SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
Đề tài : Vận dụng, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả
học tập của học sinh THCS đối với bộ môn sinh học
Phần I - đặt vấn đề
Trong cải cách giáo dục bên cạnh những đổi mới về nội dung, chơng
trình và phơng pháp giảng dạy thì sự đổi mới về phơng pháp kiểm tra
đánh giá cũng rất quan trọng.Vì nó cho phép đánh giá khách quan chất l-
ợng dạy và học, đồng thời cũng cho thấy hiệu quả của những cải tiến về
nội dung và phơng pháp giảng dạy đã thực hiện, t đó co biện pháp điều
chỉnh cho phù hợp.
Kiểm tra đánh giá kết quả học tập, của học sinh là một phần quan
trọng trong quá quá trình dạy và học, nó góp phần điều chỉnh phơng
pháp,động cơ thái độ học tập của học sinh. Nếu kiểm tra đánh giá phù
hợp sẽ có tác động tích cực động viên khuyến khích học sinh cũng nh
giáo viên biết đợc mức độ nắm vững kiến thức cả học sinh để có biện
pháp bổ sung các lỗ hổng do vậy việc đổi mới chơng trình THCS đòi hỏi
phải tiến hành đồng bộ các phần trong đó có đổi mới đánh giá. Kiểm tra
là hình thức và phơng tiện của hoạt động đánh giá, bởi vậy trong quá
trình đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh cần phải đổi mới việc
kiểm tra.
Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá ở các trờng THCS hiện nay cho
thấy:
- Cha đạt đợc sự công bằng, giáo viên dạy khác nhau nên kiểm tra
cũng khác nhau.
- Chủ yếu là sử dụng hình thức tự luận.
- Thiếu tính khách quan, phần lớn dựa vào các đề thi có sẵnvà ép kiến
thức, ấn định học sinh theo các đề thi có sẵn đó.
- Thiếu tính năng động do cha có ngân hàng đề thi.
- Coi nhẹ kiểm tra đánh giá chất lợng .
- Cha chú ý đánh giá năng lực thực hành tổng hợp kiến thức, vận
dụng kiến thức vào thực tiễn, hầu nh ít kiểm tra về năng lực tự học của

Giải quyết vấn đề này Dự án phát triển giáo dục THCS, trung tâm
nghiên cứu đánh giá chất lợng giáo dục phổ thông - Viện khoa học giáo
dục đã xây dựng bộ tài liệu Bớc đầu đổi mới việc kiểm tra đánh giá kết
quả học tập ở các môn học lớp nhằm cung cấp một số khái niệm cơ
bản, một số định hớng về việc đổi mới đánh giá chất lợng học tập của
học sinh và các đề kiển tra mẫu để giáo viên có thể sử dụng hoặc tham
khảo trong quá trình giảng dạy. Bộ Tài liệu đã đợc Vụ trung học phổ
thông thẩm định để sử dụng trong nhà trờng THCS
Căn cứ vào định hớng đổi mới phơng pháp dạy học trong nhà trờng là
tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh. Vì vậy các câu hỏi trong bài
kiểm tra cần kết hợp câu hỏi tự luận và trắc nghiệm khách quan , nên
tăng dần câu hỏi trắc nghiệm khách quan và các câu vận dụng kiến thức
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
2
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
và giải thích những hiện tợng thực tiễn cuộc sống. Đối với câu hỏi tự luận
thì câu hỏi kiểm tra chủ yếu là loại câu hỏi tại sao?
Kiểm tra có thể bằng nhiều hình thức khác nhau nh : kiểm tra nói
kiểm tra viết, nhng cần chú ý kiểm tra thực hành, kĩ năng vận dụng kiến
thức vào thực tiễn cuộc sống. Vì vậy bài viết này nhằm đề cập một số
biện pháp nâng cao chất lợng việc kiểm tra ,đánh giá đối với bộ môn sinh
học THCS .
Để góp phần nâng cao chất lợng dạy học môn sinh học ở các trờng
THCS nói chung và ở trờng THCS Dũng Tiến nói riêng, tôi xin mạnh dạn
đa vấn đề Vận dụng, Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học
sinh THCS môn sinh học
Rất mong nhận đợc sự đồng tình ủng hộ và sự góp ý chân thành của
các đồng nghiệp.
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
3

quan sát giải thích các hiện tợng thực tiễn trong cuộc sống.
IV. Hình thức kiểm tra:
Đối với học sinh lớp 9 vẫn giữ 2 hình thức kiểm tra :
- Kiểm tra nói trong một tiết học (kiểm tra bài cũ).
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
4
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
- Kiểm tra viết (kiểm tra 15 hoặc 45). Kiểm tra 15 có thể đầu tiết
hoặc cuối tiết học, kiểm tra 45 giữa kì hoặc cuối kì.
V. Điều kiện kiểm tra :
- Dựa vào mục tiêu cấp học lớp học.
- Phải nghiên cứu kĩ những kiến thức cơ bản của bài của chơng trình,
chuẩn kiến thức tối thiểu theo yêu cầu của Bộ Giáo dục - đào tạo.
- Phải nắm đợc đối tợng, trình độ của từng lớp, của từng học sinh, từng
vùng miền khác nhau.
- Coi kiểm tra hoặc coi thi phải thực sự nghiêm khắc chống hiện tợng
quay cóp bài trao đổi bài.
B/ Một số ph ơng pháp cụ thể
Mỗi một phơng pháp đều có những u - nhợc điểm và đợc sử dụng thích
hợp trong mỗi tình huống cụ thể.
1. Ph ơng háp quan sát :
Phơng pháp này mang nặng tính chất định tính thờng đợc dùng trong
việc đánh giá kết quả thực hành.
2. Ph ơng pháp vấn đáp(nói)
Yêu cầu đối với câu hỏi kiểm tra nói:
- Dung lợng kiến thức trong mỗi câu hỏi phải vừa phải, sát với trình
độ học sinh.
- Câu hỏi nêu ra cho học sinh phải chính xác rõ ràng và xác định,
không làm cho học sinh hiểu sai, dẫn đến trả lời lạc đề. Bên cạnh câu hỏi
cơ bản, chuẩn bị câu hỏi bổ sung, tạo điều kiện đánh giá chính xác, chú ý

- Loại này bao gồm 3 dạng nhỏ: diễn giải, tiểu luận và luận văn.
Các bài kiểm tra trong trờng THCS vẫn chủ yếu sử dụng phơng pháp diễn
giải mà ở đó học sinh có thể diễn đạt ý tởng, câu văn nhờ kiến thức và
học tập đã có.
- Phơng pháp này có khả năng đo đợc khả năng suy luận, suy diễn,
so sánh, tổng hợp Nên phát huy đợc óc sáng tạo khéo léo khi giải quyết
vấn đề, khuyến khích học sinh suy luận tổng kết hoá, khái quát hoá hoặc
trình bày về mối liên hệ giữa các sự kiện, tạo cơ hội cho học sinh luyện
văn, tu từ thích hợp trong việc kiểm tra các môn học xã hội.
- Việc soạn câu hỏi cho dạng này khá dễ dàng, nhanh chóng
- Phơng pháp này có nhợc điểm là khó chấm điểm việc chấm điểm
mất rất nhiều thời gian, tính khách quankhông cao nên độ tin cậy thấp.
Trong một bài chỉ kiểm tra trong phạm vi hẹp về nội dung kiến thức.
b - Loại trắc nghiệm khách quan:
Là dạng trắc nghiệm trong đó mỗi câu hỏi có kèm theo các câu trả
lời sẵn. Loại câu hỏi này cung cấp cho học sinh một phần hay tất cả
thông tin cần thiết và yêu cầu học sinh phải chọn câu trả lời hoặc chỉ cần
điền thêm một vài từ. Loại câu hỏi này đợc gọi là câu hỏi đóng, đợc xem
là khách quan vì chúng đảm bảo tính khách quan khi chấm điểm, không
phụ thuộc vào ý kiến đánh giá của ngời chấm.
Những loại câu trắc nghiệm khách quan dùng trong kiểm tra viết :
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
6
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
* Loại Đúng - Sai : Trớc một câu dãn xác định học sinh trả lời câu
hỏi Đúng (Đ) hay Sai (S).
Loại câu trắc nghiệm đúng sai thích hợp để kiểm tra những kiến
thức sự kiện, cũng có thể dùng để kiểm tra về định nghĩa các khai niệm,
nội dung các định luật. Loại này đòi hỏi trí nhớ, ít có khả năng phân biệt
học sinh giỏi học sinh kém.

Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
7
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
+ Dãy thông tin nêu ra không nên quá dài, nên thuộc cùng một
nhóm có liên quan học sinh có thể nhầm lẫn.
+ Dãy câu hỏi và dãy trả lời không nên bằng nhau, nên có những
câu trả lời d ra để tăng sự cân nhắc trong khi lựa chọn.
+ Thứ tự câu trả lời không nên ăn khớp với thứ tự câu hỏi để gây
thêm khó khăn cho sự lựa chọn.
* Loại điền thêm:
Là dạng biến thể của kiểu tra lời cực ngắn.
Câu dẫn có để một vài chỗ trống Học sinh phải điền vào chỗ
trống những từ hoặc cụm từ thích hợp.
Loại trắc nghiệm này dễ viết nhng khó chấm học sinh có thể điền
những từ khác ngoài dự kiến của đáp án.
* Kiểm tra qua hình vẽ:
Yêu cầu học sinh chú thích một vài chi tiết để trống trên một hình
vẽ, sửa một chi tiết sai Loại câu hỏi này rất cần thiết cho việc kiểm tra
kiến thức giải phẫu (sinh học 8)
4. Bài tập :
Những bài tập nhỏ dới nhiều hình thức thích hợp, ra cho học sinh làm
ngay tại lớp trong quá trình dạy bài mới hay ở bớc củng cố ở cuối tiết
học, hoặc ra cho học sinh làm ở nhà, sẽ giúp cho học sinh tự đánh giá
trình độ kiến thức, kĩ năng mới học, giúp nhanh chóng nắm đợc kết quả
học tập của học sinh.
5. Báo cáo của học sinh:
Tạo cơ hội cho học sinh trình bày trớc lớp những báo cáo nhỏ, những
t liệu su tầm từ sách báo, kết quả những thí nghiệm ngòai giờ, phù hợp
với đặc thù của chơng trình sinh học.
I. Nguyên tắc ra đề kiểm tra:

Môn sinh học là một bộ môn khoa học tự nhiên có tốc độ phát triển nh
vũ bão, cho nên lợng tri thức đa vào giảng dạy thừơng xuyên đợc cập
nhật hàng ngày, do đó đòi hỏi một phơng thức kiểm tra phù hợp nhằm
đánh giá cả về bề rộng và chiều sâu của tri thức.
Theo tôi nghĩ mỗi phơng pháp đều có u - nhợc điểm của nó, nếu ta
khéo léo kết hợp sử dụng trong mỗi tình huống, mỗi bài thi, bài kiểm tra
thì hiệu quả sẽ cao hơn.
Bởi vậy tôi đã mạnh dạn áp dụng các phơng pháp kiểm tra cụ thể nh
sau:
Phần 1 : Biến dị và di truyền:
+ Các thí nghiệm của Menđen: kết hợp tự luận với trác nghiệm
khách quan (trắc nghiệm ở dạng bài tập)
+ NST, ADN, ARN, gen : Trắc nghiệm hoàn toàn :
+ Biến dị, di truyền, ứng dụng di truyền học: kết hợp với tự luận và
trắc nghiệm khách quan ( tự luận dới dạng các bài tập hoặc câu hỏi phân
biệt, so sánh)
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
9
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
Phần 2: Sinh vật và môi trờng: Kết hợp tự luận và trắc nghiệm khách
quan.
Các câu hỏi dùng cho một bài kiểm tra có thể lấy ra từ các ngân hàng
câu hỏi( có trong các sách bài tập, sách giáo viện hoặc các sách tham
khảo).
Nhng việc tự biên soạn ra các câu hỏi là việc nên làm bởi vì : Tập hợp
các câu hỏi có sẵn hiện nay cha phong phú, tuỳ từng mục đích, đối tợng,
nội dung, thời gian cho phép mà các yêu cầu cho các câu hỏi rất khác
nhau, chỉ có ngời giáo viên mới chủ động đợc điều này.
Để tự soạn đợc một tập hợp các câu hỏi thì mỗi giáo viên phải tự trang
bị cho mình một ngân hàng câu hỏi, những hiểu biết về kĩ thuật trắc

10
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
a- Tế bào sinh dỡng.
b- Tế bào sinh dục .
c- Tế bào phôi.
d- Cả a, b và c.
Câu4: Cấu tạo hoá học của ADN có đặc điểm gì?
a- ADN có kích thớc lớn (đại phân tử).
b- ADN cấu tạo theo nguyên tắc đa phân (gồm nhiều đơn phân)
c- Thành phân chủ yếu trong ADN là các nguyên tố: C, H, O, N, P.
d- Cả a, b và c.
Câu5: Quá trình tự nhân đôi của ADN diễn ra theo nguyên tắc nào ?
a- Nguyên tắc bổ sung : A - T, G - X.
b- Nguyên tắc bán bảo toàn : trong phân tử ADN có 1 mạch cũ và 1
mạch mới.
c- Nguyên tắc khuôn mẫu : mạch mới đợc tổng hợp theo mạch khuôn
của ADN mẹ.
d- Cả a, b và c.
Câu 6: Có mấy loại ARN?
a- m ARN : truyền đạt thông tin qui định cấu trúc prôtêin.
b- t ARN : Vận chuyển axit amin trong quá trình tổng hợp prôtêin.
c- r ARN : là thành phần cấu tạo nên ribôxom (nơi tổng hợp nên
prôtêin).
d- Cả a, b và c.
Câu 7: Bản chất của mối quan hệ giữa gen và tính trạng trong sơ đồ :
gen m ARN prôtêin tính trạng là gì?
a- Sau khi đợc hình thành, m ARN thực hiện tổng hợp prôtêin ở trong
nhân.
b- Trình tự các axit amin trong phân tử prôtêin đợc qui định bởi trình tự
các nuclêôtit trên ADN.

(1đ) :d ;
Câu 5 (1đ) :d ; Câu 6 : (1đ) : d ; Câu 7 : (1đ) : d.
Câu 8(2đ) :
a- (1đ) P : (quả đỏ) AA aa ( quả đỏ )
GP : A A,a
F
1
: AA , Aa
Quả đỏ, quả đỏ.
b- (1đ)P : (quả đỏ) Aa aa ( quả vàng)
GP : A,a a
F
1
: Aa , aa
Quả đỏ, quả vàng.
Câu 9 : (1đ)
a-(1/2đ)
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
12
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
b- (1/2đ)
A - X - T - G - A - T - A - X - G - G - T - A (Mạch 1)
U - G - A - X -U - A -U - G - X - X - A -U (ARN)
3. Kết quả thu đ ợc :
- Số liệu thực nghiệm là điểm số của các học sinh tham gia làm bài
- Các số liệu thu đợc tôi thống kê ở sau:
Loại điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Số HS đạt điểm
tơng ứng
3 13 19 37 42 17 13

c- Khi tỉ lệ sinh cao hơn tỉ lệ tử vong
d- Cả a, b và c
2 - Đáp án biểu điểm
Câu I (7 điểm ):
- Sự khác nhau của quần thể ngời so với quần thể sinh vật khác:
+ Có hôn nhân
+ Có luật pháp
+ Có kinh tế
+ Có xã hội
+ Có giáo dục
+ Có văn hoá ( Mỗi ý đúng cho 0,5 điểm)
- Có điểm khác nhau đó là vì:
+ Bộ não ngời phát triển, có t duy, hoạt động có mục đích ( 2 điểm
)
+ Có khả năng thay đổi những đặc trng của quần thể ( 2 điểm )
Câu II (3 điểm ) mỗi ý đúng cho một điểm:
1 - b, 2- c, 3 - c
D/ Kết quả thực hiện :
- Kiểm tra cả khối 9: tổng số là 182 bài
- Kết quả cụ thể nh sau:
Loại điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Số HS đạt điểm
tơng ứng
6 26 60 55 17 18
Vậy điểm trung bình của bài kiểm tra 15 phút nói trên tính bằng 8,6
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
14
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
Ví dụ 3
( Kiểm tra 5 phút - Kiểm tra đầu giờ)

ợc kiểm tra thờng xuyên theo phơng thức này. Tôi nhận thấy các em rất
tự tin khi tìm câu trả lời. Giảm hẳn hiện tợng quay cóp, đánh giá chính
xác năng lực học tập của từng học sinh. Tôi cũng đã trao đổi thảo luận
việc áp dụng phơng pháp đổi mới kiểm tra đánh giá với một số đồng
nghiệp, cũng đã nhận đợc sự động viên, hởng ứng nhiệt tình.
Để nâng cao chất lợng dạy và học. Song song với việc đổi mới nội
dung và phơng pháp giảng dạy là việc đổi mới phơng pháp kiểm tra đánh
giá.
Thực trạng cho thấy việc kiểm tra đánh giá hiện nay còn nhiều tồn
tại, thiếu tính khách quan và tính chính xác.
Trong các phơng pháp kiểm tra đánh giá thì trắc nghiệm khách quan
tỏ ra có nhiều u điểm, trong các dạng kiểm tra đánh giá dạng trắc nghiệm
khách quan đã đáp ứng nhu cầu của việc đổi mới.
Thực nghiệm s phạm cho thấy hớng đổi mới này hoàn toàn có tính
khả thi trong thực tế.
Để có tính thực thi phơng pháp này, đòi hỏi phải có sự tham gia của
nhiều giáo viên vào việc soạn thảo câu hỏi, định chuẩn cho câu hỏi mới
có thể đáp ứng rộng rãi.
Cần trang bị cho mỗi giáo viên những nguyên tắc cơ bản của việc
soạn thảo câu hỏi theo kiểu : lựa chọn nhiều phơng án.
Cần khuyến khích các giáo viên sinh học áp dụng phơng pháp này
kết hợp với phơng pháp tự luận truyền thống với mọi hình thức kiểm tra.
Dũng Tiến, ngày 12/12/2008
Ngời viết
Phạm Trung Mến
Tr ờng THCS Dũng Tiến Giáo viên: Phạm Trung Mến
16
SKKN : Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS môn sinh học
Đề tài : Vận dụng, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả
học tập của học sinh THCS đối với bộ môn sinh học