ĐỀ TÀI
“NHỮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC,
ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT
QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN - BỘ
MÔN SINH
Mục Lục
I. Đặt vấn đề 3
1. Cơ sở lý luận 3
2. Cơ sở thực tiễn 4
3. Thực trạng dạy và học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên 4
II. Giải quyết vấn đề 6
1. Nội dung 6
2. Các biện pháp để tổ chức thực hiện 6
a. Xác định mục tiêu học tập cho học viên, đảm bảo cho học viên an tâm học tập tại trung tâm
GDTX 6
b. Đổi mới phương pháp giảng dạy phải dựa trên cơ sở lấy học sinh làm trung tâm 7
c. Đổi mới phương pháp dạy học phải đi đôi với đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá: 12
d. Kết luận: 15
3. Kết quả đạt được 16
4. Đề xuất kiến nghị 16
THAM LUẬN: “NHỮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỀ ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC
TẬP CỦA HỌC VIÊN - BỘ MÔN SINH HỌC”
I. Đặt vấn đề.
1. Cơ sở lý luận
Chất lượng giáo dục là vấn đề luôn dược đặt nặng trên vai của các thầy, cô giáo,
việc nâng cao chất lượng giáo dục luôn là mục tiêu cần phải phấn đấu tới. Do ó vi cđ ệ
i m i giáo d c nói chung, i m i ph ng pháp gi ng d y, i m i ki m tra ánhđổ ớ ụ đổ ớ ươ ả ạ đổ ớ ể đ
giá nói riêng là tính t t y u. ấ ế
Đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới kiểm tra đánh giá là một trong

quả học tập của bộ môn sinh học” với mục đích phần nào giảm nhẹ bớt gánh nặng trên
vai các thầy(cô) và cũng phần nào giảm bớt tỉ lệ học sinh yếu kém cấp THPT để bộ
môn Sinh học không còn là một bộ môn “gánh nặng” về học thuộc lòng bài học đối
với học sinh vì tính đặc thù của nó.
3. Thực trạng dạy và học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên
Thực tế giảng dạy cho thấy, đối tượng học viên của các trung tâm GDTX
thường là học viên có độ tuổi phổ thông chiếm đa số, trình độ so với học sinh THPT
chênh lệch nhau khá xa do tính chất tuyển sinh đầu vào. Kiến thức ở cấp THCS hầu
như quên hoàn toàn hoặc mất căn bản ở các môn tự nhiên. Ý thức học tập rất kém (do
mặc cảm tự ti với học sinh bên THPT). Nhận thức của học viên về trung tâm GDTX
còn xa lạ, chưa hiểu biết gì về vai trò của ngành học GDTX này, ý thức tổ chức kỷ
luật chưa tốt, tinh thần, thái độ tham gia học tập còn rất kém, việc tham gia học tập
còn mang tính chất ép buộc (đo gia đình ép học, không còn nơi để tham gia học tập,
trốn nghĩa vụ quân sự…).
Vị thế của trung tâm giáo dục thường xuyên truớc đây được đánh giá rất thấp
do hiệu quả đào tạo thấp và có nhiều tiêu cực, tỉ lệ tốt nghiệp không cao và thường là
tỉ lệ ảo. Sau khi thực hiện cuộc vận động hai không tỉ lệ tốt nghiệp càng thấp hơn nữa,
lòng tin của quần chúng vào trung tâm giáo dục thường xuyên giảm, việc đưa con em
vào học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên là chọn lựa cuối cùng.
Tập thể giáo viên tại các trung tâm GDTX trước đây chưa thực sự có tâm huyết
và tinh thần trách nhiệm trong giảng dạy, chủ yếu là dạy cho hết bài, hết ngày, dạy
theo phân phối chương trình. Sau khi thực hiện cuộc vận động “hai không”, một số
giáo viên đã có chuyển biến tích cực trong đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới
kiểm tra đánh giá nhưng chỉ mang tính nhỏ, lẻ, làm cho có … chưa thực sự hiệu quả.
Cơ sở vật chất yếu kém, phòng học còn chưa đáp ứng đủ cho lớp học, đồ dùng
dạy học hoàn toàn không có hoặc nếu có thì không sử dụng được. Những năm gần đây
mặc dù đã được bổ sung thêm đồ dùng dạy học nhưng rất ít người muốn sử dụng để
đổi mới phương pháp (có thể do ngại sử dụng hoặc không biết sử dụng).
Đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập là
một mục tiêu đang được đẩy mạnh và phát huy tại tất cả các cơ sở giáo dục trên cả

mục tiêu học tập cho học viên khi học viên mới tham gia học tập tại trung tâm giáo
dục thường xuyên đóng vai trò rất quan trọng trong việc quyết định số lượng học viên
tham gia học tập cũng như thái độ học tập của học viên tại trung tâm giáo dục thường
xuyên, bởi đa số học viên đăng ký tham gia học tập tại trung tâm giáo dục thường
xuyên còn bỡ ngỡ, chưa hiểu biết gì về ngành học GDTX này, chưa an tâm học tập,
chủ yếu là học viên thuộc độ tuổi học sinh. Học viên đăng kí vào học tại trung tâm
giáo dục thường xuyên thuộc nhiều thành phần:
- Học sinh lưu ban, học sinh bỏ học ở các trường THPT nhiều năm
- Học sinh không được tuyển vào THPT, bán công.
- Học viên lớn tuổi có nhu cầu học tập nhằm nâng cao trình độ nhưng đã bỏ học
từ lâu.
Với lực lượng học viên như vậy thì việc xác định mục tiêu học tập phải luôn
được nhắc nhở và được thực hiện liên tục xuyên suốt cả một cấp học từ đó giúp học
viên ý thức được việc học, an tâm tham gia học tập, giảm bớt tình trạng học viên bỏ
học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên.
b. Đổi mới phương pháp giảng dạy phải dựa trên cơ sở lấy học sinh làm trung
tâm
Nhận thức được việc giảng dạy ở trung tâm giáo dục thường xuyên đòi phải có
tính kiên nhẫn bởi trình độ học lực của học viên có giới hạn, việc nêu vấn đề và giải
quyết vấn đề phải phù hợp với trình độ học lực của đối tượng. Đặt câu hỏi và trả lời
câu hỏi trong giảng dạy cũng phải xác định đối tượng, tránh làm học viên mất tự tin
khi trả lời, nếu kéo dài tình trạng này dẫn đến học viên thụ động trong các tiết dạy về
sau.
 Với đối tượng học viên lớn tuổi đã có ý thức học tập nhưng phần tiếp thu kiến
thức trên lớp lại “chậm nhớ” và “mau quên”. Đặc điểm chung của nhóm này là có ý
thức tự giác học tập, cho nên việc hướng dẫn tăng cường đọc và nghiên cứu tài liệu sẽ
giúp học viên hệ thống được những kiến thức đã học ở trên lớp và một số kiến thức đã
quên ở những tiết học trước đó.
Ví dụ: Khi hướng dẫn đọc sách và các tài liệu tham khảo tôi thường hướng dẫn
học viên:

*Kết thúc: Khi rARN gặp bộ ba kết thúc: (UAA,
UAG, UGA) -> dừng tổng hợp
 Đổi mới phương pháp bằng việc hệ thống lại kiến thức sau mỗi bài, mỗi
chương. Việc hệ thống lại kiến thức rất quan trong, nếu giáo viên có thể hệ thống hóa
kiến thức (hay đưa những kiến thức vừa học vào hệ thống kiến thức đã học) sau từng
bài từng chương cho học viên nắm vững thì học viên sẽ ít gặp khó khăn trong việc ôn
tập, ôn thi sau này.
VD:
Kết thúc chương I (chương đầu tiên của chương trình sinh học 12) tôi thường hệ
thống lại kiến thức bằng sơ đồ phân loại biến dị:
 Đổi mới phương pháp bằng cách thay đổi cách tiếp cận với học viên bằng
phương pháp nêu tình huống có vấn đề để gợi sự tò mò mong muốn được giải thích từ
đó hình thành ý thức tham gia xây dựng bài.
VD:
Bài 1-Gen, mã di truyền và quá trình nhân đôi AND (sách giáo khoa trang 6)
Phần mở bài, giáo viên có thể trình bày bằng cách nêu ra rất nhiều vấn đề tạo ra
sự tò mò muốn tìm hiểu ngay của học viên như:
Tại sao con cai lại giống cha mẹ?
BIẾN DỊ
Biến dị di truyền
Biến dị không DT
(thường biến)
Biến dị tổ hợp Đột biến
Đột biến NST Đột biến gen
Đột biến số lượng
NST
Đột biến cấu trúc
NST
Đa bội
Lệch bội

bài mà xây dựng phiếu học tập cho phù hợp, phiếu học tập có thể là bảng so sánh, tóm
tắt, điền khuyết …
VD: Sau bài Điều hòa hoạt động của gen (SGK Sinh học 12-trang 15) ta nên sử
dụng phiếu học tập phát trước về nhà để học viên có thể nghiên cứu trước bài mới là
bài Đột biến gen (SGK Sinh học 12-trang 19) và điền những thông tin vào phiếu học
tập.
PHIẾU HỌC TẬP
Các dạng Diễn biến Đặc điểm Hậu quả, ý nghĩa
………………
………………
………………
………………
………………
………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
……………………
……………………
……………………
……………………

một số đồ dùng dạy học mặc dù số lượng ít hơn so với các trường THPT, giáo viên có
thể làm những thí nghiệm trực quan cho học viên quan sát ở những môn Lý, Hóa,
Sinh.
VD: Khi dạy môn Sinh học lớp 10 qua bài: Bài 19: Chu kỳ tế bào và quá trình
nguyên phân và Bài 20: Giảm phân
Nếu không có đồ dùng dạy học thì giáo viên phải viết, vẽ rất nhiều trên bảng tốn
rất nhiều thời gian nhưng chưa chắc có hiệu quả thì việc sử dụng đồ dùng dạy học là
mô hình nguyên phân và mô hình giảm phân có thể giúp học viên quan sát và tham gia
xây dựng bài rất tốt.
c. Đổi mới phương pháp dạy học phải đi đôi với đổi mới phương pháp kiểm tra
đánh giá:
 Vì sao cần phải đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá?
Kiểm tra đánh giá đúng chất lượng của từng học viên sẽ giúp quá trình định
hướng trong học tập cho học viên đó dễ dàng hơn, việc phân loại học viên thành nhiều
nhóm có cùng trình độ để tiện việc theo dõi sẽ giúp giáo viên dễ dàng theo dõi khi
phân chia nhóm hoạt động học tập trong giờ lên lớp.
Kiểm tra đánh giá đúng chất lượng của từng học viên giúp cho học viên tự tin
hơn, khi cần có thể thông báo kịp thời tình hình học tập của học viên đến từng cha mẹ
học viên (đối với học viên độ tuổi phổ thông) nhằm giúp kiểm soát chặt chẽ chất
lượng học tập từ hai phía.
Kiểm tra đánh giá đúng chất lượng của từng học viên của từng bộ môn để từ đó
xây dựng quy trình bồi dưỡng học lực cho học viên.
 Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá phải được thực hiện có khoa học đòi
hỏi có độ chính xác cao thì mới đem lại hiệu quả cao.
Khi đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá nên:
1. Xây dựng quy trình kiểm tra đánh giá:
Việc đánh giá học lực của học viên có thể diễn ra liên tục tùy theo sự khảo sát
kiến thức bằng những bài kiểm tra 15 phút, 1 tiết ở các phân môn và ở những thời gian
khác nhau vì vậy rất khó để xác định chính xác học lực của học viên tại thời điểm đó.
Do đó nên đánh giá học viên vào những thời điểm sau:

10 Không 0% 5% 60% 30% 5%
11 Không 0% 8% 50% 36% 6%
12 Không 0% 16% 45% 25% 14%
Kiểm tra,
đánh giá lần
I (kiểm tra
chất lượng
đầu năm)
Kiểm tra, đánh
giá lần II (kiểm
tra học kỳ I)
Kiểm tra, đánh
giá lần III
(kiểm tra học
kỳ II)
Hoc viên
yếu, kém
Hoc viên
TB,khá, giỏi
Hoc viên
yếu, kém
Bồi dưỡng tuyển chọn
học viên giỏi tham gia
các kỳ thi
Phụ đạo thêm để nâng cao tỉ lệ
tốt nghiệp bổ túc THPT
Ôn tập thi
tốt nghiệp,
ĐH, CĐ
nếu là lớp

phải được thực hiện đồng loạt từ dưới lên trên, từ giáo viên trẻ đến giáo viên lớn tuổi,
từ năm này qua năm khác, đổi mới phương pháp giảng dạy có thể từ một vài bài ở một
vài tiết học rồi nhiều hơn nữa, thậm chí có thể chỉ cần nảy sinh ý tưởng đổi mới và áp
dụng một vài thay đổi trong một tiết dạy học đã là đổi mới. Tuy nhiên một số giáo
viên cho rằng cứ phải giảng dạy bằng giáo án điện tử thì mới gọi là đổi mới phương
pháp, trong khi đó phương pháp thì không có gì đổi mới chỉ thay bằng một dụng cụ hỗ
trợ giảng dạy khác hiện đại hơn.
Đổi mới phương pháp dạy và học phải thật sự là thay đổi “cách dạy” và “cách
học” không xa rời, chê bỏ phương pháp cũ mà phải dựa trên phương pháp cũ để đánh
giá mức độ thành công của phương pháp mới, so sánh phương pháp cũ và phương
pháp mới để nhận biết được vấn đề cần phải thay đổi, đổi mới sao cho có hiệu quả.
Đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá là
một quá trình lâu dài đòi hỏi phái có thời gian quá độ để giáo viên và học sinh có thể
đổi mới và thích ứng kịp thời.
Với một sáng kiến kinh nghiệm ngắn gọn không thể nêu được đầy đủ về đổi
mới phương pháp giảng dạy và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, ở sáng kiến
kinh nghiệm này tôi chỉ trình bày rút gọn một số kinh nghiệm mà tôi đã và đang thực
hiện
3. Kết quả đạt được
Đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá
giúp học viên tự tin hơn khi tham gia các môn học đặc biệt là môn Sinh học, môn Sinh
học không còn là một gánh năng đối với học viên nữa. Trong năm học 2008-2009 tỉ lệ
học viên đỗ tốt nghiệp bổ túc trung học phổ thông tại Trung tâm đạt tỷ lệ 87,5% trong
đó tỉ lệ học viên thi tốt nghiệp bổ túc trung học phổ thông môn Sinh học đạt tỉ lệ
100% đạt điểm trung bình trở lên.
4. Đề xuất kiến nghị
Đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá là
một trong những yếu tố quyết định chất lượng giáo dục để thực sự là đổi mới về
phương pháp giảng dạy và đổi mới về kiểm tra đánh giá bộ môn Sinh học tôi đề nghị:
- Giáo viên giảng dạy bộ môn sinh học cần kiên trì tìm tòi, thay đổi, từng bước