TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP
KHOA NGỮ VĂN

NG Ữ
PHÁP
TI NẾ
G
VI TỆ
Chương I: KHÁI QUÁT VỀ NGỮ PHÁP
ĐẠI CƯƠNG VÀ VẤN ĐỀ TỪ LOẠI, CỤM
TỪ TRONG TIẾNG VIỆT
Chương II : BÌNH DIỆN NGỮ PHÁP
CỦA CÂU TIẾNG VIỆT
Chương III : BÌNH DIỆN NGỮ NGHĨA
CỦA CÂU TIẾNG VIỆT
Chương IV : BÌNH DIỆN NGỮ PHÁP
CỦA CÂU TIẾNG VIỆT
Chương V : BÌNH DIỆN NGỮ DỤNG
CỦA CÂU TIÊNG VIỆT
CHƯƠNG I

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ NGỮ PHÁP ĐẠI
CƯƠNG VÀ VẤN ĐỀ TỪ LOẠI, CỤM TỪ
TRONG TIẾNG VIỆT
I. NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ NGỮ PHÁP
ĐẠI CƯƠNG
II. TỪ LOẠI VÀ CỤM TỪ
III. CỤM TỪ
CHƯƠNG I


lo i )khác. Hi n t ng đó đ c g i là s chuy n ạ ệ ượ ượ ọ ự ể
lo i c a tạ ủ ừ
NÓI KHÁC H N:Ơ
S chuy n lo i c a t là tái hi n t ng có ự ể ạ ủ ừ ệ ượ
nh ng t có cùng m t hình th c ng âm nh ng ữ ừ ộ ứ ữ ư
mang nhi u đ t đi m ng pháp gi ng nhau.ề ặ ể ử ố
CHƯƠNG I

3.2 CÁC TR NG H P CHUY N LO IƯỜ Ợ Ể Ạ
a.T chuy n đ i c ý nghĩa ng pháp và ừ ể ổ ả ữ
hình th c ngứ ữ pháp
So sánh các ví d sau:ụ
H mang đ n m t cáiọ ế ộ
cân
(1)
Sau đó h s ọ ẽ
cân
thóc (2)
câu (1) t cân có ý nghĩa s v t (đ v t), có Ở ừ ự ậ ồ ậ
s k t h p v i danh t ch đ n v (cái), và s ự ế ợ ớ ừ ỉ ơ ị ố
t m t. Đó là nh ng đ c đi m c a danh từ ộ ữ ặ ể ủ ừ
câu (2) t cân có ý nghĩa ch ho t đ ng , có s Ở ừ ỉ ạ ộ ự
k t h p v i ph t s , v i thành t ph ch ế ợ ớ ụ ừ ẽ ớ ố ụ ỉ
đ i t ng thóc, h n n a câu này t cân làm ố ượ ơ ữ ở ừ
v ng tr c ti p .Đó là ng ng đ c đi m c b n ị ữ ự ế ữ ặ ể ơ ả
c a đ ng t tác đ ngủ ộ ừ ộ
CHƯƠNG I

-
Nó r t thích ăn ấ

CHƯƠNG I

b. sự chuyển loại có thể diễn ra giữa các
từloại và giữa các tiểu loại của một từ loại
So sánh 3 ví dụ sau
+ tôi cho nó quyển sách(1)
+ tôi cho nó đi chơi (2)
+ tôi cho nó là người tốt (3)
Trong câu (1) từ cho chỉ hoạt động phát nhận nên chi phối 2
thành tố phụ :người nhận (nó) và vật đem cho (quyên sách).
Trong câu (2) từ cho chỉ hoạt động gây khiến,nên chi phối 2
thành tố phụ : đối tượng (nó) và nội dung sai khiến (đi chơi).
Trong câu (3 ) từ cho chỉ hoạt động đánh giá ,chi phối 2thành
tố phụ :đối tượng (nó) nội dung đánh giá (là người tốt).
Ba từ cho đều là động từ nhưng thuộc 3 tiểu loại khác
nhau.
CHƯƠNG I

Ngoài ra còn chuy n thành các d ng sauể ạ :

Danh t ch đ v t chuy n thành danh ừ ỉ ồ ậ ể
t ch đ n vừ ỉ ơ ị
M t cái xe m t xe rauộ ộ
M t cái mâm m t mâm th c ănộ ộ ứ
M t cái nón m t nón hoa quộ ộ ả
M t cái xô m t xô n cộ ộ ướ
M t cái bát m t bát chèộ ộ
CHƯƠNG I

Vd: Tôi có m t cái nón(1)ộ

loại khác nhau.
CHƯƠNG I


Danh t chuy n thành tính t :ừ ể ừ
Danh t ch ng i,đ ng v t, th c ừ ỉ ườ ộ ậ ự
v t,s v t có đ c đi m v kích ậ ự ậ ặ ể ề
th c,màu s c,….nào đó đi n hình, đ ướ ắ ể ể
ch tính ch t s v tỉ ấ ự ậ : chúa, hàn lâm,kinh
đi n ,I t ,anh hùng ,đ v ng… ể ờ ế ươ
CHƯƠNG I

Vd: Huế là điểm du lịch rất nổi tiếng.(1)
Cô ấy rất huế!.(2)
Trong câu (1)từ “huế” là danh từ dùng để
gọi tên một địa danh hay một địa điểm.
Trong câu (2) từ “huế” là danh từ nhưng
chuyển thành tính từ, bởi thành tố:từ
chỉ mức độ (rất).
CHƯƠNG I

Danh t ch b ph n c th đ c dùng chừ ỉ ộ ậ ơ ể ượ ỉ
tính ch t:ấ gan,gan d , đ u óc,gân,gân ạ ầ
gu c, mi ng l i, đ u não, m m mép, ố ệ ưỡ ầ ồ
m t xanh, b m gan tím ru t…ặ ầ ộ
Vd: Gan có ch c năng thanh l c đ c.(1)ứ ọ ộ
Anh y gan quá!(2)ấ
Trong câu (1) t “gan” là danh t ch 1b ừ ừ ỉ ộ
ph n c th ng i ậ ơ ể ườ
Trong câu (2) t “gan” là tính t ch b n ừ ừ ỉ ả

Trái lại có sự chuyển loại chỉ diễn ra ra lâm thời
trong từng hoàn cảnh giao tiếp, trong ngôn bản …Do
vậy nó chưa phổ biến trong toàn xã hội chưa được
ghi nhận trong từ điển.
Vd: Đầu óc căn thẳng vì tiếng bom, tiếng đạn, tiếng rú
và trong mỗi một người đều phải trải qua những bực
tức, giận dữ,lo âu và cả sợ sệt nữa.
CHƯƠNG I

•
Trong câu trên có 4 t : b c t c ,gi n d , lo âu, s s t đã ừ ự ứ ậ ữ ợ ệ
có s chuy n lo i .T đi n ti ng vi t ghi nh n “gi n d ” là ự ể ạ ừ ể ế ệ ậ ậ ữ
tính t , còn 3 t kia là đ ng t t th nh ng đây chúng đã ừ ừ ộ ừ ư ế ư ở
có s thay đ i v đ t đi m ng pháp.ự ổ ề ặ ể ữ
•
V ý nghĩaề
: các t này không bi u hi n ho t đ ng, ừ ể ệ ạ ộ
tr ng thái hay tính ch t mà bi u hi n nghĩa s v t tr u ạ ấ ể ệ ự ậ ừ
t ng (nh ng c m xúc tâm lí) .ượ ữ ả
•
V hình th c k t h pề ứ ế ợ : chúng không k t h p và không ế ợ
có kh năng k t h p v i các ph t “nh ng” (ph t cho ả ế ợ ớ ụ ừ ữ ụ ừ
danh t đ ch s l ng nhi u)ừ ể ỉ ố ượ ề
• V ch c năng cú phápề ứ : chúng làm thành t ch đ i ố ỉ ố
t ng cho đ ng t “tr i qua”.Trong câu trên 4 t đó lâm ượ ộ ừ ả ừ
th i đ c dùng nh danh t .ờ ượ ư ừ
CHƯƠNG I

BÀI T P CH NG IẬ ƯƠ
NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ TỪ LOẠI

Các lo i th c tạ ự ừ
•
Danh t : cây, b i, hoa, v n, cà, n , ừ ưở ườ ụ
t m xuân, cánh, đ ng, tr u, ngày, chim, ầ ồ ầ
l ng, cá, câu, thu .ồ ở
•
Đ ng t : trèo, lên, hái, b c, xu ng, n , ộ ừ ướ ố ở
có, ti c, h i, còn, vào, m c, g , ra.ế ỏ ắ ỡ
•
Tính t : bi c, cay.ừ ế
•
S t : ba, m t m , nh ng.ố ừ ộ ớ ữ
•
Đ i t : em, ch ng, anh.ạ ừ ồ
CHƯƠNG I

Các lo i h tạ ư ừ
•
Ph t : sao, ch ng, nh ng, không, đã, ụ ừ ẳ ữ
r i.ồ
•
Quan h t :ệ ừ
•
T ch tình thái: thay.ừ ỉ
CHƯƠNG I