BẢN TIN KHOA HỌC, CAO ĐẲNG THƯƠNG MẠI – SỐ 02 (Q.I/2008)
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA VÀ VẤN ĐỀ
XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN HIỆN NAY

Nguyễn Văn Đức
Bộ môn Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh
T rong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tư
tưởng về văn hóa chiếm một vị trí quan trọng. Nó
là sự chắt lọc, tổng hợp và kết tinh những giá trị
văn hóa của Việt Nam, của Phương Đông và
Phương Tây, của truyền thống và hiện đại, của dân
tộc và quốc tế mà cốt lõi là sự kết hợp chủ nghĩa
Mác – Lênin với tinh hoa, bản sắc văn hóa dân tộc.
1/ Văn hóa, theo Hồ Chí Minh có vai trò to lớn
trong đời sống của mỗi quốc gia dân tộc. Trước
hết: văn hóa là mục tiêu, động lực của cách mạng.
Văn hóa là kiến trúc thượng tầng của xã hội, vì vậy
việc lật đổ chế độ xã hội cũ, xã hội thực dân phong
kiến và xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ
nghĩa (XHCN) tốt đẹp là mục tiêu của văn hóa.
Cách mạng XHCN ở nước ta, theo Hồ Chí Minh là
phải “thay đổi triệt để những nếp sống, thói quen, ý
nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xa hàng ngàn
năm… Chúng ta phải biến một nước dốt nát, cực
khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống tươi
vui hạnh phúc”
(1)
. Khi chỉ rõ “văn hóa phải soi
đường cho quốc dân đi”
(2)
, Hồ Chí Minh đã nhấn

dân tộc”, “lột cho hết tinh thần dân tộc” trong xây
dựng văn hóa, trong sáng tác nghệ thuật. Với văn
hóa Việt Nam, Người tự hào: “nghệ thuật của cha
ông ta hay lắm”
(4)
, “âm nhạc dân tộc của ta rất độc
đáo”
(5)
và “tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời
và vô cùng quý báu của dân tộc. Chúng ta phải giữ
gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng
rộng khắp”
(6)
. Từ đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Lấy
kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và văn hóa nay trau
dồi cho văn hóa Việt Nam thật có tinh thần thuần túy
Việt Nam”
(7)
, “cần phải mở rộng kiến thức của mình
về văn hóa thế giới”
(8)
, “Phương Đông hay Phương
Tây có cái gì hay, cái gì tốt ta phải học lấy”
(9)
; song
điều cốt yếu là “đừng biến ta thành kẻ bắt chước”
(10)
,
và “đừng chịu vay mà không trả”
(11)

websex, và hiện tượng “sống thử” cũng đang tồn
tại khá phổ biến trong đời sống sinh viên. Đáng lo
ngại hơn, nhiều sinh viên cho rằng đó là chuyện
bình thường, họ tự nguyện đến với nhau như một
kiểu “góp gạo thổi cơm chung”, trong khi hậu quả
là nhiều sự việc đáng tiếc, thậm chí là những kết
cục bi thảm đã xảy ra. Đó chính là biểu hiện của sự
xuống cấp về lối sống của một bộ phận sinh viên,
thanh niên Việt Nam, là biểu hiện của quan niệm
“lệch chuẩn”, đối lập với quan niệm văn hóa
truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam.
3/ Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa từ lâu
đã trở thành kim chỉ nam của Đảng trong sự nghiệp
xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc. Trong tình trạng “báo động đỏ” về lối
sống của thanh niên, sinh viên hiện nay; toàn xã
hội mà đặc biệt là nhà trường, Đoàn thanh niên,
Hội sinh viên cấp thiết cần phải trở về với tư tưởng
Hồ Chí Minh; để vận dụng và đưa ra các giải pháp
nhằm xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên.
Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi xin đưa
ra một số giải pháp cụ thể sau:
- Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị tư
tưởng trong sinh viên. Thông qua việc tổ chức các
đợt sinh hoạt chính trị đầu khóa, với các nội dung:
quán triệt các Nghị quyết của Trung ương Đảng,
chính sách pháp luật của Nhà nước, quy chế của
Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhà trường, giới thiệu
về tổ chức và các hoạt động của Đoàn, hội. Nhằm
nâng cao nhận thức chính trị, hiểu biết xã hội của

qua việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong
phú lành mạnh. Trước hết, phải bài trừ các tệ nạn xã
hội, làm trong sạch học đường. Tổ chức các buổi hội
thảo, tuyên truyền về phòng chống các tệ nạn xã hội.
Tổ chức cho sinh viên đăng ký, cam kết không mua
bán, tàng trữ sử dụng chất ma túy và sa vào các tệ
nạn xã hội.
Tích cực đấu tranh chống các hình thức mê tín dị
đoan, sử dụng văn hóa phẩm độc hại trong sinh viên.
Bằng cách tổ chức, cổ vũ sinh viên tham gia thực
hiện cuộc vận động “Tuổi trẻ sống đẹp”, “Sống và
làm việc theo pháp luật”; xây dựng chế độ tự quản
trong sinh viên, đăng ký thực hiện các quy chế về
nếp sống văn hóa trong nhà trường, trong ký túc xá,
trên địa bàn mà sinh viên đang cư trú.
Đẩy mạnh các hoạt động giao lưu thể thao, văn
hóa văn nghệ, kết nghĩa với các đơn vị bên ngoài
như bộ đội, đoàn thanh niên địa phương và các
trường bạn. Mở rộng các loại hình văn hóa văn nghệ
mang tính quần chúng, thành lập các câu lạc bộ theo
sở thích: câu lạc bộ thơ, câu lạc bộ âm nhạc…
Do đặc điểm lứa tuổi sinh viên có nhu cầu về
sinh hoạt văn hóa tinh thần cao, trình độ nhận thức
thẩm mỹ tốt, nên cần phải tăng thêm số đầu báo, tạp
chí để làm tăng hiệu quả giáo dục văn hóa. Các chi
đoàn cần tiến hành sinh hoạt đọc báo, sinh hoạt lớp
thường xuyên, báo của chi đoàn cần được đóng
thành tập lưu trữ năm này sang năm khác.
2
BẢN TIN KHOA HỌC, CAO ĐẲNG THƯƠNG MẠI – SỐ 02 (Q.I/2008)

lụt và tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội góp
phần phát triển kinh tế văn hóa vùng sâu, vùng xa,
qua đó giáo dục truyền thống cách mạng, lòng
nhân ái, thương yêu đùm bọc lẫn nhau, ý thức
chung sống trong cộng đồng của người sinh viên.
Để hoạt động này trở thành phong trào sâu
rộng, có hiệu quả cần đẩy mạnh công tác tuyên
truyền, tổ chức vào thời điểm phù hợp. Hình thức
tổ chức là phối hợp chặt chẽ giữa các ngành hữu
quan để tổ chức chiến dịch “Ánh sáng văn hóa”,
“Xóa nạn mù chữ”, “Mùa hè xanh”, các đợt lao
động tình nguyện làm đường, cầu, cống, nhà trẻ…
ở các địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, nơi
căn cứ cách mạng.
Tóm lại: Lối sống là tiêu chí đầu tiên, tiêu chí
tổng hợp nhất, thể hiện chất lượng văn hoá và trí
tuệ của một con người. Thực hiện tốt hệ giải pháp
trên, chắc chắn sẽ tạo được cho sinh viên một lối
sống lành mạnh, xây dựng được môi trường văn hóa
tiến bộ; góp phần vào sự phát triển chung của đất
nước. Trong xu thế đối thoại giữa các nền văn hóa
trên thế giới hiện nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn
hóa mãi mãi là ánh sáng soi đường cho dân tộc ta
trong quá trình xây dựng “nền tảng tinh thần của xã
hội”.
3
-----------------------
(1), (6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2000, t8 - 493, t10 - 615
(2) Hồ Chí Minh: Về công tác văn hóa văn nghệ, Nxb Sự thật, H.1997, tr64
(3), (8), (10) Hồ Chí Minh: Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, Nxb Văn học. 1981, tr34, 517, 516