1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THÀNH LÂM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
THÔNG QUA VIỆC GIẢNG DẠY MỘT SỐ NỘI DUNG
HOÁ ĐẠI CƯƠNG - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HOÁ HỌC

HÀ NỘI - 2011 2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THÀNH LÂM
1.1.2. Mô hình của quá trình nhận thức 6
1.1.3. Giải pháp để phát triển năng lực nhận thức 7
1.1.4. Ứng dụng của thuyết nhận thức 7
1.1.5. Ảnh hưởng của nhận thức đối với việc học tập 8
1.2. Tính tích cực trong nhận thức 9
1.3. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực 11
1.3.1. Thực trạng dạy - học và yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học 11
1.3.2. Mục đích yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học 12
1.3.3. Tính tích cực trong học tập 13
1.3.4. Phương pháp dạy – học tích cực 14
1.3.4.1. Những nét đặc trưng của xu hướng đổi mới phương pháp dạy học 14
1.3.4.2. Một số định hướng đổi mới và thử nghiệm phương pháp dạy học ở
nước ta hiện nay 15
1.3.4.3. Một số phương pháp dạy học tích cực 17
1.4. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá 18

6
1.4.1. Định hướng về nội dung và hình thức đánh giá 18
1.4.2. Định hướng đổi mới về kiểm tra, đánh giá kết quả 18
1.4.2.1. Mục đích của đánh giá 18
1.4.2.2. Nội dung của đánh giá 19
1.4.2.3. Phạm vi đánh giá 19
1.4.3. Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả 19
1.5. Đổi mới qui trình dạy học 20
1.5.1.Giai đoạn chuẩn bị 21
1.5.1.1. Phân tích nhu cầu 21
1.5.1.2. Xác định mục tiêu môn học, bài học, xây dựng kế hoạch dạy – học 22
1.5.1.3. Lập kế hoạch dạy – học 22
1.5.1.4. Tổ chức tài liệu dạy – học 23
1.5.1.5. Chuẩn bị các hình thức tổ chức dạy học, phương pháp dạy - học 23

3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm 42
3.5. Kết quả thực nghiệm 58
3.5.1. Kết quả kiểm tra 45 phút chương: Tốc độ phản ứng và cân bằng hoá
học 58
3.5.2. Kết quả kiểm tra 15 phút bài: Luyện tập axít, bazơ và muối 59
3.5.3. Kết quả kiểm tra 45 phút chương: Sự điện
li 60
3.6. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 61
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 67
1. Kết luận 67
2. Khuyến nghị 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO 69
PHỤ LỤC
3

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, đổi mới nền giáo dục
là một trong những trọng tâm của sự phát triển. Công cuộc đổi mới này đòi hỏi
nhà trường phải đào tạo ra những con người tự chủ, năng động, sáng tạo.“ Đổi
mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo
của người học, coi trọng thực hành, thí nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi
nhét, học vẹt, học chay. Đổi mới và tổ chức thực hiện nghiêm minh chế độ thi
cử ”(Báo cáo chính trị Đại hội Đảng lần thứ IX, ).“ Chỉ tiêu hàng đầu cho
việc nâng cao chất lượng dạy và học. Đổi mới chương trình, nội dung, phương
pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở
vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của

Để thực hiện mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu được đề ra như sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển năng lực nhận thức và tư
duy của HS trong quá trình dạy học hoá học.
- Nghiên cứu một số phương pháp dạy học tích cực.
- Nghiên cứu cách thiết kế giáo án theo hướng tổ chức các hoạt
động dạy học để học sinh tự xây dựng kiến thức cho bản thân.
- Lựa chọn và xây dựng bài tập nhằm kiểm tra đánh giá sau mỗi bài
dạy thuộc chương“Tốc độ phản ứng và Cân bằng hoá học” lớp 10
và chương“Sự điện li” lớp 11.
- TNSP nhằm đánh giá tính hiệu quả của đề tài.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hoá học ở trường THPT lớp
10, 11 nâng cao.
4.2. Đối tượng nghiên cứu: xây dựng một số bài giảng nhằm nâng cao tính
tích cực học tập cho HS lớp 10, 11(phần tốc độ phản ứng và cân bằng hoá học;
sự điện li thuộc SGK nâng cao).

5
5. Giả thuyết khoa học
Nếu áp dụng hợp lí, linh hoạt phương pháp dạy học tích cực theo hướng
đổi mới vào quá trình dạy học hoá học sẽ góp phần nâng cao hứng thú khoa
học của học sinh và nâng cao được chất lượng dạy học bộ môn Hoá học ở
trường THPT.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp xử lí thông tin
7. Những đóng góp của đề tài
Việc đổi mới cách thức tổ chức các giờ lên lớp theo hướng thiết kế các hoạt

1.1.2. Mô hình của quá trình nhận thức
Một quá trình nhận thức thể hiện trong trí não chúng ta về thế giới
quanh mình đó là các quá trình phân tích thông tin và xử lí các thông tin, một
số khác hướng vào nội tâm như những quá trình tư duy và tưởng tượng. Sơ đồ 1.1: Quá trình nhận thức
Theo mô hình này, tư duy và mọi cách nhận thức đều có thể tìm hiểu được
bằng cách phân tích ra thành những bộ phận cấu thành. Thông tin đầu vào sẽ
đi qua một loạt các giai đoạn từ đơn giản đến phức tạp.
1.1.3. Giải pháp để phát triển năng lực nhận thức
- Tập trung sự chú ý vào những kiến thức được học.
- Từ kiến thức ban đầu, người học tư duy sáng tạo để mở rộng, hiểu sâu
hơn những điều đã học và ghi nhớ lại theo cách riêng của mình(tự mã hoá kiến
thức).
Thông tin đầu vào
(tri thức cũ)
Học sinh
Quá trình nhận
thức
(phân tích, tổng
hợp, khái quát
hoá,tái tạo…
kết quả đầu ra
(tri thức mới )

7

luyện tập nhằm
đạt trình độ cao
ở các kĩ năng
gồm nhiều
thành phần,
cuối cùng đạt kĩ
năng tổng thể.
Rèn luyện
và ghi đạt
đến mô
hình lí
tưởng.

nhớ kiến thức để

Kiên trì
tập luyện
một kĩ
năng mới
mỗi ngày.
trong
Tự phát hiện và
tìm cách điều
chỉnh lệch lạc,
phát triển những
suy nghĩ thành
kiến thức thành
những mục tiêu
đã định.



9
Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy. Cách dạy quyết định cách
học, tuy nhiên, thói quen học tập thụ động của HS cũng ảnh hưởng đến cách
dạy của thày.
1.3.3. Tính tích cực trong học tập
Tính tích cực hoạt động của con người được biểu hiện trong hoạt động
chủ động của chủ thể. Tính tích cực học tập là tính chủ động nhận thức, đặc
trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình
chiếm lĩnh tri thức.
1.3.4. Phương pháp dạy – học tích cực
Phương pháp dạy-học tích cực là thuật ngữ chỉ những phương pháp dạy
học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.
Phương pháp dạy–học tích cực hướng tới việc hoạt động hoá, tích cực
hoá hoạt động nhận thức của người học và có nhiều nét đặc trưng nhất định.
1.3.4.1. Một số đặc trưng của xu hướng đổi mới phương pháp dạy học
Các phương pháp dạy học truyền thống tuy đã khẳng định được những
thành công nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Do đó chúng ta phải đổi
mới phương pháp dạy học theo hướng dạy cách học, cách suy nghĩ, dạy
phương pháp tư duy.
1.3.4.2. Thực trạng đổi mới và thử nghiệm phương pháp dạy học ở Việt Nam
Ở nước ta, việc đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện theo các
hướng sau:
- Xây dựng cơ sở lí thuyết có tính phương pháp luận để tìm hiểu bản chất
phương pháp dạy học .
- Khai thác những điểm mạnh, tích cực trong các phương pháp dạy học
hiện có.
1.3.4.3. Một số phương pháp dạy học tích cực
Một số phương pháp dạy học tích cực được sử dụng như: Dạy học giải
quyết vấn đề; Dạy học nghiên cứu; Dạy học theo dự án; Dạy học theo mục

năng tự học của HS; khả năng hợp tác và làm việc theo nhóm; năng lực hoạt
động trí tuệ, tư duy sáng tạo, vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế cuộc
sống và sản xuất.

11
1.4.3. Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả
Về hình thức: có câu hỏi kiểm tra dạng trắc nghiệm và tự luận.
Về nội dung: phải bám sát chương trình hiện hành
Về mức độ: phải thể hiện được việc đánh giá các loại trình độ: kiến thức
cơ bản vận dụng thành thạo các kiến thức và tư duy suy luận.
1.5. Đổi mới qui trình dạy học
Quy trình dạy – học xét trên quan điểm hệ thống bao gồm 3 giai đoạn:


Chuẩn
bị
Thực
thi

Đánh
giá
cải
tiến
Kế
hoạch
bài
dạy
(giáo
án)

12
1.5.1.Giai đoạn chuẩn bị
1.5.1.1. Phân tích nhu cầu
1) Xác định vị trí môn học(đang dạy) trong chương trình của bậc học hay
cấp học.
Điều tra đối tượng dạy học(học sinh).
Việc điều tra đối tượng dạy học được tiến hành qua các công việc cụ
thể sau:
a. Kiểm tra kiến thức nền của người học trước khi bắt đầu môn học.
b. Điều tra phong cách học của người học
c. Điều tra hứng thú của người học đối với môn học.
2) Nghiên cứu điều kiện vật chất – kĩ thuật hỗ trợ việc dạy – học môn học
Tìm hiểu cơ sở vật chất, kĩ thuật, đồ dùng dạy – học, vườn trường, phòng

1.5.1.6. Chuẩn bị các phương tiện, công cụ dạy học
Mỗi hình thức tổ chức dạy – học, mỗi phương pháp dạy – học cần những
phương tiện, công cụ tương ứng. Những phương tiện kĩ thuật có thể là máy
tính nối mạng, đèn chiếu, màn hình, dụng cụ thí nghiệm, đồ dùng dạy học và
phòng bộ môn. Những công cụ dùng cho học tập gồm bảng các loại, các loại
phiếu học tập, các loại công cụ tự nhiên, tự tạo.
1.5.2.Giai đoạn thực thi
Giai đoạn thực thi kế hoạch dạy – học bắt đầu bằng khâu chuẩn bị “kế
hoạch bài dạy” và môi trường dạy học.
a) Kế hoạch bài dạy bắt đầu từ mục tiêu chi tiết của bài dạy.
* Mục tiêu dạy – học: là căn cứ để giáo viên lựa chọn và sắp xếp các nội
dung dạy học cho 1 bài cụ thể. Để làm việc này, giáo viên cần:
- Lựa chọn và sắp xếp các nội dung ứng với các mục tiêu bậc 1.
- Lựa chọn và sắp xếp các nội dung ứng với các mục tiêu bậc 2.
- Lựa chọn và sắp xếp các nội dung ứng với các mục tiêu bậc 3.
* Mục tiêu dạy – học là căn cứ để lựa chọn hình thức TCDH, phương
pháp, phương tiện, công cụ dạy học.

14
Mục tiêu dạy học là căn cứ để giáo viên thiết kế các hình thức kiểm tra -
đánh giá, tức là đối chiếu kết quả học tập với mục tiêu dạy học.
b) Môi trường dạy học tối ưu bao gồm phòng học đủ rộng với chỗ ngồi
thoải mái cho mỗi học sinh, đủ ánh sáng tới từng chỗ ngồi, không quá nóng,
quá lạnh, đủ các phương tiện nghe nhìn, không có mùi vị khó chịu,
1.5.3.Giai đoạn đánh giá cải tiến
Sau mỗi bài giảng, giáo viên ghi chép lại cảm tưởng của mình, một nhận
xét ngắn gọn, một đánh giá v.v. đều có giá trị như những tư liệu để giáo viên
có kế hoạch đánh giá cải tiến kĩ năng nghề nghiệp của mình.
2.1.3. Qui trình dạy học giải quyết vấn đề
Qui trình dạy học GQVĐ gồm 3 bước:
Bước 1: Phát hiện vấn đề
Bước 2: Giải quyết vấn đề
Bước 3: Kiểm tra và vận dụng
2.2. Áp dụng phương pháp dạy học nghiên cứu
2.2.1.Các giai đoạn của phương pháp nghiên cứu
2.2.2.Các bước tiến hành dạy học theo phương pháp nghiên cứu
Bước 1: Định hướng hay bước đặt vấn đề và xác định mục tiêu nghiên cứu.
Bước 2: Lập kế hoạch
Bước 3: Thực hiện kế hoạch giải
Bước 4: Kiểm tra đánh giá(kết luận )về kết quả nghiên cứu
2.3. Áp dụng phương pháp dạy học dư án
Dạy học theo dự án là một hình thức tổ chức dạy học, trong đó HS thực
hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với
thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả.
2.3.1. Đặc điểm của dạy học dự án
Đ
Đ
ị
ị
n
n
h

h
;
;

Đ
Đ
ị
ị
n
n
h
hh
h
ư
ư
ớ
ớ
n
n
g
gt


h
h
ư
ư
ớ
ớ
n
n
g
gh
h
ợ
ợ
p
pt
t
á
á
c
c
;
;


n
g
g
.
. 16
2.3.2. Tính chất của dạy học dự án
+
+G
G
V
Vl
l
à
àn
n
c
c
h
h
ỉ
ỉd
d
ẫ
ẫ
n
n
.
.+
+G
G
V
V
ạ
ạ
t
tđ
đ
ộ
ộ
n
n
g
gn
n
h
h
i
i
ề
ề
u
uh
h

n
n
h
hg
g
i
i
á
áđ
đ
a
ad
d
ạ
ạ
n
n
g
g
h
h
á
á
p
ph
h
ọ
ọ
c
ct
t
ậ
ậ
p
pc
c
ủ
ủ
a
a

n
n
g
gh
h
ơ
ơ
n
n
,
,h
h
o
o
ạ
ạ
t
tđ
đ
ộ
ộ

s
s
i
i
n
n
h
ht
t
h
h
ậ
ậ
t
ts
s
ự
ựl
l
à
à
đ
đ
ộ
ộ
n
n
g
g
.
.2.3.3.Các giai đoạn của dạy học theo dự án

viên đánh giá )
Kết thúc

2.3.5. Các bước chuẩn bị của giáo viên để hướng dẫn học sinh thực hiện dự
án 3 – Thiết kế dự án
1 – Bài học được triển khai
thành dự án
2 – Xây dựng bộ câu
hỏi định hướng
4 – Thiết kế tài liệu
hỗ trợ
5 – Các điều kiện thực hiện

18
2.3.6. Các loại dự án học tập


Theo
nội dung

Theo
thời gian
Theo hình
thức tham
gia
DA trong
môn học
DA liên
môn
DA ngoài
môn học
DA nhỏ
(2 – 6h)
DA trung
bình (ngày
dự án
DA lớn
(tuần dự án)
DA cá
nhân
DA
nhóm
DA toàn
lớp
DA toàn
trường

SỐ
LƯỢNG
ĐIỂM
TRUNG
BÌNH
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
TN
89 2
4
14
20
21
10
11
7
6.83
ĐC
90

%
SL
%
SL
%
TN
89
18
20,22
31
34,83
34
38,20
6
6,74
0
0.00
ĐC
90
14
15,56
29
32,22
32
35,56
13
14,44
2
2,22


TN
178
0
0
3
5
21
27
43
38
24
17
7,23
ĐC
177
0
3
6
14
25
34
36
28
20
11
6,64
Bảng 3.6. Thống kê chất lượng kiểm tra 15 phút bài
luyện tập axít, bazơ và muối.
ĐỐI
TƯỢNG

ĐC
177
31
17,51
64
36,16
59
33,33
20
11,30
3
1,70

21
Biểu đồ 3.2. Thống kê chất lượng bài kiểm tra 15 phút
0
10
20
30
40
50
YK TB K G
TN DC

Bảng 3.7. Tổng hợp kết quả điểm kiểm chương Sự điện li
ĐỐI
TƯỢNG
SỐ
LƯỢNG
ĐIỂM

8
23
26
44
31
25
17
7,14
Bảng 3.8. Thống kê chất lượng kiểm tra chương Sự điện li
ĐỐI
TƯỢNG
TỔNG
SỐ
LƯỢNG
GIỎI (9-10đ)
KHÁ (7-8đ)
TB (5-6đ)
YẾU (3-4đ)
KÉM (1-2đ)
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
TN

YK TB K G
TN DC
22
3.6. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
* Bước 1: Lập bảng phân phối tần suất, tần suất luỹ tích.
Bảng 3.9. Bảng phân phối tần suất luỹ tích các bài kiểm tra
TN
ĐC
TN
ĐC
TN
ĐC
1
0,00
1,11
0,00
0,00
0,00

44,94
52,22
31,46
46,33
26,97
33,90
7
68,54
70,00
55,62
66,67
52,81
58,76
8
79,77
84,44
76,97
82,49
72,47
76,27
9
92,13
94,44
90,45
93,79
88,20
90,40
10
100
100