Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Văn học có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển
tư duy của con người. Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn văn
có tính thiết yếu trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học
sinh. Trong thời đại hiện nay, khoa học kĩ thuật phát triển nhanh như vũ bão
cho nên đôi lúc con người có thể bị cuốn theo những tri thức khoa học mà
quên đi cảm xúc đời thường. Những lúc như vậy môn văn sẽ giữ lại tâm hồn
con người những tình cảm nhân văn để con người tìm đến với con người, để
trái tim hòa cùng nhịp đập với trái tim. Không chỉ thế học tốt môn văn sẽ tác
động tích cực tới các môn học khác và ngược lại, các môn học khác cũng góp
phần học tốt môn văn. Điều đó đặt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành, giảm
lí thuyết, gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc
sống. Muốn vậy, mỗi giáo viên phải có phương pháp dạy học phù hợp với
từng bộ môn nhằm nâng cao trình độ kiến thức cho học sinh, đặt cơ sở vững
chắc cho các em tiến lên cấp học cao hơn.
Đối với môn Ngữ văn sau khi đổi mới và thực hiện đồng bộ trên cả nước,
phần lớn giáo viên văn không khỏi băn khoăn, trăn trở, đang từng ngày từng
giờ mày mò và tìm kiếm cho mình một phương pháp dạy học phù hợp, hấp
dẫn cho từng kiểu bài, cho từng thể loại.
1
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
Ở chương trình ngữ văn 7 học sinh được tìm hiểu một số bài thơ Đường
(của tác giả Việt Nam và Trung Quốc). Đây cũng là phần văn học chiếm vị trí
quan trọng trong chương trình Ngữ văn 7. Song khi thực hiện giảng dạy tôi
thấy học sinh gặp không ít khó khăn trong việc tiếp nhận tri thức. Khó khăn
thứ nhất mà các em gặp phải đó là hệ thống ngôn ngữ. các bài thơ Đường luật
ngôn ngữ dùng với nhiều hình ảnh: ước lệ, tượng trưng, điển cố, điển tích, từ
ngữ Hán Việt rất xa lạ với học sinh THCS. Khó khăn thứ hai mà tôi nhận
thấy đó là những bài thơ Đường luật có yêu cầu rất nghiêm ngặt về niêm luật,

quả. Từ thực tế đó tôi đã tập trung nghiên cứu và áp dụng trong quá trình
giảng dạy để làm sao các em yêu thích và cảm thu, chiếm lĩnh được tác phẩm
thơ Đường một cách có hiệu quả cao nhất.
2. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ.
a. Thuận lợi:
Trong những năm học trước bản thân tôi cũng đã được nhà trường phân
công giảng dạy môn ngữ văn 7, Trong năm học này tôi đang trực tiếp giảng
dạy ngữ văn của 3 lớp 7: 7a-7b-7c, tôi thấy học sinh của ba lớp có khả năng
tiếp thu bài nhanh, một số học sinh có năng khiếu về văn chương. Các em có
tinh thần học tập ham học hỏi, hăng say phát biểu ý kiến xây dựng bài, chuẩn
bị bài tương đối đầy đủ khi lên lớp. Bản thân tôi nhận được sự giúp đỡ tận
4
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
tình của đồng nghiệp. Tham gia đầy đủ các lớp học chuyên đề để nâng cao
trình độ nghiệp vụ theo kịp với xu thế đổi mới của nền giáo dục nước nhà.
Hiện nay tài liệu tham khảo nhiều giúp ích rất nhiều trong công tác giảng dạy
của giáo viên. Song bên cạnh những thuận lợi đó còn có một số những khó
khăn khi tham gia thực hiện đề tài.
b. Khó khăn:
Như trên tôi đã nói với trình độ nhận thức của học sinh lớp 7 để tiếp cận,
chiếm lĩnh nội dung các tác phẩm về thể loại thơ Đường quả là một vấn đề rất
khó khăn trong việc tiếp thu khiến thức, chiếm lĩnh tác phẩm. Qua thực tế dự
giờ, học hỏi kinh nghiệm, qua các tiết thao giảng khi dạy các bài thơ Đường
thấy kết quả chưa cao, một số em thậm chí không nắm được nội dung bài học.
Hiện tại môn Ngữ văn đã có tài liệu tham khảo nhưng các trang thiết bị
như tranh ảnh …của một số tác phẩm có đoạn trích được học trong sách giáo
khoa ở thư viện không có, do đó rất khó khăn cho học sinh hình dung được
nội dung của tác phẩm. Hiện nay do xu thế của xã hội nên học sinh xem nhẹ
các môn KHXH trong đó có môn Ngữ văn dẫn đến chất lượng học tập không
cao. Thấy được những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã cố gắng khắc phục

trình chiếu trong tiết học gây sự hứng thú , giúp học sinh hình dung được
phong thái, tính cách, tâm tư của nhà thơ từ đó tiếp cận nội dung bài thơ một
cách dễ dàng.
b. Đọc tác phẩm:
Phần lớn giáo viên khi dạy thơ Đường chỉ chú ý đến phần dịch thơ và bám
vào đó để phân tích (vì phần phiên âm chữ Hán Giáo viên nghĩ là khó nên bỏ
qua) . Đọc tác phẩm thơ Đường là phải đọc cả phần phiên âm chữ Hán, dịch
nghĩa và dịch thơ. Đặc biệt chú đến phần phiên âm chữ Hán vì phần phiên âm
này có lúc đã vượt khỏi tầm hiểu biết của học sinh, nhưng dù khó đi chăng
nữa việc tìm hiểu kĨ phần phiên âm chữ Hán giúp học sinh bước đầu có cách
cảm nhận riêng mà phần dịch thơ không thể thay thế được.
Để làm nổi bật bức tranh thiên nhiên và bức tranh tâm trạng, các tác giả
dùng những từ ngữ gợi tả hình tượng, màu sắc, đường nét cho nổi hình trước
mắt người đọc . Đồng thời mỗi bài thơ là một bản nhạc, nhạc của thanh điệu,
vần, luật, tiết tấu, đối…Sự hài hòa về âm điệu, nhịp điệu,sự thống nhất về âm
hưởng làm cho bài thơ trở thành một tấm dệt âm thanh tinh xảo tạo nên một
khả năng biểu hiện nội dung mạnh mẽ… Vì thế yêu cầu đọc thơ phải “ Vang
7
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
hết lời, rung hết nhạc” giúp các em biết lắng nghe ngôn ngữ nghệ thuật trong
văn bản nghệ thuật ngôn từ, hình thành ở các em nhu cầu cảm nhận, xúc cảm
và rung động chân thành trước mỗi cái hay cái đẹp toát ra từ mỗi âm thanh,
nhịp điệu, âm hưởng của bài thơ với mục đích đó khi hướng dẫn đọc tôi
hướng dẫn đọc một cách cặn kẽ, hướng dẫn các em đọc sáng tạo, chú ý cách
ngắt nhịp, giọng thơ…Sau đó tôi đọc mẫu cả đoạn thơ hoặc một vài câu thơ,
cũng có thể cho các em cảm thụ bài thơ qua các giọng đọc của các nghệ sĩ mà
mình sưu tầm, thu âm đươc…
c. Hiểu nghĩa các yếu tố Hán Việt.
Nắm được nghĩa các yếu tố Hán Việt giúp các em bước đầu nắm được nội
dung bài thơ. Các phần chú giải văn bản, giải thích từ Hán Việt các điển tích

3.2. Định hướng được kiến thức cơ bản .
9
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
Kiến thức cơ bản là kiến thức cụ thể nhưng ở dạng tập trung hơn, trừu
tượng hơn, làm bộc lộ bản chất của cái cụ thể. Biết định hướng, làm rõ hệ
thống kiến thức cơ bản sẽ tránh bài dạy dàn đều và tràn lan, làm cho học sinh
nhồi nhét quá nhiều thông tin. Đặc biệt ở đây lại là thơ Đường rất hàm súc và
nhiều tầng ý nghĩa. Cùng với nó, đối tượng tiếp cận lại là học sinh 12 – 13
tuổi. Kiến thức cơ bản ở đây chủ yếu là hướng dẫn các em học sinh tìm hiểu:
Hệ thống cảm xúc, rung động và tâm trạng tình cảm thông qua bức tranh thiên
nhiên sinh động
Ví dụ: Khi đọc bài “ Vọng Lư Sơn bộc bố” (Lý Bạch) tôi tập trung làm rõ
được tình cảm nhà thơ trước vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ của thác núi Lư qua việc
sử dụng kênh hình. Từ đó rút ra được nét độc đáo trong phong cách thơ Lý
Bạch: Phóng khoáng, giàu chất lãng mạn, bằng hệ thống câu hỏi định hướng,
gợi tìm.
Hoặc là với bài “ Qua đèo Ngang ” với ngôn ngữ phong phú, kết hợp với
việc sử dụng những thủ pháp nghệ thuật tài tình lấp lánh nhiều tầng ý nghĩa đã
góp phần làm nên tên tuổi của Bà Huyện Thanh Quan tôi cũng chủ yếu khai
thác bức tranh tâm trạng, tình yêu quê hương sâu sắc của nhà thơ.
Thơ Đường là một thể loại khó lại dạy cho học sinh lớp 7. Vì vậy khi dạy
thơ Đường Giáo viên không nên ôm đồm kiến thức dẫn đến học sinh khó hiểu
rồi đi đến chán nãn và tiếp nhận không có hiệu quả.
10
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
3.3. Xác định được thi pháp thơ Đường trong các bài thơ:
Cái gì làm nên sự hấp dẫn thơ Đường? Đó chính là thi pháp thơ Đường.
Nắm được điều này giúp chúng ta hiểu thơ Đường một cách chính xác và
khách quan, giúp Giáo viên phân tích và giảng các bài thơ một cách sâu sắc,
tránh áp đặt, miễn cưỡng, cứng nhắc. Nắm được thi pháp thơ Đường có ý

văn tôi còn hướng dẫn học sinh nắm bắt kiến thức bằng việc kết hợp sử dụng
kênh hình, từ kênh hình sử dụng các câu hỏi gợi lên trí tưởng tưởng để các em
hình dung trước mắt mình hình ảnh con người với những mối quan hệ tổng
hòa trong xã hội.
b. Không gian và thời gian.
Không gian và thời gian trong thơ Đường nó mang tính đối xứng với con
người ở vị trí trung tâm. Trong bài: “Vọng Lư Sơn bộc bố”, “Tĩnh dạ tứ” từ
12
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
một điểm nhìn con người nhìn ra mọi phía, bao quát cảnh vật để tìm ra cái
thần của bức tranh thiên nhiên. Lý Bạch “Xa ngắm thác núi Lư”, đây là một sự
lựa chọn hợp lý vì “xa ngắm” thì mới tái hiện được cái hùng vĩ, tráng lệ của
cảnh ở đây. Con người được bao bọc giữa sơn thuỷ hữu tình, giữa mây trời
non nước. Không gian mở ra mọi hướng và tâm hồn con người cũng tương
thông với không gian ấy được thể hiện một cách tinh tế.
Trong bài: “Tĩnh dạ tư” từ một điểm “đầu giường” nhìn thấy ánh trăng
xuyên qua cửa, và qua hành động “cử”, “đê” ta thấy không gian ấy đã bao phủ
nổi nhớ và suy nghĩ của nhà thơ về quê hương từ đó bộc lộ được tình cảm yêu
quê hương thắm thiết của tác giả.
Nếu như “Vọng Lư Sơn bộc bố” và “Tĩnh dạ tứ” không gian mở ra mọi
hướng, thì ở “Hồi hương ngẫu thư”, “Mao ốc vị thu phong sở phá ca” lại là
không gian đời thường có xu hướng thu hẹp, dồn nén con người vào những địa
dư chật hẹp, những góc sinh hoạt, hoạt động trong thôn xóm, làng mạc cụ thể
của thời đương đại. Vì thế mà tính hiện thực được gợi lên rất rõ nét, vừa có giá
trị phản ánh cuộc sống vừa có giá trị nhân văn sâu sắc.
Không gian và thời gian trong thơ Đường có tính biện chứng. Đó là cái lẽ
mà các nhà thơ dùng không gian để thể hiện thời gian. Thời gian với không
gian thống nhất lại làm nên một thế giới, một cuộc sống, một phong cách bất
hủ của nhà thơ.
13

“Dừng chân đứng lại trời non nước
Một mảnh tình riêng ta với ta"
+ Qua các phần đề, thực, luận kết cấu tứ của bài thơ ngày càng rõ dần theo
một trình tự lô gíc, cảm xúc của tác giả cũng dần được bộc lộ qua kết cấu.
- Giữa thực và luận nhiều khi ranh giới cũng không rõ ràng tách bạch. Bởi
thế khi phân tích cũng không tách ra một cách máy móc.
- Còn giữa đề và kết lại có quan hệ mật thiết từ hình thức đến nội dung: Về
hình thức thì hai câu đề và câu kết cũng có hệ thống thanh bằng, thanh trắc
trùng nhau.
"Đã bấy lâu nay bác tới nhà
Trẻ thời đi vắng chợ thời xa.
………………………
15
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
Đầu trò tiếp khách trầu không có
Bác đến chơi đây ta với ta"
Về nội dung thì câu đề giới thiệu ý của bài, câu kết vừa khái quát được ý vừa
gây được âm vang và liên tưởng cho người đọc. Câu kết thường bộc lộ chủ đề
của bài.
" Dừng chân đứng lại trời non nước
Một mảnh tình riêng ta với ta"
* Với những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật. Đây là thể thơ mỗi bài
chỉ có bốn câu (tứ tuyệt), mỗi câu thơ chỉ có bẩy chữ (thất ngôn)
- Đối: Phần lớn những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật có luật đối
như sau :
+ Có thể câu 1 và câu 2 đối nhau.
+ Có thể câu 3 và câu 4 đối nhau.
+ Có thể câu 2 câu 3 đối nhau.
- Bố cục của bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật hoàn toàn khác so với
những bài thơ làm theo thể Thất ngôn bát cú.

- Nói cách khác trong mỗi câu thơ chữ thứ hai và chữ thứ 6 phải đồng
thanh, chữ thứ 4 phải đối thanh với chữ thứ 2 và chữ thứ 6.
- Cặp câu 1 và 4, cặp câu 2 và 3 thì các chữ thứ 2,4, 6 phải đồng thanh
(cùng trắc hoặc cùng bằng)
- Chữ thứ 2 câu 1 là bằng.
- Ví dụ : "Thân em vừa trắng lại vừa tròn.
B T B
Bảy nổi ba chìm với nước non.
T B T
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn.
T B T
Mà em vẫn giữ tấm lòng son."
B T B
- Chữ thứ 2 câu 1 là trắc.
Ví dụ: Bài thơ "Thiên trường vãn vọng" của Trần Nhân Tông.
"Thôn hậu thôn tiền đạm tử yên
T B T
Bán vô bán hữu tịch dương biên
18
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
B T B
Mục đồng địch lí ngưu quy tận
B T B
Bạch lộ song song phi hạ điền."
T B T
Như vậy vấn đề Niêm luật đòi hỏi học sinh phải chú ý trong quá trình phân
tích bởi thông qua đó tác giả nêu lên tâm sự thầm kín của mình và học sinh
thấy được tài năng đặc biệt của từng nhà thơ, từ đó phát huy được khả năng
văn chương của chính mình.
c.3. Ngôn ngữ trong thơ Đường luật.

trọng ở đây là cách vận dụng sát hợp với đối tượng học sinh lớp 7 với những
khái niệm còn xa lạ của thi pháp thơ Đường trong từng bài cụ thể. Để có thể
20
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
đưa những vấn đề cao xa, trừu tượng của thi pháp thơ đường vào đầu óc non
trẻ, cảm tính của các em nhỏ, có thể đưa bằng nhiều cách như: cụ thể hoá, cảm
tính hoá, thậm chí trực quan hoá các khái niệm thi pháp thơ Đường trong quá
trình dẫn dắt và tiến hành dạy các bài thơ.
Khi vận dụng các yếu tố thi pháp phải linh hoạt, phù hợp với từng bài thơ.
Không cứng nhắc, áp đặt. Làm thế nào để học sinh nắm bắt được nội dung
cũng như giá trị nghệ thuât của bài thơ. Gây được sự hứng thú khi học thơ
Đường, biến cái khó thành cái bình thường, từ chỗ chán nãn đến chỗ ham
thích, say mê nghiên cứu thơ Đường.
4. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIÊM.
Trước khi nghiên cứu và thực hiện đề tài này tôi nhận thấy nhìn chung các
em tiếp nhận những tác phẩm thơ Đường luật còn rất lúng túng, tâm lý không
thích học thể loại này mấy. Tôi đã tiến hành khảo sát một số tiết dạy ở ba lớp
7 mà tôi trực tiếp giảng dạy
Hình thức và nội dung khảo sát.
- Yêu cầu học sinh tìm hiểu nghĩa của những từ Hán Việt trong bài thơ
“Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.”
- Sử dụng phiếu học tập và các câu hỏi trắc nghiệm để kiểm tra việc nắm
bắt kiến thức của học sinh.
21
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
- Tiến hành kiểm tra viết để đánh giá khả năng nhận thức của học sinh kết
quả khảo sát chất lượng ở hai lớp 7A và 7B (năm học 2010 -2011) như sau:
Lớp Số bài
Điểm 0→ 4 Điểm 5→ 6 Điểm 7→ 8 Điểm 9 →10
7A 31 14

thuật của bài thơ một cách hiệu quả hơn, thu hút tạo hứng thú cho các em học
tập.
Trên đây là một số vấn đề mà trong quá trình học tập, tìm hiểu, nghiên
cứu và vận dụng trong quá trình giảng dạy đổi mới phương pháp dạy học Ngữ
Văn nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh mà tôi mạnh dạn đưa ra
để các bạn đồng nghiệp, quý thầy cô cùng tham khảo và đúc rút thêm kinh
nghiệm.
Tất nhiên trong đề tài nghiên cứu sẽ có nhiều vấn đề chưa hợp lý, chưa
giải thích một cách thoả đáng. Vậy nên tôi rất mong các bạn đồng nghiệp, các
quý thầy cô đóng góp ý kiến xây dựng cho đề tài nghiên cứu của tôi được
hoàn thiện hơn, để việc vận dụng đổi mới phương pháp dạy học ngày một đạt
kết quả tốt hơn, đúc rút được nhiều bài học kinh nghiệm quý báu đáp ứng
được nhu cầu của nền giáo dục hiện tại.
Mục đích cuối cùng của đề tài là tôi muốn góp một phần nhỏ vào sự
nghiệp GD huyện nhà, tỉnh nhà những biện pháp dạy học có tính thiết thực
23
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Email: [email protected]
bồi dưỡng thêm phương pháp dạy học môn Ngữ văn. Một lần nữa tôi rất mong
được các đồng nghiệp đánh giá, bổ sung để đề tài có thể áp dụng rộng rãi.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG Thanh Hóa, ngày 10 tháng 5 năm
2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
Người viết SKKN
Vũ Thị Hà

24