ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC PHÙNG VĂN HÀ QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIAO THUỶ
TỈNH NAM ĐỊNH LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC


10
8. Phng phỏp nghiờn cu
10
9. Cu trỳc lun vn
11
Chng 1: Cơ sở lí luận quản lí quá trình
dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở
12
1.1. Tng quan nghiờn cu vn
12
1.2. Nhng khỏi nim c bn :
14
1.2.1. Khỏi nim qun lớ
14
1.2.2. Qun lớ giỏo dc.
16
1.2.3. Qun lớ quỏ trỡnh dy hc
17
1.2.4. Qun lớ nh trng.
21
1.3. Trng trung hc c s trong h thng giỏo dc quc dõn
22
1.3.1. Mc tiờu giỏo dc ca trng trung hc c s
22
1.3.2. Nhim v ca Trng trung hc c s
23
1.2.3. Yờu cu v ni dung v phng phỏp dy hc trng trung
hc c s trong giai on hin nay
23


37
CHƢƠNG 2:
THỰC TRẠNG QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC
TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIAO THUỶ TỈNH NAM ĐỊNH
38
2.1. Khái quát về tình hình các trường trung học cơ cở trên địa bàn
huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định
38
2.1.1. Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội ở địa phương
38
2.1.2. Khái quát về tình hình phát triển giáo dục ở địa phương
39
2.1.3. Kết quả giáo dục của các trường trung học cơ sở
42
2.1.4. Định hướng phát triển của các trường trung học cơ sở trong
giai đoạn hiện nay
45
2.2. Thực trạng quản lí của hiệu trưởng đối với quá trình dạy học ở
các trường trung học cơ sở.
45 5
2.2.1. Công tác xây dựng kế hoạch và khả năng tổ chức thực hiện kế
hoạch ở các trường trung học cơ sở
47
2.2.2. Thực trạng công tác tổ chức hoạt động của các tổ chuyên môn
ở các trường trung học cơ sở
52

trình dạy học ở các trường phổ thông hiện có.
71
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất
71
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp.
72
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của các biện pháp.
72 6
3.2. Các biện pháp quản lí nhằm hoàn thiện quá trình dạy học ở các
trường trung học cơ sở .
73
3.2.1. Quán triệt tới các lực lượng giáo dục của nhà trường về yêu
cầu nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học cơ sở trong giai
đoạn hiện nay.
73
3.2.2. Đẩy mạnh quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục
76
3.2.3. Tăng cường quản lí thực hiện chương trình dạy học
78
3.2.4. Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo
hướng chuẩn hóa
80
3.2.5. Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy
tính tích cực của học sinh.
83
3.2.6. Tổ chức phong phú các hình thức dạy học
86

LỜI CẢM ƠN
Em xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo khoa Sư phạm của Đại
học quốc gia Hà Nội đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ em trong quá trình học
tập và nghiên cứu.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn TS Nguyễn Trọng Hậu – người đã tận tình
hướng dẫn, chỉ bảo, truyền thụ về kiến thức và phương pháp tư duy nghiên cứu
cho em, trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Phòng
Giáo dục - Đào tạo Giao Thuỷ, các thầy giáo, cô giáo là cán bộ quản lí, giáo
viên và phụ huynh, học sinh các trường Trung học cơ sở trong huyện Giao
Thuỷ, tỉnh Nam Định đã cung cấp tài liệu, tham gia các ý kiến quý báu, giúp đỡ
và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn.
Mặc dù bản thân đã rất nỗ lực và có nhiều cố gắng, song chắc chắn luận
văn không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Rất mong nhận được các ý
kiến góp ý, phê bình của các thầy giáo, cô giáo, các nhà quản lí, các bạn đồng
nghiệp,…để công trình nghiên cứu tiếp theo của chúng tôi tốt hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Nam Định, tháng 5 năm 2009
Tác giả Phùng Văn Hà
THPT:
Trung học phổ thông
tr:
Trang
TW:
Trung ương
TNCS:
Thanh niên cộng sản
TS:
Tổng số
UBND:
Uỷ ban nhân dân
XHCN:
Xã hội chủ nghĩa

3 MC LC

Trang
Mc lc
3
M u

1.2.3. Qun lớ quỏ trỡnh dy hc
17
1.2.4. Qun lớ nh trng.
21
1.3. Trng trung hc c s trong h thng giỏo dc quc dõn
22
1.3.1. Mc tiờu giỏo dc ca trng trung hc c s
22
1.3.2. Nhim v ca Trng trung hc c s
23
1.2.3. Yờu cu v ni dung v phng phỏp dy hc trng trung
hc c s trong giai on hin nay
23 4
1.2.4. Nhiệm vụ của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng
24
1.3. Nội dung chủ yếu trong trong quản lí quá trình dạy học ở
trường trung học cơ sở
27
1.3.1. Quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục
27
1.3.2. Quản lí thực hiện chương trình, nội dung dạy học
28
1.3.3. Quản lí đội ngũ giáo viên
28

1.3.4. Qu¶n lÝ häc sinh
29

giai đoạn hiện nay
45
2.2. Thực trạng quản lí của hiệu trưởng đối với quá trình dạy học ở
các trường trung học cơ sở.
45 5
2.2.1. Công tác xây dựng kế hoạch và khả năng tổ chức thực hiện kế
hoạch ở các trường trung học cơ sở
47
2.2.2. Thực trạng công tác tổ chức hoạt động của các tổ chuyên môn
ở các trường trung học cơ sở
52
2.2.3. Thực trạng xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo
ở các trường trung học cơ sở
53
2.2.4. Thực trạng xây dựng cơ sở vật chất và môi trường giáo dục
57
2.2.5. Thực trạng công tác phối hợp với các tổ chức chính trị, đoàn
thể trong việc thực hiện mục tiêu, nguyên lí giáo dục.
61
2.2.6. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học ở các
trường trung học cơ sở .
64
2.3. Những vấn đề đặt ra cho công tác quản lí quá trình dạy học ở
các trường trung học cơ sở huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
67
2.3.1. Thuận lợi – cơ hội
67

đoạn hiện nay.
73
3.2.2. Đẩy mạnh quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục
76
3.2.3. Tăng cường quản lí thực hiện chương trình dạy học
78
3.2.4. Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo
hướng chuẩn hóa
80
3.2.5. Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy
tính tích cực của học sinh.
83
3.2.6. Tổ chức phong phú các hình thức dạy học
86
3.2.7. Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học của học sinh.
88
3.2.8. Huy động các nguồn lực nhằm phát triển cơ sở vật chất, thiết
bị giáo dục và các phương tiện dạy học hiện đại.
92
3.2.9. Xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh và đồng
thuận.
95
3.3. Mối liên hệ giữa các biện pháp quản lí quá trình dạy học
98
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
quản lí đối với quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở trên
địa bàn huyện Giao Thuỷ, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.
99
Kết luận chƣơng 3
102

phải tìm một phương thức phù hợp với đặc trưng là vừa quản lí vật chất, vừa
quản lí con người để giáo dục con người. Trong nhà trường, hiệu trưởng là con
chim đầu đàn, vai trò của người hiệu trưởng vô cùng quan trọng. Ngày nay
trong trào lưu đổi mới, cải tiến phương pháp quản lí và dân chủ hoá nhà trường,
nhằm phát huy cao độ dân chủ hoá của đội ngũ giáo viên thì vai trò của người
hiệu trưởng càng nổi bật lên hơn bao giờ hết. Người hiệu trưởng có các nhiệm
vụ: tổ chức tất cả các hoạt động của nhà trường theo đúng quan điểm, đường lối
của Đảng; chịu trách nhiệm trước Nhà nước về công tác quản lí nhà trường và
chất lượng giáo dục học sinh; đảm bảo cho bộ máy của nhà trường hoạt động
khẩn trương, tích cực, với sự sáng tạo cao; Đảm bảo điều kiện vật chất và tinh
thần để tập thể giáo viên và học sinh hoàn thành nhiệm vụ của mình với chất
lượng cao; giữ vững khối đoàn kết nhất trí trong tập thể học sinh và giáo viên 8
trong trường; động viên, khen thưởng kịp thời những người đạt thành tích tốt;
luôn kiểm tra, uốn nắm kịp thời những sai sót để điều
chỉnh công việc chung; động viên, phối hợp với các lực lượng giáo dục trong
và ngoài nhà trường vào mục đích giáo dục chung.
Trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định có 22 xã và thị trấn gồm
22 trường trung học cơ sở với lượng học sinh hàng năm vào khoảng 15.500 đến
16.500 em, mỗi năm tốt nghiệp khoảng 3.800 đến 4.200 em. Đặc biệt truyền
thống học tập trên địa bàn huyện rất tốt, nhân dân luôn rất quan tâm đến việc
học tập của con em họ. Vì vậy mỗi trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện
có một sứ mệnh hết sức quan trọng. Trong những năm qua, tuy đã có rất nhiều
cố gắng đáng ghi nhận nhưng chất lượng dạy và học ở các trường trung học cơ
sở trên địa bàn huyện còn một số hạn chế, bất cập chưa tương xứng với tiềm
năng ở nơi đây. Thông qua các kỳ thi vào các trường trung học phổ thông trên
địa bàn huyện và kỳ thi học sinh giỏi dự thi cấp tỉnh trong những năm gần đây
kết quả còn thấp so với các trường trung học cơ sở ngoài huyện. Một nguyên

học tại các trƣờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh
Nam Định” làm vấn đề nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lí
giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu, đề xuất các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các
trường THCS trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên, luận văn tập chung triển
khai các nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây.
– Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí quá trình dạy học tại các trường trung
học cơ sở làm luận cứ giải quyết các nhiệm vụ, nội dung nghiên cứu của
đề tài.
– Nghiên cứu thực trạng quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học
cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định; từ đó rút ra những 10
điểm mạnh, những hạn chế và tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến những hạn
chế đó.
– Đề xuất các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ
sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.
4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lí ở trường trung học cơ sở trên địa
bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
4.2. Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lí quá trình dạy học tại các trường
trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
5. Giả thuyết nghiên cứu
Quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao
Thuỷ tỉnh Nam Định còn một số hạn chế do sự quản lí của hiệu trưởng các
trường trung học cơ sở đối với hoạt động này chưa phù hợp. Làm thế nào để

thông tin này trong quá trình nghiên cứu thuộc phạm vi đề tài.
– Phương pháp phỏng vấn, lấy ý kiến của giáo viên, các hiệu trưởng, phó hiệu
trưởng các trường trung học cơ sở, lãnh đạo phòng Giáo dục và Đào tạo, ý kiến
của học sinh và phụ huynh và các cá nhân có liên quan đến vấn đề học tập của
học sinh trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu
tham khảo và phụ lục, luận được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí quá trình dạy học ở trường trung học cơ sở
Chương 2: Thực trạng quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ sở
trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định
Chương 3: Các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ
sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.

12

13
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

pháp quản lí nhà trường để nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như các
Luận văn thạc sĩ các tác giả:
+ Doãn Kim Chung với đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp quản lí quá
trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường trung học phổ
thông Hải Phòng”.
+ Nguyễn Mạnh Cường với đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực
quản lí của Hiệu trưởng trường trung học tỉnh Lạng Sơn nhằm đáp ứng yêu
cầu đổi mới giáo dục”.
+ Đào Thị Ngân với đề tài “Một số biện pháp chỉ đạo hoạt động dạy học
của người hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường tiểu học”.
+ Chu Thị Hoà với đề tài: “ Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội
ngũ hiệu trưởng trường Trung học cơ sở tại tỉnh Lạng Sơn”.
+ Đỗ Phi Liên với đề tài: “Biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy
học của hiệu trưởng trường Trung học cơ sở ở thành phố Bắc Giang”.
+ Phạm Thị Tuyết Nhung với đề tài: “Những biện pháp quản lí hoạt
động dạy và học của hiệu trưởng trường trung học phổ thông Nam Trực tỉnh
Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dục”.
Nội dung trọng tâm của những luận văn trên đề cập đến các biện pháp
của nhà quản lí giáo dục nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đối với
đơn vị mình. Đây cũng là những kinh nghiệm quí cho đội ngũ quản lí vận dụng
vào đơn vị trong những hoàn cảnh cụ thể.
Như vậy, cho tới nay, vấn đề nâng cao chất lượng dạy học luôn được các
nhà nghiên cứu quan tâm. Trong khi nhân loại đang chuyển dần sang nền kinh tế
tri thức thì hơn bao giờ hết, vấn đề này được quan tâm nhiều hơn. Các nhà nghiên 15
cứu có chung quan điểm thể hiện trong các công trình của họ là khẳng định vai
trò quan trọng của công tác quản lí trong việc nâng cao chất lượng dạy học.
Việc quản lí quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện

- Theo Từ điển Tiếng việt: “Quản lí là tổ chức và điều khiển các hoạt
động theo những yêu cầu nhất định” [41;tr.800].
- Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo: “Quản lí là sự tác động liên tục có tổ
chức, có định hướng của chủ thể quản lí (người quản lí, tổ chức quản lí) lên
khách thể quản lí (đối tượng bị quản lí) về các mặt chính trị, văn hoá, xã hội,
kinh tế,…Bằng một hệ thống các các luật lệ, các chính sách nguyên tắc, các
phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho
sự phát triển của đối tượng” [15;tr.7].
- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lí là tác động có mục đích, có
kế hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện
được những mục tiêu dự kiến” [37;tr.24].
- Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lí là một quá trình tác động có
định hướng (có chủ đích), có tổ chức lựa chọn trong số các tác động có thể,
dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường, nhằm giữ cho
sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích
đã định” [18;tr.34].
Như vậy, ta có thể hiểu: Quản lí là những tác động của chủ thể quản lí
trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các
nguồn lực trong và ngoài tổ chức một cách tối ưu nhằm đạt được mục đích của
tổ chức với hiệu quả cao nhất.
Từ những định nghĩa trên có thể rút ra nhận xét sau:
- Tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng những định nghĩa trên đều thể hiện
được bản chất của hoạt động quản lí, đó là: hoạt động quản lí nhằm làm cho hệ
thống vận động theo mục tiêu đã đặt ra tiến đến trạng thái có chất lượng mới.
Trong quản lí có hai bộ phận khăng khít với nhau, đó là chủ thể và
khách thể quản lí. chủ thể quản lí có thể là một cá nhân hay một nhóm người có 17
chức năng quản lí hay điều khiển tổ chức, làm cho tổ chức vận hành và đạt tới

Như vậy bản chất của quản lí giáo dục là quá trình tác động của chủ thể
QLGD tới quá trình sư phạm diễn ra ở các cơ sở giáo dục trong việc thực hiện các
kế hoạch và chương trình giáo dục nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục đặt ra.
1.2.3. Quản lí quá trình dạy học.
1.2.3.1. Khái niệm dạy học.
Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức,
kinh nghiệm mà xã hội đã tích luỹ được, nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm xã
hội thành phẩm chất năng lực cá nhân.
1.2.3.2. Quá trình dạy học.
Quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của hai thành tố cơ bản
trong quá trình dạy học – hoạt động dạy và hoạt động học
Hoạt động dạy của người giáo viên: đó là hoạt động hướng dẫn, tổ chức,
điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh.
Hoạt động học của học sinh: là hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, tự
tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức – học tập nhằm thu nhận xử lí và
biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức của bản thân.
Hoạt động dạy là sự điều khiển tối ưu hoá quá trình học sinh chiếm lĩnh
khái niệm khoa học, trong và bằng cách đó, phát triển và hình thành nhân cách.
Dạy có hai chức năng thường xuyên tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau,
sinh thành ra nhau (“chức năng kép”), đó là truyền đạt thông tin và điều khiển
hoạt động học tập.
Hoạt động học là một hoạt động với đối tượng, trong đó học sinh là chủ
thể, khái niệm khoa học là đối tượng để chiếm lĩnh. Học là quá trình tự giác
tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học dưới sự điều khiển sư phạm của
giáo viên.
Theo tác giả Phạm Viết Vượng, Dạy học là một bộ phận của quá trình
sư phạm tổng thể, là một trong những con đường để thực hiện mục đích giáo 19

20
Hoạt động dạy gồm hai chức năng truyền đạt và điều khiển, luôn luôn
tương tác và thống nhất với nhau. Dạy phải xuất phát từ lô gích khoa học của
khái niệm và lô gích sư phạm của tâm lí học lĩnh hội. Hoạt động học là yếu tố
khách quan thứ hai quy định lô gích của quá trình dạy học về mặt lí luận dạy
học; nghĩa là độ trí dục và quy luật lĩnh hội và tự điều khiển.
Dưới góc độ của lí thuyết hoạt động thì: Quá trình dạy học là một hệ toàn
vẹn bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học. Hai hoạt động này luôn tương
tác với nhau, thâm nhập vào nhau, sinh thành nhau. Sự tương tác giữa dạy và
học mang tính cộng tác (cộng đồng và hợp tác) trong đó hoạt động dạy vai trò
chủ đạo.(xem sơ đồ hình 1.1)
Sơ đồ 1.1: Cấu trúc của quá trình dạy học theo tiếp cận hoạt động
Quá trình dạy- học là một hệ thống toàn vẹn, các thành tố của nó luôn
luôn tương tác với nhau theo những quy luật riêng, thâm nhập vào nhau, quy
định lẫn nhau để tạo nên sự thống nhất biện chứng:
- Giữa dạy với học;
- Giữa truyền đạt với điều khiển trong dạy; và
- Giữa lĩnh hội và với tự điều khiển trong học.
Theo các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt:" Quá trình dạy học là
một quá trình sư phạm bộ phận, một phương tiện để trau dồi học vấn, phát
Khái niệm Khoa học

Dạy
Truyền đạt