ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
MAI HỒNG NGỌC
VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP TRONG
ĐÀO TẠO NGHỀ Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Hà Nội - 2014
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
MAI HỒNG NGỌC VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP TRONG
ĐÀO TẠO NGHỀ Ở VIỆT NAM
1.1.2. Sự cần thiết tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở Việt Nam
hiện nay 9
1.2. Phân loại hợp tác của doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề 11
1.2.1. Theo cơ sở pháp lý 11
1.2.2. Theo hình thức hợp tác để tổ chức đào tạo 14
1.2.3. Phân loại theo mức độ hợp tác 15
1.3. Điều kiện để doanh nghiệp tham gia vào đào tạo nghề ở Việt Nam
hiện nay 16
1.4. Kinh nghiệm về sự tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở
một số nƣớc 17
1.4.1. Kinh nghiệm của Malaysia 17
1.4.2. Kinh nghiệm của Đức 18
1.4.3. Khả năng vận dụng kinh nghiệm của các nước vào Việt Nam 19
Kết luận Chƣơng 1 21
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG SỰ THAM GIA CỦA DOANH NGHIỆP
VÀO ĐÀO TẠO NGHỀ TRONG THỜI GIAN QUA 22
2.1. Nhu cầu nhân lực qua đào tạo nghề lớn nhƣng doanh nghiệp chƣa
chú trọng tự phát triển nguồn nhân lực 22
2.1.1. Nhu cầu nhân lực qua đào tạo nghề ở nước ta hiện nay 22
2.1.2. Số lượng và cơ cấu cơ sở dạy nghề thuộc doanh nghiệp 23
2.1.3. Tuyển sinh và tuyển dụng sau đào tạo nghề 24
2.2. Sự hợp tác giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp khá đa dạng nhƣng
chƣa bền vững 29
2.2.1. Nền tảng chính sách cho sự liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ
sở dạy nghề 29
2.2.2. Một số chương trình thí điểm về hợp tác đào tạo nghề với doanh
nghiệp ở Việt Nam 34
2.2.3. Tính bền vững của sự hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở dạy nghề
37
STT
Ký hiệu
Nguyên nghĩa
1
CNH, HĐH
Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa
2
CSDN
Cơ sở dạy nghề
3
FDI
Đầu tư trực tiếp nước ngoài
4
GD - ĐT
Giáo dục - Đào tạo
5
ILO
Tổ chức Lao động Quốc tế
6
LĐTBXH
Lao động, Thương binh và Xã hội
7
NSNN
Ngân sách Nhà nước
8
VCCI
Phòng Thương mại và Công nghiệp
Hình 1.6
Hình thức hợp tác đào tạo luân phiên
14
7
Hình 1.7
Hình thức hợp tác đào tạo tuần tự
15
Danh mục các biểu
1
Bảng 2.1
Tỷ lệ lao động đang làm việc từ 15 tuổi trở lên
chia theo trình độ chuyên môn kỹ thuật cao nhất
đạt được
25
2
Bảng 2.2
Tỷ lệ tốt nghiệp và làm việc tại doanh nghiệp
sau khi tốt nghiệp
28 1
LỜI NÓI ĐẦU
1. Về tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam đang đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 trở thành nước công
nghiệp phát triển. Để đạt được điều này, chúng ta phải có một đội ngũ lao
động lành nghề, có kỹ năng và được đào tạo bài bản mới có thể đưa các sản
phẩm của Việt Nam cạnh tranh được trên trường quốc tế. Vai trò của công tác
đào tạo nghề là nhằm đào tạo con người cho thị trường lao động và đáp ứng
Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động quản lý nhà nước về lĩnh vực dạy
nghề và các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về dạy nghề.
- Năm 2009, tác giả Lã Duy Tuấn, Luận văn Thạc sỹ "Biện pháp quản lý
nhằm tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo của trường nghềở
tỉnh Nam Định", Trường ĐH Thái Nguyên. Luận văn nghiên cứu đề xuất
những biện pháp tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề
ở địa bàn tỉnh Nam Định.
- Năm 2010, tác giả Nguyễn Thị Tuyết Mai, Luận văn Thạc sỹ "Quản lý
Nhà nước về đào tạo nghề tại Hà Nội", Trường ĐH Kinh tế, ĐH Quốc gia Hà
nội. Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận quản lý nhà nước về đào tạo
nghề ; đồng thời nghiên cứu về hoạt động quản lý nhà nước về dạy nghề tại
Hà nội và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về dạy nghề
tại Hà Nội.
- Năm 2005, tác giả Nguyễn Viết Sự, "Giáo dục nghề nghiệp – Những vấn
đề và giải pháp", NXB Giáo dục. Cuốn sách này là tập hợp những bài viết đã
đăng trên các tạp chí, đề tài nghiên cứu khoa học về lý luận, thực tiễn và kinh
nghiệm trong và ngoài nước về phát triển giáo dục nghề nghiệp.
3
- Năm 2010, tác giả Nguyễn Đức Trí, "Giáo dục nghề nghiệp – Một số vấn
đề lý luận và thực tiễn", NXB Khoa học và Kỹ thuật. Nội dung cuốn sách
nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác đào tạo nghề ở nước ta.
Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu, bài báo, đề tài nghiên cứu
khác được nêu trong danh mục tài liệu tham khảo của luận văn này. Những
nghiên cứu trên có các cách tiếp cận khác nhau trong lĩnh vực dạy nghề cũng
như các nội dung khác của dạy nghề, trong đó có vai trò của doanh nghiệp đối
với dạy nghề. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu chuyên sâu về vai trò của doanh
nghiệp trong lĩnh vực dạy nghề. Do vậy, đề tài: “Vai trò của doanh nghiệp
trong đào tạo nghề ở Việt Nam” là một đề tài mới, chưa được nghiên cứu
một cách có hệ thống ở Việt Nam.
đáp ứng cả về số lượng và chất lượng phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước.
- Nhiệm vụ :
Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về dạy nghề ở nước ta và kinh
nghiệm về dạy nghề ở một số nước trên thế giới
Phân tích, đánh giá thực trạng vai trò của doanh nghiệp trong dạy
nghề ở Việt Nam thời gian qua thông qua việc phân tích những đặc
trưng cơ bản của mối quan hệ giữa doanh nghiệp và đào tạo nghề ở
nước ta.
Đề xuất những giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của doanh
nghiệp trong lĩnh vực dạy nghề ở Việt Nam thời gian tới.
5
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu sự tham gia của các doanh nghiệp
thuộc mọi thành phần kinh tế (bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước, doanh
nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp tư nhân, v.v…) trong đào tạo
nghề ở Việt Nam
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về sự tham gia của doanh nghiệp
vào đào tạo nghề trong phạm vi cả nước. Thời gian nghiên cứu từ năm 2005
đến nay.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu chung là phương pháp duy vật biện chứng và
duy vật lịch sử.
- Các phương pháp cụ thể bao gồm phương pháp toán thống kê, phương
pháp tổng hợp, so sánh, phân tích, phương pháp hệ thống và khái quát hóa,
phương pháp đối chiếu, hồi quy, tương quan các đối tượng, phương pháp
quan sát, nghiên cứu tài liệu, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, v.v…
- Nguồn số liệu được sử dụng: lấy từ Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và
Đầu tư, Tổng cục Dạy nghề, Bộ Lao động Thương binh Xã hội.
1.1.1. Khái niệm đào tạo nghề
1.1.1.1. Khái niệm đào tạo nghề của Tổ chức Lao động Quốc tế
Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đào tạo nghề là "những hoạt
động nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có cho sự thực hiện có
năng suất và hiệu quả trong phạm vi một nghề hoặc một nhóm nghề. Nó bao
gồm đào tạo ban đầu, đào tạo lại, đào tạo nâng cao, cập nhật, và đào tạo liên
quan đến nghề nghiệp chuyên sâu" [17].
1.1.1.2. Khái niệm đào tạo nghề ở Việt Nam hiện nay
Đào tạo nghề hay dạy nghề là một phân hệ trong cơ cấu hệ thống giáo
dục quốc dân, có nhiệm vụ đào tạo người lao động về kiến thức, kỹ năng thực
hành nghề, nhân cách ở các cấp trình độ, có đủ khả năng tìm việc làm và năng
lực tự tạo việc làm, năng lực thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của công
nghệ và thực tế sản xuất kinh doanh, gắn kết chặt chẽ với việc làm trong xã
hội, liên thông với các trình độ đào tạo khác.
Khái niệm dạy nghề được quy định trong Luật Dạy nghề 2006 "Dạy
nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ
nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự
tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học" [13].
8
Tiến sỹ Thạc sỹ
Nghiên cứu
Nghề nghiệp ứng dụng
chọn
Trung
học
nghề Sơ cấp
nghề (1
năm)
Trung học cơ sở (4 năm) Tiểu học (5 năm)
Mẫu giáo
Nhà trẻ
Hình 1.1 Sơ đồ Hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam
Nguồn: Tổng cục Dạy nghề
9
Như vậy, đào tạo nghề là việc trang bị năng lực (kiến thức, kỹ năng, thái
độ) hành nghề cho người lao động để người lao động có thể tìm được việc
làm hoặc tự tạo việc làm.
1.1.2. Sự cần thiết tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở Việt Nam
hiện nay
Hệ thống dạy nghề ở nước ta trong những năm qua đã có những thành
tựu đáng kể, tuy nhiên cũng còn những nhược điểm trong đó đáng kể nhất là
việc đào tạo chưa gắn với sản xuất và sử dụng lao động. Bởi vậy, hiện nay
có cơ hội để theo dõi và tuyển chọn được những học sinh/ sinh viên giỏi tốt
nghiệp từ các cơ sở đào tạo. Đồng thời, doanh nghiệp cũng sẽ thuận lợi hơn
trong việc tiếp cận lực lượng lao động phụ là học sinh, sinh viên thực tập tại
doanh nghiệp với chi phí tiền công rẻ.
1.1.1.5. Đối với người được đào tạo
Khi doanh nghiệp hợp tác đào tạo dạy nghề, thông thường doanh nghiệp
sẽ cử những công nhân kỹ thuật, và các kỹ sư có nhiều kinh nghiệm thực tiễn
tham gia vào quá trình giảng dạy, kèm cặp học viên. Điều này sẽ rất có lợi
cho học viên trong việc nâng cao tay nghề, kỹ năng và kiến thức thực hành.
Bên cạnh đó, học viên cũng sẽ có cơ hội được thực hành với những
phương tiện, thiết bị hiện đại có thể nhanh chóng hình thành được nhiều kỹ
năng cho bản thân và có thể đáp ứng tốt nhất yêu cầu thực tế của công việc
sau khi tốt nghiệp. Đồng thời, học viên cũng được tiếp cận với các doanh
nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng và do đó sẽ có nhiều cơ hội tìm được việc
làm hơn.
11
1.1.1.6. Đối với cơ sở dạy nghề
Một trong những lợi thế khi hợp tác với doanh nghiệp là cơ sở dạy nghề
sẽ có thể tận dụng được các thiết bị hiện đại trong sản xuất để đào tạo cho học
viên nhằm giúp học viên của mình có kỹ năng thực hành đáp ứng tốt nhất
thực tiễn công việc trong tương lại.
Bên cạnh đó, cơ sở dạy nghề cũng sẽ huy động được những kỹ sư, công
nhân kỹ thuật giỏi trong sản xuất của các doanh nghiệp có quan hệ hợp tác
tham gia vào quá trình giảng dạy, đào tạo cho học viên của trường. Đồng thời,
đội ngũ giáo viên cũng được nâng cao năng lực chuyên môn khi tiếp cận với
công nghệ và phương tiện sản xuất hiện đại, từ đó góp phần nâng cao hơn nữa
chất lượng đào tạo của cơ sở dạy nghề.
1.2. Phân loại hợp tác của doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề
1.2.1. Theo cơ sở pháp lý
Doanh nghiệp
13
Hình 1.3: Hình thức nhà trƣờng nằm trong doanh nghiệp
Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh
nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định
1.2.1.3. Hình thức doanh nghiệp sản xuất nằm trong nhà trường
Theo hình thức này, Trường nghề vừa là cơ sở đào tạo, vừa quản lý doanh
nghiệp sản xuất. Học sinh sẽ được trang bị cả kiến thức nghề lẫn thực hành, kinh
doanh sản xuất, như vậy họ có thể biết cách thành lập doanh nghiệp và tự làm chủ.
Hình 1.4: Hình thức doanh nghiệp nằm trong nhà trƣờng
Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh
nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định
Học sinh PT
Trường dạy nghề
Học sinh tốt
nghiệp
Cơ sở sản xuất
Trƣờng nghề
DN ngoài
xã hội
Học sinh PT
Trường dạy
nghề
Học sinh tốt
nghiệp
Cơ sở sản xuất
Doanh nghiệp
hành
cơ bản
Thực
hành
cơ bản
Thi
DN Thực
hành
SX
Thực
hành
SX
Thực
hành
SX
Tốt
nghiệp
Hình 1.6: Hình thức hợp tác đào tạo luân phiên
Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh
nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định
15
dung đào tạo, kinh phí đào tạo, v.v… doanh nghiệp chỉ hỗ trợ địa điểm thực tập
sản xuất trước khi tốt nghiệp và chỉ tiếp nhận một số ít học sinh tốt nghiệp.
16
1.3. Điều kiện để doanh nghiệp tham gia vào đào tạo nghề ở Việt Nam
hiện nay
Luật Dạy nghề 2006 quy định cụ thể quyền của doanh nghiệp trong hoạt
động dạy nghề, bao gồm các quyền sau [13]:
1. Được thành lập trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao
đẳng nghề để đào tạo nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh của doanh
nghiệp và cho xã hội.
2. Được tổ chức dạy nghề cho người lao động để làm việc cho doanh nghiệp;
được Nhà nước hỗ trợ khi tiếp nhận người tàn tật, khuyết tật vào học nghề và
làm việc cho doanh nghiệp.
3. Được liên doanh, liên kết với cơ sở dạy nghề để tổ chức dạy nghề cho
người lao động; tổ chức nghiên cứu, sản xuất, ứng dụng, chuyển giao công
nghệ theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
4. Được cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề, cơ sở dạy nghề mời tham
gia hội đồng thẩm định chương trình, giáo trình dạy nghề; giảng dạy, hướng
dẫn thực tập nghề và đánh giá kết quả học tập của người học nghề; tham gia
xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề, đánh giá kỹ năng nghề quốc gia đối với
những nghề liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
5. Được trừ để tính thu nhập chịu thuế theo quy định của pháp luật đối với
các khoản chi phí sau đây:
a) Các khoản đầu tư, chi phí hợp lý của doanh nghiệp để duy trì hoạt động của
cơ sở dạy nghề trực tiếp phục vụ cho sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp;
b) Chi phí dạy nghề của doanh nghiệp cho người lao động được tuyển dụng
vào làm việc cho doanh nghiệp.
17
Benz, Toyota, v.v…
Các cơ sở như Viện Malaysia - Đức (GMI) được thành lập nhằm cung cấp
lao động có tay nghề theo yêu cầu để đáp ứng các mục tiêu tăng trưởng phục vụ
quy hoạch nhân lực và kinh tế. Viện GMI chuẩn bị người học cho các nghề thuộc
lĩnh vực công nghệ trong công nghiệp và đây là một phần của trình độ cần thiết
trước khi được tuyển dụng tham gia vào thị trường việc làm ở các lĩnh vực chế
tạo, dịch vụ công nghệ thông tin và công nghiệp chế biến. Các công ty liên quan
đến ngành công nghiệp gồm dầu và khí đốt, chất bán dẫn, ô tô, thực phẩm và đồ
uống và thiết kế chế tạo tuyển sinh viên của GMI đều hàng năm.
1.4.2. Kinh nghiệm của Đức
1.4.2.1. Hệ thống đào tạo Kép và sự hợp tác giữa cộng đồng doanh nghiệp và
đào tạo nghề
Đức cũng là một quốc gia có xây dựng hệ thống Đào tạo nghề kép với 5
đặc điểm được coi là “yếu tố thành công” trong hệ thống Đào tạo nghề Đức.
Hệ thống Đào tạo nghề Đức là một phần không thể thiếu của kinh tế thị
trường, tạo cơ sở cho sự cạnh tranh và ổn định kinh tế cũng như đảm bảo
công bằng xã hội.
Các yếu tố thành công của Đào tạo nghề Đức là: (1) hợp tác với cộng đồng
doanh nghiệp, (2) học tập tại nơi làm việc, (3) tiêu chuẩn nghề được chấp nhận
rộng rãi, (4) đào tạo giáo viên dạy nghề, và (5) nghiên cứu và tham vấn
1.4.2.2. Đối thoại công – tư để đạt được hệ thống tiêu chuẩn nghề thống nhất
Thế mạnh sáng tạo của hệ thống Đào tạo nghề ở Đức là việc đối thoại
giữa nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và xã hội, để thông qua đó đạt được
Copyright: Tài liệu đại học ©