MỤC LỤC
1
Phân tích các tính chất cơ bản của dư luận xã hội, cho ví dụ minh họa ở từng
tính chất? Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luât?
I/ MỞ ĐẦU
Dư luận xã hội đã xuất hiện và tồn tại từ lâu trong lịch sử, nó hình thành, tồn
tại và phát triển cùng với quá trình vận động, phát triển của bản than xã hội loài
người. Trong thực tiễn cuộc sống, dư luận xã hội không chỉ dừng lại ở việc thể
hiện các ý kiến, đánh giá hay nhận định mà còn thể hiện bằng những hành động
thực tiễn cụ thể nhằm khẳng định, hỗ trợ cho các phán xét, đánh giá của mình,
đề xuất những phương hướng cụ thể nhằm giải quyết những mặt còn tồn tại của
vấn đề xã hội. Chính vì vậy, dư luận xã hội có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống
xã hội. Trong bài làm này, em xin phân tích các tính chất cơ bản của dư luận xã
hội và tác động của nó đến ý thức pháp luật.
II/ NỘI DUNG
1. Khái niệm dư luận xã hội
Là một hiện tượng tinh thần của xã hội hết sức phức tạp nên việc tạo lập
một định nghĩa ngắn gọn về dư luận xã hội, được tất cả mọi người đồng tình là
hết sức khó khăn. Kết hợp giữa sự thống nhất chung trong các định nghĩa của
khái niệm dư luận xã hội và vai trò thực tiễn của nó, có thể định nghĩa như sau:
Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất phán xét, đánh giá
của các nhóm xã hội hay của xã hội nói chung trước những vấn đề mang tính
chất thời sự, có liên quan tới lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều
ngươ và được thể hiện trong các nhận định hoặc hành động thực tiễn của họ
1
.
Đối tượng của dư luận xã hội không phải là mọi thực tế xã hội nói chung,
mà chỉ là những vấn đề được cộng đồng xã hội quan tâm tới. Dư luận xã hội chỉ
1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Tập bài giảng Xã hội học,Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2010, tr.210.
2
nảy sinh khi có những vấn đề có ý nghĩa xã hội đụng chạm đến lợi ích chung

xóa bỏ chế độ nô lệ thì miền Nam lại muốn giữ nguyên, điều này dẫn tới cuộc
nội chiến ở Mĩ trong giai đoạn này.
Khi đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ J thì chỉ có một loại
quan điểm (tán thành hoặc phản đối) có tỷ số người ủng hộ cao mà thôi, tức là
có sự đồng thuận, nhất trí cao trong dư luận xã hội. Ví dụ, khi UNESCO xét
duyệt hồ sơ công nhận Hoàng thành Thăng Long là di sản văn hóa thế giới năm
2010, đa số các thành viên của UNESCO đã bỏ phiếu tán thành công nhận
Hoàng thành Thăng Long là di sản văn hóa thế giới.
2.2. Tính lợi ích
Tính lợi ích là một đặc tính cố hữu của dư luận xã hội, bởi vì nếu không có
sự liên quan, đụng chạm tới lợi ích của các nhóm xã hội thì cũng không có sự
hình thành bất kỳ một luồng dư luận xã hội nào. Để trở thành đối tượng phán
xét của dư luận xã hội, các sự kiện, hiện tượng xã hội đang diễn ra phải được
xem xét từ góc độ chúng có mối quan hệ mật thiết với lợi ích của các nhóm xã
hội khác nhau trong xã hội. Tính lợi ích của dư luận xã hội được nhìn nhận trên
hai phương diện là lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần.
Lợi ích vật chất được nhận thức rõ nét khi các sự kiện, hiện tượng đang diễn
ra trong xã hội có liên quan chặt chẽ đến các hoạt động kinh tế và sự ổn định
cuộc sống của đông đảo người dân. Ví dụ, việc điều chỉnh giá xăng không báo
trước lên 24.580 đ lúc 20h ngày 28/3 vừa qua khiến cho nhiều người dân “sốc”,
bất bình trước việc tăng giá xăng đột ngột, đồng thời dấy lên lo ngại về việc giá
cả leo thang theo giá xăng, làm cho đời sống nhân dân thêm khó khăn trong thời
kì khủng hoảng. Khi lợi ích kinh tế bị đụng chạm thì công chúng thường lên
4
tiếng bày tỏ ý kiến, thái độ của mình trước sự việc, sự kiện; từ đó mà hình thành
dư luận xã hội.
Lợi ích tinh thần được đề cập khi các vấn đề, các sự kiện, hiện tượng đang
diễn ra đụng chạm đến hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội, các phong tục,
tập quán, khuôn mẫu hành vi ứng xử văn hóa của cộng đồng xã hội hoặc của cả
một dân tộc. Ví dụ, vấn đề cho phép kết hôn đồng giới hiện đang là vấn đề nóng

bạc, tranh luận, tìm kiếm thông tin, cùng chia sẻ trạng thái tâm lý của mình với
người xung quanh.
Ví dụ, cái chết của trùm khủng bố Osama Bin Laden, người sáng lập tổ
chức al-Qaeda và chủ mưu các vụ tấn công ngày 11 tháng 9 tại Hoa Kỳ, đã bị
lực lượng biệt kích của Hoa Kỳ giết chết bằng các phát súng bắn vào đầu và
ngực ngày 2 tháng 5 năm 2011, lúc 01:00 sáng giờ địa phương Pakistan trong
một cuộc đột kích đã nhận được nhiều phản ứng tích cực từ dư luận thế giới,
đặc biệt là ở Mĩ. Những hình ảnh và thông tin về việc này ngay lập tức đã trở
thành chủ đề nóng, được tìm kiếm và tranh luận sôi nổi.
2.4. Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi
Dư luận xã hội vừa có tính bền vững tương đối lại vừa có tính dễ biến đổi.
Có những dư luận xã hội chỉ qua một đêm là thay đổi, nhưng cũng có những dư
luận xã hội qua hàng thập niên vẫn không thay đổi. Tính bền vững tương đối
của dư luận xã hội phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Dư luận xã hội thường có
tính bền vững nhất định đối với những sự kiện, hiện tượng xã hội quen thuộc,
liên quan tới lợi ích thiết thân, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng. Ví
dụ, chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành hết cuộc đời mình cống hiến cho công cuộc
giải phóng dân tộc, thống nhất và xây dựng đất nước. Cuộc đời và sự nghiệp của
Người nhận được sự đánh giá rất cao của dư luận xã hội và điều đó vẫn không
thay đổi cho đến nay. Thông thường, cái mới lúc đầu chỉ được số ít người thừa
6
nhận, và do đó, dễ bị đa số phản đối. Nhưng đa số người sẽ thay đổi ý kiến,
quan niệm khi cái mới vươn lên khẳng định mình trong cuộc sống.
Tính năng động, dễ biến đôi của dư luận xã hội thường được nhìn nhận trên
hai phương diện sau:
Một là, dư luận xã hội biến đổi theo không gian và môi trường văn hóa. Sự
phán xét đánh giá của dư luận xã hội về các sự kiện, hiện tượng xã hội hay quá
trình xã hội nào đó thường phụ thuộc vào hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội
đang tồn tại trong nền văn hóa của một cộng đồng người. Nói cách khác, các giá
trị văn hóa của cộng động thẩm thấu vào suy nghĩ, hành động của các thành

ít), có thể sai (sai nhiều hoặc sai ít). Dù có đúng đến đâu thì dư luận xã hội vẫn
có những hạn chế nhất định, vì trong dư luận xã hội thường chứ đựng yếu tố chủ
quan, định kiến và vị kỷ; do đó, không nên tuyệt hóa khả năng nhận thức từ dư
luận xã hội. Ngược lại, dù có sai đến đâu, trong dư luận xã hội vẫn chứa đựng
những hạt nhân hợp lý mà chúng ta không thể coi thường được. Tính chất phổ
biến rộng rãi hay hạn hẹp của dư luận xã hội không tạo nên chân lý của nó.
Không phải lúc nào dư luận xã hội của đã số người cũng đúng hơn dư luận của
một bộ phận thiểu số. Cái mới nảy sinh lúc đầu thường chỉ có một số người
nhận thấy, do đó, dễ bị đa số phản đối; song, cùng với thời gian trôi đi, khi cái
mới ngày càng khẳng định được tính đúng đắn của nó, thì nó lại được đa số tán
thành. Đối với những vấn đề trừu tượng, phức tạp, dư luận xã hội của giới trí
thức, của những người có trình độ học vấn cao thường tỏ ra chín chắn, chuẩn
xác hơn so với dư luận xã hội của những người có trình độ học vấn thấp.
Ví dụ, khi đàn ông ngoại tình thì dư luận chê cười người phụ nữ “không biết
giữ chồng”, ngược lại khi người vợ ngoại tình thì họ lại bị coi là “lẳng lơ, mất
nết”. Cùng một sự việc, người phụ nữ thì bị coi là “vi phạm chuẩn mực đạo đức,
mất nhân cách” còn người đàn ông thì “không có lỗi”.
3. Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật
8
Ý thức pháp luật là toàn bộ các học thuyết, tư tưởng, quan điểm, quan niệm
thịnh hành trong xã hội, thể hiện mối quan hệ của con người đối với pháp luật,
trình độ hiểu biết pháp luật, thái độ, sự đánh giá về pháp luật của các giai cấp,
tầng lớp xã hội, về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi ứng xử của
con người, trong tổ chức và hoạt động của các thiết chế xã hội.
2
Trong xã hội có giai cấp, vai trò điều hòa các mối quan hệ xã hội của dư
luận xã hội được thể hiện cùng với pháp luật. Khi nói về pháp luật, theo C. Mác,
dư luận xã hội là kết quả của việc “biến ý thức xã hội thành sức mạnh xã hội…
nhờ có các luật pháp chung do chính quyền nhà nước thi hành”
3

yêu cầu của các giá trị, quy phạm pháp luật chung.
Mặt khác, dư luận xã hội có tác động lâu dài đến việc xây dựng nhân cách, ý
thức pháp luật cá nhân – tức là tác động đến quá trình xã hội hóa cá nhân trong
môi trường điều chỉnh của pháp luật. Điều này biểu thị mối quan hệ khăng khít
giữa dư luận xã hội và ý thức pháp luật. Sự đánh giá của dư luận xã hội về thực
tiễn pháp luật, dù muốn hay không, phải dựa trên các khuôn mẫu tư duy, chuẩn
mực hành vi pháp luật đã có sẵn và đang được thừa nhận rộng rãi trong cộng
đồng xã hội. Trải qua một thời gian nhất định tham gia vào các lĩnh vực quan hệ
pháp luật, các cá nhân sẽ tự cảm nhận được những điều nên làm và không nên
làm, những hành động, cách xử sự chấp nhận được trong cuộc sống cộng đồng
của họ. Điều đó cho thấy dư luận xã hội có ảnh hưởng tích cực tới sự hình thành
và phát triển ý thức pháp luật cá nhân.
Trong ý thức pháp luật của cá nhân, tâm lý pháp luật là yếu tố có ý nghĩa rất
quan trọng . Tâm lý pháp luật hình thành tự phát dưới dạng tình cảm, cảm xúc,
tâm trạng của cá nhân đối với pháp luật cũng như các hiện tượng pháp lý xảy ra
trong đời sống xã hội. Tâm lý pháp luật chỉ biểu hiện cấp độ nhận thức thông
10
thường dựa trên cơ sở tình cảm pháp luật truyền thống, kinh nghiệm sống, tập
quán và tâm lý xã hội. Tâm lý pháp luật cũng như thuộc tính tâm lý vốn có của
con người là sự phản ánh trực tiếp các sự kiện, hiện tượng bên ngoài có liên
quan đến pháp luật. Những sự kiện, hiện tượng pháp luật đó đồng thời cũng là
đối tượng phản ánh của dư luận xã hội. Vì vậy, dư luận xã hội có tác động mạnh
mẽ tới tâm lý pháp luật cá nhân, thể hiện trên các phương diện sau:
Thứ nhất, dư luận xã hội tác động quan trọng tới tình cảm pháp luật của cá
nhân. Về mặt tình cảm, không cá nhân nào muốn mình trở thành đối tượng phán
xét của dư luận xã hội, không ai muốn hứng chịu sức ép của “búa rìu xã hội”.
Do vậy, mỗi cá nhân đều mong muốn có thể kiểm soát, điều chỉnh tình cảm và
hành vi xử sự của mình phù hợp với ý chí chung của cộng đồng xã hội. Với ý
nghĩa đó, dư luận xã hội tác động mạnh mẽ tới tình cảm pháp luật của các cá
nhân, góp phần định hướng để hình thành tình cảm pháp luật tích cực, đúng đắn

tình cảm pháp luật và tâm trạng trước luật pháp của họ. Sự phán xét, đánh giá
của dư luận xã hội về hành vi của các cá nhân, ở một mức độ nào đấy, tham gia
định hướng và điều chỉnh hành vi pháp luật của cá nhân. Sức mạnh đặc trưng
của dư luận xã hội khiến cho các cá nhân luôn phải suy nghĩ, xem xét trước khi
thực hiện một hành vi pháp luật nào đó xem việc thực hiện hành vi đó có đúng
không, có phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành không, nếu thực
hiện hành vi đó thì có bị dư luận xã hội lên án hoặc phải chịu sự xử lý theo các
nguyên tắc luật định không. Như vậy, dư luận xã hội có tác động quan trọng tới
cách thức mà mỗi cá nhân tự đánh giá về hành vi ứng xử của mình.
3.2. Dư luận xã hội tác động đến ý thức pháp luật của nhóm xã hội
Sự tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật của nhóm xã hội mà
chúng ta đề cập ở đây được hiểu với ý nghĩa là nhóm xã hội nhỏ, tập hợp xã hội
ít người mà trong đó các thành viên có quan hệ trực tiếp và tương đối ổn định.
12
Những quan hệ xã hội trong nhóm xã hội nhỏ được thể hiện dưới hình thức giao
tiếp cá nhân. Đó là cơ sở làm nảy sinh những quan hệ tình cảm, các giá trị đặc
thù và các chuẩn mực ứng xử.
Ý thức pháp luật của nhóm xã hội hình thành, phát triển và được thể hiện ra
trên nhận thức, quan điểm, thái độ, lập trường, tình cảm đối với pháp luật và các
hiện tượng pháp luật của tập hợp người có những nét tương đồng về điều kiện
sống, lao động, sinh hoạt, nhu cầu, lợi ích cơ bản. Các thành viên của nhóm xã
hội có những tình cảm, nhận thức, thái độ tương đối giống nhau ở một mức độ
nhất định về pháp luật và đối với pháp luật, làm hình thành nên ý thức pháp luật
chung của nhóm xã hội. Dư luận xã hội với tư cách là ý chí chung của các nhóm
xã hội và của cộng đồng xã hội có tác động quan trọng tới ý thức pháp luật của
nhóm xã hội. Dưới tác động của các luông thông tin về các sự kiện, hiện tượng
pháp luật xảy ra trong xã hội, các thành viên của nhóm xã hội sẽ cùng được lôi
cuốn vào quá trình bày tỏ sự quan tâm của mình thông qua các hoạt động trao
đổi, bàn bạc, tìm kiếm thông tin, chia sẻ ý kiến của mình với những người xung
quanh. Cơ sở cho quá trình thảo luận trong nhóm xã hội là lợi ích chung của cả

của mọi người ban đầu là những khái niệm cơ sở, mang tính bề ngoài, ngẫu
nhiên; dần dần tiến đến những tri thức phản ánh đúng đắn bản chất các hiện
tượng pháp lý. Từ đó, hình thành nên các quan điểm, quan niệm, tư tưởng phản
ánh về những vấn đề có liên quan một cách sâu sắc, có tính hệ thống trong xã
hội. Điều đó nói lên sự tác động mạnh mẽ của dư luận xã hội đối với quá trình
hình thành và phát triển của hệ tư tưởng pháp luật.
Một trong những đặc điểm cơ bản của dư luận xã hội là nó có tính lan
truyền. Dư luận xã hội là sản phẩm của tư duy phán xét, thể hiện quan điểm,
thái độ của các cá nhân mạng nó trước các hiện tượng pháp lý. Dư luận xã hội
lan truyền càng rộng thì càng có xu hướng thống nhất về nội dung các phán xét
14
đánh giá, càng làm cho mọi người trong xã hội nhận thức sâu sắc hơn các vấn
đề có tính chất bản chất của pháp luật và các hiện tượng pháp luật. Do đó, sự tác
động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật xã hội còn thể hiện ở chỗ, dư
luận xã hội tham gia vào việc phổ biến, lan truyền trong các tầng lớp xã hội các
giá trị pháp luật, các tư tưởng, quan điểm pháp luật tiến bộ, nhân văn.
Dư luận xã hội bảo vệ các quyền lợi, các giá trị phổ biến của xã hội cũng
như các giá trị, lợi ích cá nhân chính đáng của con người. Mỗi khi lợi ích, giá trị
xã hội bị xâm hại thì dư luận xã hội lập tức xuất hiện với thái độ lên án cực lực,
phản đối gay gắt. Chẳng hạn, những vụ phạm pháp hình sự đặc biệt nghiêm
trọng, xâm hại an ninh quốc gia… thường khiến cho dư luận xã hội hết sức công
phẫn, đòi trừng phạt nghiêm khắc kẻ phạm tội. Trong trường hợp này, nội dung
phản ánh các sự kiện, hiện tượng pháp lý của dư luận xã hội phù hợp với ý thức
pháp luật tiến bộ, đáp ứng được lợi ích, nguyện vọng của đông đảo các lực
lượng tiến bộ trong xã hội. Điều đó cho thấy dư luận xã hội có tác dụng củng
cố, bảo vệ tính dân chủ, tính khoa học và tính xã hội của ý thức pháp luật xã
hội.
Dư luận xã hội là sản phẩm của quá trình giao tiếp xã hội. Không có sự trao
đổi, bàn bạc, thảo luận các ý kiến thì không thể có ý kiến phán xét, đánh giá
chung được đông đảo mọi người chia sẻ, tán thành và ủng hộ. Chính trong quá

dư luận xã hội để xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh.
16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Tập bài giảng xã hội học, Nxb. Công an
nhân dân, Hà Nội, 2010.
2. TS. Ngọ Văn Nhân, Xã hội học pháp luật, Nxb. Tư pháp, Hà Nội, 2010.
3. TS. Ngọ Văn Nhân, Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp
luật của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở, Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà
Nội, 2011.
4. Phạm Tất Dong, Nguyễn Sinh Huy, Đỗ Nguyên Phương, Xã hội học đại
cương, Nxb. Thống kê, Hà Nội, 2004;
5. Ngọ Văn Nhân, Vai trò của dư luận xã hội - quan điểm của chủ nghĩa
Mác-Lênin và sự vận dụng của Đảng ta trong công cuộc đổi mới, Tạp
chí khoa học xã hội, số 1(77)/2005, tr. 10 - 18;
6. />doi-voi-y-thuc-phap-luat/
17