Đề bài: Từng sinh viên chọn một tác phẩm văn chương( thơ, văn, ký)
của tác giả trẻ được giới thiệu gần đây(2009 đến nay) có chất lượng
nghệ thuật, để phân tích hình thức nghệ thuật văn chương, giá trị sáng
tạo ngôn từ.
Bài làm
• Đôi nét về tác phẩm “ tiếng sáo phiêu bồng ” của tác giả Đào Lê Na
Tác phẩm ra đời trong đời sống với bao bộn bề của cơm áo gạo tiền, của tất
cả những gì người ta gọi là thời buổi kinh tế thị trường, chẳng ai còn nghĩ đến
chuyện sáng tác những tác phẩm cho thật hay, thật lãng mạn hay bay bổng nữa,
ngay cả những tác phẩm văn học cũng chất chứa trong đó tất cả những việc vặt,
tủn ngủn, những lo toan thường nhật. Tác giả trẻ Đào Lê Na đã cho chúng ta thấy
được bên cạnh cuộc sống vội vàng của chốn thành thị thì ở những nơi khác cũng
đang chảy trôi từng ngày. Cái nơi có những con người của chốn “lưng nương” ấy
cũng có những việc rất bình thường nhưng khiến cho chúng ta không thể làm ngơ
được. Sự sợ hãi, sự phân biệt sắc tộc của người dân tộc và người Kinh không thể
là không hóa giải được. Hơn thế nữa những quan niệm về tốt – xấu, đặc biệt là sự
chiến thắng chính bản thân mình còn khó hơn. Kết thúc tác phẩm cũng chính là
con người tự hoàn thiện mình, tự nhận thức mình và đưa mình đến một con đường
đi đúng đắn. Đây cũng chính là bài học kinh nghiệm cho chúng ta khi đánh giá
một con người, không phải số đông bao giờ cũng đúng. Bằng lối viết văn xuôi xen
lẫn những câu thơ tự do khiến cho chúng ta càng cảm nhận được nét độc đáo của
tác phẩm hơn.
• Đôi nét tác giả
Đào Lê Na bút danh là Nhã An, sinh năm 1986 tại Phú Yên. Học chuyên ngành văn
hoc, hệ cử nhân tài năng, khoa Ngữ văn và Báo chí khóa hoạc 2004 – 2008. Công tác tại
khoa Văn học và Ngôn ngữ từ năm 2008. Hiện đang học cao học chuyên ngành Văn học
Việt Nam.
Tác phẩm đã xuất bản: Hẹn gặp anh nơi thiên đường (tiểu thuyết), Nxb Hội
Nhà văn, 2008
• Toàn bộ tác phẩm “ tiếng sáo phiêu bồng”


trồng trọt, cách canh tác và xóa bỏ du canh, du cư. Họ ngạc nhiên. Tại sao một
người ở cuối nguồn nước lại thông minh đến vậy?
Mùa xuân, mùa lễ hội. Từng khóm hoa nở trắng dưới trời xanh.
Già làng bảo: Mày hãy đi đến cuối bản, có một cô giáo người Kinh muốn gặp
mày.
Cô giáo người Kinh??? Đã hơn một năm mà giờ chàng trai mới biết nơi đây cũng
có người Kinh, cũng có người cùng dòng máu với chàng.
Chàng vội vàng ra đi không chờ già làng nhắc đến lần thứ hai.
Gió reo trong lời hát
Vang tiếng khắp đồi cao
Đưa bước chân người đến
Lương duyên tự khi nào
Ngôi nhà ấy nhỏ, nhỏ thật. Nhỏ để đủ biết nó chỉ dành cho một người. Không thể
nào khác được. Cổng ngôi nhà được bao phủ bởi hoa. Cả cánh cửa ngôi nhà cũng
thế. Nó giống một ngôi nhà cổ tích. Chàng trai gọi cửa.
- Mời vào!
Không khí yên ắng đến lạ. Một mùi thơm thoang thoảng bao trùm căn nhà.
Người phụ nữ chừng ba bốn, ba lăm tuổi đang ngồi bên một chiếc bàn con nho
nhỏ xinh xinh.
- Cô là người Kinh? Nghe người ta nói cô là cô giáo?
Người phụ nữ ngước nhìn chàng trai rồi lên tiếng:
- Mời ngồi.
Chàng trai hết sức ngạc nhiên. Người dân nơi đây vốn không ưa người lạ, vậy mà
người phụ nữ này đã sống bình thản ở đây đã mấy mươi năm rồi.
- Ta gọi anh đến đây vì muốn trao đổi với anh một việc.
- Dạ, cô cứ tự nhiên.
- Ta biết anh là người tốt, đã đến nơi đây để giúp người dân thoát nghèo.
- Không như cô tưởng đâu. Chàng trai đáp một cách khiêm tốn.
- Nhưng người dân ở đây có một thứ còn nghèo hơn. Ta nghĩ anh có khả năng
giúp họ.

Lại là một người phụ nữ người Kinh. Hình như thế. Nhưng người này có vẻ lạ.
Chắc là từ chân núi mới lên. Mọi người thương người phụ nữ trẻ đi đường xa vất
vả nên đưa đến nghỉ ở nhà già làng.
- Ta muốn gặp chàng trai thổi sáo nổi tiếng.
- Vâng, thưa cô, nhà già làng.
Mọi người lại bắt đầu xì xầm.
Chàng trai cũng ngỡ ngàng.
- Ta nghe tiếng chàng đã lâu. Người phụ nữ nói.
- Thưa cô, cô gặp tôi có việc gì?
- Ta muốn dạy ngươi thổi sáo
Chàng trai không hiểu. Tiếng sáo của chàng từ lâu đã rất nổi tiếng, đã đạt được sự
kỳ diệu của âm nhạc tại sao còn có người muốn dạy chàng thổi sáo nữa?
- Thưa cô, tôi đã biết thổi sáo.
- Ta biết. Ta biết chàng thổi rất giỏi nhưng đó vẫn chưa phải là tiếng sáo hoàn
hảo. Ta muốn dạy chàng tiếng sáo hoàn hảo nhất.
- Là sao, thưa cô, tôi không hiểu.
- Tiếng sáo của chàng có thể giúp người ta say mê, yêu thương nhưng chưa
thể cứu mạng sống của họ. Chàng biết không, mạng sống rất quan trọng.
- Vâng, tôi biết nhưng làm sao có thể có được điều ấy.
- Ta sẽ giúp chàng. Tuy nhiên, chàng nên nhớ rằng chàng nếu chàng sử dụng
tiếng sáo ấy để cứu người mà chàng cảm thấy xấu hoặc ân hận vì một người xấu
nào đấy thì chàng sẽ mất mạng. Chàng có đồng ý không?
- Thưa cô, tôi đồng ý.
Lần này chàng trai đã học được cách truyền đạt linh hồn cho tiếng sáo. Cô gái đã
dạy cho chàng bằng sự nhiệt tình, bằng tình yêu thương. Người dân trong bản đặc
biệt yêu mến cô và chàng trai trẻ.
Một buổi sớm heo may. Cô giáo từ biệt mọi người ra đi. Mọi người buồn rầu đưa
tiễn. Một cô giáo tốt bụng.
Đã ba tháng.
Chàng trai dùng tiếng sáo để chữa bệnh. Tiếng sáo thôi miên họ, đưa họ thoát khỏi

Ở đây người ta gọi cô giáo chàng là cô người xấu.
- Không, ở đời này bệnh tật đau ốm thiếu gì.
Chàng trả lời dứt khoát và cùng người yêu dạo chơi bên dòng suối mát lạnh.
Buổi tối, chàng trai ra ngoài nương một mình. Trăng đêm sáng một cách kỳ lạ. Nó
làm cho người ngồi ngắm tưởng chừng ông trời vừa xối xuống dòng nước bạc.
Chàng cầm cây sáo lên và thổi.
Những cơn gió dập dìu
Uống ánh trăng thơm ngát
Trong dòng tự tình ấy
Lòng thoáng những thương yêu.
Tiếng sáo dẫn dắt chàng trai trở về những ngày đầu tiên học thổi sáo. Những cái
bấm nốt vụng về, những tiếng sáo hụt hơi. Những lời động viên và ca ngợi của cô
giáo. Hình như cô giáo chưa bao giờ la mắng chàng bởi chàng là một cậu học trò
rất hiền, ngoan và chịu khó.
Đúng là cô rất kiêu ngạo với mọi người.
Chàng có chứng kiến điều đó.
Đúng là cô muốn tách biệt với thế giới bên ngoài.
Chàng biết điều đó.
Nhưng dù thế nào cô cũng là cô của chàng, là người đầu tiên dạy chàng thổi sáo, là
người phát hiện ra tài năng của chàng. Nếu không có cô thì chắc gì chàng đã có
được tiếng sáo hoàn hảo như ngày nay. Chàng chợt tỉnh ngộ. Tại sao chàng lại
nghe lời đàm tiếu bên ngoài mà từ chối tình cảm của trái tim chàng? Tại sao chàng
lại yêu người tốt, ghét người xấu mà lại không biết rằng tốt hay xấu là do quan
niệm của mỗi người? Nghĩ đến đây, chàng khóc. Ghét cô giáo, vong ơn bội nghĩa
như chàng liệu có phải là người tốt không?
Cây sáo rơi xuống đất. Chàng chạy vội đến nhà cô giáo.
Căn nhà tối om. Chỉ nghe tiếng ho và tiếng thở mạnh.
Chàng thắp vội cây nến và nhìn thấy đôi mắt nhắm nghiền của cô giáo trên giường
bệnh.
- Cô ơi, con tới thăm cô đây, cô mở mắt ra đi. Chàng trai nắm và lay mạnh tay cô.

“Tiếng sáo phiêu bồng” dẫn dắt chúng ta đến với miền núi xa xa, cái nơi mà chỉ có:
“ Tiếng gió đưa vi vút
Đám cây rừng lao xao
Kể lại câu chuyện cũ
Người thổi sáo năm nào.
Dãy núi cao, xa xa, sương mù phủ”
Đúng vậy, nơi ấy chỉ có những con người sống cách xa chốn thị thành, quanh năm quây
quần bên bếp lửa, cùng nghe lời già làng và sống một cuộc sống chân chất, trong sáng và
rất tin người. Họ là những người dân tộc họ ít được tiếp xúc với người Kinh, chính vì lẽ
đó mà họ cho rằng người Kinh là người có “cái bụng không tốt”, bởi vì “người Kinh ở
dưới chân núi, cuối nguồn nước chúng ta”. Nếu như chỉ đơn thuần là nói về những người
sinh sống ở nơi xa trung tâm thì chẳng có gì để nói, nhưng bằng hệ thống ngôn từ của nhà
văn khiến chúng ta có cảm giác như mình đang được chứng kiến và sống trong một môi
trường như vậy. Một nơi mà không khí trong lành và con người thì có một cái nhìn lệch
lạc về người Kinh. Với họ chỉ có những người cùng nguồn gốc với họ là đáng để tin, để
coi trọng, còn với những người nơi chân núi thì đều là người xấu. Nhưng cũng thật là lạ
thay khi mà chàng trai nói cho họ rõ hơn về bản thân anh ta thì hình như cái nhìn ban đầu
đã bị thay thế bằng cái nhìn khác có vẻ khả quan hơn. Khi được chàng trai giúp đỡ thì
dường như họ hiểu thêm, khâm phục chàng trai người Kinh thông minh. Và rồi chàng trai
ấy đã gặp được cô giáo người Kinh – người giúp anh thổi sáo cho hay để hiểu được cuộc
sống của người dân tộc hơn trong mùa lễ hội sắp tới. Chỉ cần học trong hai tuần anh đã
trở thành “nghệ sĩ thổi sáo thực sự”. Có thể do sự tận tụy của người cô này cộng thêm sự
thông minh nhanh nhẹn của anh ta. Chính vì thế mà:
“Lễ hội xuân sôi nổi
Mọi người về vui chơi
Và chàng trai cũng đến
Cùng tiếng sáo gọi mời”
Chàng trai ấy có thể đem tiếng sáo của mình hòa vào lễ hội với biết bao nhiêu sự ngưỡng
mộ, anh đã hòa nhập được với cuộc sống của người dân tộc không những thế anh còn cho
họ thấy được những cái người dân tộc làm được thì người Kinh cũng có thể làm được,

Chàng biết điều đó”
Bằng cách miêu tả ánh trăng vào đêm khiến cho chúng ta có cảm giác như đang đứng
trước một không gian nhuộm bạc, ánh sáng của ánh trăng đã không chỉ làm bừng dậy cả
không gian mà còn soi sáng cả lòng chàng trai trẻ đang băn khoăn, đang suy tư, đang day
dứt. Ánh trăng đã đưa chàng quay trở về với những yêu thương của ngày xưa, khiến anh
không thể không nhớ tới người cô của mình đang hấp hối bên giường bệnh. Chàng thừa
nhận người cô của mình “rất kiêu ngạo với mọi người” và “cô muốn tách biệt với thế giới
bên ngoài”, những điều ấy không thể chối cãi được. Nhưng mà:
“Nhưng dù thế nào cô cũng là cô của chàng, là người đầu tiên dạy chàng thổi
sáo, là người phát hiện ra tài năng của chàng. Nếu không có cô thì chắc gì chàng
đã có được tiếng sáo hoàn hảo như ngày nay. Chàng chợt tỉnh ngộ. Tại sao chàng
lại nghe lời đàm tiếu bên ngoài mà từ chối tình cảm của trái tim chàng? Tại sao
chàng lại yêu người tốt, ghét người xấu mà lại không biết rằng tốt hay xấu là do
quan niệm của mỗi người? Nghĩ đến đây, chàng khóc. Ghét cô giáo, vong ơn bội
nghĩa như chàng liệu có phải là người tốt không?”
Tình cảm xáo trộn ấy đã được anh xác nhận lại một cái đúng đắn hơn, anh nhớ công ơn
của người cô của mình, đúng như người xưa có câu “nhất tự vi sư, bán tự vi sư”, cho dù
người đời có nói thế nào thì cô cũng là người đầu tiên đưa chàng đến với cuộc sống có
tiếng sáo, tiếng sáo hay chính là tiếng lòng thổn thức, chính là đạo lý, là cách sống, là
những gì còn sót lại mà người cô muốn truyền đạt cho anh, vậy tại sao anh lại phủ nhận
cô của mình, hay anh đang phủ nhận chính bản thân anh. Nhưng rồi cuối cùng anh cũng
nhận ra chân lý của mình : “tốt hay xấu là do quan niệm của mỗi người”, và chàng cũng
nhận thức được “ghét cô giáo, vong ơn bội nghĩa như chàng liệu có phải là người tốt
không”. Điều này không có nghĩa là nhận thức của một con người mà chính là lời mà tác
giả Đào Lê Na muốn gửi tới cho chúng ta phải biết nhớ ơn những người đã dạy dỗ chúng
ta, cho dù nhiều người nói gì nhưng quan trọng vẫn là trong lòng ta nghĩ gì, ta phải làm
những gì do chính ta quyết định chứ không phải chạy theo số đông. Có thể họ chỉ là
những cái nhìn phiến diện của họ mà thôi. Hành động của chàng trai muốn đem tiếng sáo
của mình để cứu vớt người cô của mình hay chàng cứu lấy chính bản thân chàng. Tiếng
sáo của chàng đã đạt đến độ trăng hay ánh sáng của cây nến như muốn len lỏi vào nhà chỉ