Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân
trong cuộc vận động giải phóng dân tộc
từ 1925 đến 1945

Vũ Thị Lan

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Khoa học chính trị: 60 31 02 04
Người hướng dẫn : PGS.TS. Phạm Hồng Tung
Năm bảo vệ: 2014
102 tr
Abstract. Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm rõ hơn nội dung và những
yếu tố ảnh hưởng đến quan điểm Hồ Chí Minh về nhân dân, về vai trò của nhân dân
trong cuộc vận động giải phóng dân tộc.Làm rõ những phương pháp phát huy, nâng
cao năng lực của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến
1945.Khẳng định ý nghĩa thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân
để hình thành những quan điểm và giải pháp phát huy các nguồn lực của nhân dân
trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Keywords.Tư tưởng Hồ Chí Minh; Giải phóng dân tộc; Thời kỳ 1925-1945
Content.
1. Tính cấp thiết của đề tài
“Dân là gốc của nước”, “nước lấy dân làm gốc” là một truyền thống tốt đẹp của
các dân tộc phương Đông nói chung và dân tộc Việt Nam nói riêng được Chủ tịch Hồ
Chí Minh kế thừa, vận dụng sáng tạo và phát triển trong suốt cuộc đời hoạt động cách
mạng của mình. Cùng với sự tổng kết từ bài học kinh nghiệm của các cuộc cách mạng
trên thế giới và cách mạng Việt Nam, khi khẳng định vai trò của nhân dân, Người nói:
“Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực
lượng đoàn kết của nhân dân… Trong xã hội, không gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ
cho lợi ích của nhân dân”. Cho nên, “Chính phủ và Đảng chỉ mưu giải phóng cho
nhân dân, bất cứ việc gì cũng vì lợi ích của nhân dân mà làm và chịu trách nhiệm trước
nhân dân. Đó là một lẽ rất đơn giản, rõ ràng” [58, tr. 285]. Người nhắc nhở các cán bộ

Lê Duẩn (1960): Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam, Nxb. Sự thật, Hà
Nội.
Võ Nguyên Giáp (1970): Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà chiến lược thiên tài;
Người cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, Nxb. Quân đội
nhân dân, Hà Nội.
Võ Nguyên Giáp (1975): Chiến tranh giải phóng và chiến tranh dựng nước,
Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội.
Trần Văn Trà (1994): Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, Nxb. Quân đội nhân
dân, Hà Nội.
Lê Mậu Hãn, Đinh Xuân Lâm (1994): Góp phần tìm hiểu tư tưởng độc lập tự
do của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Lê Mậu Hãn (2000): Tư tưởng Hồ Chí Minh rọi sáng con đường độc lập tự do
của dân tộc Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Lê Mậu Hãn (2001): Sức mạnh dân tộc của cách mạng Việt Nam dưới ánh
sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Đỗ Quang Hưng, Phùng Hữu Phú, Bùi Đình Phong (2003): Bác Hồ với giai
cấp công nhân và công đoàn Việt Nam, Nxb. Lao động, Hà Nội.
Nguyễn Đức Bình, Đặng Xuân Kỳ, Lê Mậu Hãn (2003): Tư tưởng Hồ Chí
Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Phạm Hồng Chương (2003): Tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề cơ bản
của cách mạng Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Phạm Văn Đồng (2009): Hồ Chí Minh - Tinh hoa và khí phách của dân tộc,
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Văn Thị Thanh Mai (2009): Hồ Chí Minh những chặng đường cách mạng,
Nxb. Văn hoá thông tin, Hà Nội.
Trần Văn Giàu (2010): Hồ Chí Minh - Vĩ đại một con người, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
Vũ Khiêu (2010): Hồ Chí Minh - Ngôi sao sáng trên bầu trời Việt Nam, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Phạm Hồng Chương: Hồ Chí Minh và sự lựa chọn con đường Cách mạng

Song Thành (2010): Hồ Chí Minh - Nhà văn hoá kiệt xuất, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
Phạm Ngọc Anh (2012): Phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân theo
tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Phạm Hồng Tung, Đinh Xuân Lâm (2010): Từ Pác Pó đến Ba Đình: những
chặng đường thắng lợi của bản lĩnh, trí tuệ và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Tạp chí
Hội thảo Khoa học Quốc tế kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội phát triển bền
vững Thủ đô Hà Nội Văn Hiến, anh hùng, vì hòa bình.
Đinh Xuân Lâm, Phạm Hồng Tung (2010): Từ Pác Pó đến Ba Đình: những
chặng đường thắng lợi của bản lĩnh, trí tuệ và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Hội thảo
Khoa học Quốc tế kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội phát triển bền vững Thủ đô
Hà Nội văn hiến, anh hùng, vì hòa bình.
Phạm Xanh: Sự nối tiếp tư tưởng trên đất Nghệ Tĩnh từ Phan Đình Phùng qua
Phan Bội Châu đến Hồ Chí Minh, http://hochiminhhoc.com, ngày 14-12-2010.
Phạm Hồng Chương: Suy nghĩ về hình thức và nội dung truyền bá chủ nghĩa
Mác-Lênin trong tác phẩm Đường cách mệnh của Nguyễn Ái Quốc,
http://hochiminhhoc.com, ngày 26-04-2012
Nhìn chung, những công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu một cách khá
toàn diện về phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh từ khái niệm phương pháp đến
hệ thống cách phương pháp cụ thể, từ khái niệm phong cách đến hệ phong cách Hồ
Chí Minh, cũng như đã đưa ra hệ quan điểm văn hoá chính trị Hồ Chí Minh. Tuy
nhiên, nghiên cứu những phương pháp phát huy vai trò và năng lực của nhân dân trong
cuộc vân động giải phóng dân tộc thì chưa có công trình nào nghiên cứu.
2.3. Nhóm một số đề tài khoa học bàn về vai trò của nhân dân trong cuộc vận
động giải phóng dân tộc.
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng: “Sự nghiệp cách mạng là của
nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân theo tinh thần đổi mới của Đảng” (1995) của
Nguyễn Sanh Châu, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành triết học: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng
giải phóng dân tộc” (1995), của Nguyễn Chính, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

nhân dân cũng như hệ thống các phương pháp để phát huy vai trò và năng lực của nhân
dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến 1945 là một vấn đề mới,
đang rất cần được đi sâu nghiên cứu hơn nữa.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
- Mục tiêu nghiên cứu của luận văn
Làm rõ những phương pháp phát huy vai trò của nhân dân trong cuộc vận động
giải phóng dân tộc.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Phân tích, đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến quan điểm Hồ Chí Minh về
vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc.
+ Làm rõ những phương pháp phát huy, nâng cao năng lực của nhân dân trong
cuộc vận động giải phóng dân tộc.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân và việc phát huy vai
trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc là một hệ thống những
luận điểm mới mẻ và sáng tạo, bao gồm cả đường lối chiến lược, sách lược và phương
pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa. Trong phạm vi nghiên cứu
của luận văn tác giả chỉ tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của
nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến năm 1945.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng những lý luận cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc, các quan
điểm về vai trò của văn hoá chính trị đối với hoạt động của nhà chính trị, và các quan
điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về vai trò nhân dân trị đối với sự
phát triển đất nước hiện nay.
5.2. Phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận

9. Phan Bội Châu (1990), toàn tập, tập 4, Nxb. Thuận Hóa - Huế.
10. Trường Chinh (1991): Chủ tịch Hồ Chí Minh và Cách mạng Việt Nam, Nxb.
Thông tin lý luận.
11. Lê Duẩn, (1960), Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam, (Xuất bản lần thứ
hai), Nxb. Sự thật, Hà Nội.
12. Đảng Cộng Sản Việt Nam (1998), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 2, Nxb. Chính
trị quốc gia, Hà Nội
13. Đảng Cộng Sản Việt Nam (1999), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 4, Nxb. Chính
trị quốc gia, Hà Nội
14. Đảng Cộng Sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 5, Nxb. Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
15. Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 6, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 7, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
17. Đại Việt sử ký toàn thư (2011), tập 1, Nxb Khoa học xã hội.
18. Đại việt sử ký toàn thư (2011), tập 2, Nxb. Khoa học xã hội.
19. Võ Nguyên Giáp (2008), Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng giải
phóng dân tộc, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
20. Võ Nguyên Giáp, Kinh nghiệm Việt Minh ở Việt Bắc, Việt Minh xuất bản, tháng
2-1944
21. Trần Văn Giàu (1975), Sự phát triển tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách
mạng Tháng Tám, tập 2 - Hệ ý thức tư sản và sự thất bại của nó trước các nhiệm vụ lịch
sử, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
22. Trần Văn Giàu (1997), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến
Cách mạng Tháng Tám, tập 3, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
23. Trần Văn Giàu (2010), Hồ Chí Minh - Vĩ đại một con người, Nxb. Chính trị quốc
gia, Hà Nội
24. Trần Hải (1997), “Đồng chí Nguyễn Văn Cừ và quyết định chuyển hướng chỉ đạo
chiến lược cách mạng Việt Nam những năm 1938 -1939”, Nguyễn Văn Cừ - Một tổng bí

40. Vũ Khiêu (1995), Cách mạng Tháng Tám vặ nghiệp đổi mới hôm nay, Nxb.
Khoa học xã hội, Hà Nội.
41. Vũ Khiêu (2012), Hồ Chí Minh - Ngôi sao sáng trên bầu trời Việt Nam, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
42. Đặng Xuân Kỳ (2004), Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh, Nxb Lý luận
Chính trị, Hà Nội.
43. Đinh Xuân Lâm (2002): Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 2, Nxb. Giáo dục.
44. Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn (1994), Góp phần tìm hiểu tư tưởng độc lập tự do
của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội
45. Lịch sử Mặt trận dân tộc thống nhất trong cách mạng Việt Nam (1991), Nxb. Sự
thật, Hà Nội
46. Nguyễn HiếnLê (1998), Lão Tử - Đạo đức kinh, chương 2, Nxb. Văn hóa, Hà
Nội.
47. Nguyễn Hiến Lê (1998), Lão Tử - Đạo đức kinh, Nxb. Văn hóa, Hà Nội
48. V.I.Lênin (1978), Toàn tập, tập 24, Nxb, Mactxcơva
49. V.I.Lênin (1978), Toàn tập, tập 6, Nxb, Mactxcơva.
50. V.I.Lênin (1979), Toàn tập, tập 2, Nxb, Mactxcơva.
51. C. Mác - Ăngghen (1981) , Tuyển tập, tập 2, Nxb. Matxcơva.
52. C.Mác và Ph.Ăngghen (1994), Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
53. Hồ Chí Minh (1985), Lênin và Cách mạng Tháng Mười, Nxb. Sự thật, Hà Nội.
54. 26. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
55. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 2, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
56. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 3, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
57. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
58. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
59. Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
60. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 7, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
61. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 8, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội.
62. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 15, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội
63. Nguyễn Quang Ngọc (2009), Tiến trình lịch sử Việt Nam, Nxb. Giáo dục.

81. Phạm Hồng Tung (2013), Lịch sử cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt
Nam, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội.
82. Phạm Hồng Tung (2010), Tìm hiểu vai trò của Mặt trận Việt Minh trong Cách
mạng Tháng Tám, Khoa học ĐHQGHN, Khoa học Xã hội và Nhân văn, số 26, tr. 203 –
212
83. Phạm Hồng Tung, Đinh Xuân Lâm (2010): Từ Pác Pó đến Ba Đình: những
chặng đường thắng lợi của bản lĩnh, trí tuệ và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Tạp chí Hội
thảo Khoa học Quốc tế kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội phát triển bền vững Thủ
đô Hà Nội Văn Hiến, anh hùng, vì hòa bình, tr. 204-216
84. Tuyển tâp Mác - Ăngghen (1978), tập 2, Nxb. Mactxcơva.
85. Tuyển tập thơ văn Việt Nam đầu thế kỷ XX (1995), Nxb. văn học, Hà Nội
86. Trần Văn Trà (2004), Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, (In lần thứ hai), Nxb.
Quân đội nhân dân.
87. Phan Chu Trinh, Thư gửi Nguyễn Ái Quốc, Báo nhân dân số 10553, ngày 19-5-
1983.
88. Phạm Xanh (2001), Nguyễn Ái Quốc với việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin
vào Việt Nam (1921-1930), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
89. Viện Hồ Chí Minh, học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2006), Hồ Chí
Minh biên niên tiểu sử, Tập 1, 1890 - 1957, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
90. Việt sử lược (1959), Nxb, Sử học