ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ BÙI THỊ VÂN
HÀNG RÀO PHI THUẾ QUAN NHẬT BẢN ĐỐI VỚI
XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế
Mã số : 60 31 07
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS. NGUYỄN QUANG THUẤN
Hà Nội – 2012 MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT i
DANH MỤC CÁC BẢNG ii
VỚI CÁC SẢN PHẨM THỦY SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM 29
2.1. Một số vấn đề chung về chính sách kiểm soát hàng nhập khẩu của Nhật Bản 29
2.1.1. Hệ thống thuế quan 29
2.1.2. Hệ thống phi thuế quan 32
2.2. Khái quát về hệ thống rào cản phi thuế quan của Nhật Bản đối với hàng thuỷ sản nhập khẩu 47
2.2.1.Quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm 47
2.2.2. Quy định về kiểm dịch thực phẩm 53
2.2.3. Quy định về dán nhãn thực phẩm 55
2.2.4. Quy định về nguồn gốc sản phẩm và trách nhiệm sản phẩm 58
2.2.5. Quy định về bảo vệ môi trường 58
2.2.6. Quy định về hạn chế số lượng 59
2.2.7. Một số rào cản pháp lý khác 61
2.3. Thực trạng xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam vào thị trường Nhật Bản 62
2.3.1. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản 62
2.3.2. Cơ cấu một số mặt hàng thủy sản xuất khẩu sang Nhật Bản của Việt Nam 63
khẩu thủy sản vào thị trường Nhật Bản 96
3.2.1. Từ phía Nhà nước và các Hiệp hội thủy sản 96
3.2.2. Từ phía doanh nghiệp 105
KẾT LUẬN 111
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112
PHỤ LỤC i
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
STT
Ký hiệu
Nguyên nghĩa
Tiếng Anh
Tiếng Việt
1 ACV
Agreement on Customs
Valuation
Hiệp định giá trị hải quan
2 ASEAN
Association of
Southeast Asian Nations
and Industry
Bộ Kinh tế Thương mại và
Công nghiệp Nhật Bản
9 NTB Non-Tariff Barriers Rào cản phi thuế quan
10 OECD
Organization for Economic
Co-operation and
Development
Tổ chức Hợp tác và Phát triển
kinh tế
11 PECC
Pacific Economic Co-
operation Council
Hội đồng Hợp tác Kinh tế Thái
Bình Dương
12
SPS
The Application of Sanitary
and Phytosanitary measures
Hiệp định về áp dụng các biện
pháp vệ sinh an toàn thực phẩm
và kiểm dịch động thực vật
13
TB
Tariff Barriers
Rào cản thuế quan
14 TRAINs
Trade Analysis and
phổ biến ở Nhật
40
2 Bảng 2.2
Quy định của Nhật Bản đối với mặt hàng thủy sản
nhập khẩu
51
3 Bảng 2.3
Kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam-Nhật Bản
những năm gần đây
67
4 Bảng 2.4
Các mặt hàng thủy sản của Việt Nam xuất khẩu sang
Nhật, giai đoạn 2005 - nay
68
5 Bảng 2.5
Cảnh báo chất lượng thủy sản xuất khẩu sang Nhật
Bản năm 2011
82
DANH MỤC CÁC HÌNH
STT
Số hiệu Tên bảng Trang
1 Hình 2.1
Trình tự thủ tục kiểm tra thực phẩm nhập khẩu vào
Nhật Bản
55
2 Hình 2.2 Quy trình xin cấp hạn ngạch nhập khẩu 64
(AJCEP) chính thức có hiệu lực tại Nhật Bản và 1 số nước ASEAN trong đó có Việt
Nam. Cùng với Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản ký kết ngày
25/12/2008 và có hiệu lực từ ngày 01/10/2009, đã mở ra một bước ngoặt mới trong
việc xuất khẩu thủy sản cũng như các mặt hàng khác của Việt Nam sang Nhật. Hai
hiệp định này tạo thêm nhiều lợi thế cho nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt
Nam nhưng đồng thời cũng tạo thêm nhiều rào cản mới. Nhật Bản sẽ áp dụng các
tiêu chuẩn vệ sinh đối với hàng hóa nhập khẩu. Đây là hai lĩnh vực mà Việt Nam
vẫn chưa thực hiện tốt nên có thể nói, những rào cản phi thuế quan này sẽ hạn chế
nhiều đến năng lực xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật, đòi hỏi phía Việt Nam phải
có những hiểu biết cần thiết về hệ thống rào cản phi thuế quan của Nhật Bản, từ đó
đề ra những phương hướng đúng đắn trong việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa,
trong đó có mặt hàng thủy sản sang Nhật Bản. Xuất phát từ thực tế đó, dưới góc độ
là học viên kinh tế, chuyên ngành kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế, để góp
phần tìm được lời giải hay, thiết thực đáp ứng kịp thời những yêu cầu cạnh tranh
khắt khe đối với hàng thủy sản nhập khẩu trên thị trường Nhật Bản. Bằng những
kiến thức được tích lũy trong quá trình học tập và nghiên cứu, người viết quyết định
chọn đề tài “Hàng rào phi thuế quan Nhật Bản đối với xuất khẩu thủy sản của Việt
Nam” làm luận văn của mình. Trên cơ sở tìm hiểu những quy định về hàng rào phi
thuế quan của Nhật Bản và phân tích, đánh giá những thành tựu đồng thời tìm ra
2
những hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp góp phần thúc đẩy mạnh hơn nữa xuất khẩu
thủy sản của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả bài viết đã tham khảo một số cuốn
sách và đề tài nghiên cứu liên quan gần đây như sau:
Cuốn sách “Đáp ứng rào cản phi thuế quan để đẩy mạnh xuất khẩu bền vững
hàng thủy sản Việt Nam”- GS, TS. Đỗ Đức Bình và TS. Bùi Huy Nhượng – Nhà
xuất bản Chính trị quốc gia, 2009.
Nội dung cuốn sách đề cập đến một vấn đề không mới nhưng có ý nghĩa sống
việc xây dựng năng lực vượt qua rào cản của các doanh nghiệp đòi hỏi phải có một
sự phối hợp tổng thể và một tầm nhìn chiến lược.
Tuy nhiên, các nghiên cứu trên còn hoặc là đi nghiên cứu chung về rào cản phi
thuế quan nói chung hay tổng quan rào cản tác động tới tất cả các mặt hàng chứ
không đi sâu nghiên cứu tác động của rào cản phi thuế quan của Nhật Bản đối với
mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam. Vì vậy, cho đến thời điểm hiện nay vẫn
chưa có một đề tài nghiên cứu một cách cụ thể về rào cản phi thuế quan của Nhật
Bản đối với mặt hàng thủy sản Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu:
Mục đích chính của luận văn là đi sâu nghiên cứu, phân tích những rào cản phi
thuế quan của Nhật Bản có tác động như thế nào tới xuất khẩu thủy sản của Việt
Nam sang thị trường Nhật Bản. Để từ đó đưa ra một số giải pháp khắc phục, thích
ứng với những rào cản đó nhằm nâng cao hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt
Nam sang thị trường Nhật Bản.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
Tóm lược, tổng hợp những khái niệm về rào cản phi thuế quan trong thương
mại quốc tế.
4
Thu thập, tổng hợp số liệu, tài liệu để tổng quát lên được thực trạng xuất khẩu
thủy sản của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản, các quy định về rào cản phi thuế
quan của Nhật Bản đối với hàng thủy sản Việt Nam và phân tích tác động của các
quy định đó đến hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Nhật Bản.
Nghiên cứu, đánh giá quá trình khắc phục rào cản phi thuế quan của Nhật Bản
đối với mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam nhằm chỉ rõ thuận lợi, hạn chế
trong hoạt động xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản. Từ đó đề xuất một số
giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản trên cơ sở thích ứng với những hàng rào phi
thuế quan của Nhật Bản trong giai đoạn hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
6. Những đóng góp mới của luận văn
Khái quát được hệ thống rào cản phi thuế quan trong thương mại quốc tế nói
chung và của Nhật Bản nói riêng.
Nêu được thực trạng hàng rào phi thuế quan của Nhật Bản nói chung, và đối
với thủy sản nói riêng. Phân tích sâu tác động rào cản phi thuế quan của Nhật Bản
đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường này.
Đề xuất một số giải pháp nhằm vượt rào cản phi thuế quan của Nhật Bản và
đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Lý luận chung về hàng rào phi thuế quan trong thương mại quốc tế
Chương 2: Thực trạng hàng rào phi thuế quan Nhật Bản đối với các sản phẩm
thủy sản xuất khẩu của Việt Nam
Chương 3: Một số giải pháp khắc phục, thích ứng với hàng rào phi thuế quan
nhằm thúc đẩy xuất khẩu thủy sản vào thị trường Nhật Bản.
Trong quá trình viết luận văn này, người viết xin được gửi lời cảm ơn chân
thành tới GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn đã tận tình hướng dẫn, tạo điều kiện để
người viết hoàn thành tốt luận văn của mình.
6
CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ HÀNG RÀO PHI THUẾ QUAN TRONG
THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
1.1. Khái quát về hàng rào phi thuế quan trong thương mại quốc tế
1.1.1. Khái niệm và phân loại hàng rào phi thuế quan
1.1.1.1. Khái niệm
Cùng với sự phát triển cao của nền kinh tế toàn cầu, sự chuyên môn hóa ở tầm
cỡ quốc tế, hội nhập ngày càng sâu rộng vào thương mại quốc tế đang là xu hướng
chung của toàn thế giới. Các quốc gia, không chỉ là những nước phát triển mà cả
những nước đang và chậm phát triển cũng không nằm ngoài xu hướng đó. Tuy
Các từ điển kinh tế định nghĩa hàng rào phi thuế quan như là các chính sách
ngoài thuế của chính phủ để hạn chế nhập khẩu thông qua việc phân biệt hàng nước
ngoài và hàng nội địa. Những hàng rào phi thuế quan điển hình là hạn chế nhập khẩu
và hạn chế định lượng, các chính sách để bảo vệ và khuyến khích các ngành công
nghiệp nội địa, hỗ trợ tài chính và giảm thuế cho xuất khẩu, và chống bán phá giá.
Trên quan điểm lợi ích chung của nền kinh tế thế giới, Badwin (1970) đưa ra
một định nghĩa về hàng rào phi thuế quan: “Một sự biến dạng phi thuế quan là bất
kì một biện pháp (thuộc khu vực nhà nước hay tư nhân) nào khiến các hàng hóa và
dịch vụ trong mua bán quốc tế hoặc mọi nguồn lực dành cho việc sản xuất các hàng
hóa và dịch vụ đó, sẽ được phân bổ theo cách như thế nào đó nhằm giảm thu nhập
tiềm năng thực sự của thế giới” [16]
Nghiên cứu của Hội đồng Hợp tác Kinh tế Thái Bình Dương (PECC) lại mô tả
hàng rào phi thuế quan từ giác độ ảnh hưởng của nó tới nền kinh tế trong nước:
“Các hàng rào phi thuế quan là mọi công cụ phi thuế quan can thiệp vào thương
mại, bằng cách này làm biến dạng sản xuất trong nước” (PECC 1995)
Một cách tổng quát hơn, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) năm
1997 đã định nghĩa: “Các hàng rào phi thuế quan là những biện pháp biên giới nằm
ngoài phạm vi thuế quan có thể được các quốc gia sử dụng, thông thường dựa trên
cơ sở lựa chọn, nhằm hạn chế nhập khẩu”[8]. Cách đề cập này chủ yếu dựa trên
8
phạm vi áp dụng (biên giới) của các biện pháp phi thuế quan. Tương tự như vậy, cơ
sở dữ liệu của Hệ thống Phân tích và Thông tin Thương mại (TRAINS) thuộc Cơ
quan Liên hợp quốc về Hợp tác và Phát triển (UNCTAD) cũng chủ yếu chỉ tính đến
các biện pháp về biên giới, bỏ qua những biện pháp liên quan đến xuất khẩu và việc
mua sắm nội bộ Chính phủ (như những nguyên tắc về hàm lượng trong nước, các
khoản trợ cấp, giảm thuế, các biện pháp biên giới về phân biệt đối xử và biện pháp tư
nhân chống cạnh tranh). Thực tế, phương pháp tiếp cận về những biện pháp biên giới
được áp dụng nhiều hơn vì các lí do tình thế chứ không phải các tính toán có cơ sở.
Định nghĩa áp dụng của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) về các
chống bán phá giá, cơ chế giám sát, Các biện pháp này thường chỉ áp dụng riêng
cho hàng hóa nhập khẩu và chỉ trong một số điều kiện và hoàn cảnh đặc biệt và
không liên quan gì đến hàng hóa sản xuất trong nước. Bộ phận thứ hai là các rào
cản kĩ thuật chủ yếu là các tiêu chuẩn kĩ thuật như nguồn gốc xuất xứ, tiêu chuẩn vệ
sinh, quy định đối với nguyên vật liệu, quy trình sản xuất, vận chuyển, tiêu chuẩn
xã hội, Một điểm cần lưu ý là không phải bất cứ một tiêu chuẩn kĩ thuật nào cũng
là rào cản kĩ thuật. Mặt khác các tiêu chuẩn này có thể được áp dụng đối với cả
hàng hóa nhập khẩu cũng như hàng sản xuất trong nước.
Giữa hàng rào pháp lý và hàng rào kĩ thuật không có một ranh giới thực sự rõ
ràng. Các tiêu chuẩn kĩ thuật cũng phải được các cơ quan có thẩm quyền ban hành,
vì vậy chúng cũng có tính pháp lý. Các biện pháp hành chính cũng có thể mang nội
dung kĩ thuật. Ví dụ như khi nước nhập khẩu yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết về
tính năng kĩ thuật, thành phần hay quy trình sản xuất của sản phẩm thì rất khó có thể
phân biệt rạch ròi đây là hàng rào pháp lý hay hàng rào kĩ thuật. Do vậy, sự phân
biệt trên đây cũng chỉ mang tính chất tương đối.
Một điều nữa cần lưu ý khi nghiên cứu về hàng rào phi thuế quan, đó là: các
hàng rào phi thuế quan không nên xem như một sự đồng nghĩa với các biện pháp
phi thuế quan. Tất cả các hàng rào phi thuế quan đều là biện pháp phi thuế quan,
song không phải tất cả các biện pháp phi thuế quan đều là các hàng rào phi thuế
quan. Các biện pháp phi thuế quan có thể bao gồm các biện pháp thúc đẩy xuất
khẩu, chúng không phải là những “rào cản” đối với thương mại. Thuật ngữ có vẻ
10
trung lập hơn này cũng được các Chính phủ thường dùng để mô tả những biện pháp
được sử dụng để quản lý nhập khẩu với các mục đích hợp pháp (ví dụ các thủ tục
bảo đảm thực vật được quốc tế công nhận). Hơn nữa, ví dụ nếu các hạn ngạch mà
không bắt buộc, ít nhất là trên mức nào trên thị trường phi hạn ngạch có thể xuất
hoặc nhập khẩu, thì thực sự rất khó có thể quy cho chúng là những “hàng rào”.
Trong thực tế, việc xác định những biện pháp phi thuế quan nào là các hàng rào phi
thuế quan khá khó khăn. Mục đích sử dụng các công cụ, chính sách là quan trọng,
Các quy định về hành chính và kĩ thuật nhằm hạn chế thương mại
Các thông lệ kinh doanh nhằm hạn chế thương mại
Các biện pháp kiểm soát đối với đầu tư nước ngoài
Các chính sách xuất nhập cảnh hạn chế thương mại
Các biện pháp kiểm soát tiền tệ có chọn lọc và chính sách tỷ giá hối
đoái có phân biệt đối xử.
Còn Hệ thống Mã các Biện pháp Kiểm soát Thương mại của UNCTAD thì đưa
ra định nghĩa lớn nhất về NTB với hơn 100 các biện pháp khác nhau (chưa bao gồm
các biện pháp về sản xuất và xuất khẩu)[17], chúng được phân loại thành:
Các biện pháp gần giống thuế quan - phụ thu hải quan, thuế và phí bổ
sung, định giá hải quan.
Các biện pháp kiểm soát giá cả - định giá bằng hành chính, hạn chế
xuất khẩu tự nguyện, áp dụng lệ phí tùy biến.
Các biện pháp tài chính - các yêu cầu thanh toán trước, quy định về
điều kiện thanh toán hàng nhập khẩu, làm chậm trễ khâu giao hàng.
Các biện pháp kiểm soát định lượng - cấp phép phi tự động, hạn ngạch,
cấm, các thỏa thuận hạn chế xuất khẩu, hạn chế cụ thể đối với doanh
nghiệp.
Các biện pháp độc quyền - kênh nhập khẩu duy nhất, dịch vụ bắt buộc
đối với quốc gia.
Các biện pháp kĩ thuật - các quy định về kĩ thuật, thanh tra trước khi
chuyển hàng, các thủ tục hải quan đặc biệt.
12
b) Phân loại NTB tại Việt Nam
Theo cuốn “Cạnh tranh trong thương mại quốc tế” của NXB Chính trị quốc
gia[8], toàn bộ hệ thống rào cản phi thuế quan trên thế giới nhìn chung có thể chia
thành 5 nhóm sau:
Nhóm 1: Những việc chính phủ thường làm để hạn chế thương mại
Nhóm 2: Các biện pháp hạn chế nhập khẩu có tính chất hành chính và
* Các hàng rào phi thuế quan phong phú về hình thức
Nhờ đặc điểm này, hàng rào phi thuế quan tác động, khả năng và mức độ đáp
ứng mục tiêu của chúng rất đa dạng. Do đó, nếu sử dụng hàng rào phi thuế quan để
phục vụ một mục tiêu cụ thể thì sẽ có nhiều sự lựa chọn, mà không bị bó hẹp trong
khuôn khổ một công cụ duy nhất như thuế quan. Ví dụ, để hạn chế nhập khẩu phân
bón, có thể đồng thời áp dụng các hạn ngạch nhập khẩu, cấp giấy phép nhập khẩu
không tự động, đầu mối nhập khẩu, phụ thu nhập khẩu.
* Một hàng rào phi thuế quan có thể đồng thời đáp ứng nhiều mục tiêu với
hiệu quả cao
Mỗi quốc gia thường theo đuổi nhiều mục tiêu trong chính sách kinh tế,
thương mại của mình, Các mục tiêu đó có thể là: (i) bảo hộ sản xuất trong nước,
khuyến khích phát triển một số ngành nghề; (ii) hạn chế tiêu dùng; (iii) đảm bảo an
toàn sức khỏe con người, động thực vật, môi trường; (iv) đảm bảo cân bằng cán cân
thanh toán; (v) đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội,v.v Các hàng rào
phi thuế quan có thể đồng thời phục vụ hiệu quả nhiều mục tiêu khác nhau nên trên
trong khi việc sử dụng công cụ thuế quan không khả thi hoặc không hữu hiệu bằng.
Ví dụ: quyết định về vệ sinh kiểm dịch đối với nông sản nhập khẩu vừa đảm
bảo an toàn sức khỏe con người, động thực vật lại vừa gián tiếp bảo hộ sản xuất nông
nghiệp trong nước như một cách hợp pháp. Hay cấp giấy phép không tự động đối với
dược phẩm nhập khảu vừa giúp bảo hộ ngành dược nội địa, dành đặc quyền cho một
số đầu mối nhập khẩu nhất định, quản lý chuyên ngành một mặt hàng quan trọng đối
với sức khỏe con người, phân biệt đối xử với một số nước cung cấp nhất định.
14
* Hình thức thể hiện của hàng rào phi thuế quan rất phong phú nên nhiều
hàng rào phi thuế quan chưa chịu sự điều chỉnh của các quy tắc thương mại.
Các hàng rào phi thuế quan thường mang tính “mập mờ” mức độ ảnh hưởng
không rõ ràng như những thay đổi mang tính định lượng của thuế quan nên dù tác
động của chúng có thể lướn nhưng lại là tác động ngầm có thể che đập hoặc biện hộ
bằng cách này hoặc cách khác. Hiện nay các Hiệp định của WTO chỉ mới điều
người sản xuất dựa vào đó để ra quyết định. Tín hiệu này chính là giá thị trường.
Khi bị làm sai lệch, nó sẽ phản ánh không trung thực lợi thế cạnh tranh thật sự, chỉ
dẫn sai việc phân bổ nguồn lực trong nội bộ nền kinh tế. Do đó, khả năng xây dựng
kế hoạch đầu tư, sản xuất, kinh doanh hiệu quả trong trung và dài hạn của người sản
xuất bị hạn chế.
Tác động của các hàng rào phi thuế quan thường khó có thể lượng hóa được rõ
ràng như tác động của thuế quan. Nếu mức độ bảo hộ thông qua thuế quan đối với
một sản phẩm có thể dễ dàng được xác định bằng chính sách thuế suất đánh lên sản
phẩm đó thì mức độ bảo hộ thông qua các hàng rào phi thuế quan là tổng mức bảo
hộ của các hàng rào phi thuế quan riêng rẽ áp dụng cho cùng một sản phẩm. Bản
thân mức độ bảo họ của mỗi hàng rào phi thuế quan cũng chỉ có thể được ước lượng
một cách tương đối. Cũng vì mức độ bảo hộ của các hàng rào phi thuế quan không
dễ xác định nên rất khó xác định một lộ trình tự do hóa thương mại rõ ràng như với
bảo bộ bằng thuế quan.
* Không những thế, vì khó dự đoán nên các hàng rào phi thuế quan thường
đòi hỏi chi phí quản lý cao và tiêu tốn nhân lực của nhà nước để duy trì hệ thống
điều hành kiểm soát thương mại bằng các hàng rào phi thuế quan.
Một số hàng rào phi thuế quan thuộc thầm quyền và phạm vi quản lý của
những cơ quan với những mục tiêu khác nhau, đôi khi còn mâu thuẫn nhau, nên có
thể gây khó khăn cho bản thân các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý, các
chủ thể tham gia hoạt động kinh tế trong việc xây dựng, sử dụng, tiếp cận thông tin
cũng như đánh giá tác động của các hàng rào phi thuế quan này.
Các doanh nghiệp sản xuất chưa chú trọng đến tiếp cận thông tin và chưa có ý
thức xây dựng, đề xuất các hàng rào phi thuế quan để bảo hộ sản xuất, còn trông
16
chờ vào nhà nước tự quyết định. Do đó, thực tế là các doanh nghiệp thường phải tốn
kém chi phí vận động hành lang để cơ quan chức năng ra quyết định áp dụng các
hàng rào phi thuế quan nhất định có lợi cho mình.
Ngoài ra, việc quản lý các hàng rào phi thuế quan còn khó khăn nếu đó là
mại, đồng thơi lại không thể tính toán, dự đoán dược trước cho nên yêu cầu xóa bỏ
chúng. Thay vào đó, nhu cầu bảo hộ, nếu có, sẽ được thể hiện thành thuế quan.
1.2.1.1. Cấm nhập khẩu
Biện pháp hạn chế định lượng đầu tiên là cấm nhập khẩu. Các nước trên thế
giới chỉ được sử dụng biện pháp cấm nhập khẩu này vì mục tiêu bảo vệ đạo đức
công cộng, sức khỏe con người, tài nguyên thiên nhiên, an ninh quốc phòng Trong
trường hoạp khẩn cấp, các nước cũng có thể tạm thời áp dụng biện pháp này nhằm
bảo hộ cán cân thanh toán, an ninh lương thực quốc gia Vì thế những hàng hóa
thuộc danh mục cấm nhập khẩu của các quốc gia thường là vũ khí, đạn dược, ma
túy, hóa chất độc hại. Nói chung, hàng xuất khẩu của Việt Nam ít bị hạn chế bởi
biện pháp này do quy định của các nước nhập khẩu khá phù hợp với mục tiêu trên.
1.2.1.2. Hạn ngạch nhập khẩu
Biện pháp hạn chế định lượng thứ hai là hạn ngạch nhập khẩu. Hạn ngạch
nhập khẩu là qui định của nhà nước về số lượng hoặc giá trị một mặt hàng nào đó
được nhập khẩu nói chung hoặc một thị trường nào đó, trong một thời gian nhất
định (thường là một năm)
Hạn ngạch nhập khẩu là một hình thức hạn chế về số luwognj và thuộc hệ
thống giấy phép không tự động. Khi hạn ngạch nhập khẩu được qui định cho một
loại sản phẩm đặc biệt nào đó thì Nhà nước đưa ra một định ngạch (tổng định
ngạch) nhập khẩu mặt hàng đó trong một thời gian nhất định không kẻ nguồn gốc
hàng hóa từ đâu đến.
Khi hạn ngạch quy định cho cả mặt hàng và thị trường thì hàng hóa chỉ được
nhập khẩu từ nước (thị trường) đã định với số lượng bao nhiêu, trong thời hạn bao
lâu.
Thường hạn ngạch nhập khẩu được áp dụng bằng cách cấp giấy phép nhập
khẩu cho một công ty. Ví dụ như ở nước ta, các mặt hàng liên quan đến các cân đối
18
lớn của nền kinh tế quốc dân đều có qui định hạn ngạch nhập khẩu như xăng dầu,
phân bón, xi măng Chỉ có một số doanh nghiệp được phép nhập khẩu những mặt
1.2.2. Nhóm các biện pháp quản lý giá cả
Ngoài mục tiêu tránh gian lận thương mại, biện pháp liên quan đến việc xác
định giá tính thuế hải quan có thể được sử dụng như một công cụ gián tiếp bảo hộ
sản xuất trong nước. Trị giá tính thuế hải quan cao hay thâp sẽ tác động trực tiếp
đến khoản thuế nhập khẩu mà các doanh nghiệp phải nộp và qua đó tác động lến giá
bán của sản phẩm của Việt Nam trên thị trường nước nhập khẩu.
Trước đây, các nước đang phát triển thường không sử dụng giá thực tế ghi trên
hóa đơn để tính thuế mà dụng trị giá tính thuế tối thiểu hoặc giá tham khảo. Thậm
trí hải quan Thái Lan còn sử dụng giá hóa đơn cao nhất của sản phẩm cùng loại
nhập khẩu từ bất kỳ nước nào trong thời gian đó đế xác địnht trị giá tính thuế. Cách
xác định tùy tiện này đôi khi khiến nhà xuất khẩu phải chịu thuế cao một cách vô lý
và không thể dự đoán được khả năng cạnh tranh về giá sản phẩm của mình.
Đến hay hầu hết các nước đã sử dụng Hiệp định về định giá hải quan của
WTO để tính thuế nhập khẩu. Théo đó, giá tính thuế nhập khẩu là giá thực trả hoặc
sẽ được trả khi hàng được bán từ nước xuất khẩu sang nước nhập khẩu.
Hiệp định trị giá hải quan (ACV) mà tên đầy đủ là Hiệp định thực hiện Điều
VII của GATT 1994. Nội dung cơ bản của ACV là yêu cầu cơ quan hải quan xác
định giá hàng hóa bị đánh thuế trên cơ sở giá ghi trên hợp đồng, hóa đơn (gọi là trị
giá giao dịch)
Trị giá giao dịch không chỉ bao gồm giá ghi trên hợp đồng mà còn có thể bao
gồm một số chi phí khác: tiền hoa hồng, tiền môi giới, tiền đóng gói, lệ phí giấy
phép, chi phí vận chuyển và bảo hiểm (nếu căn cứ theo giá CIF)
ACV không cho phép tính các chi phí sau vào trị giá giao dịch: cước vận tải
nội địa sau khi nhập khẩu, chi phí lắp ráp, duy tu, bảo hành sau khi nhập khẩu, các
loại thuế sau khi nhập khẩu.
Ngoài biện pháp về trị giá tính thiếu hải quan, hiện nay rất nhiều nước thể hiện
mối quan ngại về các biện pháp phụ thu và phí đang được sử dụng tràn lan như một
Copyright: Tài liệu đại học ©