1
T VNă

Viêm rut tha (VRT) là mt bnh thng gp nht trong các cp cu
ngoi khoa v bng. VRT có bnh cnh đa dng, không có triu chng lâm
sàng và cn lơm sƠng đc hiu, do vy vic chn đoán VRTcp vn là mt th
thách ln đi vi các bác s. NgƠy nay, dù đƣ có s h tr ca các phng tin
hin đi nh siêu ơm các loi, chp ct lp đin toán các loi, cng hng t
nhơn… th nhng vic chn đoán các trng hp VRTkhông có triu chng
đin hình vn có th b b sót và chúng ta vn còn gp nhiu các dng bin
chng ca VRTkhông có triu chng đin hình vn có th b b sót và chúng ta
vn còn gp nhiu các dng bin chng ca VRTnh viêm phúc mc và áp xe
rt tha.
Phng pháp điu tr hiu qu nht đi vi VRTchính là phu thut ct
b rut tha. Sau khi phu thut ct b rut tha, hu ht các bnh nhân (BN)
đu hi phc. Nhng nu trì hoãn, rut tha có th v, gây bnh nng và thm
chí có th t vong.
Phu thut ni soi ct rut tha trong điu tr VRT ngƠy cƠng đc s
dng ph bin vƠ đƣ khng đnh có nhiu u đim hn so vi phng pháp
truyn thng.
ƣ có nhiu đ tài y hc nghiên cu v đc đim lâm sàng và kt qu
điu tr phu thut viêm rut tha, nhng có ít đ tài nghiên cu v chm sóc
BN sau khi m. Do vy, đ góp phn chm sóc, theo dõi tt hn nhng BN m
rut tha, tôi đƣ tin hành nghiên cu đ tƠi: “Kt qu chm sóc ngi bnh
sau m ni soi viêm rut tha ti Bnh vin a khoa c Giang nm 2013”
vi hai mc tiêu chính sau:
1. Mô t kt qu chmăsócăngi bnh sau m ni soi viêm rut tha
ti bnh vinăaăkhoaăcăGiangănmă2013
2. Mô t mt s yu t liênăquanăđn kt qu chmăsóc ngi bnh
sau m ni soi rut tha ti Bnh vinăaăkhoaăc Giang nmă2013.
2

Viêm rut tha đƣ đc bit đn t th k XVI vƠ đn th k X, Pitz R
giáo s gii phu bnh  Boston ln đu tiên đƣ báo cáo v nhng vn đ chung
ca viêm rut tha cp và hu qu ca nó trc hi ngh các thy thuc M,
đng thi đ ngh đt tên cho bnh này là viêm rut tha.
Viêm rut tha cp là nguyên nhân hay gp nht trong cp cu bng
ngoi khoa. Ti Pháp, t l viêm rut tha t 40 đn 60 trng hp /100.000
dân. Ti M khong 1% các trng hp phu thut là do viêm rut tha.  Vit
Nam, theo Tôn Tht Bách và cng s, viêm rut tha chim 53,38% m cp
cu do bnh lý bng ti Bnh vin Vit c. Bnh rt him gp  tr em di 3
tui, tng dn và hay gp nht  thanh thiu niên, sau đó t l gp gim dn
theo tui nhng không him gp  ngi già. T l nam/n  ngi tr là 2/3,
sau đó gim dn và  ngi già t l này là 1/1.
Theo nhiu thng kê, t l viêm rut tha cp đƣ gim trong nhng nm
gn đơy vƠ t l t vong thp. Nghiên cu trên 1.000 trng hp viêm rut cp
ti bnh vin Royal Peeth - Australia t l t vong là 0,1%.  Bulgari (1996)
nghiên cu trong 10 nm, t l t vong do viêm rut tha là 0,29%. Vit Nam
tuy cha có thng kê đy đ nhng theo mt thng kê trong 5 nm (1974 -
1978) ti bnh vin Vit c, viêm rut tha cp chim trung bình 35,7% trong
tng s cp cu ngoi khoa. Ti khoa ngoi bnh vin Bch Mai (1998), viêm
rut tha cp chim 52% cp cu bng nói chung. Viêm rut tha cp gp 
mi la tui nhng nhiu nht  tui t 11 - 40, ít gp  tr nh di 2 tui và
ngi già trên 65 tui [7].
4
1.3.ăNguyênănhơnăhìnhăthƠnhăviêmărutăthaăcpă
VRT cp thng do ba nguyên nhân: lòng rut tha b tc, nhim trùng
và tc nghn mch máu.
Tc lòng rut tha do mt s nguyên nhân
ứ Do t bào niêm mc rut tha bong ra nút li, hoc do si phân lt vào
lòng rut tha, do giun chui vào, do dây chng đè gp gc rut tha, hoc do
phì đi quá mc ca các nang lympho.

qun thn, u nang bung trng phi xon hoc viêm m vòi trng [ 2].
ứ Nôn hay bun nôn: thng xut hin sau đau bng vƠi gi, tuy nhiên có
BN b VRT không nôn [1],[2].
ứ Các biu hin khác:
+ Có khi BN không trung tin, đi tin, bng chng hi.
+ ôi khi a chy kèm nôn d nhm vi ri lon tiêu hóa do ng đc thc n
hay viêm rut.
+ Triu chng tit niu khi rut tha nm  tiu khung sát bƠng quang [2 ],
[5].
ứ Triu chng thc th
ứ im đau: tùy thuc v trí rut tha mƠ đim đau có th  h chu phi,
trên mƠo chu, di gan, cnh rn, h chu trái, h v…thông thng lƠ đim
Mac Burney [5 ].
ứ Phn ng thƠnh bng: đó lƠ phn x co c thƠnh bng gơy nên do bác s
n sơu vƠo thƠnh bng. Vùng đau vƠ phn ng thƠnh bng lan rng thì nhim
trùng cƠng nng. Trong trng hp nghi ng phi khám vƠ theo dõi nhiu ln
đ so sánh.
ứ Co cng thƠnh bng: nhìn thy thƠnh bng kém di đng, các th c ni
lên rõ. Khi s nn cm giác thƠnh bng nh mt vt cng, BN có cm giác rt
đau.
ứ Phn ng di (du hiu Blumberg): phúc mc khi b kích thích bng biu
hin phn ng di dng tính. Khi tình trng viêm phúc mc đƣ rõ thì không
nên lƠm phn ng di vì BN rt đau. NgoƠi ra còn có du hiu Rovsing, du c
tht lng, du c bt.
ứ Thm trc trƠng: đi vi tr nh phi dùng ngón tay út, mc đích tìm
đim đau  túi cùng Douglas hoc túi cùng bên phi. Nhng đi vi tr nh du
hiu nƠy ít có giá tr vƠ thng VRT đƣ mun.
6
1.4.2. Triu chng cn lâm sàng
ứ Làm xét nghim công thc máu, máu chy máu đông.

Thang Long University Library
7
BN vƠo vin sau vƠi ngƠy đau vùng h chu phi, st va vƠ khám bng
s đc mt mng cng  vùng h chu phi ranh gii không rõ rang.
ám quánh rut tha không có ch đnh m cp cu vì m s phá v
hƠng rƠo bo v lƠm tình trng nhim khun lan rng. Bnh s đc điu tr vi
kháng sinh vƠ theo dõi, sau 3 đn 6 tháng s đc ct rut tha ngui [5].
1.6.ăChăđnhăvƠăchngăchăđnhăphuăthutăviêm rutătha
Ch đnh: BN viêm rut tha
Chng ch đnh:
+ Chng ch đnh tuyt đi: đi vi ngi bnh thuc chng ch đnh ca
gây mê hi sc, bm khí phúc mc, bnh nhân ri lon đông máu
+ Chng ch đnh tng đi trong trng hp áp xe rut tha, viêm rut
tha hoi t có hoc cha có bin chng viêm phúc mc, nghi ng có bnh lý
ác tính, tin s m bng di rn và ph n có thai [3]
1.7.ăPhngăphápăđiuătrăviêmărutăthaăcpă
V nguyên tc mi VRT đu phi m cƠng sm cƠng tt, đc bit nhng
trng hp đƣ có bin chng viêm phúc mc, tr trng hp đám quánh vƠ áp
xe rut tha.
Không điu tr ni khoa bng kháng sinh vì kháng sinh có th lƠm gim
nh triu chng  giai đon đu, nhng khi viêm phúc mc hai thì xy ra lƠ rt
quan nguy him. Tuy rng dùng kháng sinh trc m lƠ cn thit vì nó hn ch
quá trình viêm vƠ các bin chng sau m.
Cho đn nay vn có hai phng pháp điu tr ct rut tha đó lƠ:
ứ M ct rut tha kinh đin vi đng m Mac Burney cho nhng trng
hp cha có bin chng vƠ đng gia hoc đng thng bên cho trng hp
viêm phúc mc nhng phi đm bo lƠm sao thám sát đc ht toƠn b vƠ lƠm
sch đc  phúc mc.
ứ M ct rut tha bng ni soi: đc thc hin ln đu tiên vƠo nm 1987
do Phillipe Mouret thc hin, vƠ sau đó phu thut ni soi đc phát trin mnh

ứ H s bnh án ca BN
ứ Phiu thu thp thông tin
2.6.ăKăthutăthuăthpăsăliu
Nghiên cu viên da vào bnh án ca đi tng nghiên cu đ đin vào
phiu điu tra, t đó tp hp s liu đ phân tích thng kê.
10
2.7.ăBinăsănghiênăcu
ứ Các nhóm bin s thông tin chung ca đi tng nghiên cu: tui, gii
tính, trình đ hc vn, ngh nghip.
ứ Nhóm bin s v kt qu chm sóc ngi bnh sau m: du hiu sinh
tn, ch đ n, ch đ vn đng, tình trng thay bng vt thng, thi
gian ct ch, tình trng vt m, thi giant rung tin sau m, tình trng đau
sau m.
ứ Nhóm bin s v mt s yu t liên quan đn kt qu chm sóc ngi
bnh sau m: tui, gii, kin thc ca BN vƠ gia đình, thái đ chm sóc
ca điu dng viên, s hƠi lòng ca BN
2.8.ăPhngăphápăxălýăsăliu
S liu đc nhp vƠ x lý bng phn mm SPSS. Thng kê mô t (giá
tr trung bình, phng sai, t l phn trm) đc s dng đ mô t đc đim
nhóm nghiên cu vƠ các bin s. H s tng quan (Spearman’s Rho) đc s
dng đ đánh giá mi liên quan gia các bin s. Mc ý ngha thng kê s
dng lƠ p < 0.05
2.9.ăCácăsaiăsăcóăthăcóăvƠăcáchăkhcăphc:
ứ Sai s ghi chép: bnh án ca BN có th không đc rõ rƠng, dp xóa,
nhiu li chính t gơy nh hng đn kt qu ca cuc nghiên cu.
Cách khc phc: Nghiên cu viên la chn các bnh án rõ rƠng phù hp
đ tin hƠnh la chn vƠ nghiên cu.
2.10.ăoăđcătrongănghiênăcu
ứ Nghiên cu đc tin hƠnh di s cho phép ca Bnh vin a khoa
c Giang.

16
34,3
> 45
9
22,9
Tng
47
100
Ngh nghip
Cán b - Công nhân
viên
12
25,7
Sinh viên - Hc sinh
16
34,3
Cán b hu trí
5
11,4
Lao đng t do
14
28,6
Tng
47
100
Trình đ
< Trung hc ph thông
16
34,3
≥ Trung hc ph thông

59,17
Tng
47
100
Bnh kt
hp
Có
29
60,95
Không
18
39,05
Tng
47
100
Phát hin
bnh sm
Có
41
88,57
Không
6
11,43
Tng
47
100
S hiu bit
v bnh ca
BN và gia
đình

%
n
%
n
%
n
%
0,002
Không đau
0
0
3
5,7
32
68,6
40
85,7
au ít
3
5,7
5
11,4
8
17,1
5
11,4
au va
9
20
17

47
100 Kt qu nghiên cu ca chúng tôi cho thy có s thay đi đáng k v t l
BN đau sau m t đau nhiu và rt đau chim 74,3% trong 24 gi đu sau m
xung còn 0% sau 72 gi. S thay đi nƠy có ý ngha thng kê vi p < 0,05.
14
3.2.2 Tình trng nhim trùng sau m
Bng 3.4: Tình trng nhim trùng vt m sau m
Tình trng nhim trùng sau
m
S lng (n)
T l (%)
Có nhim trùng
1
2,1
Không có nhim trùng
46
97,9
Tng
47
100

Trong nghiên cu ca chúng tôi ch có 1 BN b mc nhim trùng sau m,
chim t l 2,1%.
3.2.3. Thi gian trung tin sau m
Bng 3.5: Thi gian trung tin sau m
Thi gian trung tin sau m
S lng (n)

32
71,4
Sau 24h
4
8,6
Tng
47
100

Kt qu nghiên cu ca chúng tôi cho thy, đa s BN đc hng dn
ch đ n t 12 - 24 gi sau m (71,4%).
3.2.5. Hng dn ch đ vn đng
Bng 3.7: Hng dn ch đ vn đng cho bnh nhân
Hng dn ch đ
vnăđng
S lng (n)
T l (%)
Trc 12h
27
57,1
12 - 24h
16
34,3
Sau 24h
4
8,6
Tng
47
100


12
25,5
7 - 10 ngày
0
0
≥ 10 ngƠy
1
2,1
Tng
47
100

Theo kt qu bng 3.8; 72,4% s BN đc xut vin sau 1 - 2 ngày tin
hành phu thut, 25,5% s BN đc xut vin sau khi phu thut t 3 - 6 ngày
và ch có 1 BN (2,1%) đc xut vin sau 10 ngày
Thang Long University Library
17
3.2.8. Bin chng sau m
Bng 3.10: Bin chng sm sau m
Bin chng sau m
S lng (n)
T l (%)
Có bin chng
1
2,1
Không bin chng
46
97,9
Tng
47

84,6
Thi gian t
lúc nhp
vin đn khi
ch đnh m
≤ 12h
27
84,3
5
15,7
1,23
0,01
> 12h
7
46,7
8
53,3
Quy trình
chm sóc
Tuân th
42
93,3
3
6,7
0,64
0,7
Không tuân th
2
100
0

Có mi liên quan gia v trí m vi tình trng vt m. Nhng BN có v
trí bình thng có tình trng vt m tt gp 2,2 ln so vi BN có v trí m bt
thng. S khác bit có ý ngha thng kê p < 0,05.
Có mi liên quan gia thi gian t lúc nhp vin đn khi ch đnh m vi
tình trng vt m. Nhng BN đc ch đnh m sm k t lúc nhp vin có vt
Thang Long University Library
19
m tt gp 1,23 ln so vi BN đc ch đnh m mun. S khác bit có ý ngha
thng kê p < 0,05.
Có mi liên quan gia ch đ vn đng vi tình trng vt m. BN đc
ch đnh vn đng sm di 24 gi có tình trng vt m tt hn so vi BN
đc ch đnh vn đng mun. S khác bit có ý ngha thng kê p < 0,05.
Trong nghiên cu nƠy cha tìm đc s liên quan gia tình trng vt m
vi các bin: quy trình chm sóc, ch đ dinh dng…
3.3.2. Mi liên quan gia kh nng hi phc sau m và mt s yu t
Bng 3.12: Mi liên quan gia kh nng hi phc sau m và mt s yu t
căđim
Kh nngăphc hi vt m
OR
p
Ph hi tt
Phc hi
không tt
n
%
n
%
Gii
Nam
29

Bnh kt hp
Có
19
65,5
10
34,5
0,2
0,03
Không
16
88,9
2
11,1
Phát hin bnh sm
Có
38
92,6
3
7,4
1,8
0,01
Không
4
66,7
2
32,3
S hiu bit v bnh
ca BN vƠ gia đình
Có
39


4.1.ăcăđimăchungăcaămuănghiênăcu
Trong nghiên cu ca chúng tôi, tng s 47 bnh nhơn đc tin hƠnh
điu tra nghiên cu có 34 bnh nhơn nam ( chim 72,34%) vƠ 13 bnh nhơn n
(chim 27,6%) đc chn đoán VRT vƠ điu tr bng phng pháp m ni soi.
T l bnh nhơn mc bnh trong nghiên cu ca chúng tôi phù hp vi nghiên
cu ca Nguyn Vn Khoa, Nguyn Chn Phong, Trn Vn Lơm, Nguyn
Tông, Nguyn Huy… [10] [12] [15]vƠ mt s nghiên cu  các nc chơu Âu
vi t l nam mc bnh nhiu hn n.
Theo Santacroce. L[20], nam thng mc bnh VRT nhiu hn n. T l
nam/n lƠ 1,7/1. Theo Samoly Craig, t l nam/n mc bnh VBT lƠ 1,4/1 vƠ t
l m ct VRT  c hai gii lƠ nh nhau. Theo nghiên cu ca Nguyn Huy ti
Vit Nam t l BN n mc VRT rt thp đi vi nam gii ch chim 1/3 s BN
nam gii mc bnh.
Chúng tôi nhn thy rng, nam gii thng ch quan xem thng bnh
tt (do thiu hiu bit v VRT),  li vƠo sc khe vn có hoc vì quá bn rn
vi công vic nên khi khi phát bnh thng c gng chu đng đn khi xong
vic thì RT thng đƣ v m. Nhn xét nƠy cng phù hp vi ý kin ca
Nguyn Vn Khoa. Trn Vn Lơm khi nghiên cu tình hình VTR ti phía Bc
vƠ HƠ Ni.
Xét theo tui, la tui d có kh nng mc bnh lƠ thng nh hn 45
tui, tp trung ch yu  thanh niên vƠ ngi trng thƠnh. Kt qu nƠy cng
phù hp vi nghiên cu Nguyn Chn Phong (1997) ti Sa éc - ng Tháp
[17]cho rng la tui d mc bnh nht lƠ t 25 ậ 40 tui. Có th gii thích hin
nay kinh t phát trin lƠm cho mc sng đc nơng cao nhng do đòi hi ca
np sng mi ca đô th hóa công nghip hóa nên ba n ca cá nhơn vƠ gia
đình không đc chm sóc chu đáo, rau qu không sch trƠn lan khin cho mi
ngi khá dè dt khi s dng rau qu.
22
Phơn theo nhng t l mc bnh cao nht lƠ CB - CNV (25,7%) và HS -

cao (4 ậ 12%); tuy nhiên vi phng pháp m ni soi t l nhim trùng đƣ
gim xung mc khá thp (1 ậ 7%), thm chí lƠ không có.
Trong phm vi đ tƠi nghiên cu ca chúng tôi ch có 1 BN lƠ b nhim
trùng vt m (chim 2,5%). Kt qu nghiên cu ca chúng tôi hoàn toàn phù
hp vi kt qu ca Hansen vƠ cng s (1996) vi t l nhim trùng ch có
2,5%, hay nghiên cu ca Nguyn Tn Cng (2001) vi t l nhim trùng lƠ
2,3%[13] [17] [18].
S d phng pháp ct rut tha ni soi li có t l nhim trùng thp nh
vy do rut tha đc ct trong  bng vƠ ly qua nông trocart hoc túi bóng
vô khun hoƠn toƠn không tip xúc vi vt m.
4.2.3. Thi gian trung tin và hng dn ch đ n sau m
Phn ln BN tham gia tin hƠnh nghiên cu đu có trung tin t 12 -24h
sau m (chim 11,92%), thi gian có trung tin trung bình lƠ 15,7 gi sau m,
sm nht lƠ 9 gi, mun nht lƠ 36 gi.
Trung tin sau m cho bit s phc hi ca nhu đng rut, mt trong
nhng hot sinh lí ca h tiêu hóa. ơy lƠ mt tiêu chun quan trng đ đánh
giá mc đ phc hi nhanh hay chm ca BN, qua đó gián tip đánh giá u th
ca phng pháp phu thut. Nguyên nhơn kéo dƠi thi gian trung tin sau m
cng nh đau sau m có liên quan đn các sung chn  rut vƠ s phc hi hot
đng ca h thn kinh thc vt sau khi gơy mê. S hi phc nhu đng rut có ý
ngha ln thc t cho thy phn ln BN m ni soi đu cm thy tha mái vƠ
yên tơm hn khi thi gian trung tin ngn.
Trong nghiên cu ca chúng tôi có 71,4% BN đc ch đnh t 12 ậ 24
gi sau m, mt s trng hp có kh nng hi phc, có trung tin sm trong
12 gi đu cng đc hng dn ch đ n ngay sau khi m t 6 ậ 12 gi
(20%). Kt qu nghiên cu nƠy khá phù hp vi nghiên cu ca Martin Lc
(1994), Mc Arena (1999), Phm Khánh Vit (2001) [17] [18].
24
Mc dù m ni soi đƣ hn ch nh hng trc tip so vi m m, nhng
vn s có nhng tác đng nht đnh cho nên BN sau khi m VRT ni soi vn

ch quan vƠ thay đi  nhng ngi có ngh nghip khác nhau, tùy mc đ vƠ
tính cht công vic cng nh tùy vƠo gii, tui ca BN. Nhng đơy lƠ thi gian
quan trng đi vi ngi đang  đ tui lao đng, vic đi lƠm sm vƠ rút ngn
thi gian điu tr s lƠm gim chi phí, thi gian cng nh sm đa BN hòa nhp
li cuc sng hƠng ngƠy [19].
4.2.6. Bin chng sm sau m và bin chng mun sau m
M ni soi có th cho ta thy toƠn b  bng, dng c hút có th đi sơu
vƠo các khoang thì có th hút sch dch đng trong  bng  bt c v trí nƠo,
cho nên áp xe tn d do hút không sch dn đn dch bn tn lu trong  bng
lƠ điu khó có th xy ra. Tuy nhiên, trong phm vi nghiên cu ca đ tƠi, trong
47 trng hp phu thut ni soi ct rut tha có 1 trng hp b bin chng
nƠy (2,1%). Theo nghiên cu ca Nguyn Th Hng (2004) kho sát trên 82
BN m ni soi ti bnh vin Vit c thì vn có 1 trng hp mc bin chng
áp xe tn d. Nguyên nhơn dn đn bin chng trong nghiên cu ca chúng tôi
lƠ do BN b viêm phúc mc, gii phu bnh viêm hoi tr, nhng đƣ không
đc dn lu sau m.
Cho ti thi đim hin ti vn có rt ít đ tƠi nhc đn vn đ bin chng
mun sau m ni soi VRT vì đa phn lƠ nghiên cu hi cu. Trong phm vi
nghiên cu ca chúng tôi theo dõi BN sau m ít nht lƠ 3 tháng nhiu nht lƠ 11
tháng bng th hoc đin thoi. Trong 47 BN đang đc theo dõi lơu dƠi sau
m cha có trng hp nƠo có bin chng ti rut hay thoát v l trocart. Do
phu thut ni soi ít lƠm try xc lp thƠnh mc ca rut vƠ tin hƠnh phu
thut các tang  v trí t nhiên. Vt m nh không lƠm tn thng c thƠnh
bng nên cho ti thi đim hin ti chúng tôi ch gp trng hp nƠo b thoát
v vt m [20].