VIEN KHOA HOC XA HOI VIET NAM
Vl£N NGHlEN COU CON NGUOl
BAO CAO TOM TAT DE TAI CAP BQ
MOT SO VAN DE Cd BAN
VE PHAT TRIEN CON NGlTdl
VIET NAM GIAI DOAN 2011-2020
Chu nhiem de tai: PGS.TS. Mai Quynh Nam
Vien Nghien c&u Con ngitbi - Vien KHXH Viet Nam
HaNoi, 112011
1
1
2
5
6
6
8
9
11
11
11
12
17
17
19
20
22
25
25
27
30
33
Van til hifu qua trong ph&t triin con ngiroi
Van til ben vfrng trong phat trien con ngiroi
Van tie tham gia trong phat triin con ngirfri
XU Hl/OfiVG VA GIAI PHAP VE M0T S6 VAN DE CO BAN
PTCN VI|T NAM GIAI DOAN 2011-2020
Xu hirfrng
Co so dua ra dy bao
Xu huong phat triln con nguai d nude ta giai doan 2011-2020
Kien nghj m§t so giai phap
Kiln nghi mot so giai phap lien quan den chinh sach
Kien nghi mQt sd giai phap ve phat tridn kinh tl
Kien nghi mQt s6 giai phap ve v3n hoa
Kiln nghi mot so giai phap ve xa hpi
II. 5. Kien nghi mot s6 giai phap vk giao due
II.6. Kiln nghi mpt s6 giai phap ve y t<§
II. 7. Kiln nghi mot s6 giai phap ve moi tnrong
DANH SACH THANH VIEN DE TAI
1.
PGS.TS. Mai Quynh Nam
Vien Nghien cuu Con nguai
2.
PGS.TS. Pham Thanh Nghi
Vien Nghien cuu Con ngucd
3.
TS. Dao Thi Minh Huomg
Vi?n Nghien cuu Con ngucri
4.
TSKH. Trinh Thi Kim Ngoc
Vien Nghien cuu Con ngucri
5.
CN. Nguyen Thi Nga
Vien Nghien curu Con nguai
MQT SO TIT VIET TAT
ASXH
BHTN
BHXH
BHYT
BVDK
BVMT
CSSK
CSSKSS
DBSCL
DBSH
EIA (Environmental Impact Assessment)
GD&DT
GEM (Gender Empower Measure)
GDI (Gender Development Index)
GDP
GPMB
GII (Gender Inequality Index)
HDI (Human Development Index)
HDR (Human Development Report)
HPI (Human Poverty Index)
HDND
ILO (International Labour Organization)
KH-CN
KHHGD
LD - TB - XH
LLLD
MDGs (Millennium Development Goals)
Cac muc tieu thien nien ky
Chi s6 ngheo kh6 da chilu
Cac to chuc phi chinh phu
Nong nghiep va phat trien nong thon
Ngan sach Nha nuac
PKBKKV
PTCN
PTDTNT
PITH
PVS
THCS
TLN
TN-MT
TW
UBND
UNDP (United Nations Development
Programme)
VDGs
VH - TT - DL
XDGN
XHCN
XKLD
YTDP
WHO
Phong kham da khoa khu vuc
Phat triln con ngucri
Ph6 thong dan toe noi tru
Ph6 thong trung hoc
Phong vin sau
Trung hoc ca sa
108/174 nude; nam 2003 la 0,688, xep thu: 109/175; nam 2004 la 0,691 xep thu:
112/177 nude; nam 2005 la 0,704 xep thii 108/177 nude; nam 2006 la 0,709 xep *
thu: 109/177 nude; nam 2007 la 0,733 xep thur 105/177 nucrc (nam 2010 la 0,572
xep thur 113/169)2.
Tuy nhien, d^ co the nhanh chong rut ngSn duoc khoang cach ve PTCN so
vcri cac nude tren the gici cung nhu trong khu vuc chung ta c£n phai n6 luc nhieu
horn nfia. Trong do, viec phan tich, danh gia nhung mat da lam duoc cung nhu
nhung han che trong viec nang cao chi so HDI Viet Nam trong giai doan vura qua la
het sure cdn thiet (dac biet la giai doan thuc hien ke hoach 10 phat trien kinh te - xa
h6i tfir nam 2001-2010). Qua ket qua nghien cuu de tai chi ra nhung va'n de ca ban
can quan tam trong chien luorc PTCN giai doan 2011-2020. Vdd y nghla nhu v&y,
viec thuc hien de tai nghi6n cun “m6t so va'n de co ban trong PTCN Viet Nam giai
doan 2011-2012” tai thcri didm nay la het sure co y nghla.
1 htlp://www. mvi. gov, vn (Website: Bo ke hoach dau tit)
2 Chi s6 HDI nam 2010 khong dung d! so sanh v6i cdc nSm trudc do c6 sir thay d6i trong c&ch tinh toan.
1
2. Tong quan tinh hinh nghien cuu
2.1, Nit&c ngoai
Nam 1990, dugc coi nhu mdt da'u moc quan trong trong danh gia vai tro cua
con ngucri trong phat trien vdi su ra dcri cua “Bao cao PTCN” (HDR) cua UNDP^,
dudi su chi dao cua Mahbub ul Haq - kinh te gia ngudi Pakistan. Bao cao PTCN ra
dcri da mang lai cho the gioi mdt cach nhin tha'u dao hem vi vai tro cua con ngudi
trong phat tri^n dua tren phuong phap, cach ti&p can mcd voi nhung tieu chi moi
trong danh gia ve PTCN. Trong Bao cao nay, UNDP da dua ra tuy6n ng6n cua
mlnh: “Cua cai dich thuc cua mdt quoc gia la con ngudi cua quoc gia do. Va muc
dich cua phat trien la de tqo ra mot moi trudng thuan loi cho phep con ngudi duoc
hudng mdt cudc sd'ng lau dai, khoe mqnh va sang tqo. Chan ly dcm gian nhung day
site mqnh nay rat hay bi ngudi ta quen mdt trong luc theo dudi cua cai vat chat va
tai chinh”3. Tuy6n ng6n cho th&'y UNDP da nh2n manh triet ly phat tri^n chmh la
My con ngucri lam trung tarn.
Ben canh do, trong nhftng nam gan day UNDP con dua them mot so cac chi
s6 nhu: chi so HPI, chi so GDI, chi so GEM, chi so MPI va chi so GII dd lam ro
thdm nhOng khia canh xa hdi cua su phat trien. Day la su bd sung quan trong de co
thi danh gia mdt cach hoan thien hon ve mure do PTCN. Cung vdi viec b6 sung
them cac chi s6 tren, nam 2000, UNDP da dua ra cac muc tieu MDGs. MDGs ma
UNDP dua ra nhlm hudng tcfi muc tieu PTCN mdt cach b£n vung.
Vdi tri£t ly idy con ngucri lam trung tam cua phat triln, ngay cang nhidu chi
s6 lien quan den PTCN dugfc xem xet va de xuat, vai so lugng cac Bao cao PTCN
a cac cdp do toan cdu, khu vuc va qudc gia ngay cang gia tang, mang tinh da dang
va phong phu. Con ngucri dang ddn duge dat vao dung vi tri trong qua trinh phat
trien. Ngay nay, nghien cuu ve PTCN khong phai chi bo hep trong khong gian cua
mot cong ddng hay mot quoc gia ma mang tinh toan cdu.
2.2. Trong nude
0 nude ta, quan diem coi con ngucri la von qui nhat duoc kh&ng dinh tu Dai
hoi Dang lan thu HI. Dai hdi Dang lSn thu: VI (1986) duoc coi la bude ngoat quan
trong md ra thcri ky phat trien mdi cho d£t nude. Tai Dai hdi nay nh&n to' con ngucri
da duoc khang dinh trong tien trinh phat tridn kinh te' - xa hdi. Tiep de'n trong chie'n
luoc 6n dinh va phat trien kinh te' - xa hdi 1991 2000 cua Dang va Nha nude ta da
khang dinh “muc tieu va ddng luc chinh cua su phat tridfo la vi con ngudi, do con
ngudi” va con ngudi duoc dat vao “vi tri trung tam cua chie'n luoc kinh te' - xa hdi”4.
Vdi su ra ddi Bao cao PTCN nam 1990 cua UNDP da giup cho Viet Nam co
mdt cach nhin tha'u dao hon ve vi tri, vai tro cua con ngudi trong tie'n trinh phat
trien. Kd tur sau Dai hdi Dang ISn thu: VI, cung vdi quan di&n PTCN cua UNDP,
cac ky Dai hdi tie'p theo cua Dang ta ludn nMn manh de'n vai tro cua con ngudi
trong qua trinh phat tri&i kinh te' - xa hdi. Va'n de PTCN da ddn thu hut duoc su
quan tam cua nhi6u e&p, nhieu nganh tijr trung uong de'n dia phuefng, tit cac nha
lanh dao de'n cac nha khoa hoc
Vien Khoa hoc Xa hdi Viet Nam duoc coi la mdt trong nhung co quan d&u
nganh nghien cuu v6 PTCN va cung la ncri xay dung bao cao PTCN Viet Nam.
4 Dang c6ng san Vi6t Nam (1991), Chien luoc 6n dinh va phat tri£n kinh te' - xa h6i 1991-2000. Nxb Su that,
va
chau
A
dds co th^ thay dugc nhfing thay d6i trong PTCN cua Viet Nam vdi cac nude
khac trong khu vuc.
B6n canh bao cao PTCN c£p quoc gia, nhieu tinh thanh b nude ta trong thdi
gian vfia qua cung da tri^n khai thuc hien nghien curu va tinh toan chi so HDI ca'p
tinh. Cach tie'p can, tinh toan chi so HDI cua cac dia phuong dugc ap dung dua tren
phuong phap luan va cach tinh toan ma Bao cao PTCN Viet Nam 2001 da thuc hien
theo UNDP. So vdi bao cao PTCN c£p quoc gia, cac nghien cttu va tinh toan chi so
5 Bao cao PTCN nguoi 2006 (bao cao lto thur hai mdi cdng b6 phftn 1)
6 Trung t&m KHXH&NV qudc gia (2001), Bio cao PTCN 2001. Nxb Chinh tri qu6c gia, Ha N6i 2001, tr.l.
4
HDI c£p dia phuong con co mdt so han che, song ft nhieu cac cdng trinh nghien curu
nay cung cho tMy mdt burc tranh ro net hon ve thuc trang PTCN d tfing dia phuong.
TO nam 1991 den nay cung co nhfing chuong trinh cap Nha nude nghien cfiu
ve con ngudi va PTCN dugc thuc hien. Trong s6' do phai ke den hai chuong trinh
KX-07 va KX.05 do GS.TS. Pham Minh Hac lam chu nhiem. Chuong trinh KX-07
“Con ngudi la muc tieu va dong luc cua su phat trien kinh te - xd hdr thuc hien
trong 5 nam (1991 - 1995). Chuong trinh co muc tieu nghien curu lam ro vai tro cua
con ngudi trong chieh luge phat trien kinh te" - xa hoi. Chuong trinh KX.05 “Phat
trien van hod, con ngudi va nguon nhdn luc trong thdi ky cdng nghiep hoa, hien dai
hoa ddt nude” thuc hien trong 5 nam (2001 - 2005). Trong he thong de tai thuoc
chuong trinh KX.05, co de tai KX.05.05 “Nghien cihi, phan tich chi sd'PTCN (HDI)
cua ngudi Viet Nam giai doan 2001-2005” do PGS.TS. Dang Quoc Bao lam chu
nhiem. De tai da di vao nghien ctfu mdt cach co he thdng ve cac phuong phap do
dac, tmh toan chi sd HDI va cac chi sd HPI, chi sd GDI. Ngoai ra de tai con di vao
phan tich chi sd HDI Viet Nam trong tien trinh 15 nam (1990 - 2004), thdng qua do
dua ra cac du bao v6 xu the" phat tri&i HDI cua Viet Nam.
Vdi muc tieu lam ro co sd ly luan va thuc tien ve PTCN Viet Nam, trong
* Dia diem nghien cuu
6 tinh, thanh: Ha Noi, VTnh Phuc, Nghe An, Hul, D5k L3k, Kien Giang.
* Ve van de nghien cieu
D6 tai giai han 6 van de nghien cuu chinh (mot so van de kinh te, van hoa,
xa hOi, giao dye, y tl, moi trucmg ca ban trong PTCN).
5. Phrnmg phap nghien cun
5.1. Ph&n tich tai li$u thie cdp
- V3n kien Dai hoi D&ng; cac bao cao tinh hinh kinh te - xa hoi; cac chuang
trinh, chiln luge hanh dong cua cac nganh kinh tl, van hoa, giao dye, y tl,
r
moi trucmg, lao dong viec lam trong giai doan tir 2001 den 2010.
- S6 lieu di€u tra dan s6 va nha a; S6 lieu thdng ke lao dong viec lam; Dieu
tra muc sdng dan cu; S6 lieu th6ng ke nganh giao due, y tl; So lieu thong
ke cua cac tinh nghien cuu.
- Van kien Dai hoi dai biiu Dang bo cac tinh, thanh va bao cao t6ng kit kinh
te - xa hoi, bao cao tong ket hang nam cua cac sa ban nganh cac tinh, thanh
nghien cuu.
5.2. Phong v&n sau, thao luan nhom
- De tai da tiln hanh phong van sau va thao luan nhom cac can bo lam chinh
1 •>
sach, thuc thi chinh sach, cac nha chuyen mon va ngucri dan de tim hieu
nguyen nhan cua cac van de va dua ra cac ggi y chinh sach giup cho viec
nang cao chi so HDI Viet Nam trong giai doan tai.
- Noi dung cua phong van sau va thao luan nhom tap trung vao cac van de:
kinh t£, van hoa, xa hoi, giao due, y tS, moi trucmg.
Cac v&n d£ dugc phong vln sau va thao luan nhom dua tren 4 thanh t6 co ban
trong danh gia \e PTCN cua Mahbub ul Haq, do la: tinh cong bhng, tinh hi$u
qua, tinh bin vihtg va siftham gia.
- Mdu nghien cuu:
r r > <v f
Viet Nam trong boi canh doi moi
va hQi nhap
T
1
Kinhtf?
V J
f 'N
Xa hoi
"'N
Van hoa
V J
S
N
Giao due
V J
S N
Yt£
L J
s s
M6i trudng
V. J
Cac vain d£ ccf ban cua PTCN
Viet Nam 2001-2010
8
7. Hf thong khai niem
7.1. PTCN
7 * f
Chi s6 phat trien giai (GDI) dugc coi la sir dieu chinh cua chi s6 PTCN
(HDI). Cung gidng nhu HDI, GDI do lucmg ba linh vuc ca ban dat dugc ve cac
7 UNDP (1990), Bao cao PTCN 1990, New York: Oxford Press
9
kha n&ng PTCN thi hien qua tudi tho, hoc van va thu nhap, nhung chu trong den
su bSt binh ding giura phu nu va nam giai doi vdi cac thanh tuu do.
7.2.4. Chi so ngheo kho da chieu (MPI)
Chi s6 ngheo kho da chilu (MPI) dugc phat triln va ting dung bdi OPHI
(Oxford Poverty and Human Development Initiative) trirc thuoc trudng dai hoc
Oxford. Chi sd MPI phan anh su ngheo khd khong chi dan thu&n d chieu canh thu
nhap, ma con d nhieu chieu canh khac nhau. No cho phep xac dinh nhftng thieu
thon chong chat nghiem trong ve sure khoe, giao due va thu nhap d cdp do ho gia
dinh, nhung lai cho phep so sanh d tit ca cac cdp cong ddng, khu vuc va qudc gia,
f y f f t
dua tren mot sd nhu cau vat chat ca ban cho cuoc song, chang han nhu sau:
1) Gia dinh co nha rieng hay nha thue? Nha kien cd hay nha tam?
2) Gia dinh 6 nha nen dat, nln gach men hay nen lat gd?
3) Cd nha ve sinh tu hoai hay khong?
4) Ngudn nude sach dung d dau? Cd phai di bo han 30 phut d! lly nude sach
hay khong?
5) Cd dien d! dung trong nha hay khong?
6) Gia dinh cd sir dung cac do dung hien dai, dit tiln hay khong?
Cung nhu mdt sd nhu clu khac nhu giao diic hay tilp can dich vu CSSK nhu:
1) Gia dinh cd tre em nao khong dugc den trudng khong? Ly do tai sao?
2) Trong nha cd ai khong hoc xong tilu hoc hay khong?
3) Trong gia dinh cd tre em bi suy dinh duong khong?
Vdi cach do dac d! xac dinh mot ho dugc coi la ngheo la neu ho gia dinh do
thilu tren 30% trong tdng sd 10 tieu chi neu tren. Tren ca sd do, cac nha nghien
r ' * *
cuu se tinh ti le sd dan “ngheo da chieu” cua mot tinh, hay mot qudc gia. Chi sd
khoe manh, co y nghTa va xung dang vdi con ngudi. Quan diem nay coi tang
trudng kinh tl chi la dilu kien cho phat triln. "Cua cai dich thuc cua mot quoc gia
f 9 ?
la con nguai cua quoc gia do. Muc dich ca ban cua su phat trien la de tao ra moi
truang thuan lai cho phep con nguai duac huang cuoc song dai lau, mamh khoe va
sang tao. Day la chan ly dan gian va no thuang bi quen lang khi theo dudi muc
dich vat chat va tai chinh" (UNDP, 1990:9).
Co th£ noi triet ly lay con ngudi la trung tam vdi pham tru trung tam cua no
la PTCN dugc UNDP dua ra kha dung luc. Viec d6 cao con ngudi, coi con ngudi,
11
chti khdng phai bit cu: mdt cai gi khac la muc tieu cua phat trien to ra kha hop ly
hem cac quan dilm khac. Con ngudi dugc UNDP de cao kh6ng phai la con ngucri ca
thi, con ngucri ca nhan, ma la con ngucri cua so dong - con ngucri cdng d6ng. Con
ngucri dugc coi la trung tam nhung kh6ng phai la trung tam cua vu tra hay cua nhan
thtic ma la trung tam cua su phat trien kinh te - xa hoi. Khi thita nhan con ngudi la
nhan t6 quyet dinh, la muc tieu cua su phat triln, cung d6ng nghla vdi viec UNDP
cho rang quan dilm coi phat trien don thuan chi la phat trien kinh t€ hay ky thuat,
coi tang trucmg kinh te d6ng nghla vdi phat triln, chu trong de'n phat trien ma bo
quen con ngucri va nhin con ngucri chi nhu cdng cu, phucmg tien cua phat triln la
nhung quan dilm it nhieu mang tinh phien dien.
Theo quan dilm cua UNDP thi “trung tam, nghla la con ngudi dong vai tro
quyet dinh b ca “dau vao”, d ca “dau ra” va trong toan bo qua trinh phat trien. Cl
“d^u vao” nhan to quyet dinh su phat triln la von con ngudi, tiem ndng con ngudi. O
“ddu ra”, muc tieu cua su phat triln la chat luong sdng, PTCN, hanh phuc con
ngudi. Trong sud't qua trinh phat triln, nhan to quye't dinh la nguon nhan luc, la
nguon lao dong, con ngudi la dong luc cua su phat trien”8.
Ndi dung cua quan niem nay ngay tif bao cao PTCN nam 1990 vdi chu de
“Khai niem va thuoc do trinh do phat trien con ngudi''' da xac dinh hai khia
canh do la: md rdng cac co hdi va nang cao nang luc lua chon cua con ngucri de con
ngucri tan dung dugc ca hoi do. Phat trien nang l\rc can phai bao gom viec tang
tdn tai rdt da dang, hay cd thi goi la cac chuc nang. Khi danh gia cMt lugng cuoc
song cin danh gia cac chuc nang va nang luc thuc hien cac churc nang do (Sen,
1989). Nhung nhiem vu nay la khong thi thuc hien dugc neu chi tap trung vao do
vat tieu dung va thu nhap; chung chi giup hoat dong va tdn tai nhu nhung ca sd de
tinh toan chit lugng cupc sdng va dilu nay cd thi gay ra su nham lln giua phuong
tien va muc dich. Chinh viec thyrc hien cac chuc nang (hoat dong) khac nhau the
r \
hien su van hanh cua cuoc sdng con ngudi trong cac linh vuc khac nhau. Cd nhieu
chuc nang nit ca ban (nhu sdng cd du dinh dudng, dugc xoa mu, dugc mac im) va
cd nhurng chuc nang phuc tap han (dugc thda man nhu cau van hoa, giao tiep xa
hpi). Mot sd chuc nang hudng vao nhung nhu cau rat ca ban, nhung chuc nang
khac hudng vao nhung nhu ciu cao han nhu quan he xa hgi, dugc trao quyln,
\ r \
dugc tu do ngon luan. Khi chu y vao cac thanh phan cau thanh hoat dong va ton tai
cua con ngudi, chung ta thay con ngudi cin dat dugc su tdn tai vdi viec thuc hien
cac chuc nang ca ban cung nhu dat dugc cac chuc nang cao han, phuc tap han. Be
thuc hien dugc cac churc nang nay, con ngudi phai cd nang luc. Nang luc la to hgp
kha nang thuc hien cac churc nang (hay dat dugc cac chuc nang). Noi mdt cach
khac, nang luc la su tu do hien thuc ma con ngudi dugc thu hudng dl cupc sdng cd
y nghTa (Sen, 1999:87). Cd thi liy vi du, khi con ngudi cd nang luc cung gidng
nhu con ngudi cd tien trong tui; con ngudi cd the mua nhieu thur khac nhau, dilu
nay tuy thuoc vao viec con ngudi mua cai gi theo y thich (cd y nghTa, cd gia tri)
cua minh.
13
t »
Suy cho cung thi su phat trien cua con ngucri la su phat trien nang lire.
PTCN dugc coi la qua trinh mcr rong su lua chon cua con ngudi (enlarging
people's choices) (UNDP, 1990). Su lua chon cua con ngucri chi xay ra khi co su
xudt hien cua ca hoi lira chon va su hien dien cua nang luc lua chon d con ngudi.
Su xu&t hien cua ca hoi lua chon mot pMn phu thuoc vao thi che xa hoi co cdi md
canh ca hoi va khia canh qua trinh. Khia canh ca hoi chu y din "kha nang con
ngudi dat dugc cai ma con ngudi cho la co y nghia; va khia canh qua trinh chu y
den su tu do trong chinh qua trinh dat dugc cai co y nghia do. Khai niem nang luc
14
lien quan din khia canh ca hoi cua tu do (Sen, 2004:332), trong khi do, khai niem
chu the lien quan din khia canh qua trinh ca nhan cua su tu do.
Tinh chu thi chi nang luc cua con ngucri theo dudi va hien thuc hoa muc
t i
tieu ma con nguai cho la co gia tri va co ly do de cho la co gia tri. Chu the la "ai do
hanh dong va tao ra su thay ddi". Bdi lap vdi chu thi la ai do bi bat buoc, bi ap dat
hay thu dong. Chu thi cd thi md rong su quan tam cua minh ra xa hem su tdn tai
cua ban than d! quan tam din ngudi khac, tiet kiem d! giup dd ngudi khac chang
han. Theo nghTa nay, con ngudi dugc xem la tich cuc, la sang tao va cd kha nang
r •> r f
hanh dong theo mong muon cua chinh minh. Tinh chu the lien quan den cach tiep
can nhan manh tinh tu quyet, tinh dinh hudng xac thuc va quyen tu chu Mdi
quan tam tdi tinh chu thi la tang cudng, nuoi dudng sir tham gia, su tranh luan, trai
nghiem thirc tien dan chu va su trao quyen cung vdi su tdn tai cua chinh ban than
con ngudi. Nang luc con ngudi cang phong phu thi tinh chu thi cua con ngudi
cang cao.
Cac td hgp nang luc tao ra cho con ngudi nhung kha nang thuc hien cac
hoat dong khac nhau. Nlu nhu tu do cd y nghTa tu than quan trong, thi td hop cac
phuong an cd san cho su lua chgn deu phu hgp vdi danh gia lgi thi cua mot ca
nhan, mac du vay, ca nhan chi lua chgn mot phuong an. Theo cach nhin nay, su
lua chon, tu than no, la cd gia tri ddi vdi ca nhan.
Mat khac, nlu tu do dugc coi la quan trong ve mat cdng cu, thi mdi quan
tam vl cac to hgp nang lire chi la d cho nang lire cung cap cho con ngudi nhung ca
hoi dl dat dugc trang thai dl chiu cd gia tri nao do. 0 day chi cd trang thai de chiu
dat dugc mdi cd y nghTa, chu khong phai nhurng ca hoi dugc coi la cd gia tri nhu la
phuong tien dl dat dugc trang thai dl chiu cd y nghTa. Nhu vay, su khac biet giua
r r
Nhung ngucri co ky nang, co sue khde va dugc giao dye se c6 vi the tot han
ngudi khac trong viec lam chu cuoc song cua minh. Ho co ca hgi tim dugc viec
lam va co thu nhap cao han, hg co ca hoi tiep can thong tin, dugc dao tao va co ca
hoi dong gop nhilu han su cho phat triln van hoa, chinh tri, khoa hoc va c6ng
nghe. Thuc hien quyln phat triln trong giao due la quyln dugc di hgc va co thi ap
dung tilp czin nang luc trong phan tich PTCN trong linh vuc giao due.
Giao due co y nghia quan trgng ddi vdi phat triln n&ng lire cua con ngudi va
md ra nhilu ca hoi cho su phat trien cua con ngudi. Theo muc tieu cua PTCN, giao
due co muc tieu tir than, khong chi la cong cu ddi vdi cac muc dich khac. Giao due
cung dugc coi la quyen ca ban cua con ngudi, la chia khoa md cua cho con ngudi
vao cac linh vuc kinh tl, chinh tri, xa hoi. Giao due giup nang cao kha nang tang
r \ r
thu nhap va tiep can viec lam. Giao due giup tao ra nguon von con ngudi cho phat
triln, gia tang t6c do phat triln kinh tl, giup tang cudng CSSK, giam ty le sinh va
giao due con md dudng cho viec trao quyen va su tham gia cua ngudi dan vao
cuoc sdng cong dong (Human Development Centre, Pakistan, 1998). Trong khi
/ r r
cac nha kinh te xem giao due la phuang tien cho cuoc song tot han, thi theo quan
dilm PTCN, giao due co muc tieu tu than, ma khong chi xem xet den ty le hoan tra
ve kinh te. Khi xem xet giao due nhu la phuang tien tang cudng nang lire, md rong
tu do, thi giao due dugc danh gia khong chi bang su tham gia vao cac ldp hgc
chinh quy, dugc cdp chung chi hay bang t6t nghiep cong nhan hgc hit mgt chuang
16
trinh, mot khdi lugng kiln thuc, ma su tilp thu nhung ky nang cuoc sdng, su hoc
tap ben ngoai nha trudng hay su tham gia nhung khoa hoc phi chinh quy cung cip
, ,v > f
nhung kien thirc thuc tien cung dong gop vao su tdn tai va hoat dong tot hon cua
con ngudi va nhung dilu nay giup md rong y nghTa tu than cua giao due cho con
ngudi khi dugc md rong ca hoi lua chon.
vimg bi dich ban pha nhieu nhung gia dinh thu nhap thap va dong con” . Khi
miln Bac dugc giai phong (1954), Ngudi vln dl cao viec can thiet phai cham lo
9 H6 Chf Minh - To^n tap, tap 5, tr.30. Nxb Chinh tri Qu6c gia, Hi Noi 2000.
10 H6 Chi' Minh - To&n tap, tap 11, tr.573. Nxb Chinh tri Qu6c gia, Hi Npi 2002.
17
din doi sdng vat chit cho nhan dan (“nang cao din muc song cua nhan dan, trudc
hit la cua cong nhan, bo doi va cong chuc, dong thdi giam nhe dan su dong gop
cua ndng dan”11).
Trong cong tac CSSK Ngudi cho rang, de lam tot cong tac CSSK cho nhan
dan thi mgi nguai can phai chu y den ve sinh phong benh va cuu chua, cham soc
ngucri benh chu dao. Trong cong tac phong benh thi cin phai xay dung phong trao
ve sinh va luyen tap the due the thao trong moi tang lap nhan dan. Moi nguai
mu6n co sure khde tot can phai “an seich, u6ng sach, mac sach, a sach”12 va thucmg
xuyen luyen tap the due, the thao. Con trong cong tac chua benh va CSSK cho
nguoi benh, Nguai cho ring nganh y tl cin phai chu y quan tam lam t6t hem cong
tac cua minh. Mot mat, nganh y tl can tim ra tim ra nhung loai thudc chua benh
r y *
cho nhan dan, mat khac can bo nganh y te can phai nang cao trinh do va co tam
w 1 *5
long nhan ai vdi phuang cham “lucmg y kiem tir mau” .
Cimg vai viec quan tam din doi sdng vat chat va sue khde cho nhan dan,
Ngudi cung rat quan tam den cong tac giao due. Trong su nghiep xay dirng chu
nghia xa hoi Ngudi da xac dinh “mudn xay dung chu nghia xa hoi thi nhat dinh
phai co hoc thuc. Cin phai hoc van hoa, chinh tri, ky thuat. Cin phai hoc ly luan
Mac - Lenin ket hop vdi cong tac dau tranh va cong tac hang ngay Hoc di doi vdi
h&nh”14.
D i gianh lai doc lap dan toe, ben canh viec chdng giac ngoai xam, Ngudi
cho rang cin phai xoa nan mu chu, chdng giac ddt, bdi dudng va nang cao kiln
r \ r
thuc cho moi ngudi dan Viet Nam. Lam dugc nhu the se gop phan dua dat nude
la phat trien vi con ngudi va do con ngudi. Qua cac van kien, cac chien luge, chinh
sach phat triln cua Dang va Nha nude cho thiy quan niem vl PTCN cua Viet Nam
dugc thi hien d mgt sd dilm chinh sau:
- Con ngudi dugc dat vao vi tri trung tam cua qua trinh phat triln kinh tl - xa
hoi va muc tieu cua phat trien kinh te - xa hoi khong gi khac la vi con ngudi;
- Con ngudi vua la muc tieu vvra la dpng lyc cua qua trinh phat trien;
- Con ngudi la chu thi cua qua trinh phat triln (de cao tinh chu thi cua con
ngudi trong qua trinh phat triln);
- Con ngudi cd quyln binh dang nhu nhau. Mgi ngudi dan deu cd quyen lgi
va nghTa vu nhu nhau trong qua trinh phat triln, khong cd bit ky su phan
biet nao ve dan toe, tdn giao, van hoa, gidi tinh
— w A r
- PTCN quan t£m den md rong co hoi va nang cao dieu kien sdng cho con
ngudi. Trong do, cac vin dl ve phat triln kinh tl, giao due, van hoa, CSSK
va bao ve mdi trudng dugc quan tam hang diu.
Quan niem nay tren thuc te da phan anh mot cach kha bao quat nhung tu
tudng vl PTCN cua UNDP. Dilu nay cung dugc E.A. Wattez (nguyen dai dien
thudng tru, Chuong trinh Phat triln Lien hgp qudc tai Viet Nam) nhan xet “rd rang
Quan dilm PTCN rat phu hop vdi nhung dilu neu ra trong Ban Tuyen ngon doc
lap, trong Tu tudng Hd Chi Minh, va dinh hudng xa hoi chu nghTa ma hien nay
Viet Nam dang theo dudi vdi muc tieu “dan giau, nude manh, xa hoi cdng bang,
dan chu va van minh”, vdi quan diem phat trien lay con ngudi lam trung tam nhu
la mot muc tieu tdi thugng”17.
17 Trung tam Khoa hpc X i hpi v i Nhin van Quoc gia (2001). Bao cao PTCN Vi$t Nam 2001. Nxb Chinh tri
qu6c gia, Hi Npi. tr.xi.
19
Copyright: Tài liệu đại học ©