Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN VĂN HƢNG

QUẢN LÝ TRƢỜNG THCS THỊ TRẤN ĐẠI TỪ -
HUYỆN ĐẠI TỪ - TỈNH THÁI NGUYÊN
THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG TỔNG THỂ (TQM) LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN- 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng
tôi. Các số liệu sử dụng phân tích trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, đã công
bố theo đũng quy định. Những phần trích dẫn và tham khảo đều đúng theo quy
định của Nhà trường. Nếu sai tôi xin chịu trách nhiệm.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014
Tác giả luận văn
Nguyễn Văn Hƣng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

LỜI CẢM ƠN

Kết quả này có được là nhờ sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Tuyết Hạnh.
Cô không chỉ tận tình hướng dẫn mà còn động viên tôi trong suốt quá trình
nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Nhân dịp này em xin gửi lời cảm ơn sâu
sắc tới cô!
Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Hội đồng bảo vệ Luận

DANH MỤC SƠ ĐỒ vi
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2
4. Giả thuyết khoa học 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6. Phạm vi nghiên cứu 3
7. Phương pháp nghiên cứu 3
8. Cấu trúc luận văn 4
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG
TỔNG THỂ 5
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5
1.1.1. Các nghiên cứu ngoài nước 5
1.1.2. Các nghiên cứu trong nước 8
1.2. Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản trong đề tài 10
1.2.1. Chất lượng (CL) 10
1.2.2. Chất lượng giáo dục/chất lượng giáo dục THCS 11
1.2.3. Chất lượng tổng thể 11
1.2.4. Quản lý 12

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

1.2.5. Quản lý giáo dục/quản lý trường học 13
1.2.6. Quản lý chất lượng tổng thể (TQM) 17
1.3. Thuyết quản lý chất lượng tổng thể và quản lý trường THCS theo tiếp
cận quản lý chất lượng tổng thể 18
1.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục nhà trường 18
1.3.2. Thuyết quản lý chất lượng tổng thể (TQM) và việc vận dụng trong

3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính lý luận 74
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 74
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 74
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 75
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 75
3.2. Một số biện pháp quản lý trường THCS Thị trấn Đại Từ theo tiếp cận
quản lý chất lượng tổng thể (TQM) 75
3.2.1. Biện pháp 1: Tổ chức các hoạt động giới thiệu, phổ biến về mô hình
quản lý chất lượng tổng thể TQM đến toàn thể mọi thành viên trong nhà
trường nhằm nâng cao nhận thức cho mọi người về QLCLGD nói chung
và QLCLGD theo TQM nói riêng 75
3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng, phát triển chất lượng giáo dục nhà trường
theo Bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng THCS 78
3.2.3. Biện pháp 3: Xây dựng và thực thi các nhóm chất lượng 83
3.2.4. Biện pháp 4: Áp dụng vòng tròn Deming vào quản lý chất lượng
giáo dục của nhà trường 85
3.2.5. Biện pháp 5. Xây dựng văn hóa chất lượng trong nhà trường 92
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp 95
3.4. Khảo nghiệm mức độ phù hợp và tính khả thi của các biện pháp 95
Kết luận chương 3 98
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 99
1 Kết luận 99
2. Một số khuyến nghị 100
TÀI LIỆU THAM KHẢO 102
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT


Bảng 2.1: Xếp loại học lực và hạnh kiểm của học sinh 51
Bảng 2.2: Kết quả thi học sinh giỏi các cấp của học sinh 51
Bảng 2.3: Kết xét tốt nghiệp THCS của học sinh 52
Bảng 2.4: Quy mô tuyển sinh từ năm 2009 đến nay 56
Bảng 2.5: Kết quả khảo sát về quản lý công tác tuyển sinh 56
Bảng 2.6: Bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp 58
Bảng 2.7: Bảng tổng hợp kết quả đánh giá, xếp loại giờ dạy của giáo viên 67
Bảng 2.8: Tổng hợp ý kiến đánh giá QLCL các yếu tố kết quả đầu ra 69
Bảng 2.9: Tổng hợp ý kiến về môi trường văn hóa chất lượng 70
Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm mức độ phù hợp và khả thi của các biện pháp
quản lý trường THCS Thị trấn Đại Từ theo tiếp cận TQM 96
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1. Mô hình quản lý nhà trường theo TQM 26 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đại hội XI, Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định mục tiêu tổng quát
của Chiến lược phát triển kinh tế xã hội từ năm 2011 đến năm 2020 là: “Phấn
đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện
đại; chính trị - xã hội ổn định, dân chủ, kỷ cương, đồng thuận; đời sống vật chất
và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt; độc lập, chủ quyền, thống nhất

TQM là thuyết Quản lý chất lượng tổng thể có xuất xứ từ thương mại và
công nghiệp nhưng lại khá phù hợp với giáo dục. Từ khi ra đời TQM luôn được
các nhà nghiên cứu khoa học quản lý giáo dục bàn đến và từ những năm 90 của
thế kỷ XX trở lại đây, TQM đã trở thành tâm điểm chú ý của các cơ sở giáo
dục. Các nhà nghiên cứu cho rằng nếu áp dụng mô hình quản lý chất lượng
tổng thể (TQM) vào quản lý trường học sẽ có thể cải thiện và nâng cao chất
lượng giáo dục trong trường học ở nước ta hiện nay.
Xuất phát từ các lí do, tình hình thực tiễn nêu trên, tác giả thực hiện luận
văn với đề tài: “Quản lý trường THCS Thị trấn Đại Từ - huyện Đại Từ - tỉnh
Thái Nguyên theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể (TQM)”.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn qua đó nhận diện thực trạng
chất lượng giáo dục và quản lý của trường THCS Thị trấn Đại Từ, huyện Đại
Từ, tỉnh Thái Nguyên, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý nhà trường theo tiếp
cận quản lý chất lượng tổng thể nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý trường THCS Thị trấn Đại Từ, huyện Đại Từ, tỉnh
Thái Nguyên.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý trường THCS Thị trấn Đại Từ, huyện Đại Từ, tỉnh
Thái Nguyên theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể .

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

4. Giả thuyết khoa học
Chất lượng giáo dục phụ thuộc vào công tác quản lý. Thuyết quản lý chất
lượng tổng thể xuất phát từ thương mại nhưng có thể vận dụng phù hợp trong
quản lý trường học. Trong thời gian qua công tác quản lý của trường THCS Thị
trấn Đại Từ đã đạt được những kết quả nhất định nhưng chất lượng giáo dục của

kinh nghiệm.
- Phương pháp toán thống kê: Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử
lý và phân tích các số liệu từ thực trạng và kết quả quản lý chất lượng giáo dục
nhà trường.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn gồm có 3 chương:
- Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý trường trung học cơ sở theo tiếp
cận quản lý chất lượng tổng thể (TQM).
- Chƣơng 2: Thực trạng quản lý của trường trung học cơ sở Thị trấn Đại
Từ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
- Chƣơng 3: Biện pháp quản lý trường trung học cơ sở Thị trấn Đại Từ,
huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG TỔNG THỂ

Đến cuối những năm 1970, tác phẩm của Deming được xuất bản tại Mỹ,
và sau đó các nhà nghiên cứu khác như Crosby, Peter và Waterman trong cuốn
“Tìm kiếm sự xuất sắc" (Search for Excellence, 1982) sau khi phân tích nhiều
giả thuyết khác nhau đã đi tới một kết luận cơ bản về thành công của người
Nhật là thoả mãn nhu cầu của khách hàng (Customer Satisfaction is
Everything). [6, Tr - 50].
Mãi cho đến những năm 1980, Mỹ đã thức tỉnh vấn đề CL tại hầu hết các
công ty lớn trong một chiến dịch cải tiến CL. Sau thành công tại những công ty
sản xuất chế tạo, vấn đề CL được chuyển sang lĩnh vực dịch vụ.
Trong suốt những năm 1990 , lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, hành chính và
giáo dục bắt đầu quan tâm đến CL, đến năm 1991, giáo dục phổ thông và cả
giáo dục đại học, giáo dục thường xuyên cũng quan tâm tới hệ thống quản lý
chất lượng (QLCL).
1.1.1.2. Một số nghiên cứu ở nước ngoài về TQM trong giáo dục
Việc có thể áp dụng TQM vào tổ chức giáo dục được đưa ra từ sự chú ý
của nhiều tác giả như Decosmo et al. (1991), Edwell (1993), Ghen và Lozier
(1991) và Bonser (1992). Họ chỉ ra rằng các tổ chức giáo dục đã chuyển hướng
sang TQM vì rất nhiều lý do giống như các đơn vị thương mại đã xây dựng các
chương trình chất lượng (Kwan, 1996): do sự phát triển mạnh về số lượng người
học, do thiếu phong cách lãnh đạo và quản lý phù hợp, do yêu cầu ngày càng cao
về trách nhiệm của nhà trường đối với xã hội và sự thay đổi các quan điểm đối
với các nhà trường. Sự cấp thiết áp dụng TQM trong giáo dục cũng do sự thúc ép
về nguồn lực và sự cấp bách gia tăng (Decosmo et al. 1991). [25, Tr.38-42]
Trong các công trình nghiên cứu về TQM trong giáo dục đã xuất bản trên
thế giới, có thể kể đến một số công trình gần đây như: “Total Quality
Management in Education” của tác giả Sallis Edward (1993); “Total Quality
Management” của tác giả John S. Oakland (1993); “Total Quality Management
in Education” của tác giả Mannar Mukhopadhyay (2005) Các công trình này

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu


1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
a) Việc vận dụng các xu thế quản lý hiện đại trên thế giới vào quản lý
giáo dục cũng đã được một số tác giả rất quan tâm và dành nhiều thời gian,
công sức nghiên cứu, có thể nêu một số công trình khoa học, một số đề tài
nghiên cứu điển hình như: Một số tiếp cận mới về khoa học quản lý và việc vận
dụng vào quản lý giáo dục của Đặng Quốc Bảo (1995); Quản lý chất lượng
giáo dục đại học của Phạm Thành Nghị (2000); quản lý và kiểm định chất
lượng đào tạo nhân lực theo ISO & TQM của Trần Khánh Đức (2004); Tiếp
cận hiện đại trong quản lý giáo dục của Trần Kiểm (2006); Lý luận về quản lý
của Nguyễn Lộc (2010) Các tác giả đã nêu, phân tích và chọn lọc một số tiếp
cận có thể vận dụng vào trong QLGD hiện nay như: tiếp cận hệ thống, tiếp cận
văn hóa tổ chức, tiếp cận QLCL theo ISO, tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể
(TQM), tiếp cận các yếu tố tạo thành chất lượng theo quan niệm của UNESCO
đối với hệ thống giáo dục (theo mô hình CIMO) và đối với cơ sở giáo dục (theo
mô hình CIPO) Các tiếp cận này sẽ là cơ sở khoa học giúp cho các nhà quản
lý nâng cao trình độ và năng lực của mình để ứng dụng một cách năng động
trong thực tiễn quản lý tại các cơ sở giáo dục.
b) Trong những công trình nghiên cứu về quản lý chất lượng tổng thể
trong những năm gần đây, có thể điểm qua một số đề tài có liên quan đến TQM
vận dụng trong giáo dục phổ thông, mầm non như sau:
- Lê Đức Ánh (2007), đề tài: “Vận dụng lý thuyết quản lý chất lượng
tổng thể vào quản lý quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông dân lập”,
tác giả đã nêu các quan niệm về nhà trường phổ thông dân lập, quan niệm của
UNESCO về các yếu tố ảnh hưởng chất lượng dạy học của nhà trường, đưa ra
các thủ thuật quản lý dạy học của hiệu trưởng theo TQM. Tuy vậy, hệ thống
tiêu chí để đánh giá chất lượng hoạt động quản lý của hiệu trưởng, tự quản lý
hoạt động giảng dạy của giáo viên, tự quản lý hoạt động học của học sinh chưa
được cụ thể, rõ ràng và đầy đủ để có khả năng ứng dựng trong thực tiễn; các
biện pháp đề xuất còn chung chung, chưa thể hiện rõ hàm lượng của việc vận

Tuy nhiên, đây là một nội dung hết sức mới mà người lãnh đạo nhà trường vẫn
còn gặp nhiều khó khăn, chưa rõ công tác quản lý của mình phải tác động vào

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

những khâu chủ yếu nào và cách làm, cách giải quyết như thế nào để đạt hiệu
quả cao nhất. Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác
quản lý trong nhà trường THCS là những điều luôn đặt ra trong suy nghĩ của
tác giả. Với kết quả của đề tài tôi xin mong muốn được góp phần giải quyết vấn
đề này theo một hướng tiếp cận mới, và coi đây là sự đóng góp khiêm tốn của
mình để thúc đẩy chất lượng và hiệu quả công tác quản lý trong nhà trường
THCS, nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội.
1.2. Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản trong đề tài
1.2.1. Chất lượng (CL)
Theo triết học: “Chất lượng (CL) là một phạm trù triết học biểu thị
những thuộc tính bản chất của sự vật, chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tương
đối của sự vật phân biệt với sự vật khác. CL là thuộc tính khách quan của sự
vật. CL biểu hiện ra bên ngoài qua các thuộc tính. Nó là cái liên kết các thuộc
tính của sự vật lại làm một, gắn bó với sự vật như một tổng thể, bao quát toàn
bộ sự vật và không tách khỏi sự vật” [15, tr419]
Người Việt Nam quan niệm rằng: “ CL là cái làm nên phẩm chất, giá trị
của con người, sự vật ” [38, tr331].
Hoặc “ CL là tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật ( sự
việc) làm cho sự vật ( sự việc) này phân biệt với sự vật (sự việc) khác” [15, tr419]
Theo TCVN 8402: “CL là tập hợp các đặc tính của một thực thể (đối
tượng) tạo cho thực thể (đối tượng) đó khả năng thỏa mãn những nhu cầu đã
nêu ra hoặc nhu cầu tiềm ẩn”. [5, tr6]
Từ một số quan điểm và cách dùng thuật ngữ “Chất lượng” nêu trên, cho
thấy chất lượng là một khái niệm được nhiều người sử dụng nhưng rất khó nắm
bắt và đưa ra nội hàm của nó.

thông và giáo dục trung học cơ sở được quy định tại Luật Giáo dục”.
1.2.3. Chất lượng tổng thể
Chất lượng luôn là vấn đề quan tâm và cũng được xem là nhiệm vụ quan
trọng nhất của bất kỳ lĩnh vực nào. Nếu xem mỗi lĩnh vực hoạt động bao gồm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

các thành tố đầu vào, quá trình và đầu ra thì chất lượng tổng thể được hiểu là
chất lượng đầu vào, chất lượng quá trình và chất lượng đầu ra. Trong đó nó bao
gồm cả việc đảm bảo chất lượng các thành tố trên cơ sở xây dựng các chính
sách, sự cam kết và tham gia của các thành viên vào quá trình chất lượng (văn
hóa chất lượng trong tổ chức).
1.2.4. Quản lý
Khái niệm quản lý đã được đề cập đến từ rất lâu, đã có rất nhiều nhà
khoa học đưa ra các quan điểm khác nhau về quản lý, trong đó có một số khái
niệm thường được nhắc đến như:
- “Quản lý là quá trình tác động có ý thức và bằng quyền lực của chủ thể
quản lý lên khách thể quản lý nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức trong
những giai đoạn lịch sử nhất định”; “Quản lý là các hoạt động do một hoặc
nhiều người điều phối hành động của người khác nhằm thu được kết quả mong
muốn”… Hiểu một cách chung nhất thì quản lý là tổ chức, điều khiển các hoạt
động theo những yêu cầu nhất định [1, tr.22].
- “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến
tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện
những mục tiêu dự kiến” [28, tr.24].
- “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy điều hành và kiểm
tra công việc của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các
nguồn lực phù hợp để đạt được mục đích đã định” [19, tr.19].
Mặc dù có nhiều cách trình bày khác nhau về khái niệm quản lý, nhưng
nhìn chung có thể hiểu quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng

để mỗi cá nhân có thể hoạt động đạt được hiệu quả cao trong quá trình đạt đến
mục đích chung.
* Ở cấp độ vi mô.
Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch
của chủ thể quản lý vào hệ thống tổ chức giáo dục của nhà trường nhằm điều

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

khiển các thành tố trong hệ thống phối hợp hoạt động theo đúng chức năng,
đúng kế hoạch, đảm bảo cho quá trình giáo dục đạt được mục đích, mục tiêu
đã xác định với hiệu quả cao nhất. [36, tr 6]
Tiếp cận theo góc độ điều khiển học, có thể hiểu quá trình quản lý giáo
dục là hoạt động tổ chức và điều khiển quá trình giáo dục nhằm thực hiện có
hiệu quả mục đích, mục tiêu giáo dục của nhà trường.
Theo khái niệm trên, quá trình quản lý giáo dục được hiểu như một quá
trình vận động của các thành tố có mối quan hệ tương tác lẫn nhau trong hệ
thống tổ chức của nhà trường. Hệ thống đó bao gồm các thành tố cơ bản là: chủ
thể quản lý, đối tượng quản lý, nội dung, phương pháp quản lý, mục tiêu quản
lý. Các thành tố đó luôn vận động trong mối liên hệ tương tác lẫn nhau, đồng
thời diễn ra trong sự chi phối, tác động qua lại với môi trường kinh tế, chính trị,
xã hội chung quanh.
- Theo GS. Hà Thế Ngữ: Bản chất của quá trình quản lý giáo dục là sự
tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý.[27, tr373]
- Theo trục lý luận trên, quản lý giáo dục được hiểu là quá trình tác động
có mục đích của chủ thể quản lý giáo dục đến hệ thống giáo dục. Tiếp cận dưới
góc độ hoạt động, quản lý giáo dục là sự nối tiếp nhau của các hoạt động mà
chủ thể quản lý sử dụng để tác động lên đối tượng bị quản lý.
Bản chất của quản lý giáo dục là quá trình diễn ra những tác động có
mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong hệ thống giáo dục.
Trong phạm vi luận văn này, quản lý giáo dục được hiểu “ là hoạt động tự

ngành GD, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [11, tr30].
Quản lý nhà trường là một hoạt động thực hiện trên cơ sở những quy luật
chung của quản lý, đồng thời có những nét riêng mang tính đặc thù của giáo dục.
Quản lý nhà trường khác với các hình thức quản lý xã hội khác, nó được
quy định với bản chất lao động sư phạm của người giáo viên, bản chất của quá
trình dạy học và quá trình giáo dục, trong đó mọi thành viên của nhà trường
vừa là chủ thể sáng tạo vừa là đối tượng quản lý. Sản phẩm của các hoạt động
trong nhà trường là nhân cách người học sinh được hình thành trong quá trình
học tập, tu dưỡng và rèn luyện, phát triển theo yêu cầu phát triển của xã hội.