-1-

S GIO DC V O TO TNH TIN GIANG
TRNG TRUNG HC PH THễNG CHUYấN NGHIEN CệU KHOA HOẽC S PHM NG DNG
ẹe taứi:

PHT HUY KH NNG
T HC T RẩN
CA HC SINH THPT CHUYấN

Hóy ng nóo v thay i cỏch suy ngh, rt cú th bn s
tr thnh mt hc sinh thiờn ti!
v
Hóy thúi quen tt chin thng thúi quen xu tr thnh
mt ngi thnh cụng!
Giỏo viờn thc hin: Nguyn Th Thanh Võn
n v: Trng THPT Chuyờn Tin Giang

-2-

MỤC LỤC

I. Lời nói đầu.
II. Nội dung đề tài.
1. Dẫn nhập
2. Nội dung giáo dục kỹ năng tự rèn luyện cho
học sinh THPT

Nhằm tổng kết việc thực hiện chương trình giáo dục kĩ năng tự học, tự rèn
cho học sinh và rút ra bài học kinh nghiệm cho những năm tiếp theo, chúng tôi
có vài sáng kiến nhỏ trong việc: Phát huy khả năng TỰ HỌC, TỰ RÈN của
học sinh trường THPT Chuyên Tiền Giang, năm học 2013-2014.

-4-

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi không thể tránh khỏi những khiếm
khuyết khi thực hiện, mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của các bạn
đồng nghiệp.
Chân thành cảm ơn !
Tiền Giang, ngày 20 tháng 02 năm 2014 -5-

LỜI GIỚI THIỆU

Tự học là quá trình chủ thể nhận thức tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức
và rèn luyện kĩ năng thực hành, không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên.
Tự học là quá trình có thể thực hiện ở mọi nơi, trong đó người học tự giác, tích
cực, tự chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng, kĩ xảo; tìm tòi, khám phá thông qua các hoạt
động tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, và hoạt động thực hành để đạt
mục đích nhất định .
Tự học luôn gắn liền với động cơ, tình cảm và ý chí của người học để
vượt qua mọi khó khăn trong học tập nhằm tích lũy kiến thức cho người học.
Tự học là một trong những yếu tố quyết định chất lượng giáo dục trong nhà
trường nhất là trong trường THPT Chuyên.
Bản chất của tự học là tự mình làm việc, nghiên cứu tài liệu, trao đổi với
bạn bè theo cách học nhóm. Ở các nấc thang của hình tháp có ghi các mức độ

biết tự hệ thống kiến thức và phát triển nội dung đọc được theo cách của mình.
* Hướng dẫn HS tự học theo nấc thang của Bloom: Biết, thông hiểu, vận
dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá ( từ đó đi đến sáng tạo). HS thường xuyên
rèn luyện năng lực tư duy logic, tư duy trừu tượng, tư duy sáng tạo để tìm ra các
hướng tiếp cận mới.
* Tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập: HS tự đánh giá, nhận xét của tổ
nhóm thông qua thảo luận, tự kiểm tra lại các mục tiêu đã đặt ra.
* Dạy HS tự học thông qua tổ nhóm học tập: Tập dượt nghiên cứu khoa
học bằng cách tổ chức thực hiện các bài tập lớn, viết chuyên đề, tham gia giải
bài trên các tạp chí chuyên ngành, báo cáo chuyên đề dưới hình thức seminar
đồng thời rèn luyện cho HS phương pháp và kĩ năng độc lập trong nghiên cứu
khoa học.
Thực hiện nhiệm vụ năm học 2013-2014 và nhằm nâng cao khả năng tự
học, tự rèn luyện của HS, chúng tôi có vài nghiên cứu, tìm tòi và ứng dụng với

-7-

đề tài: “Phát huy khả năng tự học, tự rèn luyện của HS trường THPT
Chuyên Tiền Giang” . Hy vọng qua bài viết này hội đồng sư phạm nhà
trường, các đồng nghiệp rút ra nhiều bài học bổ ích trong việc hướng dẫn HS có
phương pháp học tập và phương pháp nghiên cứu khoa học để nâng cao chất
lượng bồi dưỡng HS giỏi và có nhiều dự án nghiên cứu khoa học kĩ thuật do Bộ
Giáo dục tổ chức trong năm học này.

-8-

GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ RÈN LUYỆN
CHÌA KHOÁ GIÚP HỌC SINH MỞ CÁNH CỬA VÀO ĐỜI
1. Dẫn nhập
Mục tiêu giáo dục – đào tạo ở bậc trung học phổ thông là giúp học sinh

giáo dục – đào tạo nói riêng và của cả sự nghiệp cách mạng Việt Nam nói
chung.
a) Việc giáo dục kĩ năng tự rèn luyện về đạo đức cho học sinh trước hết
phải được tiến hành bằng việc giúp các em rèn luyện những phẩm chất, những
chuẩn mực đạo đức mới từ trong gia đình đến nhà trường và ngoài xã hội.
Những phẩm chất, năng lực chung nhất, cơ bản nhất lại phải được cụ thể hoá
cho sát hợp với từng đối tượng khác nhau. Giáo viên cần có sự phối hợp với các
ban ngành, đoàn thể trong nhà trường để gắn người học vào những hoạt động
đoàn thể và các hoạt động ngoại khóa. Yêu cầu học sinh tích cực tham gia đầy
đủ các hoạt động của nhà trường trên tinh thần xây dựng môi trường giáo dục
lành mạnh, thân thiện, trong đó mọi người biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ lẫn
nhau, kết hợp việc dạy chữ và dạy người. Đấu tranh chống lại những tiêu cực và
bệnh thành tích trong giáo dục, nêu cao tinh thần tự phê và phê bình và cần xây
dựng quy chế cụ thể để đánh giá và xếp loại rèn luyện đạo đức cho học sinh
chính xác và chặt chẽ.
b) Lối sống là một thói quen có định hướng. Lối sống là phương cách thể
hiện tổng hợp tất cả các cấu trúc của một nền văn hóa, đặc trưng văn hóa của
một con người hay một cộng đồng.
Các giá trị văn hóa của của con người cuối cùng cũng thể hiện mình thông
qua hành vi. Ông bà ta thường nói: “gieo hành vi thì được thói quen…”. Thói
quen chính là lối sống: “gieo thói quen được tính cách, gieo tính cách được số
phận”. Lối sống là tiêu chí đầu tiên, tiêu chí tổng hợp nhất, thể hiện chất lượng
văn hóa và trí tuệ của một con người. Lối sống không chỉ là hành vi như cách đi

-10-

lại, ăn nói, nó là hành vi hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm tư duy, cách làm việc và
phương cách xử lý các mối quan hệ.
c) Văn hoá thẩm mĩ là khái niệm chỉ trình độ của con người trong thưởng
thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mĩ; là một bộ phận quan trọng của

qua cuộc sống, hoạt động học tập, rèn luyện và tự rèn luyện hàng ngày. Kĩ năng
sống được sử dụng thường xuyên để xử lí những vấn đề, những tình huống cụ
thể thường gặp trong cuộc sống của con người nhằm đáp ứng các nhu cầu của
cuộc sống hiện đại. Kĩ năng sống quan trọng là thế, nhưng không phải ai cũng
hiểu về nó để có ý thức tự rèn luyện, hoặc được rèn luyện, đào tạo trong môi
trường sống, học tập và công tác
b) Về nội dung giáo dục kĩ năng sống
WHO (Tổ chức Y tế thế giới) cho rằng: “Kĩ năng sống là khả năng thích
nghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhu
cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày”.
Kĩ năng sống được chia thành hai loại là: (1) Kĩ năng tâm lý xã hội và (2)
Kĩ năng cá nhân, lĩnh hội và tư duy. Theo đó, kĩ năng sống bao gồm 10 yếu tố
cơ bản như sau: (i) kĩ năng tự nhận thức; (ii) kĩ năng tư duy sáng tạo; (iii) kĩ
năng giải quyết vấn đề; (iv) kĩ năng giao tiếp ứng xử; (v) kĩ năng ứng phó với
các tình huống căng thẳng; (vi) kĩ năng thể hiện cảm xúc; (vii) kĩ năng cảm
thông, chia sẻ; (viii) kĩ năng tư duy bình luận và phê phán; (ix) kĩ năng quyết
định; (x) kĩ năng giao tiếp hiệu quả và cách thương thuyết.
Còn Tổ chức UNICEF thì cho rằng, không có một danh sách rõ ràng về kĩ
năng sống, nhưng vẫn đưa ra một danh sách kĩ năng sống, gồm 10 yếu tố cơ bản
như sau: (i) kĩ năng giao tiếp; (ii) kĩ năng từ chối hoặc thương thuyết; (iii) kĩ
năng đồng cảm; (iv) kĩ năng phối hợp và làm việc nhóm; (v) kĩ năng vận động;
(vi) kĩ năng ra quyết định hoặc giải quyết vấn đề; (vii) kĩ năng tư duy sâu sắc;
(viii) kĩ năng để tăng định hướng nội lực; (ix) kĩ năng quản lý cảm xúc; và (x) kĩ
năng quản lý căng thẳng.

-12-

Nhiều nước phát triển trên thế giới, học sinh được rèn luyện và tự rèn luyện
những kĩ năng sống về những tình huống sẽ xảy ra trong cuộc sống và họ biết
cách đối diện và đương đầu với những khó khăn. Biết cách vượt qua những khó

(3) Chuyên đề: “Xây dựng lối sống đẹp ở lứa tuổi học sinh THPT” – quan
niệm và cách thức rèn luyện.
(4) Chuyên đề: “Nhận thức thẩm mĩ của học sinh THPT” – quan niệm về
cái đẹp trong xã hội hiện đại và biện pháp tự rèn luyện nhận thức thẩm mĩ.
(5) Chuyên đề: "Thói quen" - cơ sở khoa học của thói quen, biện pháp tự
rèn luyện để có "phản xạ có điều kiện" về các thói quen tốt và xoá bỏ dần các
"phản xạ có điều kiện" về các thói quen xấu
(6) Chuyên đề: "Phương pháp học tập khoa học", "Phương pháp tự học, tự
giáo dục, tự nghiên cứu". Một trong những bài tập giao cho học sinh tự rèn
luyện khi thực hiện chuyên đề là "Xây dựng thời gian biểu khoa học" và "rèn
luyện thói quen thực hiện thời gian biểu khoa học”
(7) Chuyên đề: "Phát huy sức mạnh nội tâm" - Trong mỗi con người ai
cũng có sức mạnh tiềm ẩn, đó là "sức mạnh nội tâm", nếu biết khơi dậy và phát
huy sẽ tạo nên sức mạnh phi thường cho mỗi con người để họ đạt được những
thành công trong cuộc sống
(8) Chuyên đề: "Sống có trách nhiệm" – đây là một chuyên đề lớn, mang ý
nghĩa thiết thực sâu sắc, có tác dụng điều chỉnh hành vi, thái độ để các em biết
sống đúng đắn, sống có trách nhiệm trước hết là với bản thân mình, sau là với
gia đình và xã hội; biết trân trọng, nâng niu và giữ gìn giá trị đạo đức truyền
thống và bản sắc văn hoá của dân tộc trong thời kỳ đất nước hội nhập khu vực
và quốc tế
(9) Chuyên đề ”Học và tự học hiệu quả” - giúp học sinh hiểu học tập chủ
yếu là tự học, bởi “con đường giáo dục là tập tự sử dụng những khả năng của
mình, tự sử dụng cái đầu của mình”.

-14-

(10) Chuyên đề: “Nhân cách và lối sống của học sinh THPT” – giúp học
sinh tự rèn luyện về tinh thần trách nhiệm, tính trung thực, giản dị, khoan dung,
khiêm tốn, yêu thương, tôn trọng, đoàn kết, hạnh phúc, tự do, hòa bình và hợp

mực trong lời nói và việc làm. Chúng tôi thấy rằng, việc giáo dục kĩ năng tự rèn
luyện cho học sinh sẽ gặp khó khăn hơn khi chính thầy cô chưa phải là một tấm
gương sáng để học sinh noi theo.
4.2. Đối với các hoạt động giáo dục ngoại khoá
(1) Tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa, những “diễn đàn” ở phạm vi từng
khối lớp hoặc toàn trường. Trong từng năm học, nhà trường thống nhất xây
dựng, triển khai và thực hiện những chủ đề giáo dục kĩ năng tự rèn luyện theo
chủ điểm; phát huy được vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí
Minh trong việc triển khai và thực hiện các chủ đề giáo dục kĩ năng tự rèn luyện
cho học sinh; đưa trò chơi dân gian, hát dân ca và các loại hình sinh hoạt văn
hóa dân gian vào trường học, qua đó mà rèn luyện kĩ năng tự rèn và kĩ năng
sống cho các em.
Rèn kỹ năng sống qua chương trình hội thao quốc phòng

-16- H
ọ
c sinh thăm trư
ờ
ng khuy
ế
t t
ậ
t Nhân Ái Thành Ph
ố
-
M
ỹ
Tho

Học sinh thi Quốc ca, Đoàn ca do
SGD & ĐT TG t
ổ
ch
ứ
c

Học sinh tham gia “ Khi tôi 18” do
TW Đoàn t
ổ
ch


-17-

(2) Nhà trường tổ chức tốt các buổi sinh hoạt chào cờ đầu tuần. Nội dung
sinh hoạt trong buổi chào cờ không chỉ là đánh giá xếp loại nền nếp, học tập, các
hoạt động giáo dục trong tuần qua của bộ phận giáo vụ, việc triển khai kế hoạch
tuần tới của Ban Giám hiệu nhà trường mà luôn thay đổi hình thức và nội dung
buổi chào cờ một cách sáng tạo nhằm rèn luyện các kĩ năng cho học sinh. Tổ
chức cho học sinh giao lưu với toàn trường bằng các hoạt động văn nghệ, kể
chuyện, thi đố vui, trò chơi vận động, các hoạt động thể dục thể thao… do chính
các em đứng ra tổ chức dưới sự giúp đỡ và hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm,
của Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

trường còn phối hợp với gia đình, các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường
để giáo dục kĩ năng tự rèn và kĩ năng sống cho các em.
(4) Tổ chức các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp, các cuộc thi bằng các
hình thức tìm hiểu về văn hoá, lịch sử địa phương, về lịch sử dân tộc; thi tìm
hiểu về các bộ môn khoa học xã hội nhân văn, khoa học tự nhiên; thi hát
karaoke, thể dục thể thao…; giao lưu với học sinh trường bạn (trong tỉnh hoặc
ngoài tỉnh). Hoạt động thể dục, thể thao

-19-

-20-

(5) Hàng năm, nhà trường có kế hoạch tổ chức cho các em tham quan, về
nguồn, hoạt động dã ngoại, du lịch như cha ông ta đã nói: “Đi một ngày đàng,
học một sàng khôn”.
(6) Thông qua các hoạt động giáo dục, tạo nên nhận thức thẩm mĩ, cảm xúc
thẩm mĩ, văn hoá thẩm mĩ để (i) tác động đến những cảm thụ tinh tế nhất, sâu xa
nhất của con người, tham gia vào quá trình bồi dưỡng năng lực cảm xúc, tạo
dựng một nhân cách hài hoà, hoàn thiện; (ii) đi sâu vào chiều sâu nội tâm, phát
hiện ra những quy luật tình cảm rất riêng của con người, từ đó đánh thức năng
lực sáng tạo tiềm ẩn, hoàn thiện năng lực tư duy của con người; (iii) góp phần
định hướng giá trị, phê phán cái sai, lên án cái ác, cái xấu hướng con người tới
cái đúng, cái thiện, cái đẹp; xây dựng những yếu tố tích cực của xu hướng cá
nhân trong sự phát triển nhân cách.
5. Kết quả bước đầu
Ở nước ta nói chung, ở trường THPT Chuyên Tiền Giang nói riêng, việc
giáo dục kĩ năng tự rèn luyện cho học sinh đã và đang được các nhà trường quan
tâm, luôn được nhắc đến trong chương trình giáo dục. Tuy nhiên, trong triển
khai và thực hiện nội dung giáo dục kĩ năng tự rèn luyện, nhà trường gặp không
ít khó khăn và lúng túng. Dù vậy, trong những năm qua, bằng những việc làm
đơn giản và thiết thực, chúng tôi đã dành tâm sức và thời gian nghiên cứu và
triển khai chương trình giáo dục kĩ năng tự rèn luyện cho học sinh (trong đó, lấy
việc giáo dục kĩ năng sống làm xuất phát điểm) đã đạt được hiệu quả bước đầu.
5.1. Nề nếp, kỉ cương trong nhà trường được giữ vững. Hiện tượng học
sinh vi phạm đạo đức, lối sống, vi phạm nội quy nhà trường ít diễn ra; không có
trường hợp học sinh vi phạm pháp luật Nhà nước, quy định của ngành và địa
phương.
5.2. Hình thành được tính tự chủ, tự lập và khả năng chịu đựng gian khó
cho học sinh; rèn luyện kỹ năng sống cho các em như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng
trình bày vấn đề trước đám đông, kĩ năng ứng xử…

35 Tỉnh Tiền Giang 53016 THPT Chuyên TG

366

20.29

169 Tỉnh Tiền Giang 53015 THPT Nguyễn Đình Chiểu

1,111

16.21

255 Tỉnh Tiền Giang 53006 THPT Đốc Binh Kiều

832

15.58

313 Tỉnh Tiền Giang 53025 THPT Trương Định

796

15.13

320 Tỉnh Tiền Giang 53010 THPT Tân Hiệp

631

15.10



14.09

613 Tỉnh Tiền Giang 53002 THPT Phạm Thành Trung

613

13.78

807 Tỉnh Tiền Giang 53032 THPT Bình Đông

279

13.17

819 Tỉnh Tiền Giang 53007 THPT Lưu Tấn Phát

491

13.14

832 Tỉnh Tiền Giang 53033 THPT Bình Phục Nhứt

294

13.10

874 Tỉnh Tiền Giang 53027 THPT Nguyễn Văn Côn

507 -24-
-25-