MỘT SỐ BIỆN PHÁP
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA TRẺ MẪU
GIÁO 5 – 6 TUỔI TRONG TRÒ CHƠI HỌC TẬP.
A. ĐẶT VẤN ĐỀ.

“Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo”, chính trò chơi đã gây ra
những biến đổi về chất trong tâm lý của trẻ, nó chi phối toàn bộ đời sống tâm lý
của trẻ, làm cho chúng mang màu sắc độc đáo của lứa tuổi mẫu giáo.
Trong hàng loạt công trình khoa học nghiên cứu của các nhà khoa học trên
thế giới về trò chơi học tập của trẻ em mẫu giáo đều chỉ ra rằng: Trong các trò
chơi, đặc biệt là trò chơi học tập đòi hỏi sự hoạt động trí tuệ rất phức tạp, trẻ
phải huy động trí tuệ của mình tới mức tối đa để giải quyết nhiệm vụ nhận thức
mà trò chơi đặt ra. Vì thế nó tạo điều kiện nâng cao tính tích cực nhận thức của
trẻ mẫu giáo. Trò chơi học tập có ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục và
phát triển nhân cách nói chung và trí tuệ của trẻ mẫu giáo nói riêng. Trò chơi
học tập chẳng những dạy cho trẻ trí thông minh, lòng dũng cảm, ý chí kiên
cường không chịu lùi bước trước khó khăn mà còn giúp trẻ tự tin vào bản thân,
tính hài hước, tính tổ chức, tính kỷ luật, lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương…
Trò chơi học tập không chỉ có nguồn sống nuôi dưỡng trẻ về cả thể chất lẫn tâm
hồn mà là nguồn thông tin vô tận, là điều kiện thuận lợi để phát huy khả năng
độc lập, óc sáng tạo của trẻ. Trạng thái xúc cảm lành mạnh trong khi chơi thúc
đẩy sự phát triển các quá trình tâm lý của trẻ như: tri giác, cảm giác, tư duy, chú
ý, ghi nhớ, ngôn ngữ Trong trò chơi, đứa trẻ có thể làm được những việc cao
hơn so với khả năng thực của nó, trẻ thực hiện được những nhiệm vụ trí tuệ và
thực hành.
Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi vốn là chủ thể với năng lực riêng, có khả năng tư
duy, thích khám phá thế giới xung quanh và một chứng mực nào đó, trẻ có thể
khám phá ra những ý tưởng trong những hoàn cảnh có mục đích, có ý nghĩa với
chúng. Chúng rất thích “Trò chơi học tập” bởi lẽ qua trò chơi học tập không
những thoả mãn nhu cầu chơi mà còn thoả mãn nhu cầu nhận thức về thế giới
xung quanh. Chúng tích cực tìm hiểu các thuộc tính của sự vật, hiện tượng và

vốn kinh nghiệm của mình vào trò chơi. Chính vì hứng thú đối với trò chơi tạo
điều kiện cho trẻ tích cực nhận thức thế giới xung quanh. Nhiệm vụ của trò chơi
học tập ở mẫu giáo 5 – 6 tuổi phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn, câu hỏi đặt ra khó
hơn so với các lứa tuổi bé hơn, nên cơ sở để trẻ giải quyết nhiệm vụ trong trò
chơi học tập phải dựa vào mối tương quan, dựa vào những dấu hiệu chung nhất
của các hiện tượng và sự vật.
Dưới sự ảnh hưởng của trò chơi học tập, trong sự phát triển trí tuệ của trẻ
mẫu giáo có một bước tiến rất quan trọng; đó là sự chuyển hoá các thao tác tỉ mỉ
bên ngoài với đồ vật vào các thao tác trí tuệ bên trong dưới dạng biểu tượng và
khái niệm. Chính ngay trong trò chơi học tập đã chứa đựng những điều kiện cần
thiết để phát triển năng lực trí tuệ của trẻ, đặc biệt mẫu giáo 5 – 6 tuổi chuẩn bị
vào lớp một phổ thông.
Vì thế, tôi đã mạnh dạn chọn và nghiên cứu đề tài “ Phát huy tính tích cực
của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập”, là tiếp tục nghiên cứu để tìm
ra các biện pháp thích hợp không ngừng khai thác tiềm năng của trò chơi mà còn
tạo điều kiện thuận lợi giúp trẻ phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong trò
chơi học tập.
II. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
1. Mục đích nghiên cứu.
- Tôi nghiên cứu đề tài: “ Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức
của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập” nhằm:
+ Làm giàu thêm vốn kiến thức phong phú và vốn kinh nhgiệm của mình về
TCHT dành cho trẻ mẫu giáo trong trường Mầm non.
+ Giáo dục và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ, xem đây như một
phương pháp giáo dục nhân cách toàn diện có hiệu quả cho trẻ mẫu giáo.
+ Giáo dục và phát triển một số năng lực, phẩm chất trí tuệ cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi.
+ Trẻ có thái độ tích cực đối với thế giới hiện thực xung quanh, lòng ham
muốn chiếm lĩnh tri thức và biết vận dụng chúng vào hoàn cảnh thực tiễn.
+ Đáp ứng và thoả mãn nhu cầu, hứng thú chơi của trẻ.

phản ánh vào chương trình giáo dục mầm non của một số nước trên thế giới và
Việt Nam lấy hoạt động vui chơi làm trung tâm của chương trình giáo dục trẻ
mẫu giáo, sử dụng trò chơi làm phương tiện giáo dục thiết thực phù hợp với
từng cá nhân, tạo điều kiện cho trẻ phát triển về mọi mặt như: Thể chất, nhận
thức, thẩm mỹ, ngôn ngữ, quan hệ tình cảm và kỷ năng xã hội.
- Các nhà nghiên cứu khoa học đã nhấn mạnh rằng; trẻ em chỉ có thể hoàn
thiện và phát triển ngay trong chính bản thân mình. Các nhà nghiên cứu cũng
thống nhất rằng; trò chơi học tập có một ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo
dục và phát triển trí tuệ của trẻ em mẫu giáo. Hoạt động nhận thức của trẻ mẫu
giáo được hình thành và xuất hiện ngay trong trò chơi học tập. Đặc biệt ở lứa
tuổi mẫu giáo (5 -6 tuổi) những hứng thú nhận thức được tạo thành trên cơ sở
của hứng thú chơi. Bởi “ Trò chơi học tập không những cung cấp cho trẻ một
khối lượng tri thức nhất định mà còn dạy trẻ lĩnh hội những tri thức ấy, trang bị
cho chúng những kỷ năng làm việc trí tuệ, phát triển tính tích cực, tính độc lập
của tư duy”.
- Một số nhà khoa học trên thế giới và trong nước đã nghiên về: Tính tích
cực nhận thức của người học trong mối quan hệ giữa nhận thức, tình cảm và ý
chí; về bản chất và cấu trúc của tính tích cực nhận của người lớn và trẻ em; về
một số dấu hiệu của tính tích cực nhận thức và các mức độ thể hiện chúng của
học sinh…Có thể nói rằng nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm, chú ý đến vấn đề
tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo. Họ đã chỉ ra tiềm năng phát triển trí tuệ
của trẻ mẫu giáo vô cùng lớn, nhưng đến nay vẫn chưa được nghiên cứu một
cách đầy đủ và hoàn chỉnh.
- Điểm lại những công trình nghiên cứu về “ trò chơi học tập” và “tính tích
cực nhận thức” của con người trong đó có trẻ mẫu giáo ở trong và ngoài nước
cho thấy, việc khai thác tiềm năng to lớn của hoạt động vui chơi nói chung và
trò chơi học tập nói riêng vào mục đích giáo dục trẻ ngày càng được các nhà
giáo dục trên thế giới quan tâm. Ở nhiều nước trong đó có Việt nam, trò chơi
được đặt vào vị trí trung tâm của chương trình chăm sóc giáo dục trẻ. mặc dù
trên thực tiễn, các nhà giáo dục mới chỉ chú ý đến khía cạnh khai thác tiềm năng

12/29 cháu tỷ lệ: 41 %.
- Kỷ năng tự tổ chức TCHT của trẻ. 6 /29 cháu, tỷ lệ 20,6 %.
3.1. Thuận lợi.
- Trường mầm non nơi tôi đang công tác cơ sở vật chất mới xây nên khang
trang phòng học thoáng mát đảm bảo diện tích cho trẻ hoạt động. Có sân chơi
bải tập sạch đẹp, rộng rải và đảm bảo an toàn. Có khuôn viên bồn hoa, cây cảnh
và một số đồ chơi lớn ngoài trời phù hợp với trẻ.
- Bản thân tôi được bồi dưỡng kiến thức chuyên môn thông qua các đợt
chuyên đề của phòng, trường tổ chức. Được học hỏi qua thăm lớp dự giờ của
đồng nghiệp trường mình và các đợt sinh hoạt liên trường ở các trường trọng
điểm nên tôi đã có vốn kiến thức nhất định khi tổ chức cho trẻ hoạt động vui
chơi, đặc biệt là chơi các loại trò chơi học tập.
- Đội ngũ giáo viên trẻ , nhiệt tình có năng lực trong công tác chăm sóc giáo
dục trẻ và có mối đoàn kết cao nên đã giúp tôi thêm yêu nghề hơn. Nhờ sự chỉ
đạo của bộ phận chuyên môn Phòng Giáo dục, bám sát các chuyên đề nên đã
giúp tôi nắm vững về phương pháp, hình thức, nội dung và cách tổ chức cho trẻ
5- 6 tuổi vui chơi.
- Trò chơi học tập vốn gần gũi, là loại trò chơi có luật, nó có nội dung rất
phong phú và là trò chơi chân chính chứa đựng những xúc cảm, tình cảm lành
mạnh của trẻ. Trò chơi học tập có thể chơi ở mọi lúc mọi nơi và trẻ chơi tự mình
khẳng định bản thân mình qua trò chơi.
- Trong thời kỳ xã hội công nghiệp hoá - hiện đại hoá, đẩy mạnh ứng dụng
công nghệ thông tin nên nội dung các trò chơi học tập cũng được phong phú và
nâng cao hơn.
3.2. Khó khăn.
- Trẻ ở lứa tuổi này đang trên đà phát triển mạnh mẽ về thể lực cũng như
trí tuệ, đòi hỏi người giáo viên mầm non không những nắm vững kiến thức về
chăm sóc giáo dục trẻ mà còn phải có kho tàng hiểu biết sâu rộng về các loại trò
chơi, về thế giới xung quanh.
- Nhà trường tuy đã chú ý tập trung đầu tư cơ sở vật chất nhưng vẫn còn

* Nội dung và cách tiến hành:
- Thì giáo viên hoặc tự nghĩ ra hoặc là sưu tầm chúng trong dân gian, trong
các tài liệu giáo dục mầm non ( chương trình tổ chức hoạt động chơi, tài liệu
tham khảo hướng dẫn trẻ chơi, tuyển tập trò chơi mẫu giáo)…theo các chủ đề.
Ví dụ: Một số trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổivới các nội dung
thuộc lĩnh vực tự nhiên và xã hội sau đây:
+ Trò chơi so sánh những đồ vật theo một số dấu hiệu, xếp thành bộ và
phân nhóm các đối tượng, các đồ vật theo dấu hiệu đặc trưng; Chủ đề “ Hiện
tượng tự nhiên”: “Tìm nét giống và không giống”, “ Nhận biết và phân biệt một
số hình - hình học”,
“ Nhận biết mùa trong năm”, “ Nhận biết thời gian qua các bức tranh, câu đố,
câu thơ ”, “ Cái gì có và cái gì không có ”, “Thi xem ai tìm được nhiều hiện
tượng tự nhiên hơn”.
+ Trò chơi ghép tranh hoàn chỉnh từ nhiều phần, nhiều bộ phận khác nhau
theo mẫu cho trưốchặc theo trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ, trò chơi khảm
tranh, chơi tang…Ví dụ: “ Thi xem ai nhanh và đúng”, “ Ghép tranh tự do theo ý
thích”, “ Mảnh ghép kỳ diệu”, “trò chơi tang”…ở tất cả các chủ đề trong năm
học.
+ Trò chơi phỏng đoán tìm kiếm liên quan tới việc định hướng không gian
theo sơ đồ, dấu hiệu và hiệu lệnh bằng lời nói như: “ Hãy tìm đường đến ngôi
nhà”, “ Hãy tìm địa điểm trên sơ đồ”, “ Ở đâu? ở đâu?”, “ Cái gì thay đổi, thay
đổi thế nào?”, “ Cái gì thiếu cái gì thừa”…
+ Trò chơi với câu đố và giải đáp, lôi cuốn trẻ tìm hiểu những kiều điện trẻ
chưa biết: “ Hãy nhận biết xem”, “ Xin hãy đoán”, “ Cái gì đã thay đổi”, hoặc
kiểm tra “ Hãy tìm ra chổ sai ”, “ Thi xem ai nhận ra nhiều điều bịa đặt hơn”, “
Thử xem ai nghĩ ra được nhiều điều hơn”…ở các chủ đề trong năm học.
+ Trò chơi có các vai, hành động chơi hướng vào sự mô tả những hoàn
cảnh khác nhau của cuộc sống : “ Người đưa thư”, “ Cửa hàng đồ chơi của bé”,
“ Cửa hàng bách hoá’, “ Tặng hoa’, “ Người chăn nuôi giỏi”, “ Người thợ
săn”…

thích …); giáo viên có cơ hội làm việc từng nhóm, từng cá nhân, đặc biệt giáo
viên sẽ có nhiều thời gian để quan sát đánh giá trẻ và từ đó có thể điều chỉnh
môi trường chơi phù hợp cũng như tìm ra các phương pháp, biện pháp tổ chức
chơi phù hợp với trẻ. Như vậy, biện pháp xây dựng môi trường chơi mang tính
phát triển có ý nghĩa đặc biệt,nó không những tác động đến khả năng chơi tự lập
của trẻ 5-6 tuổi mà còn là điều kiện khách quan hết sức cần thiết đảm bảo cho
tính khả thi của biện pháp lập kế hoạch chơi.
* Yêu cầu:
- Việc xây dựng môi trường chơi mang tính phát triển cần phải đáp ứng và
thoả mãn một số yêu cầu như: thuận tiện, an toàn, vệ sinh, hấp dẫn, có sức cuốn
hút trẻ chơi, thường xuyên có sự thay đổi, bổ sung, làm mới phù hợp với nội
dung chơi của trẻ và tạo điều kiện cho trẻ được bộc lộ tính tích cực chủ động,
độc lập và sáng kiến khi chơi. Điều này có nghĩa là, môi trường chơi luôn luôn
phải ở trong trạng thái vận động, biến đổi phù hợp với mục tiêu và nội dung chơi
của trẻ.
* Nội dung:
- Việc xay dựng môi trường chơi cho trẻ bao gồm việc bố trí chỗ chơi, địa
điểm để trẻ chơi ( không gian nhất định để chơi) và việc tranh bị, sắp xếp, bố trí
các đồ dùng, đồ chơi, tài liệu học tập, các phương tiện máy móc, kỷ thuật phù
hợp và đáp ứng cho việc triển khai các trò chơi học tập đa dạng của trẻ.
- Giáo viên là người tạo môi trường chơi cho trẻ: trước tiên phải tạo không
gian cho trẻ chơi ( địa điểm chơi). Không gian chơi phải rộng rải, thuận tiện,
đảm bảo an toàn, vệ sinh và có thể chia ra các nhóm chơi nhỏ có ranh giới để trẻ
có thể chơi một mình hay chơi theo nhóm nhỏ theo hứng thú và nhu cầu riêng
của trẻ.
* Cách tiến hành:
- Giáo viện cung cấp cho trẻ nguyên liệu chơi, đồ chơi, đồ dùng, tài liệu học
tập, phương tiện hoặc máy móc cần thiết phục vụ trò chơi.
- Cô có thể cùng trẻ hoặc cho trẻ tự sắp xếp đồ chơi, vật liệu chơi vào nơi
quy định chơi trong lớp. Cách sắp xếp, bố trí đồ dùng, đồ chơi, vật liệu chơi

đèn chiếu, tivi; máy tính, máy ghi âm, catssets…những phương tiện này đều đáp
ứng đòi hỏi của trẻ, đưa nội dung của trò chơi lên mức độ cao hơn, làm cho trò
chơi và hành động chơi hấp dẫn hơn, đa dạng hơn.
- Việc sữ dụng phương tiện kỹ thuật cho phép khắc phục được sự hạn chế về
không gian và thời gian, cho người chơi có khả năng thực hiện một số hành
động chơi mà nếu không có nó thì không thể thực hiện được. Ví dụ; trong vai
các “nhà khảo cổ học” đi tìm kiếm các đồ vật trong rừng, dưới biển…cô giáo
mở băng ghi âm thanh của rừng ( tiếng chim hót véo von, tiếng rì rào của lá,
tiếng ầm ầm của thác, tiếng vi vu của gió…) hoặc là trẻ bơi thuyền qua máy
chiếu phim, đèn chiếu cô giáo giới thiệu về biển, về những con sóng biển, về sự
đi lại của tàu, thuyền…tất cả điều này làm tăng sự hấp dẫn của tình huống chơi
giúp trẻ giải quyết tốt nhiệm vụ của trò chơic đặt ra.
+ Nguyên vật liệu chơi tờ thiên nhiên, từ đồ phế thải…
- Trẻ 5-6 tuổi rất thích những vật liệu chơi, từ những vật liệu này trẻ có thể
tự tạo nên đồ chơi, tạo nên một cái gì đó. Do vậy, khi bố trí môi trường chơi cho
trẻ, cô giáo chuẩn bị một số vật liệu chơi như: đất nặn, giấy, màu, cát, sỏi, nước,
các màu để pha lẫn vào nước tạo ra màu mới, lá cây, hoa, quả, hột hạt, hộp giấy,
bìa củ, giấy vệ sinh, sách báo, tranh ảnh củ, bưu thiếp củ…để trẻ có thể chơi với
chúng.
- Cô giáo có thể tổ chức cho trẻ cùng làm đồ chơi, hoặc tự làm đồ chơi. Cô
gợi ý, đề nghị trẻ tìm kiếm và tận dụng vật liệu chơi từ những đồ phế thải như:
bìa cứng, hộp, vỏ bao, sách, báo, lịch, bưu thiếp cũ…, từ những vật liệu có sẵn
trong thiên nhiên như: quả khô, hột, hạt, cành khô, sỏi, vỏ sò, vỏ hến, cát…để
làm đò chơi phục vụ cho trò chơi học tập.
- Cô giáo gợi ý, bày cho trẻ cách chơi với chúng, dẫn dắt trẻ vào các trò chơi
khác nhau.
Ví dụ ở chủ đề: “Nước và hiện tượng tự nhiên”. Với trò chơi “ Thi tạo ra cầu
vồng”, cô giáo gợi ý cho trẻ tìm kiếm lịch cũ, sau đó có thể lật mặt sau của các
tờ lịch cũ và cho trẻ tự vẽ lên đó chiếc càu vồng lớn những không được tô màu.
Tiếp theo, cô cùng trẻ đàm thoại về màu sắc của cầu vồng, nếu trẻ chưa biết thì

phương thưc schơi, biết vận dụng những cái đã biết để thực hiện nhiệm vụ của
trò chơi học tập đã đề ra.
3. Tăng cường tổ chức cho trẻ được chơi với các loại trò chơi học tập dưới
nhiều hình thức chơi khác nhau ( cá nhân, theo nhóm, tập thể lớp…).
* Mục tiêu và ý nghĩa:
- Việc tăng cường tổ chức cho trẻ chơi với nhiều loại trò chơi học tập, tạo
điều kiện cho trẻ chơi dưới nhiều hình thức chơi khác nhau ( cá nhân, theo
nhóm, tập thể lớp) nhằm thực hiện một số mục tiêu giáo dục nhất định như:
củng cố kiến thức, hình thành kỹ năng thực hành chơi, tính độc lập, phát triển
năng lực nhận thức, luyện tư duy của trẻ “ luyện tập là trường học của tư duy”.
* Yêu cầu:
- Việc tổ chức cho trẻ chơi với nhiều loại trò chơi học tập cần đảm bảo tính
mục đích, tính hệ thống, tính thường xuyên liên tục, tính hấp dẫn và đặc biệt là
phải phát huy được tính độc lập, tích cực của trẻ trong khi chơi.
- Tổ chức cho trẻ được chơi với nhiều loại trò chơi học tập dưới nhiều hình
thức khác nhau ( cá nhân, theo nhóm, tập thể lớp).
* Cách tiến hành:
- Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của buổi chơi.
- Tạo môi trường chơi ( địa điểm chơi, đồ chơi vật liệu chơi phù hợp với trò
chơi học tập) và chọn thời điểm thích hợp và thời gian cho trẻ chơi.
- Phân nhóm linh hoạt, lựa chọn trò chơi phù hợp cho các nhóm, cá nhan và
tập thể lớp.
- Trước khi chơi, có thể cung cấp thêm cho trẻ kinh nghiệm bằng cách đàm
thoại, trò chuyện, kể chuyện, tham quan, quan sát hiện tượng, đồ vật thật , tranh
ảnh minh hoạ giúp trẻ có một số biểu tượng về thế giới xung quanh, chuẩn bị
cho trò chơi học tập sắp chơi.
Giáo viên vừa là người tổ chức vừa là người bạn tham gia chơi cùng trẻ ( có
thể tham gia chơi trực tiếp hoặc gián tiếp).
- Giáo viên tạo ra bầu không khí tự do, thoải mái, không ép buộc, bắt trẻ phải
chờ đợi lâu khi tổ chức chơi - luyện tập cho trẻ. mọi yeu cầu được thể hiện dưới

giao cho nhiệm vụ vừa sức và nâng dần độ khó của trò chơi.
Trong quá trình tổ chức chơi, cô tạo điều kiện cho trẻ cơ hội thường xuyên
được luyện tập, được chơi, được vận dụng kinh nghiệm vào trong các tình
huống khác nhau mà trò chơi yêu cầu. Ví dụ: trò chơi “ hãy xếp những cái vòng
tròn thành cái tháp”. Mục đích chơi ở đây là phân biệt kích thước của đồ vật
theo sự tăng dần hoặc giảm dần của nó. Cô giáo đặt cho trẻ nhiệm vụ, từ những
cái vòng tròn có kích thước khác nhau hẫy xếp chúng thành toà tháp. Cô không
làm mẫu xếp như thế nào mà chỉ gợi ý bằng lời rằng, trẻ hãy chọn cái vòng to
nhất và xếp nó vào một cái trục, sau đó tiếp tục chọn cái vòng to nhất của số
vòng còn lại và xếp tiếp vào trục, cứ như thế cho đến hết số vòng tròn. Trẻ hiểu
cách làm và tự mình lựa chọn những cái vòng có kích thước cần thiết để xếp
thành cái tháp. Ở đây, cô chỉ đưa ra nhiệm vụ, và chỉ nói phương pháp hoạt
động, không làm mẫu cụ thể, bắt buộc trẻ phải tự mình thể hiện lời chỉ dẫn của
cô bằng hành động, tự mình tìm kiếm cách giải quyết nhiệm vụ nhận thức. Đây
chính là một quá trình hoạt động trí tuệ và thực hành phức tạp đối với trẻ. Dưới
sự chỉ dẫn bằng lời nói của cô, trẻ đã hiểu sự cần thếit phải lựa chọn một cái
vòng to nhất ra khỏi nhiều vòng tròn, trẻ biết vận dụng lời nói của cô vào hành
động cụ thể để thực hiện nhiệm vụ được giao và như vậy trẻ đã bộc lộ tính độc
lập của chúng trong qúa trình lĩnh hội và thực hiện nhiệm vụ của trò chơi đặt ra.
Một đặc điểm của biện pháp chơi - luyện tập là phải được nhắc đi nhắc lại
nhiều lần, có hệ thống. Điều đó có nghĩa là mỗi một trò chơi học tập trẻ phải
được chơi nhiều lần, có như thế trẻ mới nắm vững tri thức và kỷ năng chơi. Do
đó gáio viên cần bố trí đủ thời gian cho trẻ chơi - tập, quy định nội dung chơi và
khả năng của trẻ, khi trẻ chưa nắm vững những vấn đề cũ thì không nên đưa
thêm vấn đề mới vào. Cô dẫn dắt trẻ đi theo bậc thang của sự khó khăn và sự
thành công, hình thành cho trẻ kỹ năng thực hành chơi ở mọi lúc mọi nơi.
* Điều kiện vận dụng:
- Có sự hướng dẫn có chủ đích của giáo viên.
- Có quỹ thời gian cho trẻ được tham gia chơi.
- Có ngân hàng trò chơi học tập phù hợp với khả năng và đặc điểm nhận thức

được cô hướng dẫn cho cách chơi.
- Vai trò của cô ở đây là, tạo ra môi trường chơi và khuyến khíchnhớ lại
những trò chơi đã biết, đã từng chơi với cô, và nếu có thể trong chừng mực nào
đótập cho trẻ tự nghĩ ra một vài trò chơi đơn giản theo mẫu các trò hơi học tập
mà chúng đã biết.
- Khuyến khích và nâng đỡ, trợ giúp những trẻ có khả năng tổ chức, điều
khiển trò chơi với các bạn trong nhóm, trong lớp bằng những lời khích lệ, tán
thưởng đồng tình với trẻ. Động viên khích lệ cho trẻ tự chơi, tự hoạt động cùng
nhau và tự phát triển.
Cô đứng ngoài cuộc chơi, trong vai “trọng tài”, giám sát giúp trẻ khi chúng
có yêu cầu cần thiết, giúp trẻ phân xử kết quả, điều chỉnh mối quan hệ giãư các
trẻ cùng chơi với nhau, khi trẻ xảy ra xung đột hoặc khi thấy trẻ bị cô lập, bị tẩy
chay.
Trong khi theo dõi, quan sát, cô có thể tạo cơ hội cho trẻ phát huy tính tự
lập của mình như giúp trẻ kiểm tra đánh giá kết quả chơi của chúng bằng cách
đưa ra câu hỏi, lời đề nghị hoặc lời tán thưởng, lời nhận xét hướng trẻ quan tâm
đến kết quả, biết so sánh đối chiếu kết quả của mình với nhiệm vụ cô giao, với
mẫu của cô…, nếu thấy chưa được, gợi ý trẻ tự sửa lỗi.
- Khi thấy trò chơi của trẻ trở nên nhàm chán, đơn điệu lặp đi lặp lại nhiều
lần, cô có thể gợi ý, giúp trẻ nhớ lại các trò chơi học tập khác hay hơn mà chúng
đã từng biết hoặc là khuyến khích chúng tự ngĩ ra trò chơi theo mẫu chơi của cô
trong các buổi chơi - luyện tập cô đã hướng dẫn cách chơi.
* Điều kiện vận dụng: Trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi có thể tự tổ chức trò chơi
học tập khi có một số điều kiện cơ bản sau:
- Trẻ có vốn kinh nghiệm và một số kỷ năng chơi nhất định( kỷ năng tự tổ
chức, kỷ năng tự điều khiển như: lựa chọn trò chơi, thoả thuận chơi trò chơi gì?
tự kiếm phương tiện để chơi…).
- Có ngân hàng trò chơi học tập phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, với mức độ
phát triển của trẻ 5-6 tuổi ( trò chơi hoặc quá dễ hoặc quá khó đều không khêu
gợi mong muốn của trẻ tham gia vào chơi).

nhất định.
- Tuỳ thuộc vào thời gian được ấn định mà có các loại kế hoạch tương ứng
như: kế hoạch năm, kế hoạch cho học kỳ, cho tháng, cho tuần và hàng ngày theo
chủ đề , chủ điểm. Trong các loại kế hoạch tổ chức chơi thì kế hoạch tổ chức
cho trẻ hàng ngày, kế hoạch chơi trong tuần, kế hoạch theo chủ đề, chủ điểm
được sử dụng nhiều hơn cả.
Cấu trúc của một kế hoạch tổ chức chơi bao gồm các phần sau:
+ Mục tiêu giáo dục: đó chính là mục tiêu cụ thể đặt ra trong trò chơi cho cả
cô và trẻ nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ.
+ Nội dung chơi: ( các trò chơi học tập) và hình thức tổ chức chơi( chơi có sự
hướng dẫn của giáo viên hay trẻ tự tổ chức chơi và chơi theo nhóm hay cá
nhân…).
+ Các biện pháp được lựa chọn: Các cách thức cụ thể thực hiện hoạt động của
cô và trẻ trong trò chơi.
+ Chuẩn bị phương tiện thực hiện: Môi trường chơi ( không gian, thời gian,
đồ dùng, đồ chơi và vật liệu chơi cùng các thiết bị cho việc tổ chức chơi).
- Đánh giá kết quả chơi của trẻ:
Trước khi lập kế hoạch phải xác định cơ sở để lập kế hoạch chơi cho trẻ như
dựa trên cơ sở phân tích khả năng chơi hiện tại và mức độ thêểhiện tính tích cực
của nhận thức của trẻ trong trò chơi học tập theo tiêu chí:
+ Hứng thú đến nhiệm vụ nhận thức.
+ Kỷ năng chơi ( tiếp nhận nhiệm vụ và tìm kiếm phương tiện thực hiện
nhiệm vụ trò chơi đặt ra…).
+ Kỷ năng vận dụng vốn kinh nghiệm đã biết vào các điều kiện mới.
+ Kỷ năng nghe và hiểu người khác ( cô giáo, bạn bè) của trẻ và kỷ năng nói
cho người khác hiểu.
+ Tính độc lập, chủ động, có sáng kiến trong việc tìm kiếm phương thức
nhằm giải quyết nhiệm vụ mà trò chơi yêu cầu.
Bên cạnh đó, lưu ý những trường hợp cá biệt ( bao gồm những trẻ đạt mức độ
xuất sắc hoặc rất thâp so với tình hình chung của lớp, của nhóm ) và có tính đến

tự thời gian, hướng tới mục tiêu cao hơn, đảm bảo cho sự phát triểnliên tục
thường xuyên của trẻ.
6. Sử dụng kết hợp biện pháp dùng lời, với biện pháp trực quan và biện
pháp thực hành trong quá trình tổ chức cho trẻ chơi.
* Mục tiêu và ý nghĩa: Việc sử dụng kết hợp biện pháp( trao đổi, đưa ra câu
hỏi, câu đố, lời đề nghị, lời gợi ý, đọc thơ, ca dao, đồng dao…) với biện pháp
trực quan ( cho trẻ quan sát đồ dùng, đồ chơi, vật liệu chơi, tranh ảnh, vật mẫu,
sơ đồ, phim ảnh, các hiện tượng, sự kiện của cuộc sống xung quanh ) cùng với
biện pháp thực hành trải nghiệm ( cho trẻ tập làm, tập chơi thử…) đóng vai trò
quan trọng trong việc tổ chcức cho trẻ chơi TCHT ở trường mầm non.
* Cách tiến hành:
- Khi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi học tập, giáo viên có thẻ sử dụng các
biện pháp trực quan, dùng lời nói với biện pháp thực tiễn để lôi cuốn và kích
thích trẻ, đến với trò chơi, chẳng hạn như: cùng với việc sắp xếp đồ dùng, đồ
chơi, vật liệu chơi trên giá, trên mảng tường trong trạng thái mở ý tưởng chơi
của trẻ, cô dùng những câu hỏi, các lời đề nghị hoặc gợi ý hoặc tạo tình huống
chơi cho trẻ làm, tập chơi thử cùng cô, cùng bạn để tạo cho trẻ có hứng thú với
trò chơi.
- Cho trẻ quan sát tranh mẫu, sơ đồ và làm quen với các đồ chơi, vật liệu
chơi phục vụ cho TCHT, giáo viên có thể dùng các biện pháp bằng lới nói( đàm
thoại cùng trẻ, thảo luận với trẻ, đặt câu hỏi, lời đề nghị nhắn gọn, dễ hiểu giàu
hình ảnh…)giao cho trẻ nhiệm vụ( trẻ phải làm gì? ) quan sát cụ thể rõ ràng,
nhằm tạo động cơ quan sát của trẻ, hướng trẻ chú ý tới đối tượng quan sát, cuốn
hút chúng vào hoạt động tìm kiếm của trò chơi.
- Giáo viên cùng tham gia trò chơi của trẻ đưa ra yêu cầuvà nhiệm vụ, luật
chơi với trẻ. Lời nói của cô phải chính xác cụ thể, rõ ràng có sức lôi cuốn trẻ chú
ý quan sát đối tượng và lĩnh hội được nhiệm vụ cô giao. Việc giao nhiệm vụ và
giúp trẻ thực hiện nhiệm vụ được giao có thể đi theo một số cách sau đây:
+ Có thể đưa ra từng phần của nhiệm vụ và trình tự từng hành động để đi đến
giải quyết một nhiệm vụ cụ thể trong nhiệm vụ tổng thể. Hướng này giúp trẻ

* Mục tiêu và ý nghĩa: Sự có mặt của những tình huống chơi có vấn đề trong
TCHT thuc sđẩy tính độc lập của trẻ, những câu hỏi, lời đề nghị mang tính định
hướng bắt trẻ phải suy nghĩ, phải sử dụng một thao tác tư duy như so sánh, phân
tích, hệ thống, phải biết huy động vốn hiểu biết của mình đề tìm lời giải đáp.
Tạo điều kiện cho trẻ tìm kiếm và vận dụng những cái đã biết vào hoàn cảnh và
điều kiện mới, nâng cao TCHT của trẻ. Biện pháp tạo ra những tình huống chơi
mang tính có vấn đề ấy có một ý nghĩa rất to lớn đối với trẻ MG, đặc biệt là trẻ
MG lớn( 5 – 6 tuổi).
* Yêu cầu: Vận dụng biện pháp tạo tình huống chơi mang tính có vấn đề,
mang tính tìm kiếm phải cần:
- Đảm bảo vai trò chủ thể tích cực của trẻ khi chơi, tình định hướng, tính
phát triển của hoạt động chơi.
- Tình huống chơi có vẫn đề phải được xây dựng như thế nào đó, sao cho
trẻ chiếm lĩnh được đối tượng nghiên cứu qua con đường tìm tòi, tích cực khám
phá thế giới chung quanh.
- Tình huống chơi có vấn đề phải có sức hấp dẫn lôi cuốntrẻ và kích thích
lòng ham muốn giải quyết các tình huống đó của trẻ( chủ thể tiếp nhận đề giải
quyết dựa trên các tri thức, kỷ năng, kinh nghiệm tìm tòi sẵn có của mình ).
- Phù hợp với đặc điểm nhận thức, đặc biệt là tư duy của trẻ mẫu giáo lớn 5-6
tuổi.
* Nội dung: Thực chất của biện pháp này là tổ chức hoạt động tìm kiếm cho
trẻ MG, cuốn hút trẻ vào hoạt động khám phá, kích thích và tư duy hứng thú đến
nhiệm vụ nhận thức, tạo điều kiện cho trẻ chủ động lĩnh hội những kiến thức
mới và cách thức hành động mới, hình thành năng lực sáng tạo và tính tích cực,
tính độc lập trong TCHT của trẻ. Tạo tình huống mang tính nêu vấn đề, tính tìm
kiếm chings là việc giáo viên tạo ra tình huống mới, đòi hỏi trẻ phải giải quyết
nhiệm vụ.
* Cách tiến hành:
- Khi tổ chức TCHT cho trẻ 5-6 tuổi, cô giáo đặt ra cho trẻ những tình huống
chơi mang tính có vần đề và bắt buộc trẻ phải tìm kiếm huy động hoạt động trí

giới xung quanh và có cuộc sống tích cực giàu ấn tượng.
- Giáo viên làm chủ được kỷ năng làm việc với trẻ. Biết quan sát và nắn bắt
được nhu cầu hứng thú chơi của trẻ, biết đặt mình vào vị trí của trẻ tạo cơ hội,
điều kiện cho trẻ và khích lệ trẻ tích cực thử mình trong hoạt động tìm kiếm,
khám phá thế giới xung quanh ở mọi lúc, mọi nơi.
- Tạo môi trường chơi - học tập cho trẻ qua sự khám phá, tìm tòi và giao tiếp
với người lớn và bạn bè. Sự tò mò tự nhiên và ham hiểu biết thế giới xung
quanh của trẻ được sử dụng để kích thích trẻ tham gia hoạt động chơi tích cực.
8. Thường xuyên kiểm tra kết quả chơi của trẻ.
* Mục tiêu và ý nghĩa: Đánh giá kết quả chơi TCHT của tre rcó vai trò quan
trọng then chốt của quá trìnhtổ chức chơi bởi vì nó vừa là khâu cuối nhưng lại
được coi như bước khởi đầu cho qua strình sư phạm tiếp theo. Dựa trên kết quả
đánh giá, giáo viên có thể xác định được chất lượng và hiệu quả của những biện
pháp sử dụng , phát hiện ra những thiếu sót, tồn tại của chúngđể từ đó điều chỉnh
và khắc phục, đồng thời đưa ra những dự kiến cho tương lai, hướng tới một kết
quả khả quan hơn trong công tác tổ chức cho trẻ chơi ở trường MN.
* Yêu cầu: Để đánh giá kết quả chơi của trẻ (chính là sự hiện thực hóa các
mục tiêu đã đề ra) cần phải xây dựng những tiêu chí đánh giá nhất định và
những tiêu chí này phải được xây dựng dựa vào cở sở lí luận về TCHT, về
TTCNT của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
Việc đánh giá kết quả TCHT của trẻ phải căn cứ vào những mục tiêu cụ thể
đã đề ra trên cơ sở những thông tin cơ sở những thông tin đầy đủ chính xác về
mức độ biểu hiện TTCNT của trẻ trong khi chơi TCHT. Các thông tin này phải
được phân tích một cách đầy đủ về tất cả các mặt và đồng thời chỉ ra chiếu
hướng phát triển có tính đến đặc biệt cá nhân của trẻ.
* Nội dung: Đánh giá kết quả chơi của trẻ chính là việc giáo viên xác định
chất lượng và hiệu quả của hoạt động chơi cụ thể ở đây là TCHT của trẻ 5 – 6
tuổi. Giáo viên phát hiện những sai lệch và điều chỉnh chúng nhằm thực hiện
được các mục tiêu đã dự kiến. Dựa trên kết quả kiểm tra đánh giá trẻ chơi , giáo
viên dự đoán khả năng và sự phát triển TCHT trẻ trong tương lai và đây sẽ là cơ

huống, tình bài tập trắc nghiệm dưới hình thức chơi trong đó trẻ giải quyết một
số vấn đề nhận thức nào đó.
Cả hai cách trên đều có điểm mạnh và có điểm hạn chế nhất định, vì thế trong
kiểm tra kết quả chơi của trẻ ở trường mầm non cần kết hợp cả hai cách thu
thập thông tin trên đề có được những thông tin chính xác và khách quan hơn về
kết quả chơi của trẻ. Chẳng hạn: có thể dùng trắc nghiệm là 10 bài tập dưới
dạng TCHT “ Tìm nhà cho các con vật trong rừng” của Venger kết hợp với quan
sát hành vi, hoạt động của trẻ diễn ra trong quá trình giải bài tập trắc nghiệm đó
dưới hình thức chơi. Trên cơ sở xem xét kết quả, sản phẩm chơi của trẻ cùng
những quan sát ghi chép được trong quá trình trẻ chơi theo các tiêu chí đánh giá
TTCNT của trẻ (hứng thú chơi, kỷ năng nghe va fhiểu nhiệm vụ trò chơi yêu
cầu, kỷ năng vận dụng và xử lý kinh nghiệm vào điều kiện mới, phương thức sử
dụng khi thực hiện nhiệm vụ, luật chơi…)để đánh giá tính tích cực nhận thức
của chúng trong trò chơi này.
* Điều kiện vận dụng:
- Giáo viên phải có kỷ năng đánh giá ( biết quan sát, chọn cách quan sát phù
hợp với đối tượng và biết ghi chép thông tin cần thiết, biết cách thu thập và xử
lý thông tin thu được).
- Số lượng trẻ trong từng lớp, nhóm không quá đông để giáo viên có thể quan
sát được từng cá nhân.
- Có phương tiện cần thiết để xử lý các số liệu thu được.

III. Kết quả đạt được.
Biện pháp tổ chức TCHT chính là hình thức vận động bên trong của nội
dung, chúng gắn liền với hoạt động của giáo viên giúp họ hoàn thành được
những nhiệm vụ phù hợp với mục đích đặt ra. Trong TCHT cô va ftrẻ cùng nhau
học, cùng nhau chơi và đặc biệt nhờ sự giúp đỡ đúng lúc, đúng chỗ của cô mà
trẻ trẻ có thể tự giải quyết những vấn đề mà để tự trẻ không thể làm được. Cô
chính là người tổ chức môi trường chơi, tổ chức cho trẻ được trải nghiệm những
tình cảm lành mạnh và tận hưởng niềm vui vô bờ do kết quả chơi mang lại. Biện

Qua thời gian nghiên cứu và đưa vào thực hiện trên trẻ của lớp tôi nhận thấy
hiệu quả được nâng lên rõ rệt.
- Kết quả khảo sát đã cho thấy trên bảng so sánh dưới đây ( tổng số trẻ trong
lớp là 29 cháu và 12 giáo viên đứng lớp):
Nội dung Trước khi
thực hiện.
Sau khi thực
hiện.
Tỷ lệ
tăng/giảm
Giáo viên biết và thường xuyên tổ
chức chơi trò chơi học tập.
7/12 GV đạt tỷ
lệ: 58 %
11/12 GV đạt
tỷ lệ: 92 %, Tăng lên 34%
Trẻ hứng thú chơi các trò chơi học
tập
15/29 cháu tỷ
lệ: 52 %
26/29 cháu tỷ
lệ: 90 %, Tăng lên 38%
Trẻ phát huy tính tích cực nhận
thức, được trải nghiệm và tự giải
quyết tình huống có vấn đề, , hoàn
thành nhiệm vụ chơi trong trò chơi
học tập.
12/29 cháu tỷ
lệ: 41 %.
24/29 cháu tỷ

- Ngoài ra, tạo điều kiện cho giáo viên sưu tầm, khám phá ngân hàng trò
chơi học tập để vận dụng có hiệu quả vào công tác CSGD trẻ mầm non.