PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là một mục tiêu quan trọng
của sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay ở nước ta, trong đó đổi mới phương
pháp dạy học được coi là mét trong những nhiệm vụ chiến lược. Dựa trên
quan điểm trên,trong mấy thập kỷ gần đây, các nhà tâm lí học và các nhà giáo
dục học có xu hướng đưa ra những phương pháp khoa học mang tính khái
quát cao, có nhiều tiềm năng phát huy cao độ tính tích cực, chủ động và sáng
tạo của học sinh để vận dụng trong dạy và học nhiều môn ở nhà trường.
Lý thuyết Graph là mét trong những phương pháp khoa học có tính
khái quát cao như thế. Đây là một hướng nghiên cứu quan trọng trong lí luận
dạy nói chung và trong dạy học sinh học nói riêng và đây cũng là một gợi ý
để thúc đẩy chúng tôi nghiên cứu, tìm hiểu lí thuyết và ứng dụng lí thuyết này
vào dạy học sinh học ở trường THPT. Tuy lÝ thuyết này không phải là vạn
năng nhưng chúng ta hy vọng rằng nó sẽ được sử dụng phù hợp với các
phương pháp dạy học tích cực khác để đa dạng hoá hoạt động nhận thức và
gây hứng thú học tập cho học sinh. Đổi mới phương pháp dạy học trong nhà
trường luôn là một đòi hỏi cấp bách của thực tiễn giáo dục, việc sử dụng
graph vào dạy học sinh học sẽ tạo điều kiện rộng rãi để mỗi giáo viên có cơ
sở tìm tòi phương pháp dạy học mới góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
2. Xuất phát từ thực trạng dạy và học hiện nay
Giờ học sinh học từ trước đến nay vẫn là giảng dạy theo phương pháp
truyền thống, học sinh chủ yếu là thụ động trong việc tìm tòi kiến thức có sẵn
nên học sinh thiếu tính tích cực, chưa hứng thú học tập môn này. Đặc
biệt,sinh học là môn khoa học gắn bó thiết thực với thực tế nhưng học sinh
chưa biết áp dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn. Do đó, việc nghiên cứu
tìm cách đưa các phương pháp dạy học nói chung và phương pháp Graph nói
riêng vào dạy học sinh học nhằm phát huy tính tích cực và năng lực học tập
của học sinh, tạo cho các em có cơ hội để tìm tòi độc lập nhận thức và hệ
thống hoá kiến thức là hết sức cần thiết .

chương trình sinh học 12.
3. Xây dựng hệ thống Graph trong phần sinh thái học 12.
4. Nghiên cứu, đề xuất sử dông Graph thiết kế giáo án phần sinh thái
học12 cho việc dạy bài mới và bài ôn tập chương.
5. Thực nghiệm sư phạm của việc sử dụng phương pháp Graph trong dạy
bài mới, bài ôn tập để đánh giá tính khả thi của giả thiết.
V. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
Sử dụng Graph trong dạy học bài mới và bài ôn tập chương phần sinh
thái học trong sinh học 12, qua các khâu của quá tình dạy học ở mét sè
trường THPT tỉnh Ninh Bình.
VI. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu sử dụng Graph hợp lí vào các khâu của quá trình dạy học thì hiệu
quả thu nhận tri thứcphần sinh thái học sẽ tăng lên.
VII. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết - Nghiên cứu lí thuyết graph, các
giáo trình lí luận dạy học, sách giáo khoa và các tài liệu có liên quan.

1. Phương pháp điều tra
- Dù giờ, trao đổi trực tiếp với giáo viên, tham khảo ý kiÕn, các giáo án của
giáo viên.
2. Phương pháp thực nghiệm:
- Đánh giá mức độ xây dựng graph.
- Kiểm tra, đánh giá hiệu quả của việc vận dụng phương pháp graph vào dạy
học.
VIII.ĐÓNG GÓP VÀ ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
1. Đề xuất cơ sở lí luận và ứng dụng phương pháp Graph trong dạy học
phần sinh thái học.
2. Xây dựng hệ thống Graph phần sinh thái học trong sinh học 12.
3. Sử dụng Graph vào mét sè bài lên lớp và bài ôn tập sinh thái học
trong sinh học 12 để nâng cao chất lượng trí dục của học sinh.

sống xã hội.
Sau L. N. Lan đa, A. M. Xôkhov được nhìn nhận như mét trong những
người đầu tiên vận dông lí thuyết graph, đặc biệt là những nguyên lí về xây
dựng mét graph định hướng cho việc dạy học
Tiếp tục kết quả nghiên cứu của A. M. Xokhov và mở rộng hơn, năm
1967, V. X. Poloxin đã dùng graph để diễn tả trực quan tiến trình một giờ dạy
học thông qua việc phân tích tiến trình giảng dạy một bài hoá học ở nhà
trường phổ thông.
Và cho tới thời điểm này, ở nhiều nước khác nhau trên thế giới, các
công trình nghiên cứu về graph cũng như tìm hiểu và ứng dụng graph trong
dạy học ở tất cả các bộ môn- cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội xuất
hiện ngày càng nhiều với số lượng ngày càng lớn với chất lượng ngày càng
sâu sắc.
1. Trong nước:
Ở Việt Nam, giáo sư Nguyễn Ngọc Quang là nhà sư phạm đầu tiên
nghiên cứu việc vận dụng lí thuyết graph vào dạy học nói chung và dạy
hoáhọc nói riêng. Theo ông, sở dĩ có thể chuyển graph của lí thuyết toán
thành graph trong dạy học là vì graph có ưu thế đặc biệt trong việc mô hình
hoá cấu trúc của các hoạt động từ đơn giản đến phức tạp, lại vừa có tính trực
quan, cụ thể .
Năm 1984, trên cơ sở tiếp thu những thành tựu nghiên cứu khoa học
của GS Nguyễn Ngọc Quang, nhà giáo Phạm Tư đã có “Dùng graph nội
dung của bài lên lớp để dạy học chương “Nitơ - Phốt pho” ở lớp 11 trường
THPH”[53]. Đây là công trình đầu tiên tìm hiểu một cách sâu sắc việc sử
dụng graph để dạy học. Trong đó, tác giả đã trình bày khá đầy đủ những cơ
sở lí luận của việc chuyển hoá từ phương pháp nghiên cứu khoa học thông
qua việc xử lí sư phạm để trở thành phương pháp dạy học.
Sau đó, vào năm 2003, TS Phạm Tư đã cho công bố liên tiếp hai bài
báo: “Dạy học bằng phương pháp graph góp phần nâng cao chất lượng giờ
giảng” và “Dạy học bằng phương pháp graph góp phần nâng cao chất lượng

khoa học khác nhau được dạy trong nhà trường, các tác giả đã dùng lí thuyết
toán học này trong nhiều bộ môn khác nhau. Nh vậy, chúng ta thấy việc vận
dụng lí thuyết graph vào quá trình dạy học ở Việt Namtõ lâu đã được các nhà
giáo dục học quan tâm nghiên cứu và đưa nó vào thực tế giảng dạy. Tuy
nhiên đến nay việc sử dụng graph để dạy học vẫn chưa được ứng dụng ở diện
rộng và chưa thực sự trở thành phương pháp dạy học phổ biến, đặc biệt là
trong môn sinh học. Ở môn Sinh học nghiên cứu về graph có thể nói mới chỉ
có thầy Nguyễn Phúc Chỉnh là người đầu tiên nghiên cứu và vận
dụng phương pháp graph để soạn giảng từng phần kiến thức bài giảng sinh
họccụ thể và đây là những gợi mở góp phần cho chúng tôi định hướng bắt
đầu cũng như hiểu biết khái quát về graph và sử dụng nã để dạy học trong
nhà trường.
Như vậy, trên cái nền chung Êy, chúng tôi nghiên cứu và đề xuất thêm
vấn đề mới, triển khai những vấn đề đặt ra trong nội dung luận văn. Với đề
tài đã lựa chọn này, chúng tôi mong muốn được góp phần vào việc cải tiến
phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học sinh học nói riêng
một cách có hiệu quả.
X. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN:
Luận văn gồm 95 trang, ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn còn
có 3 chương:
Chương I: Khái quát về lí thuyết graph và việc vận dụng phương pháp Graph
vào quá trình dạy học ở trường THPT.

Chương II: Xây dựng và sử dông Graph vào dạy học phần sinh thái học 12.
Chương III: Thực nghiệm sư phạm.PHẦN II: NỘI DUNG
Chương I: KHÁI QUÁT VỀ LÍ THUYẾT GRAPH VÀ VIỆC VẬN
DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAPH VÀO QUÁ TRÌNH DẠY HỌC Ở

bậc,nêu lên trình tự kiến thức của bài học từ đầu đến kết thúc. Sơ đồ đó thể
hiện những kiến thức trọng tâm mà

Còn phương pháp học là phương pháp nhận thức, là “phương pháp
chiếm lĩnh các khái niệm khoa học phản ánh đối tượng của nhận thức, biến
các hiểu biết của nhân loại thành học vấn của bản thân
II-1.3. Phương pháp graph dạy học:
Xét từ góc độ phương pháp dạy học, graph trong nghiên cứu toán học
có thể chuyển hoá thành phương pháp dạy học thông qua việc xử lí sư phạm.
Việc tìm tòi phương pháp khoa học thường bắt đầu từ việc nghiên cứu
phương pháp tìm tòi khoa học của các nhà nghiên cứu
Cùng với các phương pháp dạy học khác, phương pháp graph chịu sù chi
phối của mục đích và nội dung dạy học. Về phía người dạy, có thể hiểu
phương pháp graph là hệ thống những cách thức, biện pháp giáo viên sử dụng
để kết quả nội dung bài học thành mét graph dạy học nhằm đạt được mục
đích dạy học. Về phía người học, graph còn là con đường dẫn học sinh chiếm
lĩnh một cách hiệu quả nội dung bài học, trên cơ sở đó đạt được mục đích học
tập, hình thành được phương pháp nhận thức khoa học cho bản thân
II-2. Các bước lập graph nội dung:
Trước hết, giáo viên cần nghiên cứu nội dung chương trình giảng
dạy để lựa chọn những bài, những tổ hợp kiến thức có khả năng lập graph nội
dung. Mỗi loại kiến thức sẽ có một loại graph tương ứng. Sự lựa chọn đó là
cần thiết vì không phải bài học nào cũng có thể lập được graph nội dung và
graph nội dung các kiến thức khác nhau mang tính đặc thù. Sau đó, thiết kế
graph nội dung theo các bước sau:

Không hợp

được chọn là cơ bản nhất, chủ yếu nhất và quan trọng nhất của bài.
+. Graph phải chứa đựng mối quan hệ tiềm tàng giữa chóng.
+. Nhìn vào graph ta thấy được tổng thể của logic phát triển của toàn bộ bài
(đặc biệt là graph ôn tập).
+. Tính trực quan của graph thể hiện ở việc bố trí các hình khối sao cho đẹp,
rõ, có thể dùng các hình, hình học thích hợp cho từng vùng kiến thức.
+. Phải sắp xếp các hình và các đường liên hệ giữa các đỉnh không được rối
mắt.
+. Tính hệ thống của graph thể hiện ở trình tự kiến thức các bài, các chương,
nêu lên logic phát triển của tài liệu giáo khoa.
+. Nội dung của graph phải nêu lên được những dấu hiệu bản chất nhất của
các kiến thức, không mang tính rườm rà.
II-1. Sử dông graph để dạy kiến thức mới:
Sinh thái học là môn học nghiên cứu về mối quan hệ tương hỗ giữa
sinh vật với sinh vật và giữa sinh vật với môi trường. Các nội dung đó được
hình thành cho học sinh dưới dạng các khái niệm, quá trình, quy luật sinh
thái. . . Tuy nhiên kiến thức sinh thái học ở THPT không phải là hoàn toàn
mới mà đã được cung cấp rải rác ở lớp dưới. Bên cạnh đó, Ýt nhiều các em
còng đã được biết đến tri thức này qua các phương tiện thông tin đại chúng,
qua hoạt động thực tiễn tìm hiểu ở gia đình địa phương. Do đó, trong dạy học
bộ môn nếu giáo viên biết

hướng học sinh phát huy tối đa kiến thức đã có bằng phương pháp dạy
học hợp lí thì sẽ nâng cao hiệu quả dạy học môn học.
Các bước tiến hành tổ chức học bài mới bằng graph:
Bước 1: Giáo viên chia nhóm học sinh,nêu mục đích của vấn đề xây dựng
graph và các câu hỏi tự lực để học sinh tù nghiên cứu các phần kiến thức
từ sách giáo khoa.
Bước 2: Yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa, hoàn thành các câu hỏi tự
lực, xác định nội dung kiến thức để xây dựng graph, xác định các đỉnh,

II-2. 1. Nhiệm vụ của việc ôn tập sinh thái học:
+. Bài ôn tập phải đưa ra được bản danh mục những kiến thức cơ bản nhất mà
học sinh đã học trước đó.
+. Nêu lại một cách tóm tắt nội dung kiến thức theo danh mục đã được đưa
ra.
+. Phải hệ thống hoá được toàn bộ nội dung kiến thức đã học.

+. Lập graph mới: Học sinh phải tự lập graph dưới sự định hướng dẫn dắt của
các câu hỏi hoặc những gợi ý bằng ngôn ngữ thông thường trong đề bài.
Bước 3: Tiến hành lập graph:
Việc lập graph để kiểm tra được tiến hành theo trình tự xác định các
đỉnh rồi đến các cung.
Bước 4: Kiểm tra graph đã lập:
III. Các giáo án được xây dựng để thực nghiệm bằng sử dụng graph:
chúng tôi đã biên soạn được 4 giáo án để dạy kiến thức mới và 1 giáo án để
dạy bài ôn tập kiến thức theo hướng nghiên cứu, bên cạnh đó chúng tôi vẫn
giảng dạy các phần khác bằng giáo án thông thường tương ứng (xem phần
phụ lục 1)
Sau các bài dạy, chúng tôi tiến hành kiểm tra việc nắm bắt kiến thức và khả
năng lập graph của học sinh

Chương III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
I. Mục đích thực nghiệm
Kiểm nghiệm hiệu quả của việc sử dụng phương pháp Graph vào dạy
học sinh thái học trong sinh học 12 THPT.
Xác định tính khả thi của phương pháp graph trong dạy học sinh thái
học.
II. Phương pháp thực nghiệm
II-1. Thời gian thực nghiệm:
Do đặc thù phần sinh thái học được học vào cuối học kỳ II của năm học

II-3. bố trí thực nghiệm:
Thực nghiệm được bố trí theo kiểu song song:

Bảng 3: Phân loại trình độ học sinh qua các lần kiểm tra trong thực nghiệm.
Lần
KT
Đối
tượn
g
Sè bài
(n)
Yếu, kém
(%) (xi
4)
Trung bình
(%) 5 xi 6
Khá
(%) 7
xi 8
Giái
(%) 9
xi 10
1
TN 197 15 47 36 2
ĐC 200 22 62 14 2
2
TN 196 6 25 57 12
ĐC 198 18 28 46 8
3
TN 197 9 47 39 5

Đối
tượn
g
Sè
bài
Sè bài kiểm tra đạt điểm x
i
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
5
TN 195 0 0 5 15 35 36 40 44 17 3
ĐC 197 0 8 13 30 42 50 34 15 4 1
Bảng 5: So sánh kết quả kiểm tra sau thực nghiệm giữa 2 nhóm TN và ĐC:
Lần
KT sè
Đối
tượng
Sè bài
m
S Cv% d
TN- ĐC
Td
5
TN 195
6, 57
0,110
1,533 23, 3
1, 09 7, 92
ĐC 197
5,48 0,1
12

định tính, định lượng nên có thể khẳng định tính khả thi của phương pháp
graph trong đề tài này. Chúng tôi đánh giá nghiên cứu này không chỉ thành
công ở việc nghiên cứu đầy đủ lí thuyết graph mà còn thể hiện ở chỗ phương
pháp graph đã được sử dụng để tổ chức hoạt động dạy và học sinh học theo
hướng tích cực, chủ động, phát huy năng lực tư duy của người học, đáp ứng
yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
1.1.Luận văn nêu được từ thực trạng dạy học hiện nay nên cần phải đổi mới
phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng hiệu quả giờ học môn sinh học.
1.2. Mét trong những con đường có hiệu quả để đổi mới phương pháp dạy
học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh là phương pháp
graph.
1.3. Việc thiết kế các bài học sinh thái học 12 THPT sử dụng phương pháp
graph theo quy trình đề xuất trên cơ sở khoa học và thực tiễn là có tính khả
thi.
1.4. Luận văn đã thực hiện với những bước cụ thể của phương pháp graph
1. 5. Luận văn đã soạn thảo được 5 giáo án sinh thái học bằng phương pháp
graph cho 2 trường ở địa bàn nghiên cứu nhằm kiểm tra mức độ tin cậy của
các nghiên cứu lí thuyết. Kết quả thực nghiệm sư phạm đã chứng tỏ hiệu quả
của việc dạy học bằng graph trong dạy học sinh học so với các phương pháp
truyền thống khác.
1. 6. Trong điều kiện dạy và học hiện nay, thì việc áp dụng các phương pháp,
biện pháp phát triển năng lực tư duy theo quy trình của đề tài đề xuất phù hợp
và mang tính thực tiễn cao.
Trong nghiên cứu còn mét sè tồn tại sau:
- Dạy học bằng graph đòi hỏi cao dối với giáo viên THPT, yêu cầu giáo viên
thay đổi thói quen giảng dạy trong nhiều năm là một việc không dễ dàng.
- Phổ biến hiện nay học sinh vẫn có thói quen học thuộc lòng nội dung sách

thái học THPT