CUỘC THI BÀI GIẢNG E-LEARNING
VỚI CHỦ ĐỀ "DƯ ĐỊA CHÍ VIỆT NAM"
Giáo viên: Nhâm Văn Trà
Giáo viên: Nguyễn Thị Nhung
E - mail: [email protected]
Điện thoại di động: 0946833354
Trường THCS Thanh Luông – Huyện Điện Biên – Tỉnh Điện Biên.
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
QUỸ LAWRENCE S’TING
Tháng 5, Năm 2014

Bài hát: Người đẹp mường then

•
Điện Biên còn có tên gọi là Mường Then, Mường Theng hay Mường
Thanh. Mường Then là Mường trời. Theo truyền thuyết, đó là nơi cư trú
của các thần thánh (các then) và là tổ tiên của các dân tộc ở Tây Bắc.
Mường Theng, âm gọi chệch đi của Mường Then còn chỉ Mường của
những người bất khuất không chịu thần phục trước các thế lực phong kiến
trong và ngoài nước. Tên đất Điện Biên hay Điện Biên Phủ được đặt từ
thời phong kiến (Điện là vững, Biên là biên giới; Điện Biên là “Biên giới
vững vàng”).
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

I. Lịch sử hình thành.
Điện Biên là vùng đất từ xa xưa con người đã sinh sống và cư ngụ. các
khảo cổ học chứng minh ở các di tích như hang Thẩm Khương, Thẩm
Búa (Tuần Giáo) đã chứng minh Điện Biên là một trung tâm của người
Việt cổ.
Mường Thanh có tên khác Song Thanh vì có hai mường: Thanh Nưa

110/2003/NĐ-CP Về việc thành lập thành phố Điện Biên Phủ, địa
giới Thành phố Điện Biên Phủ có 6.009,05 ha diện tích tự nhiên và
70.639 nhân khẩu, có 9 đơn vị hành chính trực thuộc gồm các
phường: Mường Thanh, Tân Thanh, Him Lam, Tà Lèng, Thanh
Bình, Nam Thanh, Thanh Trường, Noong Bua và xã Thanh Minh.
Ngày 26/11/2003, Quốc hội khóa X đã phê chuẩn việc điều chỉnh
địa giới hành chính tỉnh Lai Châu. Theo đó, tỉnh Lai Châu được
chia tách thành hai tỉnh là Lai Châu mới và Điện Biên.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

II. Vị trí địa lý:
Tỉnh Điện Biên sau khi chia tách là tỉnh miền núi, vùng biên giới,
nằm ở phía Tây Bắc nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trên
toạ độ địa lý 20
o
54’ – 22
o
33’ vĩ Bắc, 102
o
10’ - 103
o
56’ kinh Đông. Phía
Bắc giáp tỉnh Lai Châu; phía Đông - Đông Bắc giáp tỉnh Sơn La, phía
Tây Bắc giáp tỉnh Vân Nam nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa với
đường biên giới dài 38,5 km; phía Tây - Tây Nam giáp với tỉnh Luông
Pha Băng và Phong Sa Lỳ nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào,
với đường biên giới dài 360 km.
Hiện nay, Điện Biên có diện tích tự nhiên 9.562,9 km
2
(≈ 2,9%

Điện Biên nằm trong vùng Tây Bắc Việt Nam có lịch sử phát triển địa chất lâu
dài và cấu trúc kiến tạo phức tạp. Sau pha ổn định về địa chất kiến tạo tương đối
vào Pliocen và giai đoạn Đệ tứ, địa hình núi phân cách được thiết lập. Do nâng
cao các dòng chảy diễn ra qúa trình đào xẻ lòng làm cho các thung lũng sông
ngày càng sâu với các sườn dốc 300 - 400 ; bên cạnh đó còn tạo thành các vách
dốc đứng, nhiều thác ghềnh (thung lũng thị xã Mường Lay). Các quá trình ngoại
sinh xảy ra mạnh mẽ dẫn đến hình thành hàng loạt các vạt sườn - lũ tích, qúa
trình đổ lở đất mà bản chất của chúng chính là những đới phá huỷ đứt gãy kiến
tạo hoạt động. Tại Điện Biên có nhiều đứt gãy sâu phân đới: Đứt gãy sông Đà,
đứt gãy Điện Biên - Lai Châu, đứt gãy Sơn La. Trong đó đứt gãy Lai Châu - Điện
Biên hoạt động tách giãn mạnh, tạo ra sụt lún dạng địa hào và nâng mạnh ở hai
bờ đông tây, mật độ dập vỡ vỏ trái đất cũng tăng cực đại. Những yếu tố trên cùng
một lúc tác động cộng hưởng mạnh mẽ tạo ra các khu vực trượt lở và lũ bùn đá
điển hình có quy mô vào loại lớn đặc trưng được biết trên thế giới. Đó chính là
nguyên nhân khiến cho các hiện tượng như lũ lụt, động đất xảy ra. Đồng thời
các đứt gãy này đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phân bố khoáng
sản, động đất cũng như phân bố các vùng trượt lở trên địa bàn tỉnh.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

Sự đa dạng và phức tạp về điạ chất đã tạo sự phong phú về loại hình khoáng
sản. Đó là năng lượng, khoáng chất công nghiệp, kim loại, nước khoáng và
nước khoáng nóng Trong đó đặc biệt trữ lượng về than, vật liệu sản xuất xi
măng, nguồn nước khoáng chất lượng cao có thể khai thác với quy mô lớn.
Nguồn than mỡ khu vực huyện Điện Biên và Điện Biên Đông; khoáng sản thuộc
các nhóm vật liệu xây dựng thông thường, làm nguyên liệu sản xuất xi măng ở
Tuần Giáo, Tủa Chùa; sắt, đồng, Ăng ty moan thuộc huyện Mường Chà; chì -
kẽm ở huyện Tuần Giáo, huyện Tủa Chùa; vàng ở huyện Điện Biên Đông, đá vôi
ở huyện Điện Biên Các kim loại màu như chì, kẽm, nhôm, sắt, đồng phân bổ
nhiều nơi trên địa bàn của tỉnh. Hiện nay đã xác định 83 mỏ, điểm mỏ khoáng
sản và biểu hiện khoáng sản trên địa bàn tỉnh, nếu được đầu tư, khai thác thì

Pha Đin có độ cao 1347m. Nhiệt độ trung bình tháng 6 (tháng nóng
nhất) đạt 26,6
o
C ở vùng thấp dưới 300m và giảm xuống còn 20,7
o
C ở
Pha Đin.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

Do nằm sâu trong đất liền nên nhiệt độ dao động mạnh trong
ngày. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm đạt 9,5
o
C- 10,5
o
C ở
vùng thấp dưới 1.000m và dao động trong khoảng 7- 9,5
o
C ở vùng
núi cao trên 1.000m. Mùa đông, sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và
đêm khá lớn, đạt tới 10-14
0
C ở vùng thấp dưới 100m và đạt 8-10
o
C ở
vùng có độ cao trên 1.000m. Mùa mưa (tháng 6 - 9), trên địa phận
toàn tỉnh, biên độ nhiệt ngày trung bình thường dao động trong
khoảng 6- 8
o
C.
Ở Điện Biên, lượng mưa dao động trong phạm vi khá rộng từ

hưởng đáng kể đến sản xuất, đời sống và sức khoẻ của con người.
Do ảnh hưởng của hiệu ứng “Phơn” đối với gió mùa Tây Nam sau khi
vượt qua các dãy núi cao Thượng Lào, ở vùng thấp của tỉnh Điện Biên
phổ biến kiểu thời tiết khô nóng. Ở vùng thấp dưới 500m, mỗi năm có
khoảng 5 - 30 ngày/ năm, càng lên cao số ngày khô nóng càng ít, đến độ
cao 500-700m chỉ có khoảng 2-5 ngày khô nóng/ năm. Thời tiết khô nóng
thường xuất hiện vào thời kỳ tháng 2 đến tháng 9, nhiều nhất vào tháng
4-5.
Sương mù là hiện tượng thời tiết hay gặp ở Điện Biên, song phân bố
không đều, phụ thuộc vào đặc điểm địa hình địa phương.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

Trong thung lũng lòng chảo Điện Biên, Tuần Giáo, đèo Pha Đin có rất
nhiều sương mù, tới 83- 93 ngày/ năm. Song ở những vùng núi cao
thoáng như Tủa Chùa chỉ có 2 ngày/ năm. Sương mù ở Điện Biên
thường là sương mù bức xạ, sẽ tan nhanh khi mặt trời lên cao.
Sương mù dày và kéo dài sẽ gây cản trở cho các hoạt động giao
thông vận tải. Ngược lại với sương mù, sương muối hầu như năm
nào cũng xuất hiện ở những vùng núi cao trên 1.000m (trên dưới 1
ngày/ năm), chỉ những vùng thấp dưới 300m mới không có sương
muối.
Nằm trong vùng núi cao Tây Bắc, Điện Biên có tương đối nhiều dông.
Trung bình mỗi năm có 44 - 82 cơn dông. Dông xuất hiện nhiều nhất
vào tháng 4 - 8 với khoảng 6 -15 ngày/ tháng. Dông ở đây tuy không
lớn nhưng có thể kèm gió mạnh, gió lốc và mưa đá vào thời kỳ
chuyển tiếp từ đông sang hè. Trên khắp địa bàn tỉnh đều thấy mưa đá
xuất hiện, với khoảng 0,6-1,7 trận/ năm. Mưa đá chủ yếu xuất hiện từ
tháng 2- 5.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI


Lưu vực sông Mã nằm ở phía cực Tây và Tây Nam của khu Tây
Bắc. Địa hình lưu vực sông Mã chủ yếu là núi xen lẫn cao nguyên, độ
cao trung bình 760m chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Phần lưu
vực sông Mã thuộc tỉnh Điện Biên có các phụ lưu chính là: sông Nậm
Khoai thuộc huyện Tuần Giáo (dòng chính dài 62, 5 km) và Sư Lư
thuộc huyện Điện Biên Đông (dòng chính dài 39km).
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

Hệ thống sông Mê Kông trên địa phận tỉnh Điện Biên có 2 phụ lưu
chính là sông Nậm Rốm và sông Nậm Núa. Sông Nậm Rốm bắt nguồn
từ phía Bắc huyện Điện Biên, qua thành phố Điện Biên Phủ, đến xã Pa
Thơm (huyện Điện Biên) rồi chảy sang Lào. Các phụ lưu chính của
Nậm Rốm là: Nậm Phăng, Nậm Khẩu Hú, Nậm Cọ. Sông Nậm Núa bắt
nguồn từ độ cao 1.200m tại xã Mường Nhà, phía nam lòng chảo Điện
Biên, phụ lưu lớn nhất của sông Nậm Núa là suối Nậm Ngám.
Đặc điểm chung của các sông suối trong tỉnh Điện Biên là độ dốc lớn,
lắm thác, nhiều ghềnh (nhất là các sông suối thuộc hệ thống sông Đà
và sông Nậm Rốm), có tiềm năng về thuỷ điện. Lưu lượng dòng chảy
phân bố không đều trong năm, chủ yếu tập trung vào mùa lũ nên việc
khai thác sử dụng khó khăn, đòi hỏi đầu tư lớn. Vì vậy cần có giải pháp
hợp lý về công tác thuỷ lợi, kết hợp với tăng độ che phủ của rừng, nhất
là rừng đầu nguồn để đảm bảo nguồn nước cho sự phát triển kinh tế -
xã hội của tỉnh trong tương lai.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

4- Thổ nhưỡng và động thực vật:
Đất đai tỉnh Điện Biên phong phú, đa dạng với nhiều quá trình hình thành
khác nhau. Theo nguồn gốc phát sinh có thể chia thành 7 nhóm chính, đó là:
Đất phù sa (12.622,13ha), đất đen vùng nhiệt đới (95,22 ha), đất đỏ vàng hay
còn gọi là đất Feralit (629.806,26ha), đất mùn - vàng đỏ trên núi (291.818,08ha),

sử dụng 189.902,6 ha, núi đá không có rừng cây 4.342,2 ha.
Tài nguyên đất của Điện Biên khá rộng về diện tích, phong phú và đa
dạng về chủng loại. Chính sự phong phú này cho phép hoạch định phát triển
sản xuất nông - lâm nghiệp theo hướng đa dạng tầng cây, đai rừng; đa dạng
ngành nghề, đa dạng sản phẩm hàng hoá, kết hợp sản xuất nông - lâm
nghiệp với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Bên cạnh đó, sự
phong phú về chủng loại đất còn tạo điều kiện cho Điện Biên đa dạng về
thảm thực vật.
Rừng có nhiều loại gỗ quý (trai, nghiến, lim, lát, pơmu ), nhiều cây
dược liệu (trầm hương, thiên niên kiện, sa nhân, đỗ trọng, hà thủ ô, tam
thất ) cây ăn quả, cây lấy nhựa và động vật quí hiếm (hổ, báo, hươu, nai,
gấu ). Tỷ lệ che phủ rừng Điện Biên tính đến năm 2008 chiếm 46% diện
tích tự nhiên, nhưng chủ yếu là rừng nghèo, rừng đang được bảo vệ,
khoanh nuôi tái sinh và rừng trồng chưa khép tán. Rừng có cây che phủ khai
thác không nhiều, nạn đốt phá rừng làm nương rẫy, hiện tượng cháy rừng
vẫn xảy ra.
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

IV. Tiềm năng kinh tế:
Đất đai ở Điện Biên thích hợp cho việc sản xuất lâm nghiệp; chăn
nuôi đại gia súc (trâu bò, dê), chăn nuôi thuỷ sản (tôm càng xanh, cá);
phát triển thuỷ điện; trồng các loại cây ăn quả (cam, nhãn, vải, bưởi
Diễn, đào Pháp, hồng không hạt), trồng rau màu, tre Bát độ, ngô, cao
su…
BÀI GIẢNG: ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

Điện Biên có lợi thế lớn về tiềm năng đất đai, đặc biệt là diện tích đất
chưa sử dụng còn rất lớn (trên 500.000 ha, chiếm 55% tổng diện tích
tự nhiên). Đây chính là tiềm năng lợi thế lớn để tỉnh đầu tư phát triển
lâm nghiệp, trồng cây công nghiệp, chăn nuôi đại gia súc… Ngoài ra