BăGIÁOăDCăVÀăÀOăTO
TRNGăIăHCăTHNGăLONG
******** ÁNHăGIÁăKINăTHCăVăIUăTRăVÀăDăPHọNGă
TNGăHUYTăÁPăCAăBNHăNHỂNăTNGăHUYTăÁPă
IUăTRăTIăKHOAăYăHCăCăTRUYN
BNHăVINăTRUNGăNGăQUỂNăIă108ă

Sinhăviênăthcăhin :ăÀOăTH THANH BÌNH
Mã sinh viên : B00160
Chuyên ngành :ăiuădng


NgiăHDKH:ăThS.BS. HOÀNG KHÁNH TOÀN
HƠăNi,ă2012
Thang Long University Library
LIăCMăN Trongăquáătrìnhăhcătpănghiênăcu,ăhoƠnăthƠnhăđătƠiăttănghip,ătôiăđƣănhnă
đcăsădyăbo,ăgiúpăđăvƠăsăđngăviênăhtăscănhitătìnhăcaăcácăthyăcô,ăgiaă
đìnhăvƠăbnăbè.
ViălòngăkínhătrngăvƠăbitănăsơuăsc,ătôiă xinăchơnăthƠnhăcmănăThs.Bsă
Hoàng Khánh Toàn – ngiăthyăđƣătnătìnhăhngădn,ătrcătipăgiúpăđătôiătrongă
quáătrìnhăhcătpăvƠăhoƠnăthƠnhăđătƠi.
TôiăxinăbƠyătălòngăbitănătiăcácăthyăcôătrongăBanăgiámăhiu,ăphòngăƠoă
to,ăGS.TS.PhmăThăMinhăcă– ChănhimăkhoaăiuădngăcùngătoƠnăthăthyă
côăkhoaăiuădngăTrngăi hcăThngăLongăđƣătnătìnhăchăbo,ădìuădt,ătrangă
băkinăthc,ăgiúpăđătôiătrongăquáătrìnhăhcătpăvƠăhoƠnăthƠnhăđătƠi.
ViălòngăkínhătrngăvƠăbitănăsơuăsc,ătôiăxinăchơnăthƠnhăcmănăthătrngă
BanăgiámăđcăbnhăvinăTQă108,ătpăthăkhoaăYăhcăcătruynă(A10)ă- Bnhă
vinăTWQ108ăđƣătoăđiuăkinăchoăphép,ăgiúpăđ,ăđngăviênătôiătrongăquáătrìnhă
hcătpăvƠăhoƠnăthƠnhăđătƠi.
Tôiăvôăcùngăbitănănhngăngiăthơnătrongăgiaăđình,ăbnăbè,ăđngănghipăđƣă
luônăăbênătôi,ăđngăviênăvƠăgiúpăđătôiătrongăquáătrìnhăhcătpăvƠăhoƠnăthƠnhăđătƠiă
ttănghipănƠy.

2.2.ăPhngăphápănghiênăcu 23
2.2.1. Thit k nghiên cu 23
2.2.2. C mu 23
2.2.3.ăLităkêăbinăsăvƠ đnhănghaăbinăs 23
2.2.4.ăThuăthpădăliu 24
2.2.5. Phngăphápăx lý – phân tích s liu 24
2.2.6.ăoăđc trong nghiên cu 24
Thang Long University Library
2.2.7.ăaăđim và thi gian nghiên cu 25
CHNGă3.ăKTăQUăNGHIểNăCU 26
3.1.ăcăđimăchungăđiătngănghiênăcu 26
3.1.1.ăVătuiăvƠăgii 26
3.1.2.ăVăđaăd 27
3.1.3.ăVănghănghip 27
3.1.4.ăVătrìnhăđ 28
3.2.ăcăđim lâm sàng caăđiătng nghiên cu 28
3.2.1. Bn thân 28
3.2.2.ăTinăsăgiaăđình 29
3.2.3.ăăPhơnăđăTHAăvƠăchăsăBMI 29
3.3. Hiu bit ca bnh nhân v điu tr và d phòng THA 31
3.3.1. Hiu bit v các yu t liên quan nhăhngăđn THA 31
3.3.2.ăHiuăbităvăcácăbinăchngăca THA 32
3.3.3. Hiu bit v cnăbnh THA 33
3.3.4. Hiu bit v cách dùng thuc ti nhà 33
3.3.5. Cách s dng thuc ca bnh nhân ti nhà 34
3.3.6.ăCácăbinăphápăgópăphnăgimăHA 35
CHNGă4. BÀNăLUN 36
4.1.ăcăđim chungăcaăđiătngănghiênăcu 36
4.2.ăcăđimălơmăsƠngăcaăcácăbnhănhơnăTHA 37
4.3. Hiu bit v điu tr và d phòng THA 38

DANHăMCăCÁCăHỊNHăNHă Hìnhă1.ăngămch 2
Hìnhă2:ăCácăbinăchngăcaătngăhuytăáp 16
Hìnhă3:ăThngăxuyênăkimătraăHAăkhiăbăbnhăTHA 17
Hìnhă4:ăLoiăthcănăttăchoăngiăbnhăTHA 18
Hìnhăă5:ăChăđ năhpălỦălƠmănăđnhăHA 18
Hìnhă6:ăTpăluynăđúngămc 19
Hìnhă7:ăThăgiƣnăhpălỦ 20

DANHăMCăCÁCăBIUă

Biuăđă1:ăPhơnăbătheoătuiăvƠăgii 26
Biuăđă2:ăPhơnăbătheoăđaăd 27
Biuăđă3:ăPhơnăbătheoănghănghip 27
Biuăđă4:ăPhơnăbătheoătrìnhăđ 28
Biuăđă5:ăPhơnăbătheoăthiăgianămcăbnh 29
Biuăđă6:ăPhơnăbătheoăchăsăBMI 30
Biuăđă7:ăPhơnăbătheoăhiuăbităvăcácăyuătăliênăquan 31
Biuăđă8:ăPhơnăbătheoăhiuăbităvăbinăchngăTHA 32
Biuăđă9:ăPhơnăbătheoăhiuăbităvăcáchădùngăthuc 33
Biuăđă10:ăPhơnăbătheoălỦădoăkhôngădùngăthucăthngăxuyên. 34
Biuăđă11:ăHiuăbităvăăcácăbinăphápăđăngnăngaăTHA 35

HATT
HATTr
ISH

JNC

THA
WHO

ngămch
Huytăáp
Huytăápătơmăthu
Huytăápătơmătrng
Internatională Socrietyă ofă Hypertentionă (Hiă tngă
huytăápăqucăt)
JoinăNationalăCommitteeă(yăbanăphòngăchngătngă
huytăápăHoaăK)
Tngăhuytăáp
WorldăHealthăOrganizationă(TăchcăYătăthăgii)

ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
10
T VNă
Tngăhuyt áp (THA) là mt bnh khá ph bin trong cngăđngăvƠăgiaătngă
theo tui, chim t 8 -12 % dân s - đây là mt trong nhng vn đ quan trng đi
vi sc khe cng đng.
THAăđƣăvƠăđangătr thành mt vnăđ thi s vì s giaătngănhanhăchóngăca

11
CHNG 1
TNG QUAN TÀI LIU
1.1. iăcngăhuyt áp:
1.1.1. nhănghaăhuyt áp:
Máu chy trong đng mch (M)
có mt áp sut nht đnh gi là
huyt áp (HA) [8].

Hình 1: ngămch
1.1.2. Các yu t ca huyt áp:
HA đc to ra do lc co bóp ca tim và sc cn ca M.
Cung lng tim và sc cn ngoi vi là hai yu t quyt đnh HA.
Ngi bình thng HA tng đi n đnh, nu có tng hay gim ch tm thi
trong gii hn sinh lý, đó là do c ch t điu chnh bin đi ngc chiu gia cung
lng tim và sc cn ngoi vi [10].
1.1.3. Các loi huyt áp:
- Huyt áp tâm thu (HATT): còn gi là HA ti đa, là tr s HA cao nht trong
chu k tim, đo đc trong thi k tâm thu. HATT ph thuc vào lc tâm thu và th
tích tâm thu ca tim.
- Huyt áp tâm trng (HATTr): còn gi là HA ti thiu, là tr s HA thp
nht trong chu k tim, ng vi thi k tâm trng. HATTr ph thuc vào trng
lc ca mch máu.
- HA hiu s: là mc chênh lch gia HATT và HATTr, đây là điu kin
cho máu lu thông trong M. Khi HA hiu s gim gi là “HAăkt”ă- du hiu cho
thy tim còn ít hiu lc bm máu, làm cho tun hoàn máu b gim hoc  tr.
- HA trung bình: là tr s áp sut trung bình đc to ra trong sut chu k
tim nhng không phi là trung bình cng gia HATT và HATTr. HA trung bình th
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA


(JNC IV 1988, JNC V 1993, JNC VI 1997) và gn đây nht JNC VII (nm 2003)
chia THA nh sau [27]:
Bng 1.2. Phân đ THA theo JNC VII (nm 2003)
Phân đ THA
Huyt áp (mmHg)
Tâm thu
Tâm trng
Bình thng
< 120
< 80
Tin THA
120 -139
80 – 89
THA đ I
140 - 159
90 – 99
THA đ II
≥ă160
≥ă100

Thang Long University Library
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
13
Cách phân loi THA ti Vit Nam: Xut phát t cách phân đ THA ca
WHO/ISH và JNC, Hi Tim mch Vit Nam đã đa ra cách phân đ nh sau [6]:
Bng 1.3. Phân đ THA theo Hi Tim mch Vit Nam
Phân đ THA

+ THA giai đon III: có triu chng và du hiu tn thng thc th  các c
quan đích nh tim, thn, não, mt, mch máu.
1.2.3. Nguyên nhân và c ch bnh sinh:
PhnălnăTHAăăngiătrngăthƠnhălƠăkhôngărõănguyênănhơn chim 90%
(THAănguyênăphát),ăchăcóă10%ăcácătrngăhpălƠăcóănguyênănhơn (THAăthăphát)
[1],[2],[4], [16] [23].
- Nguyên nhân gây THAăthăphát :
+ Bnh thn cp hoc mn tính: viêm cu thn cp/ mn, viêmă thn k, thn đa
nang,ăsiăthn,ăthn  nc, suy thn. Hp đngămchăthn.
+ U tu thngăthn.
+ Cng aldosteron tiên phát và hi chng cushing.
+ Bnh lý tuyn giáp, tuyn cn giáp, tuyn yên.
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
14
+ Hpăeo đngămchăch:(THAăchiătrên,ăgimăHAăchiădi).
+ THA  ph n có thai.
+ S dng estrogen.
+ Mtăsănguyênănhơnăkhác:ăTHA kt hp vi tng kali máu, bnh to đu chi, tng
canxi máu do cng tuyn cn giáp.
- C ch bnhă sinh ca THA nguyên phát.
HA đng mch = cung lngătim x scăcn M ngoi vi.
(cung lngătim = phân s nhát bóp x tn s tim/phút).
Cn c vào công thc trên cho thy rng, khi tng cung lng tim và hoc
tng sc cn M ngoi vi s gây THA h thng M.
+ Tng hot đng thn kinh giao cm s làm tim  trng thái tng đng do tng
hot đng ca tim dn đn tng cung lng và tng tn s tim. Toàn b h thng M
ngoi vi và M thn b co tht, làm tng sc cn ngoi vi đ li hu qu cui cùng là

+ Cácăyuătănguyăcăcóăthăthayăđiăđc: Béoăphì,ăsangăchnătinhăthn,ăít
hotăđngăthălc,ănghinăru,ăhút thucălá,ăthóiăquenănămn,ăriălon lipit máu,
lmădngăthucătránhăthai [5],[10].
Bng 1.4. Phân loi béo phì theo BMI ca ASEAN
Phơnăloi
BMI (kg/m
2
)
Thiuăcơn
< 18,5
Bình thng
18,5 – 22,9
Tinăbéoăphì
23 -24,9
Béo phì đă1
25 – 29,9
Béo phì đă2
≥ă30
1.2.4. Triuăchng:
- THAăthngăkhôngăcóătriuăchngăchoătiăkhiăxyăraăcácăbinăchngă(đơyă
chínhălƠăkhóăkhnăchoăvicăphátăhinăbnh).
- TriuăchngăquanătrngănhtălƠăđoăHAăthyătngă(phiăđoăđúngăkăthut).
- MtăsătrngăhpăTHAăcóăthăcóăcácăbiuăhinănh:ăauăđu,ăchóngămt,ă
mt,ă hiă hp,ă bună nôn,ă chyă máuă mi ă tùy thuc vào nguyên nhân hoc bin
chng ca THA [10],[16].
1.2.5. Chnăđoán:ă
ă chnă đoánă THAă phiă daă vƠoă cácă triuă chngă lơmă sƠngă vƠă cácă xétă
nghimăcăbn,ăđcăbităcnădaăvƠoătrăsăHAăđoăđcăsauăkhiăđoăHAăđúngăquy
trình.ăNgngăchnăđoánăTHAăthayăđiătùyăthucătheoătngăcáchăđoăHA. S đo
HA đc đánh giá theo tiêu chun ca Hi Tim mch hc vit Nam nh sau:

ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
17
1.2.7. iu trătngă huyt áp.
- Nguyên tc chung:
+ THA là bnh mn tính nên cn theo dõi đu, điu tr đúng và đ hàng
ngày, điu tr lâu dài.
+ Mc tiêu điu tr là đt “HAă mc tiêu”ă và gim ti đaă “nguyă c tim
mch”. “HAămc tiêu”ăcn đt là < 140/90 mmHg và thp hn na nu ngi bnh
vn dung np đc. Nu nguy c tim mch t cao đn rt cao thì HA mc tiêu cn
đt là < 130/80 mmHg. Khi điu tr đã đt HA mc tiêu, cn tip tc duy trì phác
đ điu tr lâu dài kèm theo vic theo dõi cht ch, đnh k đ điu chnh kp thi.ă
+ iuă tră cnă htăscă
tíchă ccă ă bnhă nhơnă đã có
tnă thng c quan đích.
KhôngănênăhăHAăquáănhanhă
đă tránhă bină chngă thiuă
máuă ă cácă c quan đích,ă tră
tìnhăhungăcpăcu. Hình 3: Thng xuyên kim tra HA khi b bnh THA
- Các bin pháp tích cc thay đi li sng:
+ Ch đ n hp lý, đm bo đ kali và các yu t vi lng: Gim n mn,
theo WHO (1990) nên n di 6 gam mui hay 1 thìa cà phê mui mi ngày [30].
n quá nhiu mui s làm  nc trong c th, tng khi lng tun hoàn và HA
cng tng lên. Hn ch mui trong khu phn n là mt trong nhng bin pháp d
nht đ phòng nga THA và cách điu tr mà không cn phi dùng thuc tt nht.

chun/ngày (n) và tng cng ít hn 14 cc chun/tun (nam), ít hn 9 cc
chun/tun (n). 1 cc chun cha 10ăgamăethanolă≈ă330ămlăbiaăhoc 120 ml ru
vang, hoc 30 ml ru mnh.
+ Ngng hoàn toàn vic hút thuc lá hoc thuc lào. Hút thuc s làm tng
nguy c tim mch lên gp 2 -3 ln. Nicotin là cht có trong thuc lá, đc hp thu
qua da, niêmămcăming, mi hoc hít vào phi có tác đng lên mch ngoi biên,
làm tng nng đ serotonin  não, tuyn thng thn làm THA [3]. Hút thuc còn
làm gim tác dng ca các thuc điu tr THA.
+ Tng cng hot đng th lc  mc thích hp: tp th dc, đi b hoc vn
đng  mc đ va phi, đu đn khong 30 – 60 phút mi ngày.
Giănpăsinhăhotăđiuăđ,ănăđnh,ăngăđúngăgiăvƠăđăgic,ăkhôngăthcăkhuya.ă
Tránhăthayăđiătăth đtăngt. Tránh b lnh đt ngt.
+ăChmăsócăvătinhăthn:ăTránhătrngătháiăxúcăđng,ăbunăruăloăơu,ăcngă
thngăthnăkinh.ăCnăcóăthiăgianăthăgiƣn,ănghăngiăhpălỦ [3].
- Nhng nhóm thuc điu tr tng huyt áp hin nay:
+ Nhóm thuc li tiu thiazide.
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
20
+ Nhóm chn th cm th bêta giao cm.
+ Nhóm chn kênh canxi.
+ Nhóm thuc c ch men chuyn dng angiotensin [9],[19].
1.2.8. PhòngăbnhăTHA:
ăphòngăbnhăTHAăđtăhiuăquăthìămiăngiăcnăphiăcóămtăliăsngă
lƠnhămnh,ăchăđănăungăhpălỦ:
- Nngătpăthăthaoătngăhotăđngă
c bpăđălƠmăchmăquáătrìnhălƣoăhóa.
- Tránh bia ru,ăthucălá,ăcƠăphêă

2001 – 2002 ca Vit Nam, t l THA  nam gii t 16 tui tr lên là 15,1% và n
gii là 13,5% [4].
iu tra ca Vin Tim mch Vit Nam v tn sut THA và các yu t nguy
c ti các tnh min Bc Vit Nam nm 2001 – 2002 (trên 5012 ngi) cho thy tn
sut THA  ngi trng thành là 16,5%; trong đó THA đ 1, đ 2, đ 3 ln lt là
10,2%; 4,2% và 1,9%. T l đc điu tr thuc h áp ch chim 11,5%, trong s đó
kim soát HA tt ch chim 19,1% [15]. Yu t liên quan mnh nht đn THA là
tui cao và mc đ béo phì. T l ngi dân hiu bit đúng tt c các yu t nguy c
ch chim 23%, trong khi bit sai v các yu t nguy c chim hn 1/3 dân s [15].
Theo điu tra mi nht mt nghiên cu ca Trng i hc Y - Dc Thái
Nguyên, cho thy t l THA  vùng nông thôn Thái Nguyên cng rt cao chim t
l 33,3% (đi vi đi tng t 18 tui tr lên) [11].
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
23
2.2.ăPhngăphápănghiênăcu:
2.2.1. Thit k nghiên cu
Nghiên cu đc tin hành theo phngăphápănghiênăcu mô t ct ngang.
2.2.2. C mu:
Chn mu toàn b, c tính c mu khong 160 ngi bnh đc chnăđoánă
tngăhuyt áp tha mãn các tiêu chun la chn bnh nhân nói trên trong thi gian
nghiên cu t tháng 4/2012ăđn tháng 10/2012 ti khoa Y hc c truyn - Bnh vin
TQ 108.
2.2.3.ăLităkê binăsăvƠăđnhănghaăbinăs:
- Kinăthc:ăLƠăbinăđnhătính,ăbinăghiănhnănhngăhiuăbităcaăngiăbnhă
THAăvăcnăbnhăTHA,ăcáchăđiuătrăvƠădăphòngăTHA.
DaăvƠoăcơuătrăliăcaăngiăbnhăđăđánhăgiáăkinăthcăcaăh.ă
- Tui:ălƠăsătuiăhinăcóăcaăbnhănhơnăkhiătrăliăphngăvn.ăơyălƠămtă
binăđnhălngăđcătínhăbngăcôngăthcăsau:ăTuiă=ă2012ă– nmăsinh.
- Gii:ălƠămtăbinăđcălpăviă2ăgiáătrălƠănamăvƠăn.
- Nghă nghip:ă đơyă lƠă bină danhă mc,ă lƠă hìnhă thcă côngă vică mƠă hină tiă
ngiăbnhăđang làm.
- aăch:ăLƠăni ngiăbnhăđangăsinhăsngăhinănay,ălƠăbinădanhămcăbaoă
gmăcácăgiáătrăsau:ăThƠnhăthăvƠănôngăthôn.
- Trìnhăđăhcăvn:ălƠămcăđăbngăcpăcaoănhtă mƠăngiăbnhă cóăđcă
hinăti,ălƠăbinăthăhngăviăcácăgiáătrălƠ:ăKhôngăđi hc;ăTiuăhc;ăTrungăhcăc
s;ăTrungăhcăphăthông;ăTrungăcp trălên.
- Cơnănng:ălƠătrngălngăc th caăngiăbnhăhinătiătínhăbngăkilogamă
(kg),ălƠăbinăđnhălng.
- Chiuăcao:ălƠăchiuăcaoăcaăngiăbnhăhin tiătínhăbngămétă(m),ălƠăbină

+ăiu tra s hiu bit ca bnh nhân v nhng yu t nguyăcăgơyăbnh
THA (ungăru bia, hút thuc,ănămnă… )
+ăiu tra s hiu bit ca bnh nhân v ch đ điu tr và d phòng THA
ca bnhă nhơnă đi vi bnh THA (ý thc s dng thuc, ch đ nă trongă bnh
THA…)
2.2.5. Phngăpháp x lý ậ phân tích s liu:
- X lý s liuătheoăphngăphápăthng kê y hc.
- Sauăđóărútăraăcácănhnăxét,ăphơnătích,ăbƠnălunăvƠăktălun.
2.2.6. oăđc trong nghiên cu:
ây không phi là nghiên cu can thip nên không có nh hng xu đn
ngi bnh. Ngi bnh tham gia vào nghiên cu này đc gii thích rõ v mc
đích và li ích ca quá trình phng vn.
Thang Long University Library
ánh giá kin thc v điu tr và d phòng THA ca bnh nhân THA ào Th Thanh Bình - Trng i hc Thng Long
25
Nghiên cuă đc tină hƠnhă đm bo tuân th các nguyên tc v đoă đc
trong nghiên cu y hc: ngi bnh đng ý tham gia nghiên cu s ký vào bn đng
thun (Ph lc 1) và s tin hành phng vn, nu trong quá trình phng vn ngi
bnh không mun tip tc tham gia na thì cuc phng vn s dng li. Các thông
tin cá nhân ca ngi bnh đcăđm bo gi bí mt, nhngăngi tham gia thu
thp s liuăđm bo tính trung thc khi tin hành nghiên cu.
Các s liuăđc nghiên cu nhm mcăđích phc v cho nghiên cu, kt
qu nghiên cu đcăđ xut vào mcăđíchănơngăcaoăkin thc và k nngăchoăbnh
nhân.
Trênăcăs kt qu thuăđcăđ ra các khuyn ngh nhm nâng cao kin thc
v chmăsócătoƠnădinăchoăngi bnh b THA hn ch phn nào các bin chng do
THA gây ra.