ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ THANH THỦY PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH
Ở HẠ LONG, QUẢNG NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH Hà Nội- 2013
MỞ ĐẦU 5
1. Lý do chọn đề tài 5
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài : 6
3. Mục đích và nội dung nghiên cứu của đề tài 9
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10
5. Phương pháp nghiên cứu 10
6. Bố cục khoá luận 12
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH 13
1.1. Tài nguyên du lịch 13
1.1.1. Khái niệm 13
1.1.2. Phân loại 14
1.1.3. Vai trò, chức năng 17
1.2. Loại hình du lịch 18
1.2.1. Khái niệm 18
1.2.2. Điều kiện hình thành loại hình du lịch 19
1.2.3. Phân loại 22
1.3. Sản phẩm du lịch 30
1.3.1. Khái niệm 30
1.3.2. Đặc điểm của sản phẩm du lịch 31
1.3.3. Mối quan hệ giữa giữa tài nguyên du lịch với loại hình du lịch,
sản phẩm du lịch 33
Tiểu kết chƣơng 1 35
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH DU
LỊCH TRÊN VỊNH HẠ LONG 36
2
2.1. Tài nguyên du lịch vịnh Hạ Long 36
2.1.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên 36
1.1.2. Tài nguyên du lịch văn hóa 44
2.2. Cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển du lịch 47
3.2.6. Về bảo vệ môi trường 90
3.3. Kiến nghị 90
3.3.1. Đối với UBND tỉnh Quảng Ninh 91
3.3.2. Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh 93
3.3.3 Ban Quản lý vịnh Hạ Long 93
3.3.4. Đối với doanh nghiệp du lịch 95
Tiểu kết chương 3 96
KẾT LUẬN 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
PHỤ LỤC 103 4
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Số lượt tàu và khách nghỉ đêm trên vịnh Hạ Long 57
Bảng 2.2. Sự gia tăng các loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long 73
Biểu đồ 2.1. Khách du lịch đến vịnh Hạ Long từ năm 2005 đến 9 tháng đầu
năm 2012 53 5
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
hết sức mạnh mẽ, hoạt động du lịch phát triển đã góp phần tích cực vào sự
phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, loại hình du
lịch trên vịnh Hạ Long chưa phong phú, chủ yếu tập trung khai thác các
giá trị về cảnh quan ở khu vực trung tâm với một số tuyến điểm tham quan
truyền thống như Thiên Cung - Đầu Gỗ, Sửng Sốt - Ti Tốp, du khách mới
chỉ được tham quan ngắm cảnh Vịnh, tham quan hang động và hiện đã
xuất hiện một vài tour du lịch tham quan làng chài, nghỉ đêm trên Vịnh…;
vào những ngày cao điểm, lượng khách đến tham quan tập trung đông đã
tạo nên sự quá tải, gây sức ép không nhỏ cho công tác quản lý và phục vụ.
Không thể phủ nhận được tiềm năng, thế mạnh ưu việt mà vịnh Hạ
Long có được, nhưng chúng ta phải thừa nhận rằng hiện tại du lịch tại đây
vẫn chưa được khai thác có hiệu quả. Các loại hình du lịch đang khai thác
chủ yếu là các tuyến tham quan với nội dung và hình thức nghèo nàn, đơn
điệu, chưa tôn vinh được các giá trị đặc biệt của Di sản - Kỳ quan Thiên
nhiên thế giới. Các tài nguyên về sinh thái, văn hóa hầu như chưa được
quan tâm đến. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của Hạ Long
nói riêng cũng như của Quảng Ninh nói chung. Vì vậy, việc nghiên cứu
“Phát triển các loại hình du lịch ở Hạ Long, Quảng Ninh” là việc làm
cần thiết.
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài :
Vịnh Hạ Long là đề tài thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều
nhà khoa học, nhà nghiên cứu. Trong luận văn, tác giả chỉ tập trung đánh
giá vào những đề tài có nội dung liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
7
Trong đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, “Đánh giá tác động của
hoạt động du lịch đến tài nguyên, môi trường khu vực Hải Phòng - Quảng
Ninh” (2004), Phạm Trung Lương đã đánh giá các tiềm năng tài nguyên du
lịch, hiện trạng và định hướng phát triển ngành du lịch tại khu vực Hải
Phòng - Quảng Ninh, xác định mức độ đóng góp của du lịch vào quá trình
lịch Bắc Bộ nói riêng, du lịch Việt Nam nói chung.
Tại Hội thảo khoa học do Ban Quản lý vịnh Hạ Long tổ chức tại
Quảng Ninh năm 2008, Michael Haynes “Hiện trạng du lịch ở vịnh Hạ
Long và những khuyến nghị cho chiến lược quản lý du khách” (2008), đã
phân tích hiện trạng du lịch ở vịnh Hạ Long, đồng thời đưa ra một số
những khuyến nghị cho chiến lược quản lý du khách và phát triển sản
phẩm du lịch.
Lê Trọng Bình “Một số giải pháp phát huy giá trị Di sản thiên nhiên
thế giới vịnh Hạ Long trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam”
(2008) đã đánh giá sơ lược về vị trí của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ
Long trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam; thực trạng phát triển
du lịch tại vịnh Hạ Long; nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp phát
huy giá trị Di sản phục vụ phát triển du lịch khu Di sản Thiên nhiên thế
giới Hạ Long trong thời gian tới.
Loại hình du lịch ở Hạ Long cũng được đề cập đến trong nhiều luận
văn của các học viên cao học khoa Du lịch học Trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội như Nguyễn Thị Thu
Hằng, Nguyễn Thị Phương Loan, Nguyễn Thị Mai Linh, Vũ Hồng Hạnh…
Theo Nguyễn Thị Thu Hằng “Giải pháp thu hút khách cho các tuyến
tham quan mới trên vịnh Hạ Long” (2008) hiện trạng khai thác du lịch trên
các tuyến tham quan ở vịnh Hạ Long đã có những kết quả đáng ghi nhận,
9
song vẫn còn nhiều bất cập trong việc phát triển các loại hình du lịch. Tác
giả cũng đã đề xuất một số giải pháp thu hút khách cho các tuyến tham
quan mới trên vịnh Hạ Long.
Nguyễn Thị Phương Loan “Nghiên cứu phát triển dịch vụ vui chơi
giải trí phục vụ khách du lịch tại Hạ Long - Quảng Ninh” (2011) đã nghiên
cứu phát triển dịch vụ vui chơi giải trí phục vụ khách du lịch tại Hạ Long -
Quảng Ninh như một loại hình du lịch.
đảo Đầu Gỗ (phía Tây), đảo Đầu Bê (phía Nam) và đảo Cống Đỏ (phía
Đông) [16,9].
- Về thời gian nghiên cứu: Từ năm 2006 - 9/2012.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp
Thu thập các thông tin, dữ liệu cơ bản từ các nguồn nghiên cứu
chính thống về vịnh Hạ Long, về hoạt động du lịch ở vịnh Hạ Long; các
loại hình du lịch trên thế giới và Việt Nam, về các loại hình du lịch ở vịnh
Hạ Long và đặc biệt là điều kiện để phát triển các loại hình du lịch ở vịnh
Hạ Long. Những thông tin này được thu thập từ năm 2006 - 9/2012 và là
dữ liệu phục vụ cho việc phân tích và dẫn luận tại chương 1 và chương 2.
Dữ liệu được thu thập từ các nguồn:
- Sách, giáo trình.
- Báo, tạp chí chuyên ngành và báo, tạp chí có nội dung liên quan.
- Công trình khoa học như báo cáo, luận văn
- Báo cáo của chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà
nước về du lịch trên vịnh Hạ Long.
- Các thông tin, bài báo trên internet.
11
Phương pháp quan sát
Phương pháp này sẽ được thực hiện thông qua các chuyến đi điền dã
từ tháng 5/2011 đến hết tháng 9/2012.
Phương pháp quan sát gồm hai hình thức là phương pháp quan sát
tham dự và phương pháp quan sát không tham dự:
Quan sát tham dự là người quan sát trực tiếp tham gia vào hoạt động
du lịch ở Hạ Long để từ đó đưa ra các cảm nhận, ý kiến cá nhân về đối
tượng nghiên cứu. Phương pháp này được thực hiện tại một số địa điểm có
tổ chức hoạt động du lịch trên vịnh Hạ Long.
Quan sát không tham dự là quan sát hiện trạng, biểu hiện của đối
phần Dịch vụ du lịch và Thương mại Đất Mỏ; ông Nguyễn Hoàng Anh,
Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần dịch vụ vịnh Hạ Long; ông
Thân Trọng Nam, Giám đốc Công ty Nam Tùng; ông Nguyễn Văn Duyên,
Khu trưởng Khu Ba Hang, Chủ nhiệm Hợp tác xã vạn chài Con đò cổ tích
và ông Nguyễn Văn Long, Khu trưởng khu Cửa Vạn, Chủ nhiệm Hợp tác
xã Vạn Chài Hạ Long tại Cửa Vạn.
Phương pháp này được tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng
12/2011 đến hết tháng 9/2012.
6. Bố cục khoá luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội
dung bao gồm 3 chương.
Chương 1. Cơ sở lý luận về loại hình du lịch
Chương 2. Thực trạng phát triển các loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long.
Chương 3. Giải pháp phát trển các loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long.13
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH
1.1. Tài nguyên du lịch
1.1.1. Khái niệm
Theo Luật Du lịch thì “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên,
yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hoá, công trình lao động sáng tạo của
con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng
nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du
lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch”[42].
Theo PGS.TS Nguyễn Minh Tuệ và các nhà địa lý thì “Tài nguyên
du lịch là tổng thể tự nhiên và văn hóa - lịch sử cùng các thành phần của
chúng góp phần khôi phục và phát triển thể lực và trí lực của con người,
khả năng lao động và sức khỏe của họ, những tài nguyên này được sử dụng
cho nhu cầu trực tiếp và gián tiếp, cho việc sản xuất dịch vụ du
chủ yếu của yếu tố thời tiết. Nó quyết định đến tính mùa vụ và tác động tới
nhịp điệu của hoạt động du lịch.
Tài nguyên du lịch được khai thác tại chỗ để tạo ra sản phẩm du
lịch. Nên đã tạo được sức hút cơ sở hạ tầng và dòng khách tới nơi tập trung
các loại tài nguyên.
Tài nguyên du lịch có thể được khai thác nhiều lần. Hiệu quả thu
được từ việc khai thác tài nguyên du lịch là rất lớn, có khi vượt trội hơn
nhiều lần so với việc khai thác các tài nguyên khác.
1.1.2. Phân loại
Tài nguyên du lịch được chia ra 2 loại, đó là: Tài nguyên du lịch tự
nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa.
15
Tài nguyên du lịch tự nhiên
Trong số các thành phần của tự nhiên có một số thành phần chính có
tác động trực tiếp và thường xuyên đối với các hoạt động du lịch và trong
số những thành phần này cũng chỉ có một số yếu tố nhất định được khai
thác như nguồn tài nguyên du lịch. Các thành phần tự nhiên tạo nên tài
nguyên du lịch tự nhiên thường là địa hình, khí hậu, thủy văn và sinh vật…
- Địa hình là một thành phần quan trọng của tự nhiên, là nơi diễn ra
mọi hoạt động của con người. Đối với hoạt động du lịch, các dạng địa hình
tạo nên cho phong cảnh, một số kiểu địa hình đặc biệt và các di tích tự
nhiên có giá trị phục vụ cho nhiều loại hình du lịch.
- Khí hậu là thành phần của tự nhiên sớm được khai thác như một
dạng tài nguyên du lịch quan trọng. Các điều kiện khí hậu được xem như
các tài nguyên khí hậu du lịch cũng rất đa dạng và đã được khai thác để
phục vụ cho các mục đích du lịch khác nhau.
- Thủy văn cũng được xem như một dạng tài nguyên quan trọng.
Nhiều loại hình du lịch gắn bó với đối tượng nước. Bề mặt nước, các hồ
rộng, dòng sông lớn, các điểm nước khoáng, suối nước nóng… có sức hấp
Tài nguyên du lịch văn hóa mang tính phổ biến.
Tài nguyên du lịch văn hóa mang tính tập trung dễ tiếp cận.
Tài nguyên du lịch văn hóa có tính truyền đạt nhận thức nhiều hơn
là hưởng thụ, giải trí.
- Những dạng tài nguyên du lịch văn hóa:
Các di sản văn hóa thế giới và di tích lịch sử bao gồm: Các Di sản văn
hóa thế giới, các di tích lịch sử văn hóa thắng cảnh cấp quốc gia và địa phương.
Các lễ hội.
17
Nghề và làng nghề thủ công truyền thống.
Các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học.
Các đối tượng văn hóa, thể thao hay những hoạt động khác có tính
sự kiện.
Trên cơ sở của việc phân loại các tài nguyên du lịch, các nhà kinh
doanh du lịch đã xây dựng các khu du lịch, các điểm du lịch.
Khu du lịch: Khu du lịch là đơn vị cơ bản của công tác quy hoạch và
quản lý du lịch, là không gian có môi trường đẹp, cảnh vật tương đối tập
trung, là tổng thể về địa lý lấy chức năng du lịch làm chính.
Để trở thành khu du lịch phải thoả mãn được hai điều kiện: Thứ
nhất, tài nguyên du lịch trong khu du lịch có quy mô nhất định và tương
đối tập trung. Thứ hai, có cơ sở đáp ứng nhu cầu du lịch như: ăn, ở, đi lại
tham quan, vui chơi giải trí, mua sắm của khách du lịch…
Điểm du lịch bao gồm: Cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn và các loại
động thực vật; là kết quả sáng tạo do con người xây dựng nên, đó là bảo
tàng, di tích cổ đại, di tích lịch sử, văn hóa nghệ thuật, du lịch nước, du
lịch săn bắn, du lịch leo núi (mạo hiểm) và những nơi nghỉ mát; Chính phủ
sẽ xác định các điểm du lịch và sự hấp dẫn về mặt du lịch tại các điểm đó.
1.1.3. Vai trò, chức năng
Tài nguyên du lịch là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với hoạt
mọi hoạt động du lịch nói chung.
1.2. Loại hình du lịch
1.2.1. Khái niệm
Du lịch phát triển dựa vào việc khai thác các giá trị tài nguyên du
lịch với việc hình thành các loại hình du lịch.
19
Loại hình du lịch là một khái niệm được sử dụng nhiều trong lý
luận. Trước hết loại hình du lịch được xác định trên cơ sở nhu cầu của từng
loại khách du lịch cụ thể. Loại hình du lịch là các hình thức du lịch được tổ
chức nhằm thỏa mãn mục đích đi du lịch của khách du lịch.
Loại hình du lịch là một tập hợp các sản phẩm du lịch có đặc điểm giống
nhau hoặc vì chúng thỏa mãn các nhu cầu, động cơ du lịch tương tự nhau.
1.2.2. Điều kiện hình thành loại hình du lịch
Hoạt động du lịch được thực hiện thông qua việc tổ chức các loại
hình du lịch cụ thể. Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến sự phát triển của một
loại hình du lịch nào đó bao gồm:
Tài nguyên du lịch: Là điều kiện quan trọng số một để xây dựng loại
hình du lịch, đặc biệt là những loại hình du lịch dựa vào tự nhiên như du
lịch nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái Những biến đổi về điều kiện tự nhiên,
đặc biệt là khí hậu, thủy văn đã và đang có những ảnh hưởng nhất định đến
sự phát triển của những loại hình này. Tuy nhiên ảnh hưởng của nhóm yếu
tố này thường chỉ làm thay đổi phạm vi, mức độ, quy mô của những loại
hình du lịch dựa vào tự nhiên mà không làm thay đổi bản chất của loại
hình du lịch.
Sự biến đổi (về số lượng và chất lượng) của tài nguyên du lịch: đây
cũng là nhóm yếu tố khách quan (một cách tương đối) có ảnh hưởng đến
sự phát triển của phần lớn các loại hình du lịch hiện nay. Ví dụ, sự mất đi
của một loài sinh vật đặc hữu ở một khu bảo tồn thiên nhiên hay vườn
quốc gia nào đó sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của loại hình du lịch sinh
thái ở Việt Nam là hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống giao
thông, các công trình đầu mối chưa phát triển đáp ứng yêu cầu. Đối với
21
việc phát triển một số loại hình du lịch mới như du lịch hội nghị, hội thảo,
du lịch mua sắm cũng đòi hỏi cần có điều kiện hạ tầng đảm bảo.
Công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của các loại
hình vui chơi giải trí hiện đại cần đến các thiết bị kỹ thuật có hàm lượng
công nghệ cao.
Chính sách: Đây là yếu tố chủ quan có tác động trực tiếp tạo môi
trường thuận lợi (thu hút đầu tư, vốn, công nghệ, con người) cho phát triển
du lịch nói chung và các loại hình du lịch nói riêng. Ngoài ra, chính sách cũng
sẽ có những tác động toàn diện lên nhóm các yếu tố chủ quan và các yếu tố
khách quan tương đối có tác động đến phát triển các loại hình du lịch.
Bên cạnh những ảnh hưởng trực tiếp, các chính sách phù hợp cũng
sẽ hạn chế được tác động tiêu cực của các yếu tố chủ quan khác đến sự
phát triển của các loại hình du lịch. Trong nhiều trường hợp, yếu tố chính
sách còn quyết định sự ra đời hoặc mức độ phát triển của một loại hình du
lịch nào đó.
Như vậy việc điều chỉnh chỉ có thể tác động vào nhóm các yếu tố
chủ quan, đặc biệt là yếu tố về chính sách, vì thông qua nhóm yếu tố này
sẽ có những ảnh hưởng tích cực đến điều chỉnh các yếu tố khách quan
(đảm bảo tài nguyên, môi trường du lịch) nhằm tạo ra các điều kiện thuận
lợi để phát triển các loại hình du lịch.
Mặt khác, một hay một nhóm du khách mang một nét đặc trưng nào
đó trong chuyến đi du lịch cũng là biểu hiện của loại hình du lịch, khi mà
động cơ du lịch của họ với những mục đích cụ thể được cụ thể hóa bằng
những hình thức thực hiện (phương thức tổ chức tour) cụ thể.
Thực tế, nhu cầu của khách du lịch rất khác biệt nhưng cũng có
những mẫu số chung tức là nhu cầu chung. Tại cùng một điểm đến tương
hóa, du lịch công vụ, du lịch thương gia, du lịch tôn giáo, du lịch thăm hỏi
- du lịch quê hương, du lịch quá cảnh); Đối tượng khách du lịch (du lịch
thanh - thiếu niên, du lịch dành cho những người cao tuổi, du lịch phụ nữ,
du lịch gia đình); Hình thức tổ chức chuyến đi (du lịch theo đoàn, du lịch
cá nhân); Phương tiện giao thông (du lịch bằng xe đạp, du lịch bằng xe
máy, du lịch bằng xe ô tô, du lịch bằng tàu hỏa, du lịch bằng tàu thủy, du
lịch bằng máy bay); Phương tiện lưu trú (du lịch ở khách sạn - hotel, du
lịch ở khách sạn ven đường - motel, du lịch ở lều trại - camping, du lịch ở
làng du lịch - toursim village); Thời gian đi du lịch (du lịch dài ngày, du
lịch ngắn ngày); Vị trí địa lý của nơi đến du lịch (du lịch nghỉ núi - du lịch
nghỉ biển sông hồ, du lịch thành phố - du lịch đồng quê) [20].
Theo TS Nguyễn Minh Tuệ: Các hoạt động du lịch rất phong phú và
đa dạng, tùy theo yêu cầu và mục đích mà hoạt động đó được phân thành
các loại hình du lịch khác nhau. Có 7 cách thức cơ bản để phân loại loại
hình du lịch, đó là: Mục đích chuyến đi có du lịch thuần túy (lại có 5 loại
là du lịch tham quan, du lịch giải trí, du lịch thể thao không chuyên, du lịch
khám phá, du lịch nghỉ dưỡng) và du lịch kết hợp (lại có 6 loại là du lịch
tôn giáo, du lịch học tập - nghiên cứu, du lịch thể thao kết hợp, du lịch
công vụ, du lịch chữa bệnh và du lịch thăm thân); Tài nguyên du lịch có du
lịch văn hóa, du lịch sinh thái; Lãnh thổ hoạt động có du lịch trong nước,
du lịch quốc tế; Vị trí địa lý có du lịch biển, du lịch núi, du lịch đô thị và
du lịch đồng quê; Thời gian của cuộc hành trình - độ dài chuyến đi mà có
du lịch ngắn ngày, du lịch dài ngày; theo việc sử dụng các phương tiện
giao thông mà có du lịch ô tô, du lịch máy bay, du lịch tàu hỏa, du lịch tàu
thủy; theo Hình thức tổ chức mà có du lịch có tổ chức, du lịch cá nhân, du
lịch gia đình [39].
Copyright: Tài liệu đại học ©