CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
I. SƠ YẾU LÝ LỊCH
- Họ và tên: Nguyễn Thị Tươi
- Sinh năm: 01/04/1976
- Năm vào ngành: 2003
- Chức vụ: Giáo viên
- Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Bích Hòa – Thanh Oai – Hà Nội
- Trình độ chuyên môn: ĐH – chuyên ngành GD Tiểu học
- Trình độ chính trị: Sơ cấp lí luận chính trị
- Ngày vào Đảng CS Việt Nam: 06/09/2012
- Khen thưởng:
+ Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở
I. MỞ ĐẦU
1. Tên đề tài:
“ Làm thế nào để học sinh lớp 5 có kĩ năng
cảm thụ văn học tốt?”
2. Lí do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, bậc tiểu học chiếm vị trí vô cùng quan trọng
trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục tiểu học là nền móng của ngôi
nhà giáo dục. Để học sinh tiểu học phát triển một cách toàn diện, tất cả các
môn học đều được coi trọng. Nhưng trong chương trình tiểu học, không có
môn VĂN với tư cách là môn học độc lập, song vẫn hướng đến việc hình
thành năng lực VĂN cho học sinh thông qua việc dạy học môn Tiếng Việt.
Để hình thành năng lực VĂN cho học sinh tiểu tiểu học, trước hết phải hình
thành kĩ năng cảm thụ văn học cho các em để các em có dịp hướng tới cái
chân – thiện – mĩ được định hướng trong văn học, làm cho tình cảm yêu
mến, gắn bó với thiên nhiên, với con người trong các em trở lên phong phú.
Đó là nhân tố quan trọng góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp ở lứa tuổi
học sinh Tiểu học.
Cảm thụ văn học, nói chính xác hơn, tiếp nhận văn học là quá trình

là việc bồi dưỡng học sinh giỏi, việc giúp cho các em có kĩ năng cảm thụ
văn học là một việc làm không thể thiếu được. Với những lí do trên tôi đã
chọn đề tài: “ Làm thế nào để học sinh lớp 5 có kĩ năng cảm thụ văn học
tốt?” để nghiên cứu và ứng dụng trong quá trình dạy học.
3. Phạm vi nghiên cứu và thời gian thực hiện đề tài:
Đề tài tôi đã nghiên cứu và áp dụng từ năm học 2012-2013 và được
hoàn thiện trong năm học này, với đối tượng là học sinh lớp 5C do tôi chủ
nhiệm.
II.NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Tình hình thực tế trước khi thực hiện đề tài:
Thông qua khảo sát, dạy học môn Tiếng Việt và bồi dưỡng kiến thức
Tiếng Việt cho học sinh tôi nhận thấy:
- Vì các em chưa có kĩ năng cảm thụ văn học nên khả năng làm văn của
học sinh còn rất nhiều hạn chế như: học sinh chưa biết dùng từ, đặt câu. Việc
sử dụng từ ngữ viết vào văn cảnh chưa phù hợp, sai ngữ pháp, ít hình ảnh,
chưa có cảm xúc……
- Thực tế vốn sống của học sinh còn ít, sự hiểu biết của các em còn non
nớt. Cảm thụ văn học lại không theo một khuôn mẫu, một công thức như
Toán học, mỗi bài có sự cảm nhận riêng. Do đó sự cảm nhận của học sinh về
một tác phẩm văn học còn nông cạn, chưa có chiều sâu.
- Việc cảm thụ văn học đối với học sinh ngoài sự chăm học còn cần
đến năng khiếu cảm nhận của từng em. Vì thế học sinh còn ngại chưa thích
học.
- Khi dạy phần lý thuyết về cảm thụ văn học, học sinh hiểu và nắm
vững. Nhưng khi viết đoạn văn cảm thụ thì các em vô cùng lúng túng. Dù
không muốn nhưng giáo viên vẫn phải nói nhiều, không phát huy được tính
tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh.
2. Số liệu điều tra trước khi thực hiện đề tài:
Ngay từ đầu năm học, tôi đã kiểm tra khả năng cảm thụ văn học của
các em thông qua một bài viết và kết quả là:

tác phẩm, thậm chí chỉ là một từ ngữ có giá trị nghệ thuật trong câu văn,
câu thơ. Cảm thụ văn học ở bậc Tiểu học là cả một quá trình. Các em được
cảm nhận một cách sâu sắc, tinh tế của tác phẩm thông qua việc đọc mẫu
của giáo viên, thông qua việc rèn luyện đọc và đặc biệt trong việc khai thác,
tìm hiểu nội dung, ý nghĩa cũng như nghệ thuật của tác phẩm.
( Theo tác giả Trần Mạnh Tường.)
Học sinh Tiểu học mặc dù còn ít tuổi, song các em vẩn có khả năng
rèn luyện, trau dồi để từng bước nâng cao khả năng cảm thụ văn học, giúp
cho các em học tập môn Tiếng Việt ngày càng tốt hơn.
Để làm được điều đó, người giáo viên cần phải trang bị cho các em
những khái niệm cơ bản sau đây:
- Thế nào là hình ảnh?( Là toàn bộ đường nét, màu sắc, hay đặc
điểm của sự vật được ghi lại trong tác phẩm.)
- Thế nào là chi tiết?( Là những điểm nhỏ, nội dung nhỏ làm nổi bật
nội dung của cả một tác phẩm.)
- Một số biện pháp tu từ là gì?( so sánh, nhân hóa, điệp từ, ẩn dụ,
phóng đại, liệt kê, đối lập……)
Sau khi đã trang bị cho các em những khái niệm cơ bản trên thì việc
giúp các em tìm hiểu, phân tích cái hay, cái đẹp và cảm nhận những giá trị
nghệ thuật trong mỗi tác phẩm được các em tiếp nhận một cách dễ dàng hơn.
3.2.Biện pháp 2: Cảm thụ văn học thông qua việc khai thác các
biện pháp nghệ thuật trong mỗi tác phẩm.
Một trong những biện pháp giúp cho các em có kĩ năng cảm thụ văn
học tốt là giúp các em nhận biết được các biện pháp nghệ thuật và tác dụng
của nó được tác giả sử dụng trong mỗi tác phẩm văn học.
Các biện pháp nghệ thuật thương gặp trong các bài văn, bài thơ ở bậc
Tiểu học là: So sánh, nhân hóa, điệp ngữ, đảo ngữ……
Để Cảm thụ tốt các tác phẩm văn học thông qua việc khai thác các
biện pháp nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ. Học sinh cần thực hiện tốt
các yêu cầu sau đây:

+ Biện pháp nghệ thuật được sử dụng: So sánh
+ Hình ảnh so sánh: Mẹ về- nắng mới
+ Cảm nhận được: Sau nhiều ngày mưa bão, có nắng mới làm cho
cảnh vật tươi sáng và ấm áp, thời tiết đẹp trở lại. Hình ảnh: “ Mẹ về như
nắng mới. Sáng ấm cả gian nhà” cho thấy nỗi vui mừng khôn xiết của bố và
con khi mẹ về sau nhiều ngày trông đợi. Mẹ như “nắng mới” làm cho gian
nhà ẩm ướt sau cơn bão như “sáng ấm” lên. “Nắng mới” được so sánh như
hình ảnh trở về của người mẹ đã xua tan đi sự trống trải, sự mong mỏi của
gia đình lại đoàn tụ vui vẻ.
Vì vậy khi so sánh, cần biết lựa chọn những sự vật, hình ảnh quen
thuộc, gần gũi, sẽ có tác dụng gợi hình ảnh để cho lời nói hay câu văn thêm
sinh động hơn.
Bên cạnh đó trong quá trình phân tích cần đưa ra những hình ảnh
thật, vật thật hay tranh ảnh để học sinh dễ cảm nhận bởi học sinh tiểu học
khả năng tư duy của các em còn hạn chế( việc làm này thực hiện một cách
dễ dàng qua sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong giảng dạy.)
b. Biện pháp nghệ thuật nhân hóa.
Nhân hóa là sự diễn đạt bằng cách biến các sự vật không phải là
người thành những nhân vật mang tính chất như con người.
Ví dụ 1: Cho đoạn thơ :
“ Rừng mơ ôm lấy núi
Sương trắng đọng thành hoa
Gió chiều đông gờn gợn
Hương bay gần bay xa.”
( Rừng mơ- Trần Lê Văn.)
Phân tích dể học sinh xác định được :
+ Biện pháp nghệ thuật được sử dụng : Nhân hóa
+ Hình ảnh nhân hóa : ôm lấy núi.
+ Cảm nhận được: Rừng mơ bao quanh núi được nhân hóa (ôm lấy
núi) cho thấy sự gắn bó gần gũi, thân mật và thắm đượm tình cảm của cảnh

( Hồ Chí Minh)
Phân tích để học sinh thấy được:
+ Nghệ thuật được sử dụng: Điệp ngữ
+ Từ ngữ được nhắc lại trong hai câu thơ (đoàn kết, thành công.)
+ Cảm nhận được sự mạnh mẽ trong lời khẳng định của Chủ tịch Hồ
Chí Minh về tinh thần đoàn kết sẽ đem đến sự thành công to lớn.
Ví dụ 2: “ Trời xanh đây là của chúng ta.
Núi rừng đây là của chúng ta.
Những cánh đồng thơm mát,
Những ngả đường bát ngát,
Những dòng sông đỏ nặng phù sa.”
( Đất nước- Nguyễn Đình Thi)
Phân tích để học sinh thấy:
+ Biện pháp nghệ thuật được sử dụng: Điệp ngữ
+ Từ được nhắc lại ( đây, của chúng ta, những)
+ Tác giả muốn nhấn mạnh và liệt kê những cảnh đẹp của đất nước và
quyền làm chủ đất nước không ai khác chính là chúng ta- những người dân
Việt nam, không ai có thể xâm phạm( cho học sinh quan sát một số hình ảnh
núi rừng trùng điệp, cánh đồng, dòng sông….)
Núi rừng trùng điệp
Dòng sông và cánh đồng bát ngát
Vì vậy, sử dụng điệp ngữ có chọn lọc, hợp lý sẻ có tác dụng làm nổi
bật ý, giúp câu văn, câu thơ mạnh mẽ, nhịp nhàng và tạo nên âm điệu, tính
nhạc cho đoạn thơ, câu văn.
Ghi chú: Khi sử dụng biện pháp nghệ thuật điệp ngữ trong viết văn,
tránh nhầm lẫn với trường hợp lặp từ.
d. Nghệ thuật đảo ngữ.
Nghệ thuật đảo ngữ là hình thức đảo trật tự thông thường của cụm
chủ - vị trong câu. Nhằm mục đích nhấn mạnh hoạt động, tính chất, trạng
thái của đối tượng trình bày.

tung tăng chạy nhảy, cũng muốn
dừng lại ghé vào cửa lớp để xem các
bạn học bài.)
Ví dụ 2: Trong bài thơ Tre Việt nam, nhà thơ Nguyễn Duy có viết
“Mai sau,
Mai sau,
Mai sau,
Đất xanh xanh mãi xanh màu tre xanh.”
Em hãy cho biết : tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì nổi bật ?
Cách sử dụng biện pháp nghệ thuật đó đã nói lên điều gì? Nhằm khẳng định
điều gì ?
Học sinh nêu được .
+ Biện pháp nghệ thuật tiêu biểu của
đọan thơ trên là gì?
+ Các từ ngữ nào thể hiện biện pháp
nghệ thuật đó ?
+ Biện pháp nghệ thuật : Điệp ngữ.
+ Từ ngữ được lặp lại là :Mai sau,
xanh
+ Nêu tác dụng của biện pháp nghệ
thuật điệp ngữ ?
(Gợi ý1 : nhận xét về cách ngắt nhịp,
ngắt dòng và điệp ngữ : Mai sau )(Gợi ý2 : Xem xét việc lặp lại từ từ
xanh trong dòng thơ cuối)
+ Với sự thay đổi cách ngắt nhịp,
ngắt dòng và hình thức điệp ngữ
(Mai sau,/ Mai sau,/ Mai sau./) đã

+Nêu tác dụng của các từ ngữ thể
+Phép nhân hóa được thể hiện qua
các từ ngữ : Dang tay đón gió ; gật
đầu gọi trăng.
+ Các từ ngữ đó có tác dụng làm cho
các vật vô tri vô giác (là cây dừa) trở
nên có những biểu hiện tình cảm như
con người. Dừa cùng biết mở rộng
vòng tay để đón gió, cũng gật đầu
mời gọi trăng lên.
+Phép so sánh được thể hiện qua các
từ ngữ : Quả dừa (giống như) đàn
lợn con ; tàu dừa (giống như)
chiếc lược.
+ Cách so sánh ở đây được chọn
hiện nghệ thuật so sánh ? những sự vật thật là gần gũi, thể hiện
sự liên tưởng rất phong phú của tác
giả. Qua cách so sánh này làm cho
cảnh vật trong thơ trở nên sinh động,
có đường nét, hình khối và có sức
gợi tả, gợi cảm cao.

Khi phân tích giáo viên nên cho học sinh quan sát tranh ảnh cây dừa
để học sinh thấy được sự so sánh và nhân hóa đầy thú vị của tác giả.

Dừa Nam Bộ

Ví dụ 4 : Trong bài thơ Tiếng hát mùa gặt, nhà thơ Nguyễn Duy
có viết :
“Gió nâng tiếng hát chói chang

học sinh theo hướng khai thác các biện pháp nghệ thuật trong các bài văn,
bài thơ giáo viên cần phải :
- Trang bị đầy đủ kiến thức về luyện từ và câu cho học sinh( đặc biệt là
kiến thức về ngữ pháp như : từ vựng và các kiến thức về các biện pháp tu
từ…)
- Giúp học sinh phát hiện ra được các biện pháp nghệ thuật được tác
giả được sử dụng trong tác phẩm và các ngữ liệu thể hiện biện pháp nghệ
thuật . Qua đó giúp các em cảm nhận nội dung, ý nghĩa của nghệ thuật làm
tô đẹp giá trị của tác phẩm.
- Trong giảng dạy phân môn tập đọc, giáo viên cần thực hiện tốt việc
đọc diễn cảm và luyện đọc diễn cảm cho học sinh.
3.3. Biện pháp 3 : Cảm thụ văn học thông qua việc tìm hiểu nội
dung, ý nghĩa.
Mỗi bài văn, bài thơ hay đoạn văn, câu văn, thơ đều mang một nội
dung, ý nghĩa. Việc khai thác nội dung của nó giúp học sinh cảm nhận được
nét tinh tế, và giá trị nghệ thuật mà tác giả đã nhắn gửi vào trong đó.
Dưới đây là một số ví dụ minh họa
a.Ví dụ 1:Trong bài thơ Dừa ơi, nhà thơ Lê Anh Xuân có viết :
“Dừa vẫn đứng hiên ngang cao vút
Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng.
Rễ dừa bám sâu vào lòng đất
Như dân làng bám chặc quê hương.”
Em hãy cho biết : hình ảnh cây dừa trong đoạn thơ trên nói lên những
điều gì đẹp đẽ về người dân miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ ?
+ Học sinh phải trả lời được các câu hỏi.
- Từ ngữ hình ảnh nào miêu tả cây
dừa( dáng, lá, rễ) ?
- Hình ảnh so sánh trong đoạn thơ ?
+ Dáng : đứng hiên ngang.
+ Lá : rất mực dịu dàng.

mảnh đất quê hương miền Nam.
*Cảm nhận được :
+Cây dừa là hình tượng của con người miền Nam.
+Rễ, thân ,lá, dáng vóc của dừa qua ngòi bút miêu tả của tác giả trở thành
phẩm chất cao đẹp của con người miền Nam.
b.Ví dụ 2 : Trong bài Vàm Cỏ Đông, nhà thơ Hoài Vũ có viết :
«
Đây con sông như dòng sữa mẹ
Nước về xanh ruộng lúa, vườn cây
Và ăm ắp như lòng người mẹ
Chở tình thương trang trải đêm ngày.
»
Đọc đoạn thơ trên, em cảm nhận được vẻ đẹp đáng quý của dòng sông
quê hương như thế nào ?
Học sinh phải trả lời được các câu hỏi.
- Biện pháp nghệ thuật của đoạn thơ + Nghệ thuật so sánh
là gì ?
- Hình ảnh so sánh trong đoạn thơ ? + Dòng sông- dòng sữa mẹ.
+ Nước dòng sông đầy- tấm lòng
người mẹ

Học sinh nêu được :
+ Hai dòng thơ đầu ý gợi tả gì ?
( Gọi ý : Vì sao được ví như dòng
sữa mẹ ?)
+ Hai dòng tiếp theo ý nói gì ?
( Gợi ý : Tấm lòng người mẹ luôn
đầy ăm ắp những gì ?)
+ Hai dòng thơ đầu : Ý nói dòng
sông quê hương đưa nước về làm cho

+ Tìm hình ảnh, âm thanh trong cuộc
sống xung quanh đã gợi lên trong
tâm trí câu học trò ?
vần.
+ Nhân hóa : thở
Cách gieo vần : ngày-cây ; nhà-xa ;
xa-bà ; xưa- dừa.
+ Các hình ảnh : nắng chói chang,
cây cối xanh tươi
(Tiếng thơ đỏ nắng xanh cây quanh
nhà)
+ Các âm thanh. Tiếng mái chèo
quẫy nước, khua nước vọng lại từ
dòng sông hiện về trong kí ức.
Tiếng ru ạ ời của người bà ru cháu
trong những năm tháng cậu học trò
còn thơ bé.
Tiếng tàu dừa trở mình dưới ánh
trăng khuya
*Cảm nhận được : Với những lời thơ của thầy đọc, cảnh vật xung quanh
muôn màu, muôn âm sắc tươi sáng đã hiện ra trong tâm trí của cậu học trò.
Cuộc sống được gợi lên, gợi ra có sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại.
d.Ví dụ 4 : Trong bài thơ Bóc lịch, nhà thơ Bế Kiến Quốc có đoạn viết :
«
Ngày hôm qua ở lại
Trong vở hồng của con
Con học hành chăm chỉ
Là ngày mai vẫn còn…
»
Theo em, qua đoạn thơ trên nhà thơ muốn nói với các em điều gì ?

dung, ý nghĩa của tác phẩm chúng ta không chỉ dừng lại ở mức tái hiện
những kiến thức có trong tác phẩm mà dựa trên những vấn đề mà học sinh
đã phát hiện được như :(các biện pháp nghệ thuật, các ngữ liệu thể hiện biện
pháp nghệ thuật… ) để định hướng cho học sinh cảm nhận được giá trị nghệ
thuật của tác phẩm. Chính cái đó mới là cảm thụ văn học.
Vì vậy trong giảng dạy phân môn tập đọc người giáo viên cần lưu ý
một số điểm sau :
- Để học sinh có được kĩ năng cảm thụ văn học tốt, ngay từ khi các em
được học tập đọc thì người giáo viên phải cho các em nghe được những lời
đọc hay. Để có được điều đó thì giáo viên phải thực hiện tốt phần đọc mẫu
của mình. Trong hoạt động luyện đọc cần cho các em làm quen và rèn luyện
kĩ năng đọc diễn cảm. Vì thông qua đọc giúp cho các em hiểu về nội dung
tác phẩm.
- Trong hoạt động tìm hiểu nội dung bài đọc phải dẫn dắt học sinh tìm
hiểu tốt nội dung bài đọc. Đặc biệt trong hệ thống câu hỏi, cần có những câu
hỏi mang tính mở để các em phát huy năng lực hiểu và cảm thụ văn của
mình.
- Trong việc giải nghĩa từ, ngoài những từ mới trong SGK cung cấp.
Giáo viên cần mạnh dạn chọn những từ chìa khóa( từ chứa đựng giá trị nội
dung và nghệ thuật) để giảng giải cho học sinh.
3.4. Biện pháp 4 : Cấu trúc một bài cảm thụ văn học.
Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy : Khi dạy phần lí thuyết về cảm
thụ văn học cũng có thể các em hiểu và có em nắm rất chắc, rất vững.
Nhưng khi viết một bài cảm thụ thì các em vô cùng lúng túng, không biết
trình bày ra sao. Vì vậy tôi đưa ra cho các em cấu trúc một bài cảm thụ như
sau :
- Mở bài : Giới thiệu xuất xứ của đoạn trích, tên bài, tên tác giả, hoàn
cảnh ra đời. Nêu khái quát nội dung, cảm xúc của mình về tác phẩm ( đoạn
trích) đó.
- Thân bài : Phân tích các biện pháp tu từ, kết hợp phân tích giá trị

tôi cảm nhận một điều rằng các em đã say sưa hơn với môn học, đặc biệt là
trong giờ tập đọc các em say sưa như muốn nuốt từng lời giảng của cô. Các
bài văn các em viết đã tiến bộ rõ rệt, đặc biệt là bài cảm thụ, các em đã biết
viết và viết bằng tất cả những suy nghĩ của mình.
IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Qua thực tế việc bồi dưỡng kĩ năng cảm thụ văn học cho học sinh,
bản thân tôi đã rút ra được những bài học kinh nghiệm về công tác bồi
dưỡng kĩ năng cảm thụ văn học cho học sinh như sau :
1. Phải cung cấp đầy đủ kiến thức về luyện từ và câu cho học sinh,
đặc biệt là kiến thức về ngữ pháp như :từ vựng và các kiến thức về biện pháp
tu từ…
2. Trong giảng dạy phân môn tập đọc, giáo viên cần thực hiện tốt việc
đọc diễn cảm, cần cho các em làm quen dần ( ở lớp 2,3) và rèn luyện kĩ năng
đọc diễn cảm( ở lớp 4,5).
3. Cần trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về cuộc sống , tập
tục văn hóa Những mảng hình ảnh điển hình trong văn thơ Việt Nam được
chọn lọc đưa vào giảng dạy ở chương trình Tiểu học như :
+ Cây tre là hình tượng của con người Việt Nam.
+ Cây dừa là hình tượng của con người miền Nam.
+ Những phẩm chất cao quý của con người Việt Nam ( trong cuộc
sống, trong chiến đấu và trong lao động sảng xuất. Trong mối quan hệ của
các thành viên trong gia đình, xã hội, cộng đồng…) thường được hình tượng
hóa trong các tác phẩm văn - thơ.
+ Nói đến làng quê Việt Nam thì kể đến : cây đa, giếng nước, mái
đình; con sông, rặng (lũy tre), đường làng, ruộng đồng…
4. Phát hiện và khai thác tốt các ngữ liệu thể hiện biện pháp nghệ
thuật để cảm nhận được giá trị nội dung, ý nghĩa và nghệ thuật của tác phẩm.
5. Cần khai thác tốt nội dung tác phẩm, giúp học sinh cảm nhận được
những điểm sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học .
6. Phải phối hợp tốt giữa hai biện pháp ( một và hai) để rèn luyện kĩ

……………………………………………………………………
……………………………………………………………………….

……………………………………………………………………….
Chủ tịch Hội đồng
(Kí tên, đóng dấu)