1
Báo cáo nghiên cứu
BÁO CÁO NGHIÊN CỨU
“Tiếp cận của người nghèo đến dịch vụ y tế
và giáo dục trong bối cảnh xã hội hóa hoạt
động y tế và giáo dục tại Việt Nam”
Đơn vị thực hiện: ACTIONAID VIETNAM
Hỗ trợ kỹ thuật: Công ty Tư vấn Quản lý và Chuyển đổi Tổ chức (T&C Consulting)
class="bi x9 y1 w2 h7"
3
Báo cáo nghiên cứu
MC LC
PH LC CÁC BNG BIU 3
DANH MC CÁC T VIT TT 6
CHƯƠNG I – TNG QUAN 11
1.1 Gii thiu chung v nghiên cu 11
1.2 Tng quan v xã hi hóa trong lĩnh vc y t và giáo dc 23
1.3 Nhn đnh chung v xã hi hóa giáo dc và y t và kh năng
tip cn dch v ca ngưi nghèo 31
CHƯƠNG II – TNG QUAN CHÍNH SÁCH XÃ HI HÓA VÀ CÁC
CHÍNH SÁCH H TR NGƯI NGHÈO TIP CN DCH V Y T
VÀ GIÁO DC 32
2.1 Quá trình tin trin ca chính sách xã hi hóa trong giáo dc
và y t ca Vit Nam 32
2.2 Mc tiêu, đnh hưng ca chính sách xã hi hóa giáo dc và y t 34
2.3 Các ngun lc cho XHH giáo dc và y t 36
2.4 Các khuyn khích vi chính sách XHH 39
2.5 Các chính sách b tr đ tăng cưng hiu qu và hn ch
mt trái ca chính sách XHH vi ngưi nghèo 41
2.6 Các vn đ tn ti trong chính sách XHH liên quan ti
tip cn ca ngưi nghèo ti dch v giáo dc và y t 45

và toàn b mu điu tra 66
Bng 10: Các loi hình cơ s y t ti các đa bàn kho sát 81
Bng 11: So sánh gia các cơ s v các đc đim hot đng chính 82
Bng 12: Thu nhp ca h và s la chn cơ s y t vi nhng
loi bnh nh 90
Bng 13: Thu nhp ca h và s la chn cơ s y t vi nhng
loi bnh nng 92
Bng 14: Rào cn tip cn dch v y t  các đa phương và
bnh nhân 94
Bng 15: Rào cn trong y t cho h không thuc din nghèo 
các đa phương thuc mu nghiên cu 94
Bng 16: Rào cn trong y t cho h nghèo  các đa phương
trong mu nghiên cu 95
Bng 17: Các loi hình cơ s Giáo dc ca Tnh (ch thu thp 
cp Tnh) 110
Bng 18: Các loi hình cơ s Y t ti Tnh (ch thu thp  cp Tnh) 111
5
Báo cáo nghiên cứu
BIU Đ
Biu đ 1: Cơ cu cp hc và hc sinh gia cơ s giáo dc công
và ngoài công lp năm hc 2008 – 2009 23
Biu đ 2: T l chi cho giáo dc so vi thu nhp ca h 60
Biu đ 3: Khó khăn tip cn h tr trong giáo dc t phía h
gia đình 61
Biu đ 4: So sánh mc đ rào cn hin ti và 5 năm trưc đi
vi tip cn dch v giáo dc (toàn mu) 68
Biu đ 5: So sánh s thay đi v rào cn cho nhóm thuc
din h nghèo 68
Biu đ 6: So sánh s thay đi v rào cn cho nhóm không
thuc din h nghèo 68

Báo cáo nghiên cứu
T
rong nhng năm gn đây, chính ph Vit Nam đang n lc ci thin cht lưng các
dch v công nói chung và giáo dc và y t nói riêng. Ch trương “xã hi hóa” đưc
thc hin như mt hình thc tăng trách nhim và huy đng ngun lc ca toàn
xã hi nhm nâng cao cht lưng và ngun cung ng các dch v này. Xã hi hóa chính
là vic gim t trng bao cp và h tr ca nhà nưc thông qua vic giao trách nhim
t ch v tài chính cho các đơn v công như bnh vin, trưng hc, gim hoc ct bao
cp dch v cho ngưi dân, cũng như khuyn khích các thành phn kinh t cung cp
các dch v cơ bn khác cho ngưi dân. Bên cnh nhng tác đng tích cc, vic thc
hin ch trương “xã hi hóa ” cũng tim n nhng nguy cơ làm gim tip cn ca ngưi
nghèo ti dch v y t và giáo dc. Phát hin và điu chnh kp thi nhng nguy cơ tim
n trên là yêu cu cp thit đang đt ra cho các nhà qun lý.
Trong khuôn kh d án “Tăng cưng s tham gia ca ngưi dân vào quá trình ci cách
hành chính công  Vit Nam”, do Đi s quán Đan Mch tài tr, ActionAid Vit Nam
(AAV) và các đi tác đã tin hành mt nghiên cu v tác đng ca xã hi hóa dch v
công nhm phân tích cht lưng dch v và kh năng tip cn ca ngưi nghèo đi
vi các dch v này. AAV đã la chn công ty Tư vn Qun lý và Chuyn đi t chc
(T&C Consulting) đ h tr k thut và thc hin nghiên cu ti các tnh Lai Châu, Hà
Tĩnh và Đăk Lăk.
Mc tiêu chung ca nghiên cu này là nhm đánh giá tác đng ca quá trình xã hi hóa
dch v công đi vi tip cn ca ngưi nghèo trong lĩnh vc y t và giáo dc. C th,
nghiên cu này đánh giá các li ích và quan ngi ca quá trình xã hi hóa dch v công
đ xem xét kh năng thc hin các giá tr và s mnh xã hi khi chuyn đi sang vic t
ch v tài chính và t chc.
Nghiên cu gm 2 phn chính (1) tng quan v các chính sách, khung pháp lý và đnh
hưng ca Đng và nhà nưc v công tác xã hi hóa ngành giáo dc và y t  Vit Nam
nói chung và nhng chính sách đm bo s tip cn ca ngưi nghèo ti dch v y t và
giáo dc; và (2) đánh giá nhng tác đng ca công tác xã hi hóa ti mc đ tip cn
ca ngưi nghèo ti dch v y t và giáo dc  mt s đa phương trong vùng d án.

lưng dch v) đi vi các cơ s XHH, và s thiu c th trong chính sách kim soát tài
chính nhm tránh lm dng XHH.
Kt qu phng vn và kho sát  các tnh cho thy ch trương và các chính sách xã hi
hóa trong giáo dc và y t đưc các cp qun lý đa phương đánh giá cao và ng h
mnh m. Tuy nhiên các, các đa phương có điu kin kinh t chm phát trin gp nhiu
khó khăn hơn trong vic XHH giáo dc và y t do hn ch c v ngun cung (nhà đu
tư) và nhu cu (mc đ sn sàng đóng góp ca ngưi dân). Vi dch v giáo dc, trên
phương din qun lý nhà nưc  đa phương, vic trin khai chính sách XHH chưa gn
lin vi vai trò qun lý nhà nưc tương ng như vai trò đnh hưng, điu tit, và giám sát.
Điu này là mt trong nhng nguyên nhân làm cho XHH chưa đưc phát trin toàn din
gia các vùng, chưa đm bo cht lưng dch v cung ng, và thm chí b lm dng đi
vi mt s khon thu. Khi nhng hn ch này xy ra thì ngưi nghèo chính là đi tưng
b thit hi đu tiên và nng n nht. Thc tin kho sát hot đng ca mt s cơ s
giáo dc cũng cho thy ngưi nghèo đang b thit trên mt s lĩnh vc. Th nht, chính
sách gim hc phí cho ngưi nghèo trên thc t hin ch áp dng  các trưng công lp.
Trong khi đó, rt nhiu hc sinh nghèo li không th thi vào đưc trưng công lp (k t
cp ph thông trung hc tr lên), mà ch có th vào hc  trưng dân lp. Vì vy, h đã
không đưc hưng chính sách trên. Trong khi đó, kt qu dy và hc  các trưng dân
lp li thp hơn  trưng công lp. Kt qu kho sát các h gia đình cũng ch rõ ngưi
nghèo đang chu rào cn ln hơn v hc phí và ph phí nu so vi 5 năm trưc. Như vy,
cùng vi vic trin khai XHH thì ngưi nghèo đang gp khó khăn ln hơn v chi phí cho
giáo dc. Tuy nhiên, ngưi nghèo cũng đang đưc hưng nhng ci thin v cht lưng
tng th ca giáo dc t XHH. Vi dch v y t, XHH đã mang li nhng tác đng tích cc
ti vic chăm sóc sc khe cho ngưi dân. Tác đng ln nht là đã huy đng vn đu
tư m rng ngun cung ng các dch v y t, đa dng hóa loi hình dch v y t, và to
sc ép cnh tranh nht đnh, thúc đy vic nâng cao cht lưng các dch v này. Ngưi
nghèo đưc hưng li gián tip t vic các cơ s XHH làm gim ti cho bnh vin công
và to sc ép nht đnh ti vic tăng cht lưng khám cha bnh  bnh vin công. Tuy
nhiên, các cơ s khám cha bnh tư nhân ch yu mi đang cung cp các dch v ít ri
ro và có li nhun cao, s dng các thit b hin đi. Dch v điu tr hoc cha bnh

CHƯƠNG I – TNG QUAN
1.1 Gii thiu chung v nghiên cu
1.1.1 Bối cảnh nghiên cứu
Vit Nam tr thành thành viên th 150 ca T chc Thương mi Th gii (WTO) vào
tháng 11/2006. S kin này là ct mc quan trng trong t do thương mi vi s cnh
tranh khc nghit, quá trình tư nhân hóa, và s tham d nhiu hơn ca các đi tác
nưc ngoài vào th trưng Vit Nam. Tư cách thành viên WTO đòi hi Vit Nam phi cam
kt điu chnh các chính sách v dch v công cho phù hp vi các yêu cu ca WTO.
Thương mi hóa và tư nhân hóa các dch v công cơ bn như giáo dc, y t có kh năng
s đưc m rng và đy mnh hơn. Ít s tham gia ca nhà nưc đng nghĩa vi vic mc
tiêu xã hi ca các dch v công s hưng nhiu hơn sang mc tiêu li nhun.
Hai lĩnh vc giáo dc và y t  Vit Nam đang nhn đưc nhiu quan tâm ca xã hi liên
quan đn cht lưng dch v, kh năng đáp ng và trách nhim gii trình. C hai lĩnh
vc này đu đang đưc tp trung đ ci cách nhm t ch v tài chính và t chc. Trong
nhng năm gn đây, chính ph Vit Nam đang n lc ci thin cht lưng các dch v
công thông qua đnh hưng “xã hi hóa” – mt hình thc tăng trách nhim và huy đng
ngun lc ca toàn xã hi. Xã hi hóa chính là vic gim t trng bao cp và h tr ca
nhà nưc thông qua vic giao trách nhim t ch v tài chính cho các đơn v công như
bnh vin, trưng hc, gim hoc ct bao cp dch v cho ngưi dân, cũng như khuyn
khích các thành phn kinh t cung cp các dch v cơ bn khác cho ngưi dân.
Trong bi cnh đó, s có các cơ hi tích cc và nh hưng bt li đn kh năng tip cn
dch v công ca ngưi nghèo. Đã có nhng thành công và tht bi ca các chính sách
công đi vi lĩnh vc bo tr xã hi cũng như nhiu phân tích đưc tài liu hóa t các
góc nhìn phân tích v qun tr công. Khá nhiu nghiên cu trưc đây  các quc gia khác
đã ch ra rng tư nhân hóa dch v công không đm bo tăng cht lưng ca dch v mà
có th gim tip cn ca ngưi nghèo đn các dch v này. Nu nhng xu hưng này
không đưc xem xét, cân nhc mt cách thu đáo thì nhng ngưi nghèo  Vit Nam có
th s không đưc hưng li và thm chí có th phi chu nhiu tác đng tiêu cc.
Trong khuôn kh d án “Tăng cưng s tham gia ca ngưi dân vào quá trình ci
cách hành chính công  Vit Nam”, do Đi s quán Đan Mch tài tr, ActionAid Vit

C th, nghiên cu này đánh giá các li ích và quan ngi ca quá trình xã hi hóa dch v
công đ xem xét kh năng thc hin các giá tr và s mnh xã hi khi chuyn đi sang
vic t ch v tài chính và t chc.
Nghiên cu bao gm 2 phn chính:
(1) Tng quan v các chính sách, khung pháp lý và đnh hưng ca Đng và nhà nưc
v công tác xã hi hóa ngành giáo dc và y t  Vit Nam nói chung và nhng
chính sách đm bo s tip cn ca ngưi nghèo ti dch v y t và giáo dc;
(2) Đánh giá nhng tác đng ca công tác xã hi hóa ti mc đ tip cn ca
ngưi nghèo ti dch v y t và giáo dc  mt s đa phương trong vùng bao
ph ca d án.
Phn đu tp trung vào nghiên cu khung pháp lý và các chính sách và chin lưc liên
quan đn xã hi hóa dch v y t và giáo dc. Các chính sách đưc kho sát trưc ht là
nhng chính sách, quy đnh trc tip chi phi xã hi hóa trong lĩnh vc y t và giáo dc.
Ngoài ra, nhóm nghiên cu còn tìm kim các chính sách, quy đnh b sung và vic thi
hành ca các chính sách quy đnh này, ví d: chính sách bo him y t cho ngưi nghèo
và cn nghèo, chính sách cho vay, tr cp cho hc sinh nghèo. Đ hiu rõ hơn v mc
tiêu, hoàn cnh ra đi chính sách, và quan đim ngưi hoch đnh chính sách, nhóm
nghiên cu còn tin hành phng vn sâu mt s nhà qun lý ti cp trung ương (B K
hoch và Đu tư, B Y t ) v các chính sách xã hi hóa và chính sách liên quan đn tip
cn ca ngưi nghèo đn giáo dc và y t.
Phn 2 đánh giá tác đng ca vic thc thi các chính sách xã hi hóa ti các đa phương
đi vi mc đ tip cn dch v y t và giáo dc ca ngưi dân, đc bit là ngưi
nghèo. Đây là mc tiêu có tính thách thc cao vì rt khó tách bch gia tác đng ca
XHH vi tác đng ca nhng nhân t khác (như tăng trưng kinh t, tăng dân s, bin
đi môi trưng, chính sách xóa đói gim nghèo, v.v.) ti tip cn ca ngưi dân ti các
dch v này. Tuy nhiên,  ba tnh d án, thay đi v tip cn ca ngưi dân ti giáo dc
và y t có th gn phn ln hoc ch yu ti chính sách XHH và các chính sách h tr
ngưi nghèo.
Ngoài ra, đ có d liu khách quan hơn v tác đng ca chính sách XHH, nhóm tư vn
đã s dng và kt hp nhiu ngun d liu như văn bn tài liu, phng vn sâu các nhà

b. Ý thc ca h v các chính sách và hành đng thc t ca h trong vic cung
cp các dch v cho các khách hàng mc tiêu.
Lưu ý là: Quá trình “Xã hi hóa” trong hoàn cnh ca Vit Nam có liên quan đn
nhng nhà cung cp dch v không ch t khu vc tư nhân mà còn bao gm các cơ
s ca nhà nưc đưc trao quyn t quyt v mt tài chính và t chc/nhân s (theo
Ngh đnh 43/2006/NĐ-CP ca Chính ph). Nhng nhà cung cp dch v đưc kho
sát gm ba đi tưng “khu vc do tư nhân làm ch”, “các cơ s do nhà nưc làm ch
nhưng nhn quyn t quyt v tài chính”, và “các cơ s ca nhà nưc ph thuc phn
ln vào ngân sách nhà nưc”. Vic kho sát các nhà cung cp dch v theo ba loi
hình này giúp cung cp các d liu đ so sánh, và nh đó, nhóm nghiên cu có đưc
mt phân tích đy đ hơn.
(4)  cp đ ca ngưi s dng dch v:
a. Nhng thay đi nu có trong vic tip cn các dch v Y t và Giáo dc ca
ngưi nghèo sau khi các chính sách và quy đnh v xã hi hóa có hiu lc;
b. So sánh v vic tip cn các dch v công (y t, giáo dc) gia nhóm ngưi
nghèo và các nhóm khác trong dân cư (ví d nhóm ngưi thu nhp trung bình,
cao) v s lưng và cht lưng.
13
Báo cáo nghiên cứu
1.1.2.3 Thu thập dữ liệu
Các phương pháp thu thp d liu khác nhau s đưc áp dng cho các nhu cu thông
tin khác nhau nhm có đưc các đu vào đy đ cho vic phân tích và đưa ra các đ xut
liên quan, như trình bày trong bng dưi đây:
Bng 1. Các phương pháp thu thp d liu
Các phương
pháp thu
thp d liu
Ngun thông tin/ Ngưi
cung cp thông
D liu/thông tin d kin

nhau v các vn đ);
- Nhng đ xut cho bt kì s sàng
lc nào cn cho các cuc phng
vn sâu vi các nhà hoch đnh
chính sách;
- Bt kì mt gi ý nào v các kin
ngh chính sách đáng đưc xem
xét trong sut nghiên cu.
Phng vn
các nhà
hoch đnh
chính sách
cp trung
ương
B Y t
B K hoch và Đu tư
- Có các s liu đnh tính v:
+ (Quan đim, ý kin ca h) v các
vn đ trên (các mc tiêu, mc
đích, nhóm mc đích, vic thi
hành … ca các chính sách);
+ Đánh giá ca h v nhng tác đng
thc t và tác đng tim năng
(theo hưng d báo) ti vic tip
cn các dch v ca ngưi nghèo;
- Các đ xut ca h v các chính
sách (đc bit là nhng quy đnh,
chính sách xóa đói gim nghèo b
sung) hoc vic thi hành các chính
sách xóa đói gim nghèo.

đn vic tip cn các dch v y
t, giáo dc ca ngưi nghèo;
+ Đánh giá ca h v nhng
nhà cung cp dch v ti đa
phương h sinh sng (nhim
v, nhóm mc tiêu, vic cung
cp các dch v trên thc t);
+ Các đ xut/kin ngh ca h
nu có.
Các trưng
hp nghiên
cu v
nhng nhà
cung cp
dch v ti
đa phương
kt hp vi
kho sát
Trưng tư thc/phòng khám
tư nhân
Quyn t ch ca các trưng
hc, bnh vin ca nhà nưc
Các trưng hc, bnh vin
ph thuc phn ln vào
Ngân sách Nhà nưc.
- Có đưc s đnh tính (thông qua
các trưng hp nghiên cu) và
đnh lưng v chin lưc và hot
đng thc t trong các mt:
+ S mnh ca h

1.1.2.4 Địa bàn và mẫu số liệu nghiên cứu
Địa bàn thực hiện
Nghiên cu này đưc tin hành trên đa bàn 3 tnh Đc Lc, Hà Tĩnh và Lai Châu. C th,
đi vi phn điu tra h gia đình, mu phng vn đưc chn ti 3 xã ca huyn Eakar
tnh Đc Lc; 4 xã ti hai huyn Lc Hà và Can Lc tnh Hà Tĩnh; và 3 xã ca huyn Tam
Đưng tnh Lai Châu.
Huyn Eakar, tnh Đc Lc đưc thành năm 1986 tách t hai huyn Krong Pk và MĐ
Rk vi din tích 103.743 ha và dân s 143,5 ngàn ngưi năm 2008. Eakar không phi
là huyn có tim năng v đt canh tác hay cây công nghip, nhưng li có th mnh v
công nghip ch bin, khai khóa ng và vt liu xây dng. Cơ cu kinh t ca huyn là
nông, lâm nghip, công nghip và thương mi dch v, vi sn xut nông nghip là ch
yu. Đi sng kinh t-xã hi còn nhiu khó khăn, t l h nghèo còn cao, 21,4% năm
2008. Phn ln dân cư sng  các vùng sâu, vùng xa có nhiu tp tc còn lc hu, trình
đ dân trí nói chung còn thp, đc bit là vùng đng bào dân tc thiu s. Vic trin khai
và áp dng khoa hc k thut vào sn xut còn hn ch và thiu hiu qu. Ngưi dân
còn gp nhiu khó khăn tip cn dch v công.
Huyn Can Lc, Hà Tĩnh là huyn đng bng, đa hình khá bng phng, gn các trung
tâm tnh l, giao thông đi li d dàng. Kinh t tương đi phát trin, s h nghèo chim
khong 11,2% (năm 2008). Huyn Lc Hà là huyn mi thành lp năm 2007, có din tích
11.830 ha và dân s 91,3 ngàn ngưi (năm 2008). Đây là mt huyn ven bin có điu
kin t nhiên khá thun li và có nhiu tim năng, li th phát trin, đc bit là kinh t
bin. Tuy nhiên, nn kinh t ca huyn ch yu là sn xut nh. Kinh t phát trin còn
chưa xng vi tim năng, cơ cu kinh t còn chưa hp lý, ch yu là làm nông nghip và
ngh mui. Đi sng ca nhân dân còn thp, t l h nghèo là 32,1%, vic hc tp, khám
cha bnh còn chưa thc s thun li.
Huyn Tam Đưng, Lai Châu là mt huyn min núi, có đa hình b chia ct bi núi cao,
nhiu đèo dc, st l đt và lũ quét thưng xy ra. Giao thông kém phát trin khin vic
đi li cc kỳ khó khăn nht là vào mùa mưa lũ. Trình đ phát trin xã hi còn  mc thp,
t l h nghèo còn cao (khong 27% năm 2008), trình đ dân trí trung bình còn hn ch,
trong khi đi ngũ cán b các cp còn rt yu và thiu. Kinh t ca Tam Đưng ch yu là

10,2%
19,5%
66,5%
2,8%
0,9%
S thành viên trong h 5,07 1 11
S lao đng trong h 2,21 0 6
Thu nhp trung bình/tháng/h 1389,98 0 8000
H nghèo 0,38 0 1
S ngưi trong đ tui đi hc
(3 – 22 tui) 2,11 0 5
T l h gia đình có ngưi đi khám
cha bnh ti các cơ s y t trong
vòng 5 năm 0,95 0 1
S lưt ngưi đi vin năm 2008 6,35 0 120
Trong mu điu tra, ch có 35% s ch h/ngưi tr li là nam gii đưc điu tra, trong
khi t l này  Lai Châu, Đc Lc và Hà Tĩnh ln lưt là 62%, 2% và 39%. Đây là mt đc
đim rt đáng quan tâm trong quá trình đánh giá kt qu nghiên cu gia các tnh trong
mu nghiên cu bi l Lai Châu có phn ln ch h là nam gii, nhưng  Đc Lc hoàn
toàn ngưc li.
Tui trung bình ca các ch h là 44,1, trong đó có ch h mi 20 tui và ch h già nht
trong mu điu tra là 79. Đ tui trung bình ca ch h ti Đc Lc là tr nht  mc 39,2
tui, còn  Hà Tĩnh là cao nht  mc 46,5 tui.
Phn ln s ngưi đưc hi là nông dân và mt t l nh cho các ngành ngh khác, đc
bit là  Lai Châu nơi có ti 98% s ngưi đưc hi là nông dân. Theo mu nghiên cu
chung, có ti 88,4% là nông dân, còn làm vic trong khu vc nhà nưc, kinh doanh và
ngành ngh khác ln lưt là 5,1%, 3,3% và 3,3%.
17
Báo cáo nghiên cứu
Trình đ ca ch h cũng rt đa dng: không bit ch vn chim ti 10,2%, ch h có

tr tin cho dch v này. V tip cn ti dch v y t, có ti 95% s h đưc hi tr li rng
trong h ca h đã có các thành viên phi đi vin trong thi gian 5 năm qua, trong đó 
Lai Châu có 90%, Đc Lc là 100% và Hà Tĩnh 95%. S lưt đi vin trung bình cho c mu
nghiên cu là 6,4 lưt trong năm 2008 và ln lưt cho các tnh Lai Châu, Hà Tĩnh và Đc
Lc là 3,4; 6,3; và 9,1 lưt.
1.1.2.5 Phân tích dữ liệu
Vi các s liu đnh tính, nhóm nghiên cu áp dng c hai cách tip cn phân tích ni
dung và khai thác thông tin đ hiu đưc văn bn. Vic phân tích da trên các câu hi
nghiên cu quan trng vi quá trình phân loi và mã hóa. Nhóm nghiên cu trích nhng
đon c th và tiêu biu đ minh ha cho nhng phát hin chính ni lên trong quá trình
phân tích. Toàn b phân tích đưc tin hành vi nhng ghi chép bng ting Vit. Đ
đm bo tính khách quan ca vic phân tích, cn ít nht hai chuyên gia tư vn tin hành
phân tích và so sánh, sau đó s so kt qu ca h vi nhau. Các kt qu hay ý tưng trái
ngưc đưc tho lun cho ti khi đi đn thng nht.
Các d liu (v nhà cung cp và ngưi s dng dch v) là các d liu đnh lưng và
đưc phân tích bng phn mm SPSS. Nhóm nghiên cu xây dng b mã hóa, sau đó
tin hành kim tra đ phát hin ra các các d liu không chính xác. D liu ch yu đưc
phân tích theo tn s trong lĩnh vc nhân khu hc và đim trung bình, và so sánh gia
hai nhóm dân cư (h nghèo và không nghèo) và gia các tnh.
18
Báo cáo nghiên cứu
1.1.2.6 Những hạn chế của nghiên cứu
Khó khăn ln nht ca đt nghiên cu là vic không tip cn đưc mt s đi tưng
chính đ thu thp thông tin, đc bit là các nhà hoch đnh chính sách cp trung ương.
Điu này gây chm tr cho vic hoàn tt báo cáo nghiên cu theo đúng k hoch ban
đu. Ngoài ra, do đơn v t chc nghiên cu này là mt t chc phi chính ph quc t,
AAV, nên mt s cán b qun lý cp s, huyn ti các đa phương kho sát còn e ngi
khi cung cp d liu cho nhóm nghiên cu. Ví d, S GD ĐT, S Y t tnh Đăk Lk t chi
cung cp các d liu tng hp v hai ngành này mà ch đng ý tr li phng vn ca
nhóm nghiên cu.

Lut giáo dc năm 2005 khng đnh “Nhà nưc gi vai trò ch đo trong phát trin s
nghip giáo dc… khuyn khích, huy đng và to điu kin đ t chc, cá nhân tham
gia phát trin s nghip giáo dc”. Ngh quyt 46-NQ/TW ngày 23/2/2005 ca B Chính
tr v công tác bo v, chăm sóc, nâng cao sc khe nhân dân trong tình hình mi đã
nhn mnh: “Bo v chăm sóc và nâng cao sc khe nhân dân là mt trong nhng chính
sách ưu tiên hàng đu ca Đng và Nhà nưc. Đu tư cho lĩnh vc này là đu tư phát
trin, th hin bn cht tt đp ca ch đ ta”. Ngh quyt 90/CP cũng đã khng đnh
“xã hi hóa không có nghĩa là làm gim nh trách nhim ca Nhà nưc, gim bt phn
ngân sách nhà nưc”. Suy ra rng, xã hi hóa trong giáo dc và y t có nghĩa là huy đng
thêm sc mnh ca nhân dân cng vi trách nhim ngày càng tăng ca Nhà nưc đ
19
Báo cáo nghiên cứu
phát trin giáo dc và y t. Như vy, vi tng ngun lc ln hơn, xã hi hóa giáo dc, y
t nht thit phi tha mãn nhu cu dch v ngày càng tăng, tăng cht lưng dch v, và
tăng kh năng tip cn dch v cho tt c mi ngưi trong xã hi.
1.2.1 Xã hội hóa giáo dục và y tế là gì
 các nưc phương Tây, cm t “xã hi hóa” (ting Pháp là socialisation hay ting Anh là
socialization) t trưc ti nay, vn thưng đưc dùng theo nghĩa “tp th hóa”, “đt dưi
ch đ cng đng”, “qun lý hay điu khin ca nhà nưc nhân danh xã hi”, “quc hu
hóa” v.v. Trong ting Vit trưc đây “xã hi hóa” đưc T đin ting Vit (Hoàng Phê ch
biên - 1985) cũng gii thích xã hi hóa là làm cho tr thành ca chung ca xã hi, vi thí
d xã hi hóa (XHH) tư liu sn xut, tc là, quc hu hóa tư liu sn xut.
Tuy nhiên, khái nim XHH đưc dùng hin ti  Vit Nam có nghĩa hoàn toàn ngưc li.
Các cơ quan báo chí và trong ngôn ng thưng ngày ngưi ta nói v XHH hot đng y
t, giáo dc, th thao, văn hóa
1
theo nghĩa là huy đng các ngun lc ngoài nhà nưc
(ngun lc ca xã hi) vào cung cp các dch v giáo dc, y t, văn hóa, th thao.
Trong các văn bn pháp lut chính thc ca nhà nưc Vit Nam thì thut ng XHH xut
hin ln đu trong Phương hưng nhim v k hoch phát trin kinh t - xã hi 5 năm

vưt ngoài phm vi báo cáo này
20
Báo cáo nghiên cứu
ii) Các cơ s cung cp dch v công đưa mt phn hoc toàn b chi phí hot
đng ca mình vào giá dch v do ngưi s dng chi tr (thay vì đưc nhà
nưc bao cp toàn b)
iii) Khuyn khích ngưi dân, các thành phn kinh t tham gia đu tư cung ng
dch v.
Khi dch ra ting nưc ngoài, thông thưng XHH đưc cho là tương đương vi tư nhân
hóa trong ting Anh (privatization). Tuy nhiên xã hi hóa có phm vi rng hơn, bao hàm
c vic các cơ s công cung cp dch v mt phn hoc toàn b theo cơ ch th trưng.
Trong báo cáo này khi đ cp đn XHH giáo dc và y t chúng tôi s dng các ni
dung ca XHH đưc miêu t bi NQ 90/CP năm 1997 như là cách hiu chính thc v
XHH hin nay.
1.2.2 Giáo dục Việt Nam và xã hội hóa giáo dục
Ngành Giáo dc Vit Nam hin đang cung cp dch v cho 20.304 ngàn hc sinh, sinh
viên các cp t mm non đn đi hc. Trong đó 2.774 ngàn là các cháu thuc cp hc
mm non, 6.732 ngàn hc sinh tiu hc, 5.468 ngàn hc sinh trung hc cơ s, 2.927
ngàn hc sinh trung hc ph thông, 682 ngàn sinh viên trung hc chuyên nghip và hc
viên ca các Trung tâm giáo dc thưng xuyên, và 1.720 ngàn sinh viên cao đng và đi
hc. Quy mô giáo dc đã tăng lên rt nhiu qua các năm trên góc đ s trưng hc, và
s giáo viên, nhưng gim dn theo quy mô hc sinh  mt s cp hc. Tng s trưng
hc các cp t tiu hc đn ph thông trung hc năm hc 2008 – 2009 tăng 38,6% so
vi tng s trưng hc năm hc 2000– 2001, v giáo viên tăng 21,9%, nhưng quy mô
hc sinh li gim 14,9% trong cùng thi kỳ.  cp Cao đng và Đi hc, quy mô không
ngng gia tăng c v s trưng, s sinh viên và ging viên. Nu so sánh quy mô  năm
2008 vi năm 2000 s trưng đi hc và cao đng tăng gp 2,2 ln, s sinh viên tăng 1,9
ln, và s giáo viên tăng 1,9 ln. Trong khi đó chi t Ngân sách nhà nưc cho giáo dc ch
tăng t 11,6% trong tng chi ngân sách nhà nưc năm 2000 lên ti 13,5% tng chi ngân
sách nhà nưc năm 2007. Rõ ràng là sc ép tài chính t ngân sách nhà nưc đi vi lĩnh

cp dch v giáo dc cho 11,8% tng s sinh viên.
Có th thy rng ch trương xã hi hóa trong giáo dc đã to ra đưc s thay đi cơ
bn trong nhn thc ca xã hi v xã hi hóa trong giáo dc. Các cơ s giáo dc ngoài
công lp đã đưc m rng v quy mô, đa dng hóa v loi hình và các sn phm dch v
thuc các loi hình, và cui cùng làm tăng s la chn cho ngưi hc. Các ngun lc xã
hi đã đưc huy đng, tăng tính trách nhim ca cng đng, ngưi dân cho vic phát
trin lĩnh vc giáo dc.
1.2.3 Y tế Việt Nam và xã hội hóa y tế
H thng cơ s y t ca Vit Nam bao gm các bnh vin, phòng khám đa khoa, bnh
vin điu dưng và phc hi chc năng, trm y t xã/phưng, trm y t ca cơ quan xí
nghip và các cơ s khác. Các cơ s y t này hoc thuc quyn qun lý ca ngành y t
(b y t và s y t) hoc thuc các ngành khác qun lý. Năm 2008, ngành y t có 13.460
cơ s y t công lp vi khong 219.800 giưng bnh vi 223,5 ngàn cán b y t các
cp; khong 30.000 cơ s y t ngoài công lp (ch yu là các phòng khám) vi 13.180
giưng bnh và có tng s 93.100 cán b y t. Quy mô ngành y t tăng đu đn qua
22
Báo cáo nghiên cứu
hàng năm. Cơ s y t công lp tăng, nhưng tăng không đáng k; nu so sánh gia năm
2008 và 2000 trong vòng tám năm s cơ s y t ch tăng 2,6%, s cán b y t tăng 37,4%
và s giưng bnh tăng thêm 14,5% trong cùng thi kỳ. Các cơ s y t công lp khám
cho khong 110 triu lưt ngưi và điu tr ni trú cho hơn 9 triu lưt ngưi trong năm
2008. Trong khi các cơ s ngoài công lp khám và điu tr cho hơn 4 triu ngưi.
Bng 3: Quy mô ngành y t Vit Nam, năm 2008
Công lp Ngoài công lp
S cơ s y t
Bnh vin
Phòng khám đa khoa
Cơ s khác
13.460
974

công lp đã góp phn không nh trong công tác chăm sóc và bo v sc khe ngưi
dân. Các cơ s y t ngoài công lp đã góp phn gim ti cho các cơ s y t công; đa dng
hóa loi hình, tăng s la chn cho ngưi bnh.
* Số liệu này do Bộ Y tế ước tính năm 2008.
** Con số này bao gồm 70% số cán bộ y tế của cơ sở y tế ngoài công lập là cán bộ y tế của các cơ sở y tế công làm
việc cho các phòng khám ngoài giờ.
Nguồn: Tổng hợp từ Tổng cục Thống kê và Bộ Y tế
23
Báo cáo nghiên cứu
1.3 Nhn đnh chung v xã hi hóa giáo dc và y t và kh
năng tip cn dch v ca ngưi nghèo
Thc hin ch trương xã hi hóa trong giáo dc và y t đã thu đưc mt s kt qu nht
đnh như tăng ngun cung ng dch v, đa dng hóa đưc các loi hình và các sn phm
trong tng loi hình, tăng s la chn cho ngưi s dng dch v. Đng thi xã hi hóa
giáo dc và y t đã huy đng đưc các ngun lc xã hi hoc s dng hiu qu hơn các
ngun lc, cùng vi Nhà nưc đóng góp cho s nghip giáo dc và hot đng khám
cha bnh ca ngưi dân.
Tuy nhiên, xã hi hóa giáo dc và y t cũng có th gây ra cá tác đng tiêu cc đn kh
năng tip cn các dch v này ca ngưi nghèo:
i) Xã hi hóa dch v công không nht thit s đi kèm vi nâng cao cht lưng
dch v. Đi vi dch v mà ngưi s dng khó có kh năng và điu kin đánh
giá cht lưng như y t và giáo dc, cnh tranh (do xã hi hóa to nên) không
nht thit là áp lc nâng cao cht lưng. Ti t hơn, nu không có s giám sát
và kim soát cht lưng tt nhm bo v quyn li ca ngưi s dng dch
v, cnh tranh còn to sc ép đ các đơn v cung cp dch v gim cht lưng,
chy theo li nhun đơn thun.
ii) Tương t, xã hi hóa v cơ bn không t thân hưng ti ngưi nghèo. Mc
dù ngưi nghèo có th hưng li mt cách gián tip thông qua s tăng lên
ca ngun cung cp dch v, song mc phí dch v cao và s phân bit v đi
tưng khách hàng ca các hot đng “xã hi hóa” s dn to nên s bt bình

ngun lc trong xã hi cho phát trin giáo dc và s nghip chăm sóc sc khe nhân
dân. Ch trương này sau đó đưc c th hóa bng Ngh quyt s 04 - NQ/HNTW Hi
ngh ln th tư Ban Chp hành Trung ương Đng (khóa VII) ngày 14 tháng 01 năm 1993.
Mt trong nhng quan đim ch đo ca ngh quyt này là cn thc hin phương châm
“Nhà nưc và nhân dân cùng làm” trong giáo dc và y t.
Đi vi giáo dc thc hin đa dng hóa các hình thc đào to, thc hin công bng xã
hi trong giáo dc: ngưi đi hc phi đóng hc phí, ngưi s dng lao đng qua đào
to phi đóng góp chi phí đào to. Nhà nưc có chính sách bo đm cho ngưi nghèo
và các đi tưng chính sách đu đưc đi hc.
Đi vi y t nhà nưc ch trương đa dng hóa các hình thc t chc chăm sóc sc kho
(nhà nưc, tp th, nhân dân) trong đó y t Nhà nưc là ch đo, tn dng mi tim
năng sn có trong nưc và m rng hp tác quc t. Đây là ngh quyt m đưng cho
vic tư nhân tham gia vào lĩnh vc y t  Vit Nam k t sau năm 1975.
Như đã đ cp  trên, chính sách XHH giáo dc và y t chính thc đưc đ cp trong “Báo
cáo ca Ban Chp hành Trung ương Đng khóa VII ti Đi hi đi biu toàn quc ln th
VIII ca Đng” năm 1996 phn Phương hưng nhim v k hoch phát trin kinh t - xã
hi 5 năm 1996 – 2000: “Các vn đ chính sách xã hi đu gii quyt theo tinh thn XHH.
Nhà nưc gi vai trò nòng ct đng thi đng viên mi ngưi dân, các doanh nghip,
các t chc trong xã hi, các cá nhân và các t chc nưc ngoài cùng tham gia gii quyt
các vn đ xã hi”.
Mt năm sau, ngh quyt NQ 90/CP đã c th hóa chính sách này bng mt ngh quyt
riêng v vn đ XHH giáo dc, y t, văn hóa, th thao. Đây là văn bn đu tiên quy đnh
25
Báo cáo nghiên cứu
c th và chi tit nht v các ni dung trong chính sách XHH giáo dc và y t. Đ thc
hin chính sách khuyn khích xã hi hóa đi vi các hot đng trong lĩnh vc giáo dc,
y t, văn hóa, th thao trên thc t, chính ph đã ban hành Ngh đnh s 73/1999/NĐ-CP
ngày 19/8/1999 ca Chính ph vi nhiu ưu đãi dành cho các t chc và cá nhân tham
gia cung cp dch v giáo dc và y t.
Chính sách XHH tip tc đưc khng đnh như là ch trương quan trng đ đy mnh

Chính sách XHH cũng đưc coi là gii pháp đ gii quyt vn đ công bng xã hi trong
hưng th các dch v công.
“Thc hin xã hi hóa các hot đng giáo dc, y t, văn hóa cũng là gii pháp quan trng
đ thc hin chính sách công bng xã hi trong chin lưc phát trin kinh t, xã hi ca
Đng và Nhà nưc. Công bng xã hi không ch biu hin v mt hưng th, tc là ngưi
dân đưc xã hi và Nhà nưc chăm lo, mà còn biu hin c v mt ngưi dân đóng góp,
cng hin cho xã hi theo kh năng thc t ca tng ngưi, tng đa phương”.
Công bng xã hi trong vic huy đng các ngun lc ca nhân dân vào các hot đng
văn hóa, xã hi không phi là huy đng bình quân, mà là vn dng cách huy đng và
mc huy đng tùy theo các lp ngưi có điu kin thc t khác nhau, có mc thu nhp
khác nhau. Nhng ngui thuc din chính sách xã hi ca Đng và Nhà nưc đưc
min, gim phn đóng góp.