1

Bài chỉ sử dụng cho hội thảo
“Di sản văn hóa Nam Trung Bộ với sự phát triển du lịch trong hội nhập quốc tế”
Xin không trích dẫn và không chuyển cho bất cứ ai
nếu không được phép của tác giả và ban tổ chức
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI QUI HOẠCH CÁC ĐIỂM
DU LỊCH VĂN HÓA LỊCH SỬ VÙNG DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ
Hoàng Đạo Bảo Cầm
(*)

Khu vực duyên hải Nam Trung Bộ trong nhiều nghiên cứu khác nhau bao gồm các địa
phương ven biển từ Nam đèo Hải Vân đến giáp miền Đông Nam Bộ với các tỉnh thành: Đà
Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình
Thuận.
Di sản văn hóa Nam Trung Bộ là một tài sản quí báu của dân tộc, là sự thể hiện rõ
ràng và hết sức đặc sắc sự giao thoa giữa các nền văn hóa. Di sản văn hóa vùng duyên hải
Nam Trung Bộ đã và đang góp phần to lớn cho việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nâng cao
hiệu quả hoạt động du lịch, đặc biệt là góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của du lịch
Nam Trung Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung trong khu vực và trên thế giới. Chính vì vậy
du lịch ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ với hai điểm tựa chính là du lịch biển đảo và du
lịch văn hóa đã trở thành động lực phát triển quan trọng của du lịch cả nước.
1. Hiện trạng các sản phẩm du lịch nổi trội của vùng
Đây là khu vực trọng điểm về du lịch của nước ta, với các địa phương như Quảng
Nam, Khánh Hòa, Bình Thuận và Đà Nẵng là động lực thúc đẩy phát triển chủ yếu.
Các sản phẩm du lịch nổi trội của vùng hiện thường là các sản phẩm du lịch gắn với
biển và di sản.
Các sản phẩm du lịch gắn với biển phát triển mạnh nhất tại các địa phương như Khánh
Hòa, Bình Thuận. Khánh Hòa, với lợi thế có vịnh Nha Trang và nhiều đảo nhỏ có giá trị cảnh
quan cũng như đa dạng sinh học cao, từ lâu đã nổi tiếng là một trong những điểm đến của du
lịch biển đảo tốt nhất của Việt Nam. Bên cạnh du lịch biển đảo, tháp Chàm Ponagar, các làng

trội là sự xuất hiện mạnh mẽ của văn hóa Chăm cũng như các vũng, vịnh và bãi biển đẹp. Dự
án phát triển nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận cũng là thuận lợi đồng thời là khó khăn
thách thức lớn đối với du lịch Ninh Thuận. Tỉnh Phú Yên có thể được coi là địa phương có
nhiều bãi biển, vũng vịnh đẹp nhất trong vùng, tuy nhiên do nhiều khó khăn nên du lịch vẫn
còn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Tuy nhiên nếu được định hướng, đầu tư và
phát triển đúng hướng thì du lịch Phú Yên sẽ thực sự đóng vai trò quan trọng trong du lịch cả
nước.
2. Vai trò di sản văn hóa trong các sản phẩm du lịch của vùng
3

Có thể nói, ngoài thế mạnh du lịch biển đảo, du lịch văn hóa gắn với các di sản là thế
mạnh đặc biệt của du lịch miền Trung. Nếu thiếu những nét đặc sắc, nổi trội của văn hóa, du
lịch biển đảo miền Trung thực sự khó có thể cạnh tranh để trở thành với các khu vực khác
trong cả nước. Có thể nói là di sản văn hóa đóng vai trò đặc biệt quan trọng cấu thành sản
phẩm du lịch của miền Trung.
Các tiềm năng văn hóa có thể khai thác phục vụ du lịch là các di sản thế giới Hội An,
Mỹ Sơn, nền văn hóa của người dân ven biển và đặc biệt là văn hóa Chăm. Bên cạnh đó, tại
các khu vực chân dãy Trường Sơn cũng có sự xuất hiện của văn hóa các dân tộc Tây nguyên,
đây cũng là những tiềm năng có thể khai thác tốt phục vụ phát triển du lịch. Đối với thị trường
trong nước, các di tích gắn với Quang Trung - Nguyễn Huệ ở Bình Định cũng là những tiềm
năng hết sức có giá trị.
Bên cạnh các di sản vật thể, các di sản văn hóa phi vật thể cũng có thể được khai thác
phục vụ du lịch rất hiệu quả, tuy nhiên tiềm năng này còn chưa được đầu tư khai thác ở trong
vùng. Với đặc thù duyên hải, trong vùng có nhiều các lễ hội gắn với biển, tuy nhiên các lễ hội
này chưa thu hút được sự chú ý của khách du lịch cũng như các doanh nghiệp lữ hành. Đó
cũng là một hạn chế của du lịch duyên hải Nam Trung Bộ.
Văn hóa dân gian gắn với các làng nghề, làng chài ven biển cũng là những tài nguyên
du lịch hết sức độc đáo, hấp dẫn, đặc biệt có thể khai thác phát triển du lịch cộng đồng với
nhiều hiệu quả về mặt xã hội, tuy nhiên các nỗ lực khai thác tiềm năng này mới chỉ ở mức độ
ban đầu. Phát triển du lịch làng nghề, làng chài không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du

4. Nhu cầu chủ yếu của thị trường (trong và ngoài nước) đối với du lịch nói chung,
du lịch di sản nói riêng của vùng Nam Trung Bộ
Số liệu thống kê cho thấy Quảng Nam là tỉnh thu hút nhiều khách du lịch quốc tế nhất
trong vùng duyên hải Nam Trung Bộ, chiếm tới gần 55% tổng lượt khách quốc tế của cả
vùng, sau đó là Đà Nẵng và Khánh Hòa, chiếm cùng 15% tổng lượt khách quốc tế của cả
vùng. Điều đó cho thấy tầm quan trọng của các di sản văn hóa đối với thị trường khách quốc
tế.
5

Dòng khách Quốc tế đến các đị
a phương
trong vùng
0
200.000
400.000
600.000
800.000
1.000.000
1.200.000
1.400.000
2000 2002 2004 2006 2008
Đà Nẵng
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Bình Định
Phú Yên
Khánh Hoà
Ninh Thuận
Bình Thuận


trường khách quốc tế tại Ninh Thuận, là địa phương hết sức đặc sắc về văn hóa, đồng thời
nằm giữa 2 trọng điểm du lịch là Khánh Hòa (rất gần sân bay Cam Ranh) và Bình Thuận.
Đối với thị trường khách du lịch nội địa, các địa phương Đà Nẵng, Quảng Nam và
Khánh Hòa vẫn là những lá cờ đầu của du lịch duyên hải miền Trung, tuy nhiên thứ tự có
khác biệt so với thị trường quốc tế, đó là vị trí dẫn đầu thuộc về Đà Nẵng, sau đó là Khánh
Hòa tiếp theo bởi Quảng Nam. Điều đó cho thấy:
- Vai trò quan trọng của du lịch công vụ, và thị trường bất động sản du lịch (Đà Nẵng).
- Thị hiếu chủ yếu của khách du lịch nội địa của vùng duyên hải Nam Trung Bộ là
nghỉ dưỡng biển (Khánh Hòa).

Dòng khách nội địa đến các đị
a
phương trong vùng
0
500.000
1.000.000
1.500.000
2.000.000
2.500.000
2000 2002 2004 2006 2008
Đà Nẵng
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Bình Định
Phú Yên
Khánh Hoà
Ninh Thuận
Bình Thuận

Các thị trường gửi khách nội địa quan trọng đối với vùng là Hà Nội và Đông Nam Bộ

ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ nhằm gắn kết phát triển với bảo tồn, cải thiện năng lực cạnh
tranh chung của vùng và tăng cường hiệu quả của hoạt động du lịch.
- Phương pháp tiếp cận: Phương pháp tiếp cận đối với việc quy hoạch các khu du lịch
gắn với các điểm du lịch văn hóa là đặc biệt quan trọng trong việc quyết định sự thành công
của khu du lịch. Yếu tố văn hóa phải được đặt ở vị trí trung tâm trong chủ đề chính của khu
du lịch. Tuy nhiên việc thể hiện vị trí trung tâm trong ý tưởng quy hoạch cần được thực hiện
một cách khéo léo, tế nhị để không tạo cảm giác cưỡng bức cảm xúc của du khách, từ đó suy
giảm cảm nhận của du khách đối với di sản. Quy hoạch các khu du lịch gắn với các di sản văn
hóa ngoài ra còn đòi hỏi có phương pháp tiếp cận tổng hợp, tôn trọng di sản văn hóa, đặc biệt
là văn hóa bản địa, môi trường (cả tự nhiên và nhân văn của vùng đất đó), hài hòa với thiên
nhiên, cảnh vật, con người đồng thời vẫn đáp ứng các yêu cầu của khách du lịch.
8

- Ứng xử với văn hóa bản địa: văn hóa bản địa chính là sự tiếp nối của di sản, là sự thể
hiện của cả một nền văn minh tại một vùng đất. Phương pháp ứng xử với văn hóa bản địa phù
hợp sẽ tạo ra cho khu du lịch tính độc đáo, không thể trộn lẫn với bất kỳ khu du lịch nào khác.
Ngoài ra khi đó khu du lịch thực sự trở thành một cấu phần của đời sống, môi trường địa
phương, chứ không phải là một dự án “ngoại lai”.
- Sự tham gia của cộng đồng: người dân địa phương chính là bằng chứng sống, là đại
sứ của văn hóa bản địa đối với khách du lịch. Ngoài các tác động tích cực về mặt kinh tế, xã
hội, sự tham gia của người dân thực sự sẽ góp phần tăng sức hấp dẫn của khu du lịch. Mặc dù
trong thời gian đầu, vấn đề này đòi hỏi nhiều nỗ lực cả về công tác đào tạo, tập huấn, nâng
cao năng lực, nhận thức cũng như về kinh tế, tuy nhiên, về lâu về dài thì hoạt động này sẽ
thực sự mang lại hiệu quả cao cho khu du lịch.
- Vấn đề thị trường: đối với các khu du lịch khác nhau sẽ có các thị trường khách ưu
tiên khác nhau. Việc xác định đúng thị trường để từ đó có định hướng quy hoạch, định hướng
đầu tư phù hợp là hết sức quan trọng. Mỗi thị trường khách có những yêu cầu, đòi hỏi, thị
hiếu khác nhau, vì vậy việc quy hoạch và thiết kế đáp ứng yêu cầu của thị trường mục tiêu là
hết sức quan trọng. Thực tế cho thấy thị trường khách nội địa và khách quốc tế có những đòi
hỏi khác nhau. Cùng một khu du lịch, khi khách trong nước đến quá nhiều, thì thị trường quốc

các yếu tố về môi trường sẽ không thể đánh giá được hiệu quả tổng hợp của dự án. Ngày nay,
với các chi phí lớn cho các vấn đề môi trường sẽ có thể trở thành các yếu tố góp phần quảng
bá, xúc tiến cho khu du lịch. Các khu du lịch được đầu tư, quan tâm tới môi trường sẽ có sức
hấp dẫn cao hơn. Các khu du lịch có hệ thống khai thác năng lượng tái tạo, tái sử dụng nước,
tái chế rác thải, nước thải ngoài việc tiết kiệm chi phí vận hành, thì còn có thể thu hút thị
trường khách có quan tâm đến môi trường, là thị trường ngày càng phát triển mạnh, ví dụ khu
nghỉ dưỡng Frangipani ở Malaysia. Các khu du lịch có quan tâm tới môi trường không chỉ
đóng góp xây dựng hình ảnh thân thiện của điểm đến mà còn góp phần chuyển đổi ý thức của
khách du lịch cũng như người dân trong ứng xử với môi trường.