SKKN - Một số biện pháp giúp học sinh tiếp cận
Truyện Kiều
A. phn m u
1. Lớ do chn ti:
Trong xu th phỏt trin hin nay, t nc ta mun phỏt trin bn vng,
y mnh cụng cuc CNH, HH, nhanh chúng ho nhp vi th gii thỡ ngun
lc con ngi l vn c t lờn hng u. cú ngun nhõn lc cú cht
lng, cú y mi nng lc ỏp ng yờu cu xó hi thỡ ũi hi ngnh Giỏo
dc &o to phi u t, i mi mt cỏch ton din.
ỏp ng yờu cu ngy cng cao ca xó hi, ngnh GD&T ó thc
hin i mi chng trỡnh giỏo dc ph thụng. Ngh quyt s 40/ 2000/ QH10, kỡ
hp th 8, Quc hi khoỏ X ó nờu mc tiờu ca i mi chng trỡnh giỏo dc
ph thụng l " xõy dng ni dung, chng trỡnh giỏo dc ton din th h tr
ỏp ng yờu cu phỏt trin ngun nhõn lc, phc v CNH, HH t nc, phự
hp vi thc tin v truyn thng Vit Nam, tip cn trỡnh giỏo dc ph thụng
cỏc nc phỏt trin trong khu vc v th gii."
Nm hc 2005- 2006 l nm u tiờn thc hin chng trỡnh thay sỏch
lp 10 i tr trờn ton quc. Thc hin mc tiờu ca i mi chng trỡnh giỏo
dc Trung hc ph thụng, tt c cỏc mụn hc u cú s thay i c bn da trờn
c s phỏt huy mt tớch cc ca chng trỡnh c, a vo nhng ni dung,
phng phỏp mi nhm ỏp ng yờu cu ca thi i. Ngoi vic i mi sỏch
giỏo khoa, chng trỡnh , thỡ vic i mi phng phỏp ging dy cng rt quan
trng.
Trong chng trỡnh Vn - Ting Vit lp 10 trc õy cng nh chng
trỡnh Ng vn lp 10 mi hin nay, Truyn Kiu luụn chim mt v trớ rt quan
trng. Tuy nhiờn, trong cỏc giỏo khoa, sỏch tham kho hin nay cú rt nhiu bi
nghiờn cu nhng phn ln ú l cỏc bi mang tớnh bỏc hc, ũi hi ngi c
phi cú mt trỡnh hiu bit sõu sc v Truyn Kiu. i vi hc sinh Trung
hc ph thụng, nht l hc sinh B tỳc Trung hc ph thụng, do trỡnh , iu
kin cũn hn ch m nhiu em cha cú nhng bin phỏp tip cn thớch hp i
vi Truyn Kiu. Nhiu em cũn cha bit hon cnh ra i, ni dung chớnh

Truyn Kiu l tn gi ph bin ca tc phm on Trng Tõn Thanh
ca i thi ho Nguyn Du. Tỏc phm ny ú a Nguyn Du lờn hng danh
nhõn vn hoỏ th gii. Theo i Nam chớnh biờn lit truyn, truyn c vit ra
sau khi ụng i s nh Thanh v v theo li truyn th Phm Quý Thch ú cho
khc in vo khong t nm 1820 n nm 1825. Bn khc in ú nay khụng cn
na. Tc phm ny c vit bng ch Nm, gm 3.254 cõu th theo th lc bt.
Ni dung ca truyn da theo tc phm Kim Vừn Kiu truyn ca Thanh Từm
Ti Nhừn ngi Trung Quc. Hin nay, Vit Nam lu truyn mt s d bn ca
tỏc phm ny. Bn nụm c nht cn lu gi l bn "Liu Vn ng" khc in
nm T c th 19 (1866), mi pht hin Ngh An.
Hng trm nm qua, Truyn Kiu vn luụn tn ti trong i sng ca dõn
tc Vit. õy l mt trong s ớt cỏc tỏc phm ln c nhiu ngi dõn mi
tng lp hc thuc lng. i ỏp bng nhng ngụn t, li l trong truyn Kiu
cng ú tr thnh mt hnh thc sinh hot vn hoỏ ca mt s cng ng ngi
Vit nh ly Kiu, tr Kiu, vnh Kiu, tranh Kiu, bỳi Kiu
Giáo viên: Phạm Trung Kiên - TT GDTX Quảng Ninh
- 2 -
SKKN - Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh tiÕp cËn
TruyÖn KiÒu
Truyện Kiều là tiểu thuyết viết bằng thơ lục bát. Truyện phản ỏnh xó hội
đương thời thông qua cuộc đời của nhân vật chính Vương Thuý Kiều. Xuyờn
suốt tỏc phẩm là chữ "tâm" theo như Nguyễn Du đó tõm niệm "Linh Sơn chỉ tại
nhữ tâm đầu" (nghĩa là "Linh sơn chỉ ở tại lòng người thôi"). Ngày nay, Truyện
Kiều của Nguyễn Du là một trong những tỏc phẩm văn học Việt Nam được giới
thiệu rộng rói nhất đến với các du khách cũng như các nhà nghiên cứu nước
ngoài.
Bản Đoạn trường tân thanh in năm 1902 và Kim Vân Kiều tân tập khắc in
năm 1906
2. Hoàn cảnh ra đời:
Theo Giáo sư Nguyễn Lộc ("Từ điển Văn học" tập II - Nhà xuất bản Khoa

TruyÖn KiÒu
Tiên, một nấm đất bên đàng, Kiều đó khúc thương và không khỏi cảm thấy ái
ngại cho một kiếp hồng nhan "nổi danh tài sắc một thì" mà giờ đây "hương khói
vắng tanh". Vốn là một con người giàu tỡnh cảm và tinh tế nờn Kiều cũng đó
liờn cảm tới thõn phận của mỡnh và của những người phụ nữ nói chung :
Đau đớn thay phận đàn bà,
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

3.3. Kiều gặp Kim Trọng.
Cũng trong ngày hôm đó, Kiều đó gặp Kim Trọng, là một người vốn nhà
trâm anh, "đồng thân" với Vương Quan, từ lâu đó "trộm nhớ thầm yêu" nàng.
Bên cạnh đó thỡ Kim Trọng cũng là người vào trong phong nhã, ra ngoài hào
hoa. Tuy chưa kịp nói với nhau một lời nhưng sau cuộc gặp gỡ này thỡ hai người
tình trong như đã, mặt ngoài còn e. Tiếp sau lần gặp gỡ ấy là mối tương tư:
Người đâu gặp gỡ làm chi
Trăm năm có biết duyên gì hay không.
Kim Trọng vỡ tương tư Kiều nên đó quờn hết cả thỳ vui hàng ngày, tỡm
cỏch chuyển đến ở gần nhà Kiều. Sau đó mầy tuần trăng thỡ Kim, Kiều đó gặp
nhau, Kiều đó nhận lời Kim Trọng và họ đó trao đổi kỷ vật cho nhau. Nhiều lần
Kim Trọng cũng muốn "vượt rào" nhưng Thuý Kiều là một người sắc sảo, cô đó
thuyết phục được Kim Trọng :
Vội chi liễu ép hoa nài,
Còn thân ắt lại đền bồi có khi!
Thấy lời đoan chính dễ nghe,
Chàng càng thêm nể thêm vì mười phân.

3.4. Kiều bán mình chuộc cha.
Tai họa đó đột ngột ập đến Vương gia trong lúc người thiếu nữ cũn đang
thổn thức với mối tình đầu. Bọn sai nha đầu trâu, mặt ngựa đó đánh đập cha và
em nàng một cách tàn nhẫn trong nỗi oan kêu trời không thấu. Trong hoàn cảnh

cha y cm xỳc :
Bun trụng ca b chiu hụm
Thuyn ai thp thoỏng cỏnh bum xa xa.
Bun trụng ngn nc mi sa
Hoa trụi man mỏc bit l v õu.

3.6. Kiu mc la S Khanh.
Sng mt mnh gia khng gian mnh mng xa vng ú nờn khi gp S
Khanh, mt gú cỳ hỡnh dong chi chut, ỏo khn du dng v cng kh "vn v",
cụ nh ngi ang sp cht ui v c phao m khụng cn bnh tnh nhn ra
li lng gt sỏo rng ca S Khanh.
Than ụi! sc nc hng tri
Tic cho õu bng lc loi n õy?

Kiu vi vng trao thừn cho S Khanh v cng S Khanh trn thoỏt khi
lu Ngng Bớch. Cụ no ng mnh ú ri vo li do Tỳ b ging sn gi cụ
Giáo viên: Phạm Trung Kiên - TT GDTX Quảng Ninh
- 5 -
SKKN - Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh tiÕp cËn
TruyÖn KiÒu
lại vĩnh viễn ở lầu xanh. Chưa kịp cao chạy xa bay thỡ Tỳ bà đến và lúc này
nàng mới rừ bản chất con người Sở Khanh:
Bạc tình, nổi tiếng lầu xanh,
Một tay chôn biết mấy cành phù dung!

Đến lúc này, nàng đành phải chịu quy phục, mặc cho thể xác đến phong
trần cũng phong trần như ai và cảm thấy xút xa cho chớnh bản thõn mỡnh:
Khi tỉnh rượu, khi tàn canh,
Giật mình, mình lại thương mình xót xa.
3.7. Kiều gặp Thúc Sinh.

Truyện Kiều
Dy rng: C phộp gia hỡnh!
Ba cõy chp li mt cnh mu n.
Phn nh chi dỏm kờu oan,
o hoen quen mỏ liu tan tỏc my.
Mt sõn lm cỏt ó y,
Gng l nc thu mai gy vúc xng.
May thay v quan ú tuy t ra nghiờm khc nhng cng cú tnh ngi.
Thy Thỳc Sinh au kh khi thy Kiu v mnh m gp nn, ụng ú cho Kiu
lm mt bi th by t ni nim. c th ca Kiu, v quan khen ngi ri
khuyờn Thỳc ễng nờn rng lng chp nhn Kiu li cho sớnh l ci xin.
Nh th Kiu thoỏt kip thanh lõu nhng cha c bao lõu th nng li mc v
vi Hon Th, v chớnh ca Thỳc Sinh.
3.8. Kiu v Hon Th.
Khi bit chuyn, cha m Thỳc Sinh ni gin i tr Kiu tr v chn c,
nhng khi bit Thuý Kiu ti sc vn ton, cỳ ti lm th, b ca Thỳc Sinh ú
phi tht ln :
Thng vỡ hnh trng vỡ ti
Thỳc ụng thụi cng dp li phong ba.
Kiu ú cng Thc Sinh sut 1 nm rng v vn lun khuyn Thc Sinh
v thm v c Hon Th, h vn cha cú con chung sau nhiu nm sng cựng
nhau. Sau chuyn i thm v quay tr li gp Kiu, Thỳc Sinh khụng ng rng
Hon Th ú sai gia nhừn i tt ng bin bt Thuý Kiu v tra hi. Thuý
Kiu b ti thuc mờ bt mang i, cn mi ngi trong nh lỳc ú c ng cụ b
cht chỏy sau trn ha hon. Kiu tr thnh th t nh Hon Th vi cỏi tờn l
Hoa Nụ. Lỳc Thỳc Sinh v nh, nhn thy Thuý Kiu b bt ra cho mnh,
"phỏch lc hn xiờu" chng nhn ra rng mnh mc la ca v c. Hon Th ú
bt Kiu phi hu h, ỏnh n cho ba tic ca hai v chng. ỏnh n m tõm
trng ca Kiu au n:
Bn giõy nh khúc nh than

thời đó: Râu hùm hàm én mày ngài, vai năm tấc rộng, thân mười thước cao, tài
năng phi thường đường đường một đấng anh hào, côn quyền hơn sức lược thao
gồm tài. Hai bên đó phải lũng nhau và Từ Hải chuộc Kiều về chốn lầu riờng.
Sống với nhau được nửa năm, Từ Hải lại động lòng bốn phương, muốn ra nơi
biên thuỳ chinh chiến. Thuý Kiều muốn xin đi cùng nhưng Từ Hải không cho đi:
Nàng rằng phận gái chữ tòng
Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi
Từ rằng tâm phúc tương tri
Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình.
Trong lúc Từ Hải đi chinh chiến, nàng ở nhà nhớ tới bố mẹ chắc đó da
mồi tóc sương, cũn em Thuý Võn chắc đang tay bồng tay mang vui duyờn với
Kim Trọng.
Từ Hải sau đó đó chiến thắng trở về, mang binh tướng tới đón Kiều làm lễ
vu quy.
3.10. Kiều báo thù.
Lỳc vui mừng cũng là lỳc Thuý Kiều nghĩ đến những ngày "hàn vi", nàng
kể hết mọi chuyện cho Từ Hải và muốn cú sự "ân đền oán trả". Những Bạc Bà,
Bạc Hạnh, Sở Khanh, đều bị chịu gia hỡnh, cũn những vị sư đó giỳp đỡ Kiều
trong cơn hoạn nạn đều được thưởng. Riêng Hoạn Thư nhờ khéo nói: Rằng tôi
Gi¸o viªn: Ph¹m Trung Kiªn - TT GDTX Qu¶ng Ninh
- 8 -
SKKN - Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh tiÕp cËn
TruyÖn KiÒu
chút phận đàn bà. Ghen tuông thì cũng người ta thường tình nên được tha. Sau
đó Kiều có gặp sư Giác Duyên, được bà báo rằng 5 năm nữa hai người sẽ gặp
nhau vỡ Kiều cũn phải trải qua nhiều lận đận nữa.
3.11. Kiều tự vẫn.
Hồ Tụn Hiến bấy giờ là một quan tổng đốc của triều đỡnh, mang nhiệm vụ
đến khuyên giải Từ Hải đầu hàng và quy phục triều đỡnh. Hồ Tụn Hiến đó bày
mưu mua chuộc Thuý Kiều, đánh vào ham muốn cú một cuộc sống "an bình"

SKKN - Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh tiÕp cËn
TruyÖn KiÒu

Mọi người trong nhà khuyên can hết lẽ, chàng nghe theo lời dặt của Kiều
và đón cha mẹ Kiều cùng Thuý Võn sang nhà chăm lo phụng dưỡng, đồng thời
vẫn đưa tin tỡm kiếm nàng khắp nơi. Tuy sâu duyên mới nhưng chàng lại càng
dào tình xưa. Vương Quan và Kim Trọng sau đó đều đỗ đạt và làm quan. Sau
nhiều ngày tháng tỡm kiếm thỡ hai người mới dũ la được thông tin của Thuý
Kiều là đó trầm mỡnh dưới sông Tiền Đường. Ra đến sông, mọi người gặp sư
Giác Duyên ở đó, được biết là Thuý Kiều đó được bà cứu mang về cưu mang.
Sau đó, mọi người được dẫn về gặp lại nàng Kiều, mừng mừng tủi tủi.
3.13. Tái hồi Kim Trọng.
Sau 15 năm lưu lạc, Thuý Kiều đỡ trở về đoàn viên với gia đỡnh. Nhưng
nàng chính là người sợ việc đoàn viên hơn ai cả. Trong việc tái ngộ này, Thuý
Võn chớnh là người đầu tiên đó lờn tiếng vun vào cho chị. Nhưng trong đêm gặp
lại ấy, Thuý Kiều đó tõm sự với Kim Trọng:
Thân tàn gạn đục khơi trong
Là nhờ quân tử khác lòng người ta.
Nàng ghi nhận tấm lũng của Kim Trọng nhưng tự thấy mỡnh khụng cũn
xứng đáng với chàng nữa. Hai người trở thành bạn chẳng trong chăn gối, cũng
ngoài cầm thơ.
Nguyễn Du đó gửi gắm toàn bộ thế giới quan của mỡnh về xó hội phong
kiến lỳc đó qua các câu thơ nhận xét về cuộc đời lưu lạc của Thuý Kiều:
Ngẫm hay muôn sự tại trời
Trời kia đã bắt làm người có thân.
Bắt phong trần phải phong trần
Cho thanh cao mới được phần thanh cao.

* Sau khi đã cung cấp cho học sinh những nội dung cơ bản về Truyện
Kiều thì mới đi vào từng đoạn trích cụ thể. Phương pháp đọc hiểu các đoạn trích