PHÒNG GD - ĐT HUYỆN THANH TRÌ
Trường THCS Thanh Liệt
***
Đề tài : SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÌM BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU
QUẢ
KIỂM TRA ĐỐI VỚI MÔN SINH HỌC 6
Giáo viên : HOÀNG THỊ VÂN
TRƯỜNG THCS THANH LIỆT
Năm học 2007 – 2008
A – NỘI DUNG ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài :
Tìm biện pháp nâng cao
hiệu quả kiểm tra đối với môn Sinh học 6
I – Lý do chọn đề tài :
Quy chế đánh giá , xếp loại học sinh THCS và học sinh THPT ban hành kèm
theo quyết định số 40/2006/QĐ - BGD ĐT ngày 05 tháng 10 năm 2006 của Bộ trưởng
Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc kiểm tra , đánh giá ,xếp loại học lực của học sinh
THCS thông qua và bằng kết quả của hai công việc : kiểm tra thường xuyên (KTtx) và
kiểm tra định kỳ (KTđk) .
Kiểm tra phải đạt mục tiêu đánh giá được trình độ của học sinh cả về kiến thức
kỹ năng bộ môn cũng như khả năng tư duy , thái độ của các em . Có thể nói , kiểm tra
đánh giá là một khâu quan trọng của dạy học , nó góp phần điều chỉnh phương pháp ,
động cơ thái độ học tập của học sinh . Nếu kiểm tra đánh giá phù hợp có tác dụng tích
cực động viên khuyến khích học sinh cũng như giáo viên biết được mức độ nắm vững
kiến thức của học sinh để có biện pháp bổ xung các lỗ hổng .
Trong thực tế dạy học ở tất cả các môn học nói chung và môn Sinh học 6 nói
riêng ở các trường THCS không có nhiều điều kiện để giáo viên có thể kiểm tra đánh
giá những kỹ năng bộ môn của học sinh nên hầu hết mới tập trung vào việc kiểm tra
mức độ thuộc bài của học sinh . Đối với học sinh lớp 6 vừa lên bậc THCS vẫn quen với
cách dạy và học ở tiểu học vì vậy mặc dù các kiến thức sinh học 6 là nối tiếp chương

hành từ một tiết trở lên ; kiểm tra học kỳ (KThk) .
Trong khuôn khổ bài viết này , tôi chỉ xin đề cập tới hai loại bài kiểm tra , đó là : kiểm
tra miệng và kiểm tra viết từ một tiết trở lên .
I, Kiểm tra miệng :
Trong các hình thức kiểm tra thì kiểm tra miệng – kiểm tra đầu tiết học là một
khâu không thể thiếu được ở các bước lên lớp dẫu thời gian dành cho nó còn ít (5 đến
10 phút) . Kiểm tra miệng đặc biệt quan trọng bởi vì nó giúp cho giáo viên có được
thông tin cần thiết và nhanh nhất từ phía học sinh , cao hơn là giúp giáo viên “hiểu” về
học sinh của mình . Kiểm tra miệng góp phần rèn khả năng tự học , tính chăm chỉ ,
cùng các đức tính cần thiết như mạnh dạn , tự tin , nhanh nhẹn , hoạt bát ,… và các kỹ
năng tư duy nhanh , nghe – nói cho mỗi học sinh .
Thực tế giảng dạy bộ môn Sinh học 6 hiện nay rất nhiều tiết học của giáo viên
chưa thực sự coi trọng công việc kiểm tra miệng vì cho rằng đó đều là các kiến thức học
sinh đã biết hoặc các kiến thức đó học sinh phải tự học nhưng lại quên rằng ở tuổi này
nhu cầu chơi của học sinh vần còn chiếm phần lớn thời gian ,…. Cũng có một số giáo
viên kết hợp khâu kiểm tra miệng với bước truyền thụ kiến thức mới nhưng không chỉ
lo truyền thụ kiến thức mới mà kiểm tra miệng cho có chuyện . Ngay trong các tiết hội
giảng , kiểm tra chuyên môn , dự giờ ,… người đánh giá lại cũng ít quan tâm rút kinh
nghiệm khâu kiểm tra miệng . Tất cả các lý do trên đã khiến cho khâu kiểm tra miệng
trở thành hình thức không rõ mục đích . Vì vậy để việc kiểm tra miệng có chất lượng ,
hiệu quả ở tất cả các tiết học Sinh học 6 tôi xin đưa ra một số biện pháp sau :
1/ Ở khâu soạn bài , giáo viên cần xác định và trả lời bốn câu hỏi sau cho phần
kiểm tra miệng :
- Kiểm tra miệng để làm gì ?
- Đối tượng kiểm tra ?
- Kiểm tra cái gì ?
- Kiểm tra như thế nào ?
Làm rõ câu hỏi đầu tiên , người giáo viên sẽ có được mục đích của việc kiểm tra
miệng . Từ mục đích ấy ở các câu hỏi sau sẽ lựa chọn đúng đối tượng ra câu hỏi , nội
dung kiểm tra và sẽ có được phương thức kiểm tra (lý thuyết hoặc thực hành , cá nhân


cây đứng
vững
Hút nước và
muối khoáng hoà tan
từ đất .
* Trong các chức
năng đó thì chức
năng hút nước va
muối khoáng là chức
năng quan trọng
nhất .
Tiết 10 Bài 11
Sự hút nước va muối
khoáng của rễ .
2/ Cần đổi mới quan niệm “truyền thống” cho rằng : công việc kiểm tra
miệng là công việc của thầy bằng cách giáo viên cần tổ chức để học sinh cùng tham gia
kiểm tra và tự kiểm tra như : được nêu câu hỏi để hỏi bạn và nêu đáp án trả lời của
mình hoặc tổ chức thi hỏi đáp theo nhóm , tổ , thi nhớ lâu thuộc nhiều , thi bổ sung kiến
thức , trò chơi giúp nhau thuộc bài , tại sao lại thế ? Khi thực hiện kiểm tra miệng , giáo
viên cũng cần lưu ý bám sát đặc trưng môn học để tận dụng tối đa khoảng thời gian cho
phép (5’ đến 10’) và các phương tiện dạy học , đồ dùng học tập của học sinh (bảng
phụ , giấy kiểm tra , nháp ,…) . Sử dụng và phát huy hết khả năng của các phương tiện
và đồ dùng học tập ấy để tạo ra các hình thức kiểm tra đa dạng , phong phú mà không
cầu kỳ , tốn kém . Sự đổi mới này sẽ góp phần tạo tâm lý hứng thú cho học sinh và việc
kiểm tra miệng không còn gò bó , đơn điệu , góp phần tạo nên không khí học thoải mái
cho việc bắt đầu tiết học mới .
Ví dụ :
*/ Trong khi kiểm tra bài cũ “Tiết 21 Bài 19 Đặc điểm bên ngoài của lá”
? Kể tên một số lá có gân song song , hình cung , hình mạng ?

+ Các nhóm thi đặt tên nhanh các loại rễ cây vừa nêu đặc điểm .
Từ cuộc thi này tự các em sẽ giúp nhau củng cố và hoàn chỉnh kiến thức về đặc điểm
của rễ cọc và rễ chùm đã học .
Đánh giá kết quả của các nhóm nên do giáo viên làm trọng tài .
II, Kiểm tra viết từ 1 tiết trở lên :
Kiểm tra có thể tiến hành đồng loạt cho tất cả học sinh của toàn trường hoặc
trong phạm vi một lớp với thời gian 1 tiết đối với môn Sinh học 6 . Kiểm tra viết có thể
sử dụng đề kiểm tra tự luận hoặc đề kiểm tra theo hình thức trắc nghiệm khách quan .
1/ Đề kiểm tra tự luận là dạng câu hỏi mở mà học sinh phải trình bày ý kiến
của mình . VD : Em hãy vẽ và trình bày cấu tạo của tế bào thực vật .
Khi soạn câu hỏi kiểm tra đánh giá loại này lưu ý không nên chỉ kiểm tra đơn
thuần những kiến thức cần học thuộc lòng mà cần chú ý đến phát triển tư duy cùng với
phát triển các năng lực vận dụng các kiến thức vào thực tiễn đời sống . Khi có cơ hội
nên chú ý đến việc kiểm tra , đánh giá thái độ của học sinh , VD kiểm tra về thái độ ứng
xử với môi trường , với vấn đề bảo vệ sự đa dạng của thực vật . Thời gian học sinh làm
bài một tiết nên đưa ra 3 – 4 câu hỏi để tránh việc học sinh học tủ , học thuộc lòng mà
không hiểu .
VD :
Nên :
1. Vì sao trong bể cá cảnh thường thả cây rong đuôi chó ?
2. So sánh cây một lá mầm và cây hai lá mầm ?
3. Em hãy lấy 3 VD để chứng minh rằng TB là đơn vị cấu tạo của cơ thể thực vật
Không nên :
1. Em hãy trình bày quá trình quang hợp của cây xanh ?
2. Em hãy trình bày đặc điểm của cây một lá mầm và cây hai lá mầm ?
3. Kể tên các cơ quan thực vật mà em đã học để thể hiện thực vật được cấu tạo
bằng tế bào ?
Khi chấm bài của học sinh , giáo viên nên có những nhận xét cụ thể vào bài làm cho
từng em và thống kê các lỗi thường gặp để rút kinh nghiệm cả về kiến thức lẫn kỹ năng
làm bài , đặc biệt chú ý đến kỹ năng diễn đạt những kiến thức thực vật học . Do các em

chất , chất TB , nhân , không bào) : 1 điểm .
Câu 2 : (4,5điểm)
- Vẽ được TB thực vật điển hình : 1 điểm .
- Nêu được mỗi thành phần giống nhau (đều có vách TB , màng sinh chất , chất
TB , nhân , không bào ) : 0,2 điểm
- Nêu được điểm khác nhau (TB rễ không có lục lạp , khác nhau về hình dạng) :
0,5 điểm .
Câu 3 : 1,5 điểm
- Nêu mỗi ví dụ được 0,5 điểm
- Trình bày sạch đẹp : 0,5 điểm
Rút kinh nghiệm sau kiểm tra .
Hướng giải quyết cách khuyết điểm học sinh hay mắc phải .
2/ Trắc nghiệm khách quan :
Khi vận dung phương pháp trắc nghiệm khách quan với đối tượng học sinh lớp 6 ,
cần chú ý tới một số vấn đề sau đây để soạn câu hỏi :
- Câu hỏi đơn giản , dễ hiểu , không rườm rà , đa nghĩa .
- Trong mỗi câu hỏi chỉ nên thông báo một ý .
- Trong mỗi câu hỏi không chỉ nêu các dữ kiện mà không nêu rõ hướng trả lời
- Trong bài kiểm tra không để cho câu hỏi này có thể trở thành đáp án hoặc gợi ý
cho câu hỏi khác .
- Câu hỏi đảm bảo tính vừa sức nhưng cũng phải phân loại được học sinh .
* Sau đây là một vài dạng câu hỏi trắc nghiệm hay dùng :
- Loại câu hỏi khi trả lời có thể lựa chọn phương án đúng (Đ) hay sai (S) .
Ví dụ : Củ khoai tây là rễ củ . (Đ/S)
- Câu hỏi có nhiều phương án kèm theo để học sinh lựa chọn :
Ví dụ : Ở cây , rễ chùm mọc ra từ :
A, Nách lá B, Gốc thân
C, Rế mầm D, Cành chính
- Loại câu hỏi ghép đôi :
Ví dụ :Hãy nối các ý ở cột A với ý ở cột B để được câu hoàn chỉnh :

tìm hiểu sâu hơn về thế giới xung quanh mà còn giúp các em nâng cao điểm số của
mình . Chẳng hạn sau khi tổng kết kết quả học tập của học sinh học kỳ II lớp 6A có
33/39 học sinh xếp loại giỏi môn Sinh học , lớp 6E có 19/35 học sinh xếp loại giỏi môn
Sinh học .
+ Tuy nhiên vẫn còn một số học sinh chưa thực sự quan tâm đến tiết kiểm tra và
không chú ý nghe giảng do vậy điểm số chưa cao . Lớp 6C mới chỉ có 9/37 học sinh
xếp loại tổng kết giỏi môn Sinh học .
D, Kết luận :
Như vậy , loại bài kiểm tra kết quả dạy học Thực vật học lớp 6 có thể áp dụng
nhiều phương pháp khác nhau như kiểm tra miệng , kiểm tra viết . Thời lượng dành
cho kiểm tra đánh giá có thể khác nhau tuỳ thuộc vào yêu cầu từng nội dung . Bài kiểm
tra đánh giá cần hướng tới kiểm tra đánh giá tri thức , khả năng tư duy , hành vi thái độ
của người học và góp phần giáo dục học sinh thành những con người hoàn thiện .
Trên đây chỉ là một số gợi ý mang tính minh họa cho đề tài ở trên . Trong quá
trình dạy học tất yếu còn nảy sinh nhiều cách kiểm tra độc đáo và hiệu quả hơn . Rất
mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo , các bạn đồng nghiệp để tôi
có thể tiếp tục hoàn thiện đề tài này .
Người thực hiện
HOÀNG THỊ VÂN

PHỤ LỤC
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Quy chế đánh giá xếp loại học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ
thông ( 05/10/2006 )
2. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THCS chu kỳ III (2004-2007)
môn Sinh học Quyển 1 .
3. Sách giáo khoa và sách giáo viên Sinh học 6 (NXB Giáo dục 2002) .
4. Một số tư liệu khác của đồng nghiệp .
ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TRƯỜNG THCS THANH LIỆT