SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
HƯỚNG DẪN HỌC SINH GIẢI BÀI TẬP VẬT LÍ 9
Chương I: Điện học
PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài:
Trong việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng bộ môn
vật lí nói riêng. Việc cải tiến phương pháp dạy học là một nhân tố quan trọng, bên
cạnh việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, việc phát huy tính tích cực của học
sinh có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bởi vì xét cho cùng công việc giáo dục phải
được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động, việc khơi dậy phát triển ý
thức năng lực tư duy, bồi dưỡng phương pháp tự học là con đường phát triển tối
ưu của giáo dục. Cũng như trong học tập các bộ môn khác, học Vật lí lại càng cần
phát triển năng lực tích cực, năng lực tư duy của học sinh để không phải chỉ biết
mà còn phải hiểu để giải thích hiện tượng Vật lí cũng như áp dụng kiến thức và kỹ
năng vào các hoạt động trong cuộc sống gia đình và cộng đồng.
Trong khuôn khổ nhà trường phổ thông, bài tập Vật lí thường là những vấn
đề không quá phức tạp, có thể giải được bằng những suy luận lôgíc, bằng tính toán
hoặc thực nghiệm dựa trên cơ sở những quy tắc Vật lí, phương pháp Vật lí đã quy
định trong chương trình học. Nhưng bài tập Vật lí lại là một khâu quan trọng trong
quá trình dạy và học Vật lí.
Việc giải bài tập Vật lí giúp củng cố đào sâu, mở rộng những kiến thức cơ
bản của bài giảng, xây dựng củng cố kỹ năng kỹ xảo vận dụng lý thuyết vào thực
tiễn, là biện pháp quý báu để phát triển năng lực tư duy của học sinh, có tác dụng
sâu sắc về mặt giáo dục tư tưởng, đạo đức lớn. Vì thế trong việc giải bài tập Vật lí
mục đích cơ bản cuối cùng không phải chỉ tìm ra đáp số, tuy điều này cũng quan
trọng và cần thiết, mục đích chính của việc giải là ở chỗ người làm bài tập hiểu
được sâu sắc hơn các khái niệm, định luật Vật lí, vận dụng chúng vào những vấn
đề thực tế trong cuộc sống, trong lao động.
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
1

trong quá trình học tập.
IV. im mi trong kt qu nghiờn cu:
Tỏc gi: Cm Vn Cng
Trng THCS s 1 Mng Kim
2
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
Để thực hiện tốt chương trình sách giáo khoa mới môn vật lý lớp 9 và dạy
học theo phương pháp đổi mới đạt hiệu quả cao thì đòi hỏi giáo viên phải nghiên
cứu, tìm tòi để đề ra được những phương pháp giảng dạy có hiệu quả nhằm hướng
dẫn học sinh biết phân loại, nắm vững phương pháp và làm tốt các dạng bài tập
trong chương trình sách giáo khoa.
PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận:
a) Bài tập Vật lí giúp cho học sinh ôn tập, đào sâu, mở rộng kiến thức.
Trong giai đoạn xây dựng kiến thức học sinh đã nắm được cái chung các
khái quát của các khái niệm, định luật và cũng là các khái niệm trừu tượng. Trong
các bài tập học sinh phải vận dụng những kiến thức khái quát, trừu tượng đó vào
những trường hợp cụ thể rất đa dạng, nhờ thế mà học sinh nắm được những biểu
hiện rất cụ thể của chúng trong thực tế và phạm vi ứng dụng của chúng. Ngoài
những ứng dụng quan trọng trong kỹ thuật bài tập Vật lí giúp cho học sinh thấy
được những ứng dụng muôn hình muôn vẻ trong thực tiễn của các kiến thức đã
học.
Còn khái niệm, định luật Vật lí thì rất đơn giản nhưng biểu hiện của chúng
trong tự nhiên thì rất phức tạp. Do đó bài tập vật lí sẽ giúp luyện tập cho học sinh
phân tích để nhận biết được những trường hợp phức tạp đó.
Bài tập vật lí là một phương tiện củng cố, ôn tập kiến thức sinh động. Khi
giải bài tập vật lí học sinh phải nhớ lại các kiến thức đã học, có khi phải sử dụng
tổng hợp các kiến thức của nhiều chương nhiều phần của chương trình.
b) Bài tập có thể là điểm khởi đầu để dẫn đến kiến thức mới.
Nhiều khi bài tập được sử dụng khéo léo có thể dẫn học sinh đến những suy

học tập, các em có đầy đủ sách giáo khoa, sách bài tập.
- Một số học sinh ham học hỏi, chịu khó, hăng say giải các dạng bài tập.
- Đội ngũ giảng dạy môn vật lý ở trường có 3 giáo viên.
2. Khó khăn.
- Đa số học sinh trường THCS số 1 Mường Kim con em dân tộc thiểu số, khả năng
nhận thức, tiếp thu kiến thức còn hạn chế.
- Trong quá trình giảng giải bài tập môn vật lý giáo viên thường sử dụng phương
pháp chữa bài tập trên bảng cho học sinh và học sinh chỉ chép, tiếp thu thụ động
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
4
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
kiến thức của bài và không hướng dẫn gì thêm, việc giảng dạy vật lý nhất là bài
tập vật lý như thế sẽ không đạt được kết quả cao, vì trong lớp có các đối tượng học
sinh giỏi, khá, trung bình, yếu, kém nên khả năng tư duy của các em rất khác nhau,
đối với học sinh yếu, kém hay trung bình không thể tư duy kịp và nhanh như học
sinh khá, giỏi nên khi thảo luận các em chưa thể kịp hiểu ra vấn đề và nhất là khi
thảo luận nhóm, giáo viên lại hạn chế thời gian hoặc thi xem nhóm nào đưa ra kết
quả nhanh nhất thì thường các kết quả này là tư duy của các học sinh khá, giỏi
trong nhóm. Vì thế nếu giáo viên không chú trọng đến việc hướng dẫn học sinh
phương pháp giải bài tập vật lý thì học sinh sẽ đoán mò không nắm vững được
kiến thức trong chương.
III. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
1. Dạng bài tập định tính hay bài tập câu hỏi:
Đó là những bài tập vật lý mà khi giải học sinh không cần tính toán hay chỉ
làm những phép toán đơn giản có thể nhẩm được.
Bài tập định tính có tầm quan trọng đặc biệt vì nhiều bài tập tính toán có thể
giải được phải thông qua những bài tập định tính Vì vậy việc luyện tập, đào sâu
kiến thức và mở rộng kiến thức của học sinh về một vấn đề nào đó cần được bắt
đầu từ bài tập định tính. Đây là loại bài tập có khả năng trau dồi kiến thức và tạo

1
> R
2
> R
3
B. R
1
> R
3
> R
2
C. R
2
> R
1
> R
3
D. R
3
> R
2
> R
1
+ Đáp án đúng là D
Với bài này giúp học sinh nắm được cách so sánh điện trở của các dây dẫn khác
nhau khi chúng ở cùng điều kiện và có chiều dài, tiết diện là như nhau, nhưng khác
nhau về vật liệu.
Ví dụ 3: Nếu hiệu điện thế U đặt vào hai đầu bóng đèn tăng liên tục, thì cường
độ dòng điện I qua bóng đèn đó cũng tăng liên tục, ta nói như vậy có hoàn toàn
đúng không ?

2
R t
- HS: Thời gian dòng điện chạy qua
hai dây dẫn là như nhau.
- HS: Vì nối tiếp nên cường độ dòng
điện qua dây đồng và dây nhôm và
bằng nhau.
- HS: Điện trở hai dây này tỉ lệ thuận
với chiều dài tỉ lệ nghịch với tiết diện
và phụ thuộc bản chất dây dẫn và nhiệt
độ.
- HS: bằng nhau
- HS: bằng nhau
- HS:
Nhom Dong
>
ρ ρ
- GV: Nhiệt lượng toả ra ở một dây
dẫn khi có dòng điện đi qua phụ thuộc
yếu tố nào?
- GV: Ta có thể nói gì về thời gian
dòng điện chạy qua hai dây dẫn?
- GV: Ta có thể nói gì về cường độ
dòng điện qua hai dây dẫn.
- GV: Điện trở của hai dây này như thế
nào? Chúng phụ thuộc vào yếu tố nào?
- GV: So sánh chiều dài hai dây, tiết
diện của hai dây.
- GV: Nhiệt độ hai dây trước khi mắc
vào mạch?

Ví dụ 5 : A
1
R
1
Cho mạch điện như hình vẽ 1. M A N
Vôn kế chỉ 12V, R
1
=15Ω, R
2
=10Ω. A
2
R
2

Điện trở của vôn kế và ampe kế là
không đáng kể. V
a, Tính điện trở tương đương của đoạn mạch MN.
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
8
Hình 1
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
b, Tính chỉ số của các Ampekế A
1
,A
2
và A.
+ Hướng dẫn học sinh ghi cho biết :
Cho biết Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên
R

2
=? và A=?
-HS:
21
111
RRR
MN
+=
hay
R
MN
=
21
21
RR
RR
+
=
6
1015
10.15
=
+
(Ω)
- HS : U hai đầu R
1
và R
2
- HS: vì R
1

U
=
5
6
10
12
=
(A)
I=
1
MN
MN
R
U
=
2
6
12
=
(A)
-GV: Mạch điện đã cho có bao
nhiêu điện trở? Chúng mắc như
thế nào?
-GV: Bài toán cần tìm những
yếu tố nào?
-GV: Tính điện trở tương
đương của đoạn mạch mắc //
như thế nào?
- GV: Muốn tìm dòng điện qua
A

1
=5Ω, U
V
=6V, I
A
=0,5A,
-GV: Mạch điện trên cho
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
9
Hình 2
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
U
V
=6V
I
A
=0,5A
R
1
nt R
2
a, R
AB
?
b, R
2
=?
R
1

1
R
2
=12-5=7 (Ω)
chúng ta biết những gì?
-GV: Ta có thể tính điện trở
toàn mạch AB như thế nào?
-GV: Ta có thể tính điện trở
R
2
như thế nào =?
b) Bài tập tổng hợp :
Là những bài tập phức tạp mà muốn giải được chúng ta phải vận dụng nhiều
khái niệm, nhiều định luật hoặc qui tắc, công thức nằm ở nhiều bài nhiều mục.
Loại bài tập này có mục đích chủ yếu là ôn tập tài liệu giáo khoa, đào sâu mở rộng
kiến thức giúp các em học sinh thấy được mối quan hệ giữa những phần khác
nhau. Bài tập dạng này giáo viên cần hướng dẫn cặn kẽ để giúp các đối tượng học
sinh trong lớp có thể nắm bắt kịp thời.
Ví dụ 7: Cho một mạch điện như hình vẽ 3:
R
3
=10Ω, R
1
=20Ω, ampekế A
1
chỉ 1,5A
ampekế A
2
chỉ 1A. Các dây nối và ampe kế
có điện trở không đáng kể. Tính:

2
) nt R
3
a. R
2
=? R
AB
=?
b. U
AB
=?
(R
1
//R
2
) nt R
3
-HS: R
1
, R
3
, I
1
, I
2
-HS: R
2
=?; R
AB
=?; U

2
==
I
U
(Ω)
-HS: R
AB
= R
MN
+ R
3

-HS:
R
MN
=
12
50
600
3020
30.20
21
21
==
+
=
+
RR
RR
(Ω)

tố nào?
-GV: Em có nhận xét gì
về U
1
và U
2
?
-GV: Ta có thể tính U
1

được không?
-GV: Vậy ta có thể tính
điện trở R
2
bằng cách
nào?
-GV: Muốn tính điện trở
tương đương trên mạch
AB ta tính như thế nào?
-GV: Tính điện trở đoạn
MN bằng cách nào?
-GV: Từ đó hãy tính điện
trở toàn mạch AB?
-GV: Muốn tính hiệu
điện thế toàn mạch AB ta
cần biết thêm yếu tố nào?
-GV: Cường độ dòng
điện toàn mạch đã biết
chưa?
-GV: Vậy hiệu điện thế

t= 5 phút =300s
t
1
=27
0
C
t
2
=100
0
C
c =4200J/kgk
a,R
d
=?
b, Q
1
=?
c, V=?
-HS: l, s, ρ, u, t, t
1
=27
0
C, t
2
=
100
0
; c=4200J/kg.k
-HS: R

2
-t
1
)
=>m=
2 1
( )
Q
c t t−
=> m=
165000
0,5( )
4200(100 27)
kg=
−
0,5 kg tương đương 0,5 lít
=> V=0,5 (lít)
-GV: Bài toán cho biết
những dữ kiện nào?
-GV: Cần phải tìm
những dữ kiện nào?
-GV: Tính điện trở của
dây xoắn bằng cách nào?
-GV: Nhiệt lượng toả ra
trên đoạn dây khi mắc
vào U=220V ở thời gian
5 phút bằng bao nhiêu?
-GV: Với nhiệt lượng Q
1
như trên thì có thể đun

-HS: Từ trục hành biểu diễn hiệu điện
thế U tại vị trí 3V ta gióng đường thẳng
song song với trục tung biểu diễn I ta có:
I
1
=5mA; I
2
=2mA; I
3
=1mA
-HS: R
1
=
1
3
600( )
0,005
U
I
= = Ω
R
2
=
2
2
3
1500( )
0,002
U
I

làm. Các thí nghiệm có thể mang tính chất nghiên cứu khảo sát, tìm hiểu một khía
cạnh mới của kiến thức đã học hoặc nghiệm lại các vấn đề đã được rút ra từ lý
thuyết.
Ví dụ 10: Để xây dựng công thức tính công suất điện giáo viên có thể tiến hành
thí nghiệm, học sinh quan sát và rút ra công thức.
-GV: mắc sơ đồ mạch điện như hình 5.
-HS: nêu các đồ dùng trong sơ đồ.
-GV: Vôn kế đo hiệu điện thế ở đâu?
-GV: Số chỉ của Ampe kế cho ta biết điều gì?
+ Sau đó giáo viên làm thí nghiệm với hai bóng
đèn 6V-5W và 6V-3W.
Lần 1: Làm với bóng đèn 6V-5W, đóng khoá K đèn sáng, điều chỉnh biến trở để
Vônkế có chỉ số 6V, đọc kết quả của Ampekế.
Lần 2: Làm với bóng đèn 6V-3W tiến hành tương tự đọc số chỉ của Ampekế.
Ta có kết quả trong bảng sau:
Số liệu
Lần thí nghiệm
Số ghi trên bóng đèn
Cường độ dòng
điện đo được (A)
Công suất (W) Hiệu điện thế (V)
Lần 1 5 6 0,82
Lần 2 3 6 0,51
-HS: tính tích U.I đối với mỗi bóng đèn sau đó so sánh tích này với công suất định
mức ghi trên bóng đèn.
-GV: hướng dẫn học sinh bỏ qua sai số do phép đo để rút ra công thức: P=U.I
IV. Kết quả đạt được:
Thông qua tiến hành nghiên cứu trên lớp 9A với đề tài hướng dẫn học sinh làm
bài tập vật lý 9 chương I: Điện học, tôi đã thu được một số kết quả đó là học sinh
nắm vững kiến thức cơ bản của chương, biết cách làm các bài tập vận dụng trong

Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
9A 26 3 11,5 7 26,9 14 53,8 2 7,7 0 0
9B 28 2 7,1 5 17,9 15 53,6 5 17,9 1 3,6
- Thấy được việc ứng dụng phương pháp mới có hiệu quả thì tôi đã tiếp tục thực
hiện với toàn thể học sinh khối 9 và chất lượng kiểm tra cuối kì I đã được nâng
lên.
Tên
lớp
Số
bài
kiểm
tra
Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
9A 26 4 15,4 8 30,7 13 50,
0
1 3,8 0 0
9B 28 4 14,3 7 25,0 13 46,4 3 10,7 0 0
PHẦN KẾT LUẬN
I. Những bài học kinh nghiệm:
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
15
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
- Việc phân loại các dạng bài tập và hướng dẫn học sinh làm tốt các dạng bài tập
đã giúp cho giáo viên nắm vững mục tiêu, chương trình từ đó nâng cao chất lượng
giảng dạy môn vật lý.
- Giúp giáo viên không ngừng tìm tòi, sáng tạo những phương pháp phân loại và
giải bài tập phù hợp với đối tượng học sinh, từ đó nhằm nâng cao trình độ chuyên

Trường THCS số 1 Mường Kim
17
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
CÁC MỤC LỤC:
1.Tài liệu tham khảo:
- Sách giáo khoa vật lý 9 -NXB_GD Năm 2005
- Sách bài tập vật lý 9 - NXBGD năm 2005
- Sách giáo viên vật lý 9 - NXBGD năm 2005
- Phương pháp giảng dạy vật lý ở trường phổ thông, tập 1 - NXBGD-1979
- Phương pháp dạng bài tập vật lý - NXBGD
MỤC LỤC
Phần một:
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
18
SKKN: Hướng dẫn HS giải bài tập vật lí 9, chương I: điện học
MỞ ĐẦU : Từ trang 1 đến trang 2
Phần hai: NỘI DUNG: Từ trang 2 đến trang 15
Phần ba: KẾT LUẬN: Từ trang 16.
Tác giả: Cầm Văn Cường
Trường THCS số 1 Mường Kim
19