đại học quốc gia hà nội
đại học khoa học xã hội & nhân văn
Khoa tâm lý học

Niên luận
Đề tài: Vai trò của ngời cha đối với việc
giáo dục nhân cách của trẻ
Giảng viên hớng dẫn: Ths.Nguyễn Văn Lợt
Sinh viên : Nguyễn Thị ánh
Mã lớp môn học : PSY4050
Lớp : K55- Tâm lý học
Mã sinh viên : 10030034
Hà Nội 2013
CHƯƠNG 1: CƠ Sở Lý LUậN
1.Lý do chọn đề tài
Thế giới của chúng ta đã bớc sang một trang mới,một thế kỉ mới_thế kỉ
21.ở việt nam cũng nh nhiều nớc khác cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề
thách thức.Trong đó nổi bật lên là vấn đề giáo dục nhân cách cho thế hệ tơng
1
lai của đất nớc,có rất nhiều vấn đề đợc đặt ra: trầm cảm,loa âu, tự kỉ,các hành vi
chống đối xã hội,tệ nạn xã hội
Vì vậy cách giáo dục,định hớng của ngời lớn đối với trẻ là vô cùng quan
trọng.Đặc biệt gia đình là cái nôi tâm lý đầu tiên của mỗi cá nhân,là tế bào của
xã hội,nên gia đình có ảnh hởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân
cách của trẻ.Nói đến sự phát triển của trẻ em,ngời ta hay đề cập đến vai trò của
ngời mẹ,tuy nhiên ngời cha cũng đóng một vai trò vô cùng to lớn đối với sự
phát triển toàn diện của trẻ.Tác giả D.Burlingham và A.Freud trong công trình
nghiên cứu của mình đã chỉ ra Bắt đàu từ năm thứ hai,tình cảm của đứa con
dành cho ngời cha sát nhập vào đời sống tình cảm của nó và trở thành một
phần cần thiết của những lực phức tạp góp phần tạo nên tính tình và nhân cách
của đứa con . Ngời ta thờng nói trẻ em giống nh một cây tre non vì thế khi các

giáo dục tại các cơ sở giáo dục nhằm hình thành nhân cách của họ
. Giáo dục ( theo nghĩa hẹp): là quá trình hình thành cho ngời đợc giáo dục lý t-
ởng,động cơ,tình cảm,niềm tin,những nét tính cách của nhân cách,những hành vi thói
quen,c xử đúng đắn trong xã hội
- Theo từ điển tâm lý học_ Vũ Dũng: giáo dục là hoạt động có mục đích,có kế
hoạch nhằm truyền lại cho thế hệ sau mọi kinh nghiệm mà các thế hệ trớc đó tích lũy
đợc,hình thành nhân cách của con ngời theo những yêu cầu của xã hội,chuẩn bị cho
họ có kiến thức,tâm thế tham gia vào cuộc sống xã hội và hoạt động lao động sản
xuất
6.2 Khái niệm trẻ em
3
Có quan điểm cho rằng Trẻ con chỉ là ngời lớn thu nhỏ lại nghĩa là sự khác
biệt giữa trẻ em và ngời lớn chỉ là khác về lợng chứ không khác về chất
Ngành xã hội học xác định trẻ em là những ngời có vị thế và vai trò khác ngời lớn
Trong tâm lý học: khái niệm trẻ em đợc dùng để chỉ giai đoạn đầu của sự phát triển
tâm lý,nhân cách con ngời.Đó là sự phát triển tâm lý của trẻ em trong độ tuổi từ khi
lọt lòng mẹ đến tuổi dậy thì
Độ tuổi của trẻ em cũng đợc qui định theo mỗi quốc gia và nền văn hóa,xã
hội.Tại Việt Nam theo điều 1-luật bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ em quyết định Trẻ
em là công dân Việt Nam dới 18 tuổi
6.3. Khái niệm nhân cách
Nhân cách là đối tợng nghiên cứu của nhiều nghành khoa học nh: Triết học,Xã
hội học,Luật họcĐối với mỗi nghành khoa học khác nhau nhân cách lại đợc nghiên
cứu dới các góc độ khác nhau.Trong tâm lý học vấn đề nhân cách cũng mang một số
nét đặc trng.ở đây nhân cách phải đợc nghiên cứu trong sự giao tiếp của cá nhân này
với cá nhân khác,nhân cách phải đợc đặt trong hoàn cảnh cụ thể của một nhóm xã hội
nào đó
Có nhiều cách định nghĩa và quan niệm khác nhau về nhân cách.Ngay từ năm
1949 G.Allport đã dẫn ra trên 50 định nghĩa khác nhau của các nhà tâm lý học về
nhân cách

giữa cha mẹ và con cái.Vai trò của ngời mẹ đối với sự phát triển của trẻ là không thể
bàn cãi.Tuy nhiên ngời cha cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng.Ông cha ta
từ xa đã có câu:
Công cha nh núi thái sơn
Nghĩa mẹ nh nớc mắt trong lòng chảy ra
Trong truyền thống văn hóa Việt Nam vai trò không thể thiếu của ngời cha đối
với con cái trong gia đình đợc đề cao qua câu tục ngữ Con không cha nh nhà không
nóc ngời cha đợc hiểu là trụ cột,là ngời cầm cân nảy mực của mỗi gia đình
Tác giả Porot trong tài liệu Trẻ em và các mối quan hệ trong gia đình cũng đã đề
cập nhiều đến vai trò của ngời cha trong sự phát triển của trẻ em,ông cho rằng Một
gia đình đúng nghĩa là phải có sự kết hợp gắn bó giữa tình yêu thơng và uy quyền,sự
ganh đua và sự doàn kết.Tình yêu thơng gắn liền với vai trò của ngời cha.Nhng mối
quan hệ gia đình sẽ đợc sẽ đợc sắp xếp xung quanh đứa trẻ,theo đứa trẻ và vì đứa
trẻ.Một gia đình hạnh phúc đòi hỏi sự cân bằng thờng xuyên giữa tình yêu của mẹ và
uy quyền của cha,sự đoàn kết và sự ganh đua giữa con cái.Đấy cũng là những vai trò
thể hiện mối quan hệ chặt chẽ trong gia đình xoay quanh đứa trẻ,chính vì mối quan
hệ chặt chẽ này mà trẻ sẽ phát triển nhân cách lệch lạc nếu một trong những măt xích
này bị cắt đứt
5
Trong tâm lý học hiện đại: ngời cha có ảnh hởng đến nhiều lĩnh vực phát triển
của đứa con nh cảm xúc ,tình cảm,ngôn ngữ,nhận thứcsự tơng tác sớm giữa cha và
con có ảnh hởng tốt đến sự phát triển của trẻ
Vậy vai trò của ngời cha đối với trẻ đợc thể hiện qua các phơng diện nào?
CHƯƠNG 2: VAI TRò CủA NGƯời cha trong việc
giáo dục nhân cách của trẻ
1.Vai trò của ng ời cha trong việc giáo dục con theo giai đoạn lứa tuổi
+ Giai đoạn 0- 5 tuổi
. Từ khi trẻ còn là bào thai trong bụng mẹ thì ngời cha không còn chỉ đảm nhiệm vai
trò là ngời chồng mà còn có thêm một trách nhiệm mới là làm cha.Khi ngời phụ nữ
mang thai sẽ có những thay đổi lớn về mặt tâm sinh lý và dễ cáu gắt,vì thế ngời chồng

trẻ,cần giữ tình bạn khác giới một cách trong sáng,hồn nhiên và không vợt quá giới
hạn
Khi trẻ bớc vào cuối tuổi học sinh,ngời cha cần đa ra lời khuyên với vai trò là ngời đi
trớc có kinh nghiệm để giúp trẻ lựa chọn trờng thi và nghề nghiệp trong tơng lai một
cách phù hợp nhất .Nhiều ông bố bắt con nhất định phải thi vào trờng này,nhất định
phải theo đuổi nghề kia Con là con gái thì chỉ có thi s phạm,theo nghề giáo sẽ có
nhiều thời gian chăm sóc cho gia đình sau này,vì vậy bằng mọi cách con phải thi và
học s phạm nếu bị ép buộc làm điều trẻ không thích thì kết quả nhiều khi sẽ không đ-
ợc nh mong đợi.Cha mẹ hãy là ngời định hớng,đa ra lời khuyên cho con để con có sự
lựa chọn tốt nhất có thể
+Giai đoạn 17-25 tuổi: có những em đã đi làm,phụ giúp gia đình,cha cần sẻ chia với
con những khó khăn trong công việc.Bên cạnh đó nhiều bạn còn là sinh viên,sống
cuộc sống xa gia đình,thiếu thốn tình cảm của ngời thân vì vậy cha mẹ cần phải quan
tâm đến con nhiều hơn,tạo cho chúng cảm giác yên tâm để học tập tốt.ở tuổi này
nhiều bạn đã tìm kiếm tình yêu và ngời bạn đời cho mình,cha cần định hớng cho con
trong việc lựa chọn bạn đời một cách tốt nhất
7
+Giai đoạn sau này khi các con đã bớc sang tuổi trởng thành,sống tự lập,xây dựng gia
đình thì ngời cha vẫn luôn dõi theo và sẵn sàng là nơi để con tìm về trong những lúc
khó khăn vấp ngã trên đờng đời
2.Ng ời cha trong việc giáo dục con theo giới tính và thứ bậc ra đời của trẻ
+Đối với mỗi đứa con là một cách dạy dỗ khác nhau mà ngời cha cần phải thực hiện
cho phù hợp với tính cách của trẻ:
Quan hệ cha-con đợc phân tâm học nghiên cứu từ lâu,ngời mẹ thờng gắn bó với con
trai,xung khắc với con gái còn ngời cha thì ngợc lại.Với con trai thì cha là biểu tợng
của sức mạnh,vừa là chỗ che chở,nâng đỡ vừa là nơi phát sinh nỗi sợ hãi bị trùng
phạt.Mặt khác cả hai cha con đều có chung đối tợng cảm xúc là ngời mẹ vì vậy đứa trẻ
luôn níu kéo cho mình phần lớn hơn,vì thế quan hệ cha con có tính lỡng phân vừa sợ
hãi vừa kính phục vừa ghen tức với cha mà Freud gọi là mặc cảm ơ đíp
Đối với con gái thì cha là ngời bạn khác giới đầu tiên,có thể trở thành hình mẫu cho

không cần phải học nhiều,sau này nhất định cha sẽ sắp xếp cho mình một công việc
phù hợp,vì vậy ngời cha luôn phải định hớng,động viên con cố gắng học tập
Liệu có phải một ngời cha tài giỏi,hiểu biết nhiều thì sẽ có cách giáo dục con tốt?
Trong thời đại ngày nay có rất nhiều ông bố thành đạt và rất đam mê với công
việc,nghĩ rầng mình là trụ cột gia đình thì cần phải kiếm nhiều tiền để đảm bảo cuộc
sống gia đình.Nhng quan điểm đó thật sự là sai lầm,bởi một ngời đàn ông thật sự
thành công là cần phải có sự cân bằng giữa công việc-gia đình-tiền bạc.Liệu tiền
có phải là quan trọng khi con cần một lời động viên cho kì thi cuối năm,cần lắm một
bữa ăn cơm cùng cha sau một ngày học tập vất vảNhiều ông bố đi làm từ sáng tới
khuya mới về nhà và khi đó con đã đi ngủ,có khi cả mấy ngày liền cha con không gặp
mặt,điều này khiến cho khoảng cách cha-con ngày một xa nhau hơn
Nhng cũng có nhiều ngời biết cân bằng giữa gia đình và công việc,dù bận rộn
nhng vẫn cố gắng giành thời gian về nhà ăn cơm,quan tâm,hỏi han con về chuuyện
học hành,về các mối quan hệ xã hộiĐể có những động viên,chia sẻ kịp thời
.Những ông bố lao động vất vả (làm công nhân, nông dân, ngời làm thuê)trình độ
học vấn không cao thì ảnh hởng đến con nh thế nào?có thể họ không phải là một hình
mẫu thật lý tởng về nghề nghiệp cho con,nhng thái độ,cách ứng xử với mọi ngời xung
quanh lại là tấm gơng sáng cho con học tập.Có thể cha không giảng đợc cho con hiểu
một bài toán nhng bù lại sự nỗ lực lao động để lo cho con ăn học lại là động lực
giúp trẻ cố gắng vơn lên trong học tập để xứng đáng với đức hy sinh của cha mẹ
Cũng không ít ông bố cho rằng mình không đủ trình độ học vấn để dạy con nên
phó mặc việc giáo dục con cho nhà trờng,không bao giờ hỏi,kiểm tra việc học hành
9
của con,nh vậy chúng sẽ lơ là dẫn đến kết quả không tốt,nếu đợc bạn bè và thầy cô
giúp đỡ thì có thể sẽ tiến bộ hơn
. Những ngời cha không việc làm thờng là những ngời dễ mắc vào các tệ nạn xã
hội trở thành ngời bê tha,bệ rạc,thờng xuyên đánh đập,chửi bới vợ con.Khiến trẻ mất
niềm tin vào cha mình,thậm chí là ghét bỏ cha,sẽ đi tìm một hình mẫu khác ngoài xã
hội
4.Sự thiếu hụt giáo dục của ng ời cha

-Có những em đang nhận đợc sự chăm sóc của cha mẹ thì họ lại ra đi quá sớm,khiến
chúng trở thành những trẻ mồ côi,có em hoàn toàn gục ngã trớc cú sốc quá lớn không
biết phải xoay sở nh thế nào khi thiếu bóng dáng cha mẹ,cảm thấy mình bị mất phơng
hớng,Ngợc lại các em khác lại cố gắng học tập,sống tốt và chăm sóc các thành viên
trong gia đình để bố mẹ ra đi một cách nhẹ nhõm
-Nhiều gia đình hạnh phúc tan vỡ: bố mẹ chia tay nhau,sau đó mẹ đi tìm cho mình
hạnh phúc mới đồng thời mang con đi cùng,lúc này trẻ không nhận đợc sự giáo dục từ
cha đẻ của mình nhng lại sống cùng cha dợng vì vậy dợng cũng đóng vai trò quan
trọng trong việc giáo dục trẻ.Đa số các ông bố dợng thờng phân biệt đối xử với con
riêng của vợ thậm chí bắt chúng phải lao động vất vả,đánh đập ngợc đãi.Nhng bên
cạnh đó cũng có những ngời yêu quý con vợ cũng không kém con ruột của mình:
Anh Huỳnh Văn Khơng,42 tuổi đã có 7 năm chung sống hòa bình với hai con riêng
của vợ,rút ra kinh nghiệm: khi đến với nhau trong những trờng hợp nh thế,cần hiểu
rằng ngôi nhà chung không chỉ có hai trái tim vàng.Phải chuẩn bị tinh thần để chia sẻ
giây phút riêng t cùng những đứa trẻ không phải con mình.Khi chúng phạm lỗi ,đừng
phạt chúng trong lúc vợ vắng mặt,anh Khơng luôn cố gắng để hai đứa trẻ không lâm
vào cảnh buồn chán bằng cách tổ chức những dịp đi chơi, cùng tham gia những trò
chơI mang tính sáng tạo.Nhờ vậy giờ đây gia đình anh có thêm hai thành viên mới nh-
ng không khí trong nhà rất thanh bình,hạnh phúc.Anh nói thêm:nớc chảy đá mòn,con
của vợ không thể yêu thơng cha dợng bằng cha ruột của chúng nhng nhất thiết cha d-
ợng phải làm cho chúng hiểu rằng trong hoàn cảnh hiện tại không ai lo lắng đợc cho
chúng bằng cha dợng
-Những ngời cha có hành vi ngợc đãi con cái:
Thờng là những ông bố mắc vào các tệ nạn xã hội: cờ bạc,rợu chè,ma túylúc nào
cũng cần đến tiền để thỏa mãn cơn nghiện của mình,hay đánh đập chửi bới vợ
con,thậm chí bắt những đứa con đang tuổi ăn tuổi học phải lao động vất vả kiếm
tiền,những ngời đàn ông này không có chút trách nhiệm nào với gia đình,với con cái
mà ngợc lại đang phá tan đi hạnh phúc gia đình,đặc biệt là những trẻ nam nếu không
11
có nhận thức tốt thì rất dễ đi vào vết xe đổ của cha mình và sẽ trở thành kẻ nghiện

a,Trong mối quan hệ gia đình
-Đối với ngời vợ:
12
ở những gia đình kiểu truyền thống,ngời chồng thờng là ngời có uy quyền nhất trong
gia đình,thờng không cảm thông chia sẻ với vợ,chồng nói gì thì vợ phải răm rắp nghe
theo,nếu không rất có thể bị chửi,bị đánh,những ngời chồng nh thế này chỉ làm cho vợ
đau khổ.Bầu không khí trong gia đình luôn căng thẳng ngột ngạt.Tôi đã từng đợc đọc
những dòng tâm sự của một bạn nữ kể về câu chuyện gia đình mình:
Tôi là con của một ngời cha cực kì gia trởng,đi làm về là nằm đó xem tivi để mặc mẹ
tôi sau khi đã vất vả với việc của công ty còn phải lo chuẩn bị cơm tối cho gia đình
.Sau bữa tối cha tôi lại tiếp tục xem tivi hoặc đi ngủ sớm,mẹ tôi lại tiếp tục công việc
nội trợ: rửa chén,dọn dẹp nhà cửa,giặt đồ,cứ thế quần quật lo cho gia đình từ ngày
này đến ngày khác.Nhà có vật gì bám bụi là cha tôi lại chửi bới um lên,kêu mẹ tôi là
đàn bà mà để nhà cửa dơ bẩn,bừa bộn,tôi cha bao giờ thấy ông cầm chổi quét nhà.Từ
nhỏ tôi luôn tự hỏi tại sao công việc của phụ nữ phải là nội trợ mà đàn ông không
phải làm công việc đó,cũng là con ngời mà sao lại bất bình đẳng nh vậy?sao mẹ tôi
phải về quê nội mỗi khi có giỗ chạp trong khi cha tôi thì không bao giờ về nhà ngoại
trừ khi ngoại tôi mất,cha cũng là một ngời trí thức cao nhng mỗi lần cha chửi mẹ là
tôi không thể nào hình dung ra nổi.Nếu nh ngày nhỏ tôi từng thần tợng,ngỡng mộ cha
bao nhiêu thì khi lớn lên,hiểu chuyện,tôi càng căm thù cha.Mặc dù ông rất yêu thơng
tôi nhng cách ông đối xử với mẹ khiến tôi cảm thấy đau đớn nh chính nỗi đau của mẹ
khi lấy phải ngời chồng gia trởng vậy
Nhiều khi nghe cha chửi mẹ,tôi chỉ muốn chết quách đi cho xong,nhng nghĩ đến cảnh
tôi mà tự tử chết thì thế nào ông cũng gán cho mẹ tôi tội lỗi.Đã có lúc tôi từng nghĩ
hay cả tôi và mẹ cùng chết,lúc đó thì cả hai mẹ con đều đợc giải thoát khỏi ngời đàn
ông gia trởng
Tôi may mắn có một ngời mẹ tuyệt vời nhất thế giới này,luôn nhẫn nhịn vì chồng
con.Đã bao lần tôi khuyên mẹ ly dị cha tôi nhng mẹ còn lo cho con cái sau này nên
không giám làm điều đó.Hậu quả sau này bạn biết không,vì phải thờng xuyên nghe
chửi rủa,mẹ tôi cũng stress nặng và trí nhớ cũng giảm dần.Khi điều này xảy ra tôi

cha mình,để làm điều tốt
Trong thực tế cuộc sống,nhiều ngời cha đã biết quan tâm,dành nhiều thời gian,tình
cảm để xây dựng các thói quen hành vi tốt trong học tập,quan hệ với mọi ngời xung
quanh cho con trẻ,nhng cũng không ít ngời cha ít khi hoặc rất dễ dàng bỏ qua những
hành vi ứng xử vô lễ,thiếu tôn trọng ngời khác,nói tục chửi bậycủa con mình.Có thể
nói xây dựng thói quen cần thiết trong hành vi ứng xử chính là xây dựng những phẩm
chất nhân cách tốt cho con ngời,hớng trẻ tới lòng từ thiện,nhân hậu,đem lại lợi ích cho
gia đình và xã hội
14
CHƯƠNG 3: KếT LUậN Và KIếN NGHị
1.kết luận
Nh vậy có thể thấy vai trò của ngời cha đối với việc giáo dục nhân cách của trẻ là rất
cần thiết,tuy nhiên cha cần có sự kết hợp,thống nhất phơng pháp với các thành viên
trong gia đình đặc biệt là ngời mẹ để cùng dạy dỗ trẻ,liên hệ với nhà trờng để có
những phát hiện điều chỉnh kịp thời trớc những việc làm cha đúng mực của các
em.Đồng thời cha cần tạo mối quan hệ với con bình đẳng,tin tởng để tạo điều kiện tốt
nhất cho sự phát triển của trẻ
2.kiến nghị
-các phơng tiện thông tin đại chúng cần tích cực đa các chơng trình,thông tin về giáo
dục gia đình,giáo dục giới tính để nâng cao hiểu biết cho các bậc phụ huynh và con
em họ
-Ngời làm cha cần:
.Thứ nhất là ở bên cạnh,hãy tham gia trực tiếp trong những sinh hoạt về học đờng và
xẫ hội của con cái.Hãy tham dự vào các công việc mang lại lợi ích cho con cái.Để làm
đợc điều này ngời cha cần cân bằng giữa công việc làm ăn và thời gian chăm lo cho
gia đình
.Thứ hai: hãy đáp ứng nhu cầu và quan tâm tới trẻ,hãy là một ngời cha biết lắng
nghe,cởi mở,thân mật va tôn trọng con,tạo cho con một góc riêng,một khoảng tự do
trong suy nghĩ và quyết định
.Thứ ba: Ngời cha cần xây dựng một tình cảm gia đình tốt đẹp để tạo niềm tin cho trẻ

sống đời thờng ở trẻ sống vắng cha
Từ trang 1-8, 13-16, 24-25, 103-106
6. Vũ Dũng(chủ biên)_Từ điển tâm lý học_Nhà xuất bản từ điển bách khoa(2008)
Trang 232,541
7.PGS.TS Ngô Công Hoàn_Tâm lý học gia đình_Trờng đại học s phạm hà nội(1993)
Từ trang 60-66,114_115
Lời cảm ơn!
Trớc hết em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến các thầy cô khoa tâm lý
học,trờng Đại học khoa học xã hội & nhân văn-Đại học quốc gia hà nội đã
giảng dạy và truyền đạt kiến thức cho em trong suốt thời gian học
Em xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến Ths.Nguyễn Văn Lợt,đã tận tình h-
ớng dẫn em trong suốt quá trình làm bài niên luận này.
Hà nội,ngày 12 tháng 5 năm 2012
Ngời thực hiện
Nguyễn Thị ánh
17
Mục lục
Chơng 1: cơ sở lý luận 1

1. Lý do chọn đề tài 1
2.Đối tợng nghiên cứu 1
3.Nhiệm vụ nghiên cứu 2
4.Phơng pháp nghiên cứu 2
5.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
6.Các khái niệm cơ bản 2
6.1.Khái niệm giáo dục 2
6.2.Khái niệm trẻ em 3
6.3.Khái niệm nhân cách 3
6.4.Khái niệm ngời cha 4
chơng 2: vai trò của ngời cha trong việc giáo dục