Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Lời Mở Đầu
Một hệ chuyên gia là một chương trình máy tính biểu diễn và lập luận
dựa trên tri thức trong một chủ đề thuộc một lĩnh vực cụ thể nào đó, nhằm
giải quyết vấn đề hoặc đưa ra những lời khuyên.
Hệ chuyên gia là chương trình mà cơ sở tri thức của nó chứa đựng các
tri thức được cung cấp bởi các chuyên gia thực thụ, khác với các tri thức
được thu thập trong các sách giáo khoa hoặc không phải tri thức chuyên môn.
Hệ chuyên gia có tính lâu dài hơn chuyên gia con người, các chuyên gia con
người có thể quên mất các lập luận hay khái niệm nào đó, nhưng hệ chuyên
gia thì không.
Hệ chuyên gia còn có khả năng tái sử dụng cho các mục đích khác
nhau, với các lĩnh vực khác nhau, một cách nhanh chóng và dễ dàng.
Mặt khác, quá trình đào tạo ra một chuyên gia con người phải mất một
khoảng thời gian và công sức không nhỏ.
Các hệ chuyên gia có thể dùng các luật hay quy tắc một cách nhanh
chóng mà không bị nhầm lẫn, nếu trong trường hợp có quá nhiều quy tắc hay
luật thì một chuyên gia con người không thể xử lý nhanh như một hệ chuyên
gia được.
Về mặt hiệu quả, rõ ràng một hệ chuyên gia có thể tăng số lượng được
đưa vào trong hệ và giảm đi các chi phí nhân công. Trong cùng một thời
điểm thì một hệ chuyên gia có khả năng giải quyết được nhiều vấn đề hơn so
với chuyên gia con người. Các giải pháp mà hệ chuyên gia đưa ra là gần như
giống nhau trong các tình huống tương tự nhau tức là nó không phụ thuộc
vào trạng thái tâm lý tình cảm con người. Mặc dù các hệ chuyên gia được
xây dựng và bảo trì thường tốn kém, nhưng để vận hành các hệ chuyên gia
không phải tốn nhiều công sức và tiền bạc do đó chi phí cho việc sử dụng hệ
chuyên gia hợp lý hơn rất nhiều so với việc tìm kiếm một chuyên gia con
người.
Kiến thức của hệ chuyên gia được tập hợp từ rất nhiều chuyên gia khác nhau

kiện được chứa trong vùng nhớ làm việc và miền tri thức được chứa trong vùng cơ
sở tri thức để dẫn đến kết luận về bài toán.
Hoạt động của Hệ chuyên gia :
User: Cung cấp bài toán, các sự kiện ban đầu tới chuyên gia giải đáp
CSTT: Nguồn tri thức được thu nạp từ các chuyên gia, tài liệu chuyên
môn,
MTSD: Liên kết các sự kiện Suy diễn từ CSTT tìm ra câu trả lời từ sự kiện
của user
I, Tầm Vực Tri Thức
Mỗi HCG chỉ đặc trưng cho 1 lĩnh vực vấn đề (problem domain) nào đó. Tri
thức chuyên gia để giải quyết 1 vấn đề đặc trưng được gọi là lĩnh vực
Trang
3
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
tri thức (knowledge domain)
II, Vai trò Kỹ Sư Tri Thức – Knowledge Engineer
Xây dựng Hệ thống thông tin quản lý
Xây dựng Hệ chuyên gia
- Xây dựng Hệ chuyên gia :
Xây dựng HCG Ứng dụng là sự kết hợp giữa chuyên gia, lập trình viên và
Kỹ sư tri thức.
Trang
4
Lĩnh vực tri thức
thu nạp được về vấn
đề đó rất nhỏ
Lĩnh vực vấn đề rất
rộng lớn
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng

Cơ sở tri thức gồm cơ sở luật và cơ sở dữ liệu. Các thành phần này phải được
mã hóa nhờ các phương pháp biểu diễn tri thức như logic vị từ, khung.
Bước 5 : Thử nghiệm hệ thống.
Trang
5
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Cho số liệu vào, quá trình xử lý của hệ thống cho số liệu ra với nhiều tình
huống khác nhau bao trùm cả không gian vào.
Bước 6 : Thiết kế hệ thống giao diện người sử dụng hệ chuyên gia.
Bước 7 : Mở rộng hệ thống.
Mở rộng cơ sở tri thức của hệ sao cho giải quyết bài toán càng linh hoạt,
càng mềm dẻo là càng tổt đó là quá trình cải tiến hoặc thêm bớt luật suy diễn và cơ
sở dữ liệu.
Bước 8 : Đánh giá hệ thống.
III, Hệ chuyên gia Tư Vấn Hướng Nghiệp
1. Mục đích của bài toán:
Xây dựng chương trình tư vấn hướng nghiệp có sử dụng các luật suy diễn để
đưa ra các hướng chọn nghề nghiệp.
2. Cấu trúc dữ liệu và cách biểu diễn các trạng thái của bài toán
Các trạng thái của bài toán:
e1 Bạn đã tốt nghiệp phổ thông trung học
e2 Bạn có chỉ số IQ cao
e3 Bạn yêu thích khoa học
e4 Bạn có năng khiếu
e5 Bạn đã tốt nghiệp đại học
c9 bạn nên đi làm
c10 bạn nên đi học trung cấp
c11 bạn nên đi học cao đẳng
c12 bạn nên đi học đại học

4. Một số giao diện và kết quả chạy chương trình.
Hình 1: Giao diện mở chương trình
Trang
8
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Hình 2: Nếu bạn đã tốt nghiệp phổ thông trung học thì chọn có
Trang
9
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Hình 3
Trang
10
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Hình 4
Trang
11
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Hình 5: Thông báo kết quả
Trang
12
Bài tập lớn Xây dựng chương trình tư vấn hướng
nghiệp.
Khi bấm nút giải thích ta sẽ có thông báo như hình trên.
Theo luật r4 thì nếu:
bạn đã tốt nghiệp phổ thông trung học và bạn có chỉ số iq cao và bạn yêu
thích khoa học

Thứ hai, phải xác định rõ, quyền được hướng nghiệp là quyền của mọi cá
nhân ở mọi thời điểm trong cuộc sống và hướng nghiệp cho công dân là trách
nhiệm của cả gia đình, nhà trường, xã hội.
Tiếp sau đó là triển khai nhanh chóng những công việc cần làm:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức của giáo viên về vai trò của người thầy giáo trong
hoạt động hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên. Để làm được điều này, phải có
một cơ chế cung cấp thông tin và đào tạo kỹ năng có hiệu quả cho các giáo viên,
nhằm lồng ghép những nội dung của hướng nghiệp vào chương trình giảng dạy một
cách tốt nhất.
Thứ hai, xây dựng một hệ thống thông tin động, được cập nhật liên tục để
học sinh, sinh viên nói riêng và mọi công dân đều có thể tiếp cận về thị trường lao
động, về các ngành nghề, về đào tạo những kỹ năng cơ bản. Những thông tin này có
thể được truyền tải theo nhiều kênh khác nhau: qua ấn phẩm, qua website, qua điện
thoại.
Thứ ba, tiến tới đào tạo đội ngũ hướng nghiệp chuyên nghiệp, nhằm mở rộng
khả năng tiếp cận với dịch vụ hướng nghiệp của mọi người dân. Hướng nghiệp phải
là có sự tham gia của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và xã hội.
Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế và tiếp thu công nghệ, học hỏi kinh nghiệm và
phương pháp mới trong hướng nghiệp, nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động
hướng nghiệp.
Trang
15