BăGIỄOăDCăVĨăĨOăTO
VINăKHOAăHCăGIỄOăDCăVITăNAM

ĨOăTHăTHUăTHU
IUăCHNHăHĨNHăVIăNGỌNăNGăCHOăTRăTăK
3 ậ 6ăTUIăDAăVĨOăBĨIăTPăCHCăNNG

LUNăỄNăTINăSăKHOAăHCăGIỄOăDCăHC
HĨăNIă- 2014 TôiăxinăcamăđoanăđơyălƠăcôngătrìnhănghiênăcuăcaăriêngătôi.ăCácăsăliu, kt quă
nghiênăcuănêuătrongă lunăánălƠătrungăthcăvƠ chaătngăđcăaiăcôngăbătrong btăkìă
côngătrìnhănghiênăcuănƠoăkhác. Tácăgiălunăán ƠoăThăThuăThy LIăCMăN

Vi s trân trng và bit n sâu sc nht, em xin gi ti tp th các thy cô
giáo hng dn là GS.TS Nguyn Th Hoàng Yn và PGS.TS Nguyn c Minh li
cm n vì nhng đnh hng khoa hc, s hng dn tn tâm ca các thy cô
trong quá trình hc tp, nghiên cu thc hin lun án này.
Tôi xin trân trong cm n ti Ban lãnh đo Vin Khoa hc Giáo dc Vit
Nam, phòng T chc cán b, Trung tâm ào to - Bi dng, Trung tâm Thông tin
– Th vin đã to điu kin cho tôi trong thi gian hc tp và nghiê cu lun án.
Tôi cng xin đc trân trng cm n Ban lãnh đo Trung tâm Nghiên cu
Giáo dc đc bit – Vin khoa hc Giáo dc Vit Nam, Phòng Nghiên cu Phát
trin trí tu - ni tôi đang công tác và nhng ngi đng nghip đã luôn ng h,
to điu kin cho tôi trong sut quá trình công tác và nghiên cu.
Tôi xin cm n Trung tâm Sao Mai, Trung tâm Khánh Tâm, Trung tâm Ánh

1.1.1.ăTrênăthăgii 6
1.1.2.ăăăVităNam 10
1.2.ăTRăTăK 12
1.2.1ăKháiănimăvăTTK 12
1.2.2.ăTiêuăchí,ăquyătrìnhăvƠăcôngăcăchnăđoánăTTK 14
1.3.ăăHÀNHăVIăNGỌNăNGăVÀăCăIMăHÀNHăVIăNGỌN NGăCAăTRăTă
Kă3ăậ 6ăTUI 21
1.3.1.ăKháiănimăHVNN 21
1.3.2.ăcăđim HVNNăcaăTTKă3- 6ătui 26
1.4.ăIUăCHNHăHVNNăCHOăTTKă3ăậ 6ăTUIăDAăVÀOăBTăCHCăNNG 30
1.4.1.ăiuăchnhăHVNNăchoăTTK 30
1.4.2.ăBƠiătpăchcănngăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătui 36
1.4.3.ăPhngătinăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătui 40
1.4.4. CácăyuătănhăhngăđnăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6 tui 41
KTăLUNăCHNGă1 42 CHNGăII:ăCăSăTHCăTINăVăIUăCHNHăHĨNHăVIăNGỌNăNGăCHOă
TRăTăKă3ăậ 6ăTUIăDAăVĨOăBĨIăTPăCHCăNNG 44
2.1. QUỄăTRỊNHăTăCHCăKHOăSỄTăTHCăTRNGăIUăCHNHăHVNN CHO
TTK 3 ậ 6ăTUIăDAăVÀOăBÀIăTPăCHCăNNG 44
2.1.1.ăMcăđíchăkhoăsát 44
2.1.2.ăNiădung 44
2.1.3.ăPhngăphápăkhoăsát 44
2.1.4.ăCôngăcăkhoăsátăHVNNăcaătrătăkă3ă-6ătui 45
2.1.5.ăaăbƠnăvƠăkháchăthăkhoăsát 50
2.2.ăKTăQUăKHOăSỄTăTHCăTRN 52
2.2.1.ăHƠnhăviăngônăngăcaătrătăkă3ă-6ătui 52
2.2.2.ăThcătrngăGVăsădngăcácăBPăvƠăBTCNăđiuăchnhăHVNN cho TTK 3 -6ătui 60
KTăLUNăCHNGă2 68

DANHăMCăCỌNGăTRỊNHăCAăTỄC GI 136
TÀIăLIUăTHAMăKHO 137 - 147 DANHăMCăCỄCăCMăTăVITăTTă

ABA
Applied Behavior Analysis
BP
Binăpháp
BT
BƠiătp
BTCN
BƠiătpăchcănng
CARS
Childhoo Autism Rating Scale
Phơnăloiătheoăthangăđánhăgiáămcăđătăkăătrăemă
DSM
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
SătayăchnăđoánăvƠăthngăkêăcácăriănhiuătinhăthn
GV
Giáoăviên
HV
HƠnhăvi
HVNN
HƠnhăviăngônăng
IQ

9
Phălcă3:ăPhiuăquanăsátătităhătrăcáănhơn
13
Phălcă4:ăThangăđánhăgiáătăkăătrăemă(CARS)
14
Phălcă5a.ăKăhochăchiătităđiuăchnhăHVNNăchoăH.B
19
Phălcă5b.ăKăhochăchiătităđiuăchnhăHVNNăchoăH.M
21
Phălcă5c.ăKăhochăchiătităđiuăchnhăHVNNăchoăP.A
24

DANHăăMCăBNG

Tênăbng
Trang
Bngă2.1.ăKtăquăđánhăgiáăHVNNăcaăTTK
52

Bngă4.6.ăMcătiêuăđiuăchnhăHVNNăcaăP.A
128

DANHăMCăSă
Tênăsăđ
Trang
Săđă3.1.ăQuyătrìnhăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătui
72
Săđă3.2.ăNhómăcácăbƠiătpăchcănngăđiuăchnhăHVNNăchoăTTK
72
Săđă3.3.ăCácăhotăđngăgiáoădcăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătui
90
Săđă3.4.ăBinăphápăhătrăGVăvƠăPHăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătui
99

DANHăMCăBIUă
Tênăbiuăđ
Trang
Biuăđă2.1.ăánhăgiáăcaăGVăvătmăquanătrngăcaăvicăsădngăcácăbƠiătpăđiuă
chnhăHVNNăchoăTTK
64
Biuăđă2.2.ăNgiăhngădnăGVăXDăcácăBTăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă
65
Biuăđă2.3.ăMcăđăđiuăchnhăcácăbƠiătpăđiuăchnhăHVNNăchoăTTK
66
Biuăđă2.4.ăánhăgiáăvăphngătinăđiuăchnhăHVNNăchoăTTK
67

1
MăU

1.ăLụăDOăCHNăăTÀI
TăkălƠămtădngăkhuytăttăphátătrinăphcătp.ăHiăchngătăkăđcăphátăhină
vƠoănhngănmă40ăcaăthăkăXXăvƠăthcăsăxƣăhiăcôngănhnăvƠoănmă1943ădoăbácăsă
tơmăthnăngiăHoaăKăLeoăKannerămôătămtăcáchărõărƠngăvƠăkhoaăhc.ăăVităNam,ă
choă tiă đuă thă kă XXI,ă hiă chngă tă kă miă đcă quană tơmă nghiênă cuă nhiuă hn.ă
Khongăhnă30%ăTTKăkhôngăcóăNNănóiăhocăNNănóiărtăítă[97],ăcngăcóănhiuăTTKăcóă
NN nóiănhngăkhôngăbităcáchăsădngăNNăphùăhpăviăngăcnh.ăNhngănhăhngădoă
khimăkhuytăNNăcaăTTKădnăđnătrăgpărtănhiuăkhóăkhnătrongăcucăsngăvƠăhcă
tp,ăđcăbitătrongăvicăhòaănhpăcngăđng.ă
HVNNălƠăcáchăthcăthăhinăđătngătácăviănhngăngiăkhácămtăcáchăcóăhiuă
quăvƠărtăcóăỦănghaăviăTTK.ăTTKămunătngătác,ăgiaoătipăcnăphiăbităbcălăđcă
nhngăyêuăcuăcáănhơnăthôngăquaăcácăhìnhăthcăgiaoătipăkhácănhau,ăhiuăđcăNNăvƠă
thcăhinăđcăcácămnhălnhăcaăngiăkhác.ăTrênăthcăt,ăTTKă3ăậ 6ătuiăgpărtănhiuă
khóăkhnătrongătngătácăxƣăhiăviănhngăngiăxungăquanh,ătrăchaăbităcáchăbcălă
yêuăcuăvƠădinăđtănhngămongămunăcaămìnhăviăngiăkhác,ătăđó,ănyăsinhăcácăHVă
thiuătíchăccădoătrăkhôngăđcăđápăngăđúngănhuăcuăcaămình.ăVicăcanăthipăHVNNă
choăTTKăsăgiúpătrătngăcngăkhănngănhnăthc,ătngătácăvƠăsăphátătrinănóiăchungă
đăhòaănhpăcngăđngăcaătr.ăMtăkhác,ăgiaiăđonă3ăậ 6ătuiălƠăgiaiăđonăcanăthipăsm,ă
điuăchnhăHVNNăcaăTTKăcóăỦănghaăgiúpătrăchunăbătơmăthăđăđiăhcăhòaănhpăđúngă
đătui.
TrênăthăgiiăđƣăcóămtăsătácăgiănghiênăcuăvăđcăđimăHVNNăvƠănghiênăcuăcácă
BPă cană thipă HVNNă choă TTKă nh:ă Skinner,ă Jackă Miă Chael,ă Markă Sundberg,ă Jimă
Partingtonă&ăVinceăCarbone.ăCácăktăquănghiênăcuăchoăthy,ăthôngăquaăvicătácăđngă
HVNN,ăTTKăcóăthăđápăngăliăyêuăcuăcaăngiăkhácăvƠăthăhinănhngănhuăcuăcaă

trongăvicăhiuămnhălnh,ăhiuăyêuăcu,ăvnătăcaăTTKăhnăhp…ăvicăxơyădngăquyă
trìnhăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKădaăvƠoăBTCNăcóăthăciăthinăHVNNăcaănhómătră
nƠy.ă
5.ăNHIMăVăNGHIểNăCU
- NCăcăsălíălunăvăHVNNăvƠăđiuăchnhăHVNNădaăvƠoăBTCNăchoăTTKă3ăậ 6
tui.
3
- ánhăgiáăthcătrngăHVNNăcaăTTKă3ăậ 6ătuiăvƠăcácăbinăphápăGVăsădngăcácă
BTăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3-6ătui.ăă
- ăxutăquyătrìnhăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătuiădaăvƠoăBTCN.
- ThănghimăquyătrìnhăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ă- 6ătuiădaăvƠoăBTCN.
6.ăPHMăVIăNGHIểNăCU
- TTKăămcăđătrungăbìnhăvƠănh.
- TTK 3 ậ 6ătuiăđangăhcătiămtăsăTrungătơmăcanăthipăTTKătiăHƠăNi.
- ThcănghimămtăsăBPătrongăquyătrìnhăđiuăchnhăHVNNădaăvƠoăBTCNăchoă
TTKăđcăthcăhinătrongămôi trng chuyên bit vi phng pháp nghiên cu trng
hp 03 TTK thôngăquaăvicăthcăhinăKHGDCNăvƠătitădyăcáănhơnăchoăTTKăđcăthcă
hinănhălƠămtătrongănhngăhotăđngădyăhcăcăbnăvƠătrngătơm.
7.ăPHNGăPHỄPăNGHIểNăCU
7.1.ăPhngăphápălun
Chúngătôiătipăcnăvnăđănghiênăcuătrênăquanăđimăphcăhpăviăcácăquanăđimă
căthăsau:
- Quanăđimăduy vt bin chng:ăvnăđăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKăđcăxemăxét
trongămiăquanăhătácăđngăquaăliăviăcácăyuătăkháchăquanăvƠăchăquanăcaăquáătrìnhă
dyăhcăchoăTTKănh:ăcăđimăTTK;ăđcăđimăHVNNăcaăTTKă3ăậ 6ătui;ăcácăphngă
phápăđcăthùăđiuăchnhăHVNNăchoăTTK;ăphngătinăđiuăchnhăHVNNăchoătrătăk…ă
ơyălƠ cáchătipăcnătônătrngănhngăliênăhănhơnăquăvƠăphăthucăbinăchngălnănhauă

đcănghiênăcuălƠăTTKă3ăậ 6ătui.
- Phng pháp s dng phiu hi:ăSădngăphiuăhiăđăkhoăsátăthcătrngăsădngă
cácăBPăvƠăcácăBTCNăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKăcaăGV
- Phng pháp quan sát:ăQuanăsátănhmăđánhăgiáămcăđătăkăcaătr;ăđcăđimă
HVNNăcaăTTK;ăquanăsátăcáchăthcăđiuăchnhăHVNNăcaăGV.
- Phng pháp nghiên cu thc nghim s phm:ăTNăsăphmăchăyuăđcătină
hƠnhăđăcanăthipăsơuă03ătrngăhpăTTKă(3ă- 6ătui).ă
7.2.3. Nhóm phng pháp x lý s liu bng toán thng kê
Phơnătíchăcácăktăquăthuăđcătăkhoăsát,ăthcănghimălƠmăcăsăchoăvicărútăraăktă
lunăvăthcătrng.ăSădngăphnămmăSPSS,ălpăbng,ăđăth,ătínhătham s…ăđăphơnă
tíchăktăquăkhoăsátăvăđcăđimăHVNNăcaăTTKăvƠăcácăbinăphápăgiáoăviênăđiuăchnhă
HVNN cho TTK 3 ậ 6ătui.
5
8.ăịNGăGịPăMIăCAăLUNăỄN
8.1ăVălỦălun
- GópăphnăxơyădngăvƠămărngălỦălunăvăTTKăvƠăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ăậ
6ătuiădaăvƠo BTCN.
- LỦălunăvăHVNNăcaăTTKăđcămărngăquaănghiênăcuăvăđiătngăTTKăviă
nhngăđimătngăđngăvƠăcóănhngăđcătrngăriêng.
- ThităkăđcăbăcôngăcăđánhăgiáăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătui.
- XơyădngăquyătrìnhăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKădaăvƠoăBTCN.
8.2ăVăthcăătin
- MôătăthcătrngăHVNNăcaăTTKă3ă- 6ătui;ăthităkăvƠăđăxutăkăthutăsădngă
mtăsăBTCNătrongăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKă3ă- 6ătui.ă
- HngădnăsădngăquyătrìnhăđiuăchnhăHVNNăchoăTTKăđăcóăthăápădngătrongă
canăthipăsmăchoăTTKă3ă- 6ătui.ăă
9.ăCUăTRÚCăLUNăỄN

TácăgiăE.ăTolmanăchoărngăắHV bao gi cng là HV nhm ti mt cái gì đó và xut
phát t mt cái gì đó” [14].ăTheoăTolman,ăthuytăHVăcùngălúcăcóămyătênăgi:ăthuytăHVă
tngăth,ăthuytăHVăcóăỦăđnh,ăthuytăHVătoătác.ăCácăcăđngăHVăcóăcăcácăsăkinăvtă
lỦăvƠăsinhăhc,ăcngănhănhngăthucătínhăcáănhơnăcaăbnăthơn.ăHVălƠămtăđngătácătrnă
vnăcóămtălotăcácăthucătính:ătínhăđnhăhngătiămcăđích,ătínhădăhiu,ătínhălinhăhot,ă
tínhăso sánh.ăTolmanăhìnhăthƠnhăhcăthuytăvă“các bin s trung gian” viătăcáchălƠă
khơuătrungăgianăcanăthipăvƠoăsăđăS-Răă(Kíchăthích-phnăhi)[14],ăđơyălƠămtăđóngăgópă
choăkhoaăhcănghiênăcuăHV.ăSongătrongăquáătrìnhălỦăgiiăvăHV,ătătngăcaăôngăvă
HVăcònămangănngănhuăcuăbnănngăcaăconăngi.ă
TácăgiăL.ăHullă(1884ă- 1953)ăchoărngă“HV chng qua là các c đng có th tho
7
mãn nhu cu c th, là hàm ca các bin s nhu cu c th và môi trng bên ngoài c
th”ă[14].ăHullăđaăcácăphngăphápădinădchă- toánăhcăvƠoătơmălỦăhcăHV,ăhăthngă
caăHullălƠăhăthngăbaoăgmămtălotăđnhăđăvƠăhăqu.ăCngănhăTolman,ăHullăcngă
đaăvƠoăcácăyuătătrungăgianătrongăsăđăS-Rătruynăthng,ăôngădùngăthaoătácăđăgiiă
thíchăHV;ămtăkhác,ădùngănguyênălỦăcungăphnăx viătăcáchălƠănguyênălỦălƠmăvicăcaă
nƣoăbălƠmănguyênălỦăgiiăthíchăkinhănghimătătoătrongăhcătpăvƠăkinhănghimănƠyănmă
trongăcăthă vƠăHV.ăTheoăông,ă HVăđcă btăđuătăsă kíchăthíchăcaămôiătrngăbênă
ngoƠiăvƠăktăthúcăbngăphnăng,ăyuătăquytăđnhăcaăHVălƠănhuăcu,ănhuăcuălƠmănyă
sinhătínhătíchăccăcaăcăth.ăCngăđăphnăngăphăthucăvƠoăcngăđănhuăcu.ăNhuă
cuăquytăđnhăsăkhácănhauătrongăđcăđimăHV.ăQuanănimăvăHVcaăôngăđƣălênătiăcpă
đănhuăcuă(đngăc).
Theo B. F. Skinner (1904 - 1954),ăthìăthuytăHVăđcăđnhăhìnhărõănétăhn.ăTrênăcă
săthaănhnănhngăthƠnhătuăcaăthuytăHVăcùngăviăktăquănghiênăcuăthcănghimă
caămình,ăôngăchiaăHVăngiăthƠnhăbaădng:ă
+ăHVăkhôngăđiuăkină(unconditional)
+ăHVăcóăđiuăkină(conditional)ă

1.1.1.2. Nghiên cu hành vi ngôn ng ca tr t k
NghiênăcuăvăHVNNăcaăTTKăcngăđcăhìnhăthƠnhătănhngănhngănmă70ăcaă
thăkătrc.ăCóăthăkătiăcácănghiênăcuăca:ăRisleyăvƠăWolf;ăBaer,ăPeterson,ăSherma,ă
GuessăvƠăSailorăBaer,ăLovaas,ăMarkăL.ăSunbergăvƠăJackăMichael…ăNhnăđnhăchungălƠă
cácănghiênăcuăvăHVNNăđuămangătínhăngădngăcanăthipătrênămtăsătr,ăđcăbitălƠă
TTK,ărtăítăcácănghiênăcuămangătínhălỦăthuytănhăcôngătrìnhăbanăđuăcaăSkinner.ăNiă
dungăcácănghiênăcuăvăHVNNăcaăTTKăcóăthăchiaăthƠnhă2ăhngănghiênăcuăchính:ă(1)ă
NghiênăcuăsoăsánhămôătăđcăđimăHVNNăcaăTTKăvƠăđcăđimăHVNNăcaătrăbìnhă
thngă(2)ăNghiênăcuăHVNNădiăgócăđăphơnătíchăHVNN.ăDiăđơy,ăchúngătôiăxină
đcăphơnătíchămtăsăcácăcôngătrìnhănghiênăcuătheoăcácăhngătipăcnănƠy.
Hng nghiên cu mô t đc đim HVNN ca TTK
Nmă 1971,ă tácă giă Nordquistă [99]ă quană tơmă tiă vică ghiă liă mtă cáchă tină cyă vƠă
chínhăxácăHVNNăcaătr.ăNordquistăsădngăthiăgianăchiătădoălƠătìnhăhungăđăghiăliă
HVNN,ăquayăvideoăvƠămƣăhóaătrênă3ătrăbìnhăthng,ă3ătrăchmănói.ăPhngăphápăquayă
videoăvƠămƣăhóaăđƣăghiăchépămtăcáchătinăcyăvăđcăđimăHVNNăcaătr.
9
TrongănhiuănmăMarkăL.ăSunbergăvƠăJackăMichaelăcngăđƣănghiênăcuămôătăđcă
đimăHVNNăcaămtănhómăkhongătă3ăậ 6ătr,ăthngălƠăTTK,ătrăchmănóiăhocămtă
riălonăphátătrinănƠoăđó.ăôiăkhiătácăgiăcngănghiênăcuămtănhómăđiăchngă(trăbìnhă
thng)ăđăsoăsánhăđcăđimăHVNNăcaăcácănhómătrănƠyă[120].ăCácănghiênăcuănƠyă
cngăchăraărngămiăliênăhăgiaămcăđătăkăviăcácăbiuăhinăcaăHVNN.ăTTKăămcă
đănngărtăkhóăkhnătrongăvicăhìnhăthƠnhăNNădinăđtăbngăliănói.ăHaiăôngăcngănhnă
mnhăvicăđaănhiuăhnănhngăniădungădyăyêuăcuăvƠăliănóiăbênătrongăvƠoădyăTTKă
[120][121].
V c bn, các nghiên cu đã mô t đc HVNN ca TTK. Tuy nhiên các nghiên
cu  nc ngoài đu phân tích đc đim HVNN ca TTK s dng ting Anh là ch yu
và không có nhng nghiên cu mô t đc đim HVNN ca TTK trong vic s dng NN

chnh HVNN trong can thip TTK đc coi là vn đ trng tâm. Bên cnh đó, công trình
nghiên cu này có mt s đim mi nh: Kho sát v HVNN đc thc hin trên mt
nhóm mu ln đ có th mô t mt cách khoa hc v đc đim HVNN ca TTK; tip cn
tng hp và có s điu chnh các phng pháp điu chnh HVNN đã đc chng minh có
hiu qu trong các nghiên cu trên th gii.
1.1.2.ăăVităNam
1.1.2.1. Nghiên cu v chn đoán, đánh giá tr t k
ă Vită Nam,ă TTKă đcă quană tơmă khongă 15ă nmă tră liă đơy,ă trcă đóă chaă cóă
nhngănghiênăcuăthcăsăđiăsơuăvăhiăchngătăk.ă
ViănhuăcuătìmăhiuăngƠyămtătngăcaăcácăphăhuynhăvƠăcácănhƠăchuyênămôn,ămtă
săcunăsáchăbngăTingăVităvăTTK caăTS.ăVõăTinhăVơn,ăngiăÚcăgcăVităđƣăđcă
xutăbnănh:ăắ hiu chng t k”,ăắNuôi con b t k”,ăắT k và tr liu”[45][46][47].
TácăgiăQuáchăThúyăMinhăvƠăcngăsă(2008)ăđƣătinăhƠnhănghiênăcuăắTìm hiu
mt s yu t gia đình và HV ca TTK ti Khoa Tâm thn Bnh vin Nhi Trung ng”.ă
KtăquănghiênăcuăchăraămtăsăđcăđimăđinăhìnhăcaăTTKăcóătălăgpărtăcaoăvƠăđaă
raăcácăgiăỦăchnăđoánăsmă[2].
TrongălnhăvcăPhcăhiăchcănngăđƣăcóămtăsănghiênăcu:ăTácăgiăNguynăThă
HngăGiangăvƠăcngăsă(2002)ăđƣănghiênăcuăắBc đu tìm hiu mt s yu t nguy
c, lâm sàng bnh t k  tr em”.ăKtăquăchoăthyăcóămtăsăyuătăcóăthălƠănguyênă
nhơnăgơyănênătăkăvƠămtăsăduăhiuălơmăsƠngăcóătălăgpăcaoăgiúpăphátăhinăsmă[11].
11
NguynăThăHngăGiangăvƠăcngăsă(2008)ătin hƠnhănghiênăcuăắXu th mc và
mt s đc đim dch t hc ca TTK điu tr ti Bnh vin Nhi Trung ng giai đon
2000 đn 2007”.ăKtăquăchoăthyăsăgiaătngănhanhăcaăchngătăkăvƠăcóămtăsăyuătă
liênăquană[12].
NghiênăcuăvăTTK,ăcácăcôngătrìnhănghiênăcuătrênăđuătpătrungăvƠoăchnăđoán,ă
đánhăgiá,ăphátăhinăsmăTTK.

Các nghiên cu nêu trên đã phn ánh đc phn nào tình hình phát trin, chn
đoán, đánh giá và can thip cho TTK  Vit Nam. Ti nay, cha có công trình nghiên cu
sâu v vn đ HVNN ca TTK cng nh phng pháp điu chnh HVNN cho TTK c v
mt lý lun và thc tin  Vit Nam

1.2.ăTRăTăK
1.2.1.ăKháiănimăvătrătăk
HiăchngătăkăđcăphátăhinăvƠămôătăvƠoănhngănmă40ăcaăthăkăXX,ănhngă
thcăraăhiăchngătăkăđƣăcóătărtălơuătrongălchăsăloƠiăngi.ăTrongănhngăcunăsách,ă
cơuăchuynăcăđiăđƣănhcătiănhngăđaătrăkăl,ămƠălúcăđóăchúngăđcăcoiănhănhngă
ắđa tr man r”ăhocăắđa tr ngc”.ăNhiuămôătăvătrămƠăchoătiăsauănƠyăkhiăLeoă
Kanner (1894- 1981)ă phátă hin,ă ngiă taă miă thyă đóă chínhă lƠă nhngă đaă TTKă
[45][58][59][71][70].ăCóărtănhiuănhngăquanăđim,ălunăthuytăđƣăđcăđaăraăvăbnă
chtăcaătăk.ăNmă1911,ăbácăsătơmăthnăngiăThyăS,ăEngenăBleulerăđƣăchoărngătă
kăcóăthălƠăhuăquăthăphátăcaăbnhătơmăthnă[71].ăHiăchngătăkăthcăsăđcăcôngă
nhnă vƠoă nmă 1943,ă trongă mtă bƠiă báoă viă nhană đă ắAutism Disturbance of Effective
Contract”,ăhiăchngănƠyăđcăbácăsătơmăthnăngiăHoaăKălƠăLeoăKannerămôătămtă
cáchărõărƠngăvƠăkhoaăhc.ăỌngăđƣămôăt:ăTTKăthiuăquanăhătipăxúcăvămtătìnhăcmăviă
ngiăkhác;ăcáchăchnălaăcácăthóiăquenăhƠngăngƠyărtăgingănhauăvătínhătămăvƠăkăd;ă
khôngăcóăNNăhocăNNăthăhinăsăbtăthngărõărt;ărtăthíchăxoayătrònăcácăđăvtăvƠăthaoă
tácărtăkhéo;ăcóăkhănngăcaoătrongăquană sátăkhôngăgianăvƠătríănhăắnh con vt”;ăkhóă
khnătrongăhcătpă ă nhngă lnhăvcăkhácănhau;ăvă băngoƠiănhngătrănƠyă xinhăđp,ă
nhanhănhn,ăthôngăminh;ăthíchăđcăthoiătrongăthăgiiătăk;ăthtăbiătrongăvicăhiuăHVă
giăvăvƠăHVăđoánătrc;ăchăhiuănghaăđenăcaăcơuănói;ăthíchătingăđngăvƠăvnăđngă
lpăđiălpăliăđnăđiu;ăgiiăhnăđaădngăcácăhotăđngătăphátă[84][105][106][108].ăỌngă
choărngătăkălƠămtăchngăriălonătơmăthnăhimăgpăătrăem,ăthngăxutăhinăsauă
13

đc th hin ra ngoài trong 3 nm đu đi. T k là do mt ri lon thn kinh nh
hng đn chc nng hot đng ca não b gây nên, ch yu nh hng đn tr em và
ngi ln  nhiu quc gia không phân bit gii tính, chng tc hoc điu kin kinh t -
xã hi. c đim ca nó là s khó khn trong tng tác xã hi, các vn đ v giao tip
bng li nói và không bng li nói, có các HV, s thích, hot đng lp đi lp li và hn
hp”ă[55].
Nhăvy,ăcácă quanăđimăđuăthngănhtărng:ă T k là mt dng khuyt tt phát
trin, đc đc trng bi ba khim khuyt chính v giao tip, tng tác xã hi và HV, s
thích, hot đng mang tính hn hp, lp đi lp li. Thutăngăriălonăphătăkă(Autismă
Spectrum Disorders ậ ASDs)ăbaoăgm:ăRiălonătăk,ăhiăchngăAsperger,ăriălonăbtă
hòaănhpătuiăuăth,ăriălonăRettăvƠăriălonăphátătrinălanăta.ă
Trong phm vi ca công trình nghiên cu này, chúng tôi ch hng ti tip cn điu
chnh HVNN cho nhóm tr ri lon t k và gi là TTK. Khong 30% TTK không có NN
nói [97], do vy can thip v HVNN m ra nhng c hi giúp tr TTK phát trin kh nng
giao tip, tng tác xã hi và hòa nhp cng đng.

1.2.2.ăTiêuăchí,ăquyătrìnhăvƠăcôngăcăchnăđoánătrătăk
1.2.2.1. Tiêu chí chn đoán t k
Trongăphiênăbnăthă10ăcaăIDCă(International Statistical Classification  Diseases
and Related Health Problems) vƠă bnă thă 3ă (đƣă saă cha),ă bnă thă 4ă caă DSMă
(Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)ăđƣăđăcpătiăthutăngăphătă
kăvƠăđnhănghaăđóălƠăắRi lon phát trin din rng”ăchăkhôngăphiălƠăắRi lon tâm
thn”.ăHinănay,ăDSMăậ IVăđcătipăcnăkháăphăbinătrongăcácălnhăvcănghiênăcuăvƠă
ngădngăvăTTK,ăđcăbitălƠătơmălỦ,ăgiáoădcăvƠăxƣăhiă[55].
DiăđơyălƠătiêuăchíăchn đoánătăkătheoăhăthngăchnăđoánăDSMăậ IV:
A. Tng s sáu tiêu chun hoc hn t (1), (2), (3) và có ít nht hai tiêu chun t
(1) và mt t (2),(3).