Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Nguyễn Huy Thiệp là một trong những cây bút xuất sắc nhất của giai
đoạn đổi mới văn học 1986- đầu những năm 90. Nếu như Nguyễn Minh
Châu được đánh giá là “Người mở đường tinh anh và tài hoa” [9; 248] trong
quá trình đổi mới thì Nguyễn Huy Thiệp lại được xem là “Hướng kết tinh
đầy ấn tượng của đổi mới văn học” [10;5]. Ngay từ truyện ngắn đầu
tay-“Tướng về hưu”- Nguyễn Huy Thiệp đã gây xôn xao cho làng văn bởi
cách viết và ý tưởng mới lạ.Người dọc chưa hết ngỡ ngàng thì hàng loạt
những tác phẩm khác của nhà văn lại được trình làng: Những ngọn gió Hua
Tát, Con gái thủy thần, Không có vua, Giọt máu, Vàng lửa, Kiếm sắc, Phẩm
tiết, Những người thợ xẻ, Những bài học nông thôn…Với sức viết dồi dào
và ý hướng cách tân triệt để trong cả nội dung và hình thức thể hiện, Nguyễn
Huy Thiệp đã góp phần làm phong phú văn đàn văn học Việt Nam hiện đại
cũng như đẩy nhanh tiến trình đổi mới của nó.
Ngay khi vừa ra đời những tuyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đã
nhận được sự hưởng ứng nhiệt thành của đông đảo bạn đọc. Xung quanh các
sáng tác đó cũng diễn ra nhiều luồng dư luận trái chiều nhau. Người chê thì
chê hết mức, người khen thì khen không tiếc lời. Đã có hàng loạt những bài
viết, những công trình nghiên cứu từ nhỏ lẻ tới công phu tìm hiểu về giá trị
của các truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp nhưng như một bông hoa đẹp dẫu có
bóc tách từng cánh vẫn không khám phá được bí quyết của mùi hương, các
sáng tác ấy cho đến nay vẫn còn đầy bí ẩn và mời gọi khám phá.
Từ lòng say mê, hứng thú đối với sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp,
chúng tôi muốn chọn tác giả này làm đối tượng nghiên cứu để sự yêu thích
không chỉ là cảm tính mà còn trên cơ sở nhận thức của trí tuệ. Trong phạm vi
một bài tập niên luận, chúng tôi chỉ dám chọn khía cạnh nhỏ là “Những cuộc
ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp” để hi vọng từ một “điểm” này có
thể mở rộng tầm nhìn ra một “diện” lớn hơn. Quá trình tiếp xúc với văn bản
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
Lê Huy Bắc trong nài viết: “Bậc hiền triết- Con hcó xồm hay kĩ thuật
nhại của Nguyễn Huy Thiệp” đánh giá: “Ở Việt Nam, hai nhà văn sử dụng
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
2
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
nhại như một biện pháp nghệ thuật hiệu quả nhất là Vũ Trọng Phụng (với Số
đỏ) và Nguyễn Huy Thiệp (với các truyện ngắn như Tướng về hưu, Sang
sông…)”[1; 318]. Sau khi liệt kê các đối tượng nhại trong truyện ngắn của
nhà văn này, tác giả Lê Huy Bắc kết luận: “Yếu tố nhại trong truyện ngắn
Nguyễn Huy thiệp thật phong phú. Quả thực, ông đã tạo ra được dấu ấn của
riêng mình ở lĩnh vực này” và đóng góp của yếu tố nhại trong sáng tác
Nguyễn Huy Thiệp là ở chỗ: “Góp phần không nhỏ trong cuộc thịnh suy của
con người” [1; 319, 326]
Suy ngẫm về “Văn xuôi sau 1975” của nước ta, PGS Nguyễn Thị Bình
cho rằng: cùng với các tác giả Châu Diên, Bảo Ninh, Phạm Thị Hoài, Võ Thị
Hảo…, Nguyễn Huy Thiệp đã góp phần cho sự “xuất hiện hiện thực của ảo
giác, của tâm linh, hiện thực được tạo ra bằng trí tưởng tượng của người viết
trong “cuộc chơi” với người đọc” bên cạnh “kiểu hiện thực kiểm chứng
được”.Nguyễn Thị Bình cũng thấy “Cái kì ảo, cái nghịc dị xuất hiện khá đậm
đặc ở Giọt máu, Sói trả thù, Con thú lớn nhất” và điều này “đòi hỏi người
đọc phải thay đổi kinh nghiệm một chiều về hiện thực: nó nhằm chủ yếu
khơi gợi suy ngẫm và kích thích tưởng tượng, đối thoại nhiều hơn là để
người ta tin nó có tồn tại thật” [9; 269].
Thạc sĩ Châu Minh Hùng tìm đến cấu trúc của truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp với mong muốn qua đó thấy được “Cuộc tìm kiếm hình thức đa
thanh mới của văn xuôi hiện đại”. Châu Minh Hùng nhận ra: “Thế giới cuộc
sống trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp là một thế giới không có tôn ti
trật tự. Những quy tắc đạo đức, chuẩn mực văn hóa truyền thống coi như bị
phá vỡ từng mảng và thậm chí bị loại trừ ra khỏi diễn đàn của các quan
Nguyễn Huy Thiệp” là đền tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình. Tác
giả đã tiến hành khảo sát tỉ mỉ, công phu và bước đầu phân loại được hệ
thống các biểu tượng nghệ thuật mà Nguyễn Huy Thiệp xây dựng [6].
Cũng trong luận văn sau đại học, Nguyễn Văn Hiếu thấy được trong
truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp mang đậm bóng dáng của tư tưởng Nho-
Phật-Đạo [7]. Tác giả chỉ rõ, điều đáng quý là bên cạnh việc tiếp thu, vận
dụng những tư tưởng này, Nguyễn Huy Thiệp còn luôn có ý thức phản biện
và làm mới chúng trong các sáng tác của mình.
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
4
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Táo bạo và công phu, Ngô Thị Thu Giang đến với truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp từ góc độ tìm hiểu những “cái chết”. Khóa luận tốt
nghiệp cử nhân Ngữ văn này đã thành công trong việc phân loại những cái
chết: Những cái chết được báo trước, những cái chết bất đắc kì tử, chết vì
bệnh, chết vì già, chết vì tai nạn, chết vì bị giết hại vv…. Đồng thời qua đó,
Ngô Thị Thu Giang thấy được “cái chết” không chỉ có tính chất là sự kiện
được đề cập tới trong tác phẩm mà còn trở thành phương tiện nghệ thuật soi
chiếu nhân và thể hiện tư tưởng của tác giả [3]
Về đề tài mà bài tập niên luận này đang tiến hành
Có thể nói chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến. Đây đó
trong các bài viết hay các luận văn sau đại học và khóa luận tốt nghiệp cử
nhân các tác giả có nhắc đến song chúng chỉ có tính chất điểm qua ở những
hiện tượng riêng lẻ mà chưa được quan tâm nghiên cứu cụ thể.
Bùi Thị Nguyệt Hồng trong Luận văn sau đại học của mình cho rằng:
“Nhân vật lí tưởng trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp thường đặt mình
trong hành trình đi tìm cái đẹp, đi tìm những hình mẫu chuẩn mự, định
hướng cho tâm hồn. Họ ra đi để gột rửa, thanh lọc những bụi bặm thô rắp
của tâm hồn, họ ra đi để tìm bản chất và ý nghĩa của cuộc sống” [6; 71].
gió Hua Tát” được tính riêng là 10 truyện).
IV. Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu
sau:
1.Khảo sát, thống kê, phân loại: Khảo sát, thống kê số truyện ngắn có
các cuộc ra đi và phân loại các loại hành trình theo các tiêu chí khác nhau
2.So sánh, đối chiếu: So sánh giữa các cuộc ra đi trong bản thân sáng
tác Nguyễn Huy Thiệp với nhau và so sánh với các cuộc ra đi trong truyện
cổ tích cũng như sáng tác của nhà văn khác
3.Phân tích văn bản
V. Cấu trúc của bài tập niên luận
Bài tập Niên luận này gồm tổng số 47 trang. Ngoài phần mở đầu và
kết luận, phần chính văn của chúng tôi gồm ba chương:
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
6
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Chương I. Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp:
Phần này chúng tôi dành để khảo sát và phân loại các cuộc ra đi theo những
tiêu chí khác nhau
Chương II. Đặc điểm những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp
Chương III. Những cuộc ra đi- phương tiện thể hiện tư tưởng và quan
niệm nghệ thuật của tác giả.
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
7
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
B. PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
Ba ngày
6 Giọt máu Nguyễn Ngọc
Chiểu
Khoảng 25 năm
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
8
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Nguyễn Ngọc
Phong
Từ 16 tuổi đến lúc
chết
7 Sạ Sạ Từ năm 30 tuổi đến
khi Sạ thành ông
lão lụ khụ.
8 Chút thoáng XuânHương Nhà thơ đóng vai
Chiêu Hổ
một mùa hè
9 Sống dễ lắm Ông thanh tra Nửa tháng
2. Những cuộc ra đi vô thời hạn
STT Tên truyện Nhân vật ra đi
1 Chảy đi sông ơi Tôi
2 Tướng về hưu Ông tướng
3 Con gái thủy thấn Chương
4 Phẩm tiết Ngô Thị Vinh Hoa
5 Thiên văn Khách
6 Chăn trâu cắt cỏ Sư Diệu Thủy
7 Hạc vừa bay vừa kêu thảng thốt Thi sĩ
8 Truyện tình kể trong đêm mưa Bạc kỳ Sinh
9 Sống dễ lắm Mạ
đi”. Phải chăng đó cũng chính là hành trình bất tận của khát khao kiếm tìm,
chiếm lĩnh cái đẹp trong cuộc đời con người?
Chị Nhã bỏ nhà đi sau đêm gánh hát chèo về làng. Chị đã nhận ra
những hứa hẹn của một cuộc sống mới đằng sau lớp áo đỏ, áo xanh. Chị có
thỏa mãn không? Có sung sướng, hạn phúc không? Tác giả không nói.
Chínhvì vậy cái dư âm mặn chát của cuộc ra đi có tính chất trốn chạy này để
lại bao nhiêu đắng chát. Trong cuộc đời đãcó và còn bao nhiêu cuộc ra đi
như thế?
Nhắc tới chị Nhã, ta không thể quên chú Hoạt- một nhân vật trong
cùng truyện. Hành trình của chú bắt đầu từ hình anht “Chú Hoạt gỡ tay mẹ
tôi ra, nước mắt lưng tròng rồi khập khiễng chạy vào trong đêm tối”. Qua
bao tháng bao năm, những tưởng con người ấy đã yên ổn ở Hà thành thế
nhưng khi bố con “tôi” tìm đến thì tất cả chỉ còn lại là mộtcái tên và lới chỉ
dẫn: “Người nhà của bác không còn ở đây nữa đâu. Chắc nó sợ công an nên
bỏ chạy xuống Nam Định cả tháng nay rồi”. Hình ảnh cuối cùng lưu lại
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
10
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
trong tâm trí bố con tôi về chú Hoạt là “một đoàn xe loang loáng chạy qua,bố
tôi reo lên khi thấy người ngồi trên ô tô thò đầu ra ngoài vẫy tay. Bố tôi bảo:
Chú Hoạt! Đúng là chú Hoạt kia rồi!”. Chiếc xe ấy phải chăng là biểu tượng
cho hành trình bị lưu đày vĩnh viễn của con người?
Cũng như thế, dù Bạc Kì Sinh dù có định cư trên đất Mỹ song thực
chất số phận anh mãi là hành trình của kẻ tha hương. Và như vậy, cuộc ra đi
của nhân vật là vô hạn định, là mãi mãi.
Sư Diệu Thủy ngay khi quyết đinh xuất gia là đã thực hiện một cuộc
ra đi để thoát khỏi cõi tục. Ni cô có thể dừng lại ở ở một ngôi chùa nào đó
song cả đời mình, nhân vật vẫn phải tiếp tục hành trình để có thể tới chốn
Niết bàn vô sinh vô diệt.
3 Con gái thủy thần x
4 Những người thợ xẻ x
5 Những bài học nông
thôn
x x
6 Kiếm sắc x
7 Phẩm tiết x
8 Vàng lửa x
8 Thương nhớ đồng quê x x
9 Đất quên x
10 Sạ x
11 Giọt máu x
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
11
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
12 Chút thoáng Xuân
Hương-truyện thứ 3
x
13 Thiên văn x
14 Chăn trâu cắt cỏ x
15 Hạc vừa bay vừa kêu
thảng thốt
x
16 Truyện tình kể trong
đêm mưa
x
17 Sống dễ lắm x
18 Những người muôn
năm cũ
nhưng trở vềchỉ còn lại Phăng và hai người bạn đồng hành. Chưa hết, sự hủy
diệt của vàng- lửa con lên tới tận cùng trong cái chết đau đớn của Phăng:
“Phăng ăn xong thì thấy bụng đau cồn cào dữ dội, mắt trợn ngược, máu ộc ra
đầy mồm miệng. Y chết ngay trên bàn ăn”.Như vậy, hành trình tìm kiếm sự
giàu sang của Phăng cũng chính là hành trình dẫn y tới nơi tận cùng của số
phận mình.
Truyện ngắn “Giọt máu” được kết cấu như một cuốn gia phả trong đó
các thế hệ của dòng họ Phạm Ngọc liên tục tiến hành những cuộc ra đi để
tìm kiếm công danh, tiền bạc hay địa vị. Phạm Ngọc Chiểu sang tận Kẻ Lủ
để học làm quan còn Phạm Ngọc Phong thì “ra Hà Nội” để bắt dấn thân vào
hàng loạt những cuộc sát phạt tranh dành. Cả Chiểu và Phong đều thỏa mãn
với những tham vọng cá nhân song ngay từ khi nhân vật bước chân ra đi
“dòng máu đỏ” đã thôi chảy trong dòng họ Phạm và thay vào đó là “dòng
máu đen” của những thủ đoạn tàn nhẫn, phi nhân tính.
Có thể nói, khi tiền bạc hay công danh, quyền lực trở thành động lực
thúc đẩy nhân vật ra đi thì kết cụ bao giờ cũng là tai họavà bi kịch. Con người
càng cố lao theo, càng cố để đạt được thì càng phải chịu nhiều đau đớn.
Những cuộc hành trình để tìm kiếm cái đẹp hay chân lý, tức những cái
thuộc về giá trị trường tồn, thuộc về phần tâm hồn, bên trong con người thì lại
khác. Nhân vật có thể tìm được hay chưa tìm được cái mình mong muốn nhưng
họ luôn đạt được trạng thái cân bằng về tâm hồn. Và trên con đường ấy nhân
vật của Nguyễn Huy Thiệp ít nhiều đã “ngộ” ra được chân lý, lẽ sống.
Con gái thủy thần trong tâm thức của Chương (Con gái thủy thần) là
“ảnh hình của một điều gì đó lớn hơn cả người con gái, hơn cả người đàn bà.
Nó là hình ảnh của một nửa thế giới bên trên hoặc bên dưới tôi, cảu thượng
giới và trần gian”, nó là cái đẹp, là cái thiện mà con người suốt đời tìm kiếm.
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
13
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
14
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Cái chết của ông tướng (Tướng về hưu) thực chất cũng là một cuộc ra
đi đặc biệt để trốn chạy thực tại. Sống cùng con cháu mà ông cảm thấy “cứ
như lạc loài” bởi vì lẽ sống bình quân chủ nghĩa và quan niệm: “cả tin chính
là sức mạnh để sống” của ông đã không còn phù hợp với thời đại cơ chế thị
trường tính toán lạnh lùng, rành mạch mà Thủy- con dâu ông là đại diện.
Ông tướng đã chuẩn bị kĩ càng cho chuyến đi của mình: “Vợ tôi chuẩn bị đồ
đạc cho vào cái sắc du lịch. Cha tôi không nghe, ông bảo: “Cho vào ba lô”.
Cha tôi đi chào làng nước một lượt, ra cả ngoài mộ mẹ tôi, lại bảo anh Thanh
bắn ba phát súng lên trời. Buổi tối cha tôi gọi ông Cơ đến cho hai nghìn, bảo
khắc một cái bia đá gửi về Thanh Hóa đánh dấu mộ vợ”. Đây là sự chuẩn bị
của con người đã thừa nhận sự thất bại của mình trước đời sống thực tại.
Cuộc ra đi của ông do vậy mang đầy bi kịch đớn đau của con người lạc nhịp,
mất vai trò.
Ngẫm về sự ra đi của ông tướng về hưu ta chợt nhớ tới nhân vật thi sĩ
trong “Hạc vừa bay vừa kêu thảng thốt”. Cuộc ra đi của chàng thi sĩ giã biệt
bến sông Vân cũng là giã biệt cuộc đời mang đậm màu sắc kì ảo: “Cô gái và
cậu con trai đi ra ngoài đê. Họ thoáng thấy có bóng người vừa phất tay áo
chấm một nét lẻ loi nghiêng lệch góc trời. Vừa chớp mắt lại đã chẳng thấy
bóng người ấy ở đâu nữa. Vừa chớp mắt đã lại thấy chỗ ấy có một cánh hạc
vừa bay lên trời”. Cô Xoan “tự vẫn” nơi bến sông sâu, lời hẹn thề xưa đã như
đàn ngang cung lỡ nhịp, “sẽ không có đám cưới nào qua bến đò Vân hôm
ấy” và chàng thi sĩ hóa thành một cánh hạc gửi bóng vào ngàn mây.Tiếng
kêu thảng thốt của cánh hạc kia là lời từ biệt cuộc đời hay là âm thanh đầy
đau đớn, tuyệt vọng của những khát khao không thành, của những mơ ước
đổ vỡ? Tôi chợt nhớ tới câu thơ của
Vấp phải đời phàm tục
Chiếc thuyền tình vỡ tan
Cuộc ra đi của chị Nhã (Chú Hoạt tôi) không phải do sự đổ vỡ niềm
ánh sáng phố thị.
5. Không rõ nguyên nhân
Thuộc loại này có hai truyện:
- Chảy đi sông ơi
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
16
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
- Thiên văn
Khi không rõ nguyên nhân thì những cuộc ra đi này hoặc là không quan
trọng, chỉ là cái cớ để tác giả đề cập đến vấn đề khác (Chảy đi sông ơi) hoặc là
tác giả chỉ tập trung vào miêu tả đặc điểm của hành trình (Thiên văn).
III. Căn cứ vào đích đến
Chúng tôi nghĩ rằng đích đến cũng là một tiêu chí quan trọng để phân
loại, tìm hiểu các cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. Hướng đi
của các nhân vật có liên quan mật thiết tới mục đích và tính chất của hành
trình cũng như ý tưởng nghệ thuật mà tác giả muốn gửi gắm. Khảo sát, thống
kê và phân loại các cuộc ra đi trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp,
chúng tôi chia làm bốn hướng đi như sau:
-Từ thành phố về nông thôn, từ trật tự xã hội về với cuộc sống tự nhiên
-Từ nông thôn ra thành phố
-Đích đến trưù tượng, không xác định được rõ
-Đích đến chỉ có ý nghĩa là một không gian khác xa xôi, cách trở so
với không gian cũ mà không bao hàm ý so sánh
STT Tên truyện Đích đến
Từ thành
phố về
nông thôn,
từ trật tự
xã hội về
văn
17
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
9 Phẩm tiết x
10 Thương nhớ đồng
quê
x x
11 Đất quên x
12 Sạ x
13 Giọt máu x
14 Chút thoáng Xuân
Hương
x
15 Thiên văn x
16 Chăn trâu cắt cỏ x
17 Hạc vừa bay vừa
kêu thảng thốt
x
18 Truyện tình kể
trong đêm mưa
x
19 Sống dễ lắm x
20 Nhữngngười muôn
năm cũ
x
21 Chú Hoạt tôi x x
1. Từ thành phố về nông thôn, từ trật tự xã hội về với cuộc sống tự nhiên
Trừ trường hợp của Quyên (Thương nhớ đồng quê), hành trình của các
nhân vật còn lại khi đi theo hướng này đều đạt được một điều gì đó thuộc về
chân lí, cái đẹp. Con người khi về neo đậu tại đây luôn tìm được sự bình ổn,
Đất quên ông đã tìm được thứ ông hằng khao khát: Hạnh phúc (Đất quên)
2. Từ nông thôn ra thành phố, từ môi trường sống tự nhiên tới cuộc
sống xô bồ đầy tính toán
Tất cả những cuộc ra đi theo hướng này đều không mang lại kết quả
tốt đẹp. Nếu hành trình về nông thôn mang ý nghĩa của sự hồi sinh như tìm
về với cội nguồn của lẽ phải và sự sống thì ngược lại, ở đây, những cuộc ra
đi của nhân vật đồng nghĩa với cái chết, sự hủy diệt.
Trong nỗi niềm khắc khoải “Thương nhớ đồng quê”, nhân vật “tôi”
thấy: “Đàn ông quê tôi phưu lưu, lại nhiều ảo tưởng, họ ôm ấp ước mơ làm
giàu nên hay bỏ ra ngoài thành phố tìm việc, đi buôn bán. Cũng có người lặn
lội vào tận miền trong đào vàng, đào hồng ngọc. Khi về tính tình họ đổi
khác, họ trở nên những con thú dữ độc”. Chú Phụng là một trong số đó.
“Vào miền trong đào vàng” tức là Phụng xa rời môi trường sống bình ổn, hài
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
19
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
hòa để nhập vào cái xã hội đầy bon chen, xô bồ. Phụng không những không
thực hiện được những mong muốn của mình mà còn bị mất đi thiên tính
đáng quý của người nông dân thuần phác: “Người ngợm gầy như xác ve, mặt
phù như cái lệnh (…), tính tình đổi khác, có lần chém người bị htương, dân
làng ai cũng sợ”.
Tuy không xuất hiện trực tiếp trong tác phẩm nhưng việc Xuân “học
đại học ở tận dưới xuôi” (Những người muôn năm cũ) thực chất là cô từng
bước rời bỏ “xóm núi khỉ ho cò gáy” để đến với cuộc sống hiện đại đầy hấp
dẫn “dưới xuôi”. Trong cuộc ra đi này, Doanh- nhân vật trong truyện- đã
nhận ra: “Nó càng ngày có vẻ khiêu dâm hơn thì có. Đấy là kết quả của việc
tiếp thu văn minh đô thị. Bà mẹ tội nghiệp ạ, bà đang mất dần con gái bà
đấy! Học vấn và tiện nghi sẽ làm móng vuốt của nó sắc nhọn ra, nước bọt
của nó biến thành thuốc độc, tâm hồn của nó giăng như lưới nhện”.
(Kiếm sắc)
Không gian trên đất Mỹ là phông nền để làm bật lên thân phận cô đơn,
đầy mât mát của Bạc Kỳ Sinh. Đó không chỉ là nơi Sinh chạy trốn pháp luật
mà còn là để anh vùi chôn đi mối tình cay đắng với Muôn (Truyện tình kể
trong đêm mưa).
Bất cứ sự phân loại nào cũng chỉ có tính chất tương đối bởi vậy chúng
tôi chỉ hi vọng qua việc đặt các cuộc ra đi dưới những khía cạnh khác nhau
để từ đó có sự đánh giá, xem xét toàn diện nhất
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
21
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
CHƯƠNG II
ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC CUỘC RA ĐI
Phần khảo sát của Chương I chúng tôi đã chỉ rõ có rất nhiều cuộc ra đi
được xây dựng trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. Mỗi cuộc ra đi lại
được tác giả thể hiện theo cách riêng độc đáo và hấp dẫn. Tuy nhiên, nằm
trong sự thống nhất của phong cách và quan điểm của tác giả, các cuộc ra đi
này vẫn có nhiều điểm chung. Do bị hạn chế về thời gian và dung lượng một
bài tập niên luận nên tạm thời chúng tôi chỉ xem xét hai đặc điểm có tính
chất nổi trội của các cuộc ra đi này. Đó là Chủ thể ra đi và Hành trang ra đi.
Những đặc điểm khác như mục đích ra đi, hướng ra đi …do không thống
nhất trong toàn bộ các truyện mà có sự phân loại riêng theo ý đò nghệ thuật
của tác giả nên chúng tôi xem xét ngay trong phần khảo sát.
I. Chủ thể ra đi.
Có thể nói đây là linh hồn của các cuộc ra đi, là nhân tố quan trọng
thực hiện hành động rời bỏ và di chuyển. Tất cả chủ thể ra đi đều là con
người. trường hợp cánh hạc bay về trời trong truyện “Hạc vừa bay vừa kêu
thảng thốt” thực chất là hóa thân của nhân vật thi sĩ bên bến đò Vân. Về chủ
thể ra đi, chúng tôi cũng đặt ra ba tiêu chí để xem xét, tìm hiểu: Ngoại hình,
ngoại hình song hệ thống nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
không những không bị mất đi bản sắc riêng mà con lên tầm khái quát để nói
chung tới thế giới loài người. Những cuộc ra đi kia, do vậy, có thể là của tôi,
của anh, của chị hay là của tất cả chúng ta.
2. Giới tính
Chúng tôi nhận thấy đa phần chủ thể thực hiện các cuộc ra đi trong
truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp mang giới tính nam.Chỉ có ba cuộc ra đi
mang giới tính nữ. Đó là cuộc ra đi của Ngô Thị Vinh Hoa (Phẩm tiết), Chị
Nhã (Chú Hoạt tôi) và Xuân (Những người muôn năm cũ). Các cuộc ra đi có
chủ thể là nữ này thường chỉ được đề cập tới như một thông báo, một chi tiết
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
23
Những cuộc ra đi trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
hoặc cùng lắm là một sự kiện phụ bên cạnh dòng sự kiện chính của câu
chuyện. Cuộc ra đi của Xuân chỉ được nhận diện gián tiếp qua lời thông báo:
“Vợ chồng ông An có cô con gái tên là Xuân đang học Đại học ở tận dưới
xuôi” (Những người muôn năm cũ). Ngô Thị Vinh Hoa (Phẩm tiết) trốn chạy
ý muốn “sở hữu nàng như nuôi con gà, con vịt trong nhà” của cua Gia Long
cũng chỉ được nhắc tới như một chi tiết nhỏ trong toàn bộ diễn biến của
truyện với những thịnh suy, hưng vong giữa hai triều đại: Tây Sơn và Gia
Long: “Nhà vua nghe tiếng đàn, mơ màng, gục đầu xuống bàn ngủ thiếp đi.
Khi tỉnh dậy, nhà vua không thấy Vinh Hoa đâu nữa, chỉ thấy trên bàn có ghi
mấy chữ:
Thời lai phong tống tạ Đà Giang
(Thời vận đến, gió đưa lại phía sông Đà)
Cũng giống như cuộc ra đi của Vinh Hoa và Xuân, sự kiện chị Nhã bỏ
nhà đi theo gánh hát chèo ta chỉ được biết một cách ngắn gọn: “Sau đêm xem
hát chèo ấy, chị Nhã tôi bỏ nhà đi” (Chú Hoạt tôi). Người đọc chưa kịp băn
khoăn, tưởng tượng xem sau lần ra đi ấy cuộc đời chị Nhã sẽ trôi dạt về đâu,
Những người thợ xẻ: Ngọc: Mới học xong đại học (khoảng 22-23
tuổi), Biên, Biền: 17 tuổi, Cu Dĩnh: 4 tuổi
Những bài học nông thôn:Hiếu: 17 tuổi, Thày giáo Triệu: trên 30 tuổi
Kiếm sắc: Đặng Phú Lân vào Gia Định khi mới 28 tuổi
Thương nhớ đồng quê:Sư Thiều ra đi học đạo khi 15 tuổi, Phụng bỏ
làng đi khoảng 26 tuổi, Quyên độ tuổi học đại học
Sạ : Sạ bỏ Hua Tát đi năm 30 tuổi
Giọt máu: Phạm Ngọc Chiểu ra đi học làm quan năm 8 tuổi
Chăn trâu cắt cỏ: Sư Diệu Thủy từ giã đình đến chốn cửa Thiền năm
17 tuổi
vv…
Có thể nói đây là độ tuổi con người sung mãn nhất về cả thể lực và trí
lực, cũng là độ tuổi con người dễ mắc những sai lầm hay ảo vọng. Bởi vậy
xây dựng những chủ thể ra đi nằm trong độ tuổi này Nguyễn Huy Thiệp sẽ
Nguyễn Thị Hường Líp CLC - K54 - Ngữ
văn
25
Copyright: Tài liệu đại học ©