵc ,bé m«n vËt lý THCS
cã vai trß quan träng bëi c¸c kiÕn thøc kÜ n¨ng cã nhiỊu øng dơng trong ®êi sèng vµ kü
tht. Nã cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc VËt lý phỉ th«ng c¬ b¶n cã hƯ thèng vµ toµn diƯn,
nh÷ng kiÕn thøc nµy ph¶i phï hỵp víi tr×nh ®é hiĨu biÕt hiƯn ®¹i theo tinh thÇn kü tht
tỉng hỵp, t¹o ®iỊu kiƯn híng nghiƯp g¾n víi cc sèng. Nh»m chn bÞ tèt cho c¸c em
tham gia vµo lao ®éng s¶n xt hc tiÕp tơc häc lªn phỉ th«ng trung häc. §ång thêi m«n
VËt lý gãp phÇn ph¸t triĨn n¨ng lùc t duy khoa häc, rÌn lun kü n¨ng c¬ b¶n cã tÝnh chÊt
kü tht tỉng hỵp gãp phÇn x©y dùng thÕ giíi quan khoa häc rÌn lun phÈm chÊt ®¹o ®øc
cđa ngêi lao ®éng míi.ViƯc n¾m nh÷ng kh¸i niƯm, hiƯn tỵng, ®Þnh lt vµ viƯc gi¶i bµi tËp
®iƯn häc líp 9 lµ rÊt quan träng vµ cÇn thiÕt. Thùc tÕ trong gi¶ng d¹y cho thÊy, Việc giải
bài tập đònh lượng của môn vật lý ở cấp THCS là một vấn đề làm cho nhiều học sinh
cảm thấy khã vµ sợ , đặc biệt là các bài tập đònh lượng của phÇn ®iƯn häc lớp 9.ChÝnh
v× nh÷ng lý do trªn,T«i nghiªn cøu vỊ ®Ị tµi "híng dÉn HS gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng
phÇn ®iƯn häc m«n vËt lý 9”
2)C¬ së thực tiễn:
Đối với môn Vật lý thì tới lớp 6 học sinh mới được tiếp xúc, nên no ùcßn khá mới mẻ
đối với các em, vả lại tiết bài tập là rất ít so với tiết lý thuyết. VÉn cßn nhiỊu häc sinh
cha tỉng hỵp ®ỵc kiÕn thøc VËt lý tõ líp 6, 7,8 ,9 .C¸c em cha hiĨu s©u , hiĨu kÜ c¸c kiÕn

- §äc tµi liƯu c¸c v¨n b¶n cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ị: ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp vËt lý
THCS.Tham kh¶o c¸c ®Ị ,c¸c bµi to¸n vËt lý hay bËc THCS,nh÷ng d¹ng bµi tËp vËt lý.
IV) C¸c gi¶i ph¸p khoa häc
- ¸p dơng chuyªn ®Ị ®ỉi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc bËc THCS.
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang 2
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
-T×m tßi nh÷ng gi¶i ph¸p hay,nh÷ng bµi to¸n phï hỵp víi tÊt c¶ c¸c ®èi tỵng HS mµ b¶n
th©n trùc tiÕp gi¶ng d¹y.
V) Dù th¶o néi dung:
PhÇn I : Më ®Çu
PhÇn II : Néi dung.
Ch¬ng I. C¬ së lý ln
Ch¬ng II.Thùc tr¹ng
Ch¬ng III.C¸c gi¶i ph¸p thùc hiƯn
PhÇn III :Bµi häc kinh nghiƯm vµ tỉng kÕt
PHẦN II: NỘI DUNG.
Ch¬ng I. CƠ SỞ LÝ LUẬN :
C«ng t¸c ®ỉi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc ®· ®ỵc c¸c nhµ gi¸o dơc nghiªn cøu nhiỊu
n¨m vµ ®ang ®ỵc sù bµn c·i quan t©m cđa gi¸o giíi
D¹y - häc lµ viƯc lµm thêng xuyªn, liªn tơc vµ kh«ng giíi h¹n cđa ngêi thÇy gi¸o.
ViƯc n©ng cao chÊt lỵng gi¸o dơc lµ nhiƯm vơ chđ u cđa c«ng t¸c d¹y häc.
ViƯc d¹y häc cđa gi¸o viªn(GV)vµ viƯc häc cđa häc sinh (HS) lµ nh»m lµm cho häc
sinh ho¹t ®éng mét c¸ch tù gi¸c tÝch cùc, tiÕp thu néi dung gi¸o dơc vµ chun hãa néi
dung gi¸o dơc thµnh phÈm chÊt tèt ®Đp cđa con ngêi.
NghÞ qut TW4 khãa VII x¸c ®Þnh: "khun khÝch tù häc ph¶i ¸p dơng ph¬ng ph¸p
gi¸o dơc hiƯn ®¹i ®Ĩ gi¸o dơc cho häc sinh kh¶ n¨ng t duy s¸ng t¹o, n¨ng lùc gi¶i qut
vÊn ®Ị".
NghÞ qut T¦2 Khãa VIII tiÕp tơc kh¼ng ®Þnh mơc tiªu gi¸o dơc ®µo t¹o trong giai
®o¹n míi lµ " N©ng cao d©n trÝ, ®µo t¹o nh©n lùc, båi dìng nh©n tµi" vµ ph¶i "§ỉi míi
ph¬ng ph¸p gi¸o dơc ®µo t¹o kh¾c phơc lèi trun thơ mét chiỊu rÌn lun thµnh nÕp t

to¸n vËt lý cßn chËm vµ u.NhiỊu häc sinh chØ cÇn kÕt qu¶ ®èi chiÕu ,hay dùa vµo bµi tËp
mÉu cđa ThÇy vµ gi¶i mét c¸ch r©p khu«n, thËm chÝ vÉn cßn häc sinh cha biÕt tãm t¾t bµi
to¸n b»ng c¸c kÝ hiƯu VËt lý , c¸ch ®ỉi ra ®¬n vÞ c¬ b¶n ®Ỉc biƯt lµ cha gi¶i thÝch ®ỵc
c¸c hiƯn tỵng VËt lý trong ®êi sèng vµ kÜ tht .
2. Nguyªn nh©n cđa nh÷ng h¹n chÕ:
-Phần nhiều bài tập về nhà không có sự chỉ đạo của giáo viên.
- Hiện nay số tiÕt bài tập ở trên lớp là rất ít, thậm chí là không có.
-Tình trạng phổ biến hiện nay là học sònh học tập thụ động, máy móc, còn giáo viên
chỉ chú trọng đến các bài toán khó nên học sinh thường chỉ thuộc mấy công thức vật
lý rồi áp dụng để tính toán một cách máy móc mặc dù không hiểu rõ hiện tượng vật
lý, ý nghóa của các công thức đó.
-Trªn líp giáo viên thường dành các tiết bài tập chữa những bài khó v× thêi lỵng 45’.
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang 4
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
Thùc tÕ trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y ®Ĩ khắc phục t×nh tr¹ng trªn thì T«i ®· hướng dẫn học
sinh suy nghó tìm lấy lời giải.b»ng c¸ch đưa ra được những câu hỏi hướng dẫn thích
hợp, bản thân phải giải bài tập theo bốn bước một cách tỉ mỉ, lường hết những khó
khăn hay vÊp cđa HS rồi căn cứ vào đó mà đặt câu hỏi hướng dẫn.
* VỊ phÝa gi¸o viªn:
VÉn cßn mét sè gi¸o viªn d¹y theo ph¬ng ph¸p ®ỉi míi cha nhn nhun, dÉn ®Õn
häc sinh lÜnh héi kiÕn thøc cßn thơ ®éng, mét sè giê häc vÉn cßn nghÌo nµn, tỴ nh¹t, cha
hiĨu râ, hiĨu s©u ý ®å cđa s¸ch gi¸o khoa.
Bµi tËp chØ yªu cÇu c¸c em gi¶i mét c¸ch thơ ®éng hc gi¸o viªn gi¶i hé cho c¸c
em, cha ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, s¸ng t¹o, tù lùc cđa häc sinh.
ChÝnh v× vËy mµ mét sè gi¸o viªn cha thùc sù chó träng ®Õn viƯc lËp kÕ ho¹ch d¹y
chu ®¸o. Th«ng thêng lµ rÊt ®¬n s¬, cho c¸c em gi¶i mét sè bµi tËp ë trong s¸ch, kh«ng cã
bµi tËp ®iĨn h×nh vµ tỉng hỵp.
* VỊ phÝa häc sinh:
VÉn cßn nhiỊu häc sinh cha tỉng hỵp ®ỵc kiÕn thøc VËt lý tõ líp 6, 7, 8 c¸c em cha
hiĨu s©u, hiĨu kÜ c¸c kiÕn thøc VËt lý, cßn thơ ®éng lÜnh héi kiÕn thøc. Trong khi ch÷a bµi

đại lượng cho biết, đại lượng cần tìm. Thực hiện các phép biến đổi toán học để
cuối cùng tìm ra được một công thức toán học, trong đó ẩn số là đại lượng vật lý
phải tìm, liên hệ với các đại lượng khác đã cho trong đề bài.
c. Đổi các đơn vò đo trong đầu bài thành đơn vò của cùng một hệ đơn vò và thực
hiện các phép tính toán.
Có thể trình bày lập luận theo hai phương pháp:phương pháp phân tích.phương
pháp tổng hợp.
Theo phương pháp phân tích: thì ta bắt đầu từ điều phải tìm (ẩn số) xácđònh mối
liên hệ giữa những điều cho biết và điều phải tìm và cả những điều trung gian
chưa biết. Tiếp đó lại tìm mối liên hệ giữa những điều trung gian đã biết khác.
Cuối cùng tìm ra được mối liên hệ trực tiếp giữa điều phải tìm và những điều đã
cho biết.
Theo phương pháp tổng hợp: ta đi từ những điều đã cho biết, xác đònh mối liên
hệ giữa những điều đã cho biết với một số điều trung gian không biết, tiếp theo
tìm mối liên hệ giữa những điều trung gian và điều phải tìm, cuối cùng xác đònh
được mối liên hệ trực tiếp giữa điều đã cho và điều phải tìm.
Đối với học sinh THCS thì dùng phương pháp phân tích thì học sinh dễ
hiểu hơn, có thể đònh hướng sự tìm tòi của học sinh dễ dàng, có hiệu quả hơn ở
học sinh.
Bước 4: B¾t tay vµo gi¶i to¸n :
Dựa vào bước phân tích trên ta đã tìm được mối liên hệ giữa điều đã biết và
điều phải tìm (tức là HS đã tìm ra được công thức cho việc giải bài toán đó thông qua
các công thức đã học.)
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang 6
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
Bây giờ chỉ còn sắp xếp lại các công thức đó và thay số.
Tìm đại lượng nào trước, dù là đại lượng trung gian hay trực tiếp thì đều phải ghi lời
giải.Để ghi được lời giải thì ta phải dựa vào câu hỏi của bài toán hoặc tìm đại lượng
trung gian nào.
-Đại lượng nào bài toán cho chưa rõ ràng thì phải lập luận để sử dụng chúng.


•
U
•

Tóm tắt đề dựa vào đầu bài toán.
R
1
= 10
Ω
R
2
= 14
Ω
U = 12V
I = ?
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang 7
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
B
2
; B
3
: Phân tích tìm hướng giải.
Căn cứ vào phần tóm tắt để phân tích: Ta dựa vào phương pháp
phân tích. Bắt đầu từ đại lượng cần tìm (I), xem có công thức nào liên quan đến I thì
liệt kê ra giấy nháp, sau đó lựa ra một công thức phù hợp. Qua các công thức thì ta
thấy có công thức
U
I
R

=
=
12
24
= 0,5 (A.)
Đáp số: 0,5 A.
B
5
:Giải xong thì ta tiến hành thử lại và biện luận nếu thấy kết quả chưa phù hợp.
- Thử lại: bằng cách tính toán ta sẽ thử lại được kết quả của bài toán.
- Biện luận nếu thấy kết quả không phù hợp.
Ví dụ 2:
Cho hai điện trở R
1
= 10
Ω
; R
2
= 15
Ω
, cường độ dòng điện trong mạch
chính là 2A. Tính cường độ dòng điện chạy trong mỗi đoạn mạch rẽ.
B
1
: Giáo viên yêu cầu HS đọc kỹ đề bài.
Vẽ hình ra giấy nháp nếu cần
R
1
I
R

1
;I
2
). Muốn tính đươc I thì phải sử dụng công thức nào?
U
I
R
=

1
1
1
U
I
R
=
;
2
2
2
U
I
R
=
đề bài đã cho R
1
; R
2
, phải tìm U
1


I
1
;I
2
.
B
4
: Bắt tay vào tìm lời giải và giải:
Khi giải ta tính đến đại lượng nào thì ghi lời giải của đại lượng đó. Công thức
1 2
td
1 2
R R
R
R R
=
+
là CT tính điện trở tương đương nên lời giải sẽ là:
- Điện trở tương đương của đoạn mạch là.
)(6
1510
15.10
.
21
21
Ω=
+
=
+

U
I
R
U
I
===⇒=
)(8,0
15
12
2
2
2
A
R
U
I
R
U
I
===⇒=
Đáp số: 1,2A; 0,8A.
B
5
:Giải xong thì ta tiến hành thử lại và biện luận nếu thấy kết quả chưa phù hợp.
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang 9
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
Thư l¹i: v× m¹ch song song mµ I
1
=1,2 A vµ I
2

B
2
; B
3
: Phân tích tìm hướng giải.
Căn cứ vào phần tóm tắt để phân tích:
Ta dựa vào phương pháp phân tích.
Bắt đầu từ đại lượng cần tìm (R). Muốn tính đươc R thì phải sử dụng công thức nào?
R=
2
U
P
đề bài đã cho U phải lập luận để lấy p
Muốn tìm Q ta phải dựa vào công thức nào? ( HS phải liệt kê tất cả các công thức tính
Q, và qua biến đổi toán học ta được công thức Q =
2
U
P
t.
Tính A bằng CT nào? HS sẽ tìm được CT : A = P t.
Vậy qua việc phân tích ta đã tìm được hướng giải bài toán.
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang
10
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
B
4
: Bắt tay vào tìm lời giải và giải:
Ta phải lập luận để sử dụng P.
- Vì bếp sử dụng ở hiệu điện thế 220V nên công suất của bếp là 1000W.
Có U; P ta tính được R.

- Biện luận nếu thấy kết quả không phù hợp.
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang
11
Hớng dẫn HS Giải bài tập định lợng phần điện học vật lý 9
PHAN III: Bài học kinh nghiệm và tổng kết
I) Kết quả thực hiện :
Qua 1 học kì áp dụng phơng pháp dạy học trên kết quả đạt đợc:
A) - Điểm TBM
lớp
Tổng
số HS
Điểm
Giỏi khá TB yếu,kém TB
SL
% SL % SL % SL % SL
%
9
1
35 5
14.3
6 17,1 19 54,3 5 14,3 30 85,7
9
2
37 5 13,5 12 32,4 15 40,5 5 13,5 32 86,5
9
3
37 5 13,5 15 40,5 10 27,0 7 18,9 30 81,1
9
4
36

7 19.4 5 13.9 12 33.3 12 33.3 24 66.7
Khối 9 145
26 17,9 25 17,2 47 32,4 57 39,3 98 67,6
Vì trong quá trình giảng dạy áp dụng phơng pháp dạy học nh đã trình bày ở trên cha đợc
tinh xảo cho nên kết quả cha đạt theo nguyện vọng cá nhân,nhng chất lợng khảo sát môn
vật lý học kì I năm học 2008-2009 khá đảm bảo so với các trờng bạn.
II) Bài học kinh nghiệm:
1- Thấm nhuần phơng pháp dạy học đổi mới.
Giáo viên : Nguyễn Thị Thúy Trng THCS Phong Thy Trang
12
 Híng dÉn HS Gi¶i bµi tËp ®Þnh lỵng phÇn ®iƯn häc vËt lý 9
Ch¬ng tr×nh Båi dìng phï hỵp, cËp nhËt kÞp th«ng tin khoa häc hỵp néi dung. Chn
bÞ ®đ ®iỊu kiƯn ®Ĩ thùc thi nhiƯm vơ d¹y häc nh: SGK, STK vµ c¸c ph¬ng tiƯn d¹y häc
kh¸c.
2 TiÕp thu nghiƯp vơ nghiªm tóc chu ®¸o vµ ®Çy ®đ. §äc kü tµi liƯu SGK, SGV vµ c¸c
s¸ch tham kh¶o kh¸c ®Ĩ cËp liªn hƯ tèt thùc tÕ, g©y høng thó häc tËp.
3 Lu«n cã ý thøc phÊn ®Êu v¬n lªn vỊ chuyªn m«n nghiƯp vơ. Ph¬ng ch©m d¹y häc “LÊy
HS lµm trung t©m”
4- Ngêi häc ph¶i cã t chÊt, , cã chÝ híng phÊn ®Êu.
5 Båi dìng t duy s¸ng t¹o, lµ qu¸ tr×nh l©u dµi trong qu¸ tr×nh d¹y häc, HS cÇn cã kiÕn
thøc c¬ b¶n, hƯ thèng ®¶m b¶o chÝnh x¸c vµ khoa häc; c¸c ®Ị kiĨm tra kh¶o s¸t, cÇn biªn
so¹n s¸t kiÕn thøc c¬ b¶n cÇn thiÕt, s¸t n¨ng lùc t duy häc sinh.
6 Chän bµi tËp cho phï hỵp víi tõng phÇn, tõng ch¬ng cho tõng ®èi tỵng HS th× míi cã
kÕt qu¶ cao.Gi¸o viªn ph¶i dù kiÕn chi tiÕt kÕ ho¹ch sư dơng hƯ thèng bµi tËp ®· lùa chän,
lµm sao trong tiÕt bµi tËp c¸c em còng cè ®c nhiỊu kiÕn thøc vµ say sa, høng thó trong
viƯc gi¶i bµi tËp
7- .Mn rÌn lun cho häc sinh biÕt c¸ch gi¶i bµi tËp mét c¸ch khoa häc,
GV ph¶i híng dÉn cho HS 1 dµn bµi chung gåm 4 bíc:
- T×m hiĨu ®Çu bµi, x¸c ®Þnh d÷ kiƯn ®Çu bµi, Èn sè ph¶i t×m b»ng c¸c kÝ hiƯu vµ
ng«n ng÷ VËt Lý.

*STK vËt lý 9
*S¸ch 234 bµi tËp vËt lÝ THCS
*Tµi liƯu båi dìng thêng xuyªn m«n vËt lý
*S¸ch 500 bµi tËp vËt lÝ THCS
Gi¸o viªn : Ngun ThÞ Thóy Trường THCS Phong Thủy Trang
14
Hớng dẫn HS Giải bài tập định lợng phần điện học vật lý 9
*Sách các bài tập vật lý nâng cao
*Tài liệu : Phơng pháp giải BT vật lý THCS
Mục lục
Tiêu đề
Trang
Phần I Mở đầu 1
Phần II
Nội dung.
Chơng I. Cơ sở lý luận
Chơng II.Thực trạng
Chơng III.Các giải pháp thực hiện
4
4
5
6
Phần III Bài học kinh nghiệm và tổng kết 13

Giáo viên : Nguyễn Thị Thúy Trng THCS Phong Thy Trang
15
Hớng dẫn HS Giải bài tập định lợng phần điện học vật lý 9
Giáo viên : Nguyễn Thị Thúy Trng THCS Phong Thy Trang
16