ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LÊ HỒNG PHƢỚC THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP
KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CỦA TAND THEO
QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ NĂM 2004Chuyên ngành: Luật Dân sự
Mã số: 60 38 30 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Lê Hồng Phước Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến TS. Trần Anh
Tuấn đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài luận
văn thạc sĩ này.
Tôi xin gởi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo Khoa
Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, các thầy cô giáo Trường
Đại học Luật Hà Nội, gia đình, bạn bè đã quan tâm giúp
đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, trao đổi kiến thức thực
tế phục vụ cho việc thực hiện đề tài. Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2012
Chủ nhiệm đề tài
HV. Lê Hồng Phước

1.2.1. Về cơ sở lý luận 16
1.2.2. Về cơ sở thực tiễn 20
1.3. Lược sử hình thành và phát triển chế định thẩm quyền giải quyết
các tranh chấp KD, TM của Tòa án 22
1.3.1. Giai đoạn từ 1945 đến năm 1994 22
1.3.2. Giai đoạn từ năm 1994 đến 2004 25
1.3.3. Giai đoạn từ năm 2004 đến nay 27
Chƣơng 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BLTTDS NĂM 2004
VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP
KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CỦA TÒA ÁN 28
2.1. Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án theo
loại việc 28
2.1.1. Tranh chấp phát sinh trong các hoạt động KD, TM giữa các cá
nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau 29
2.1.2. Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa
các cá nhân, tổ chức với nhau 31
2.1.3. Tranh chấp phát sinh trong nội bộ công ty 33
2.1.4. Tranh chấp khác về KD, TM mà pháp luật có quy định 35
2.2. Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM theo cấp Toà án 35
2.2.1. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp KD, TM của Tòa án cấp huyện 36
2.2.2. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp KD, TM của Tòa án cấp tỉnh 37
2.3. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp KD, TM của Tòa án theo lãnh thổ 41
2.3.1. Các quy định mang tính nguyên tắc trong việc xác định thẩm
quyền giải quyết tranh chấp KD, TM của Tòa án theo lãnh thổ 41 2.3.2. Các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp KD, TM của
Tòa án theo sự lựa chọn của nguyên đơn 45

Chƣơng 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA

định về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án 64
3.3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định các tranh chấp KD, TM thuộc thẩm
quyền giải quyết của Tòa án 65
3.3.2. Kiến nghị hoàn thiện hướng dẫn của Nghị quyết 01/2005/NQ-
HĐTP của HĐTPTANDTC 65
3.3.3. Kiến nghị bãi bỏ quy định khoản 4 Điều 29 của BLTTDS 66
3.3.4. Kiến nghị hoàn thiện quy định thẩm quyền giải quyết tranh chấp
KD, TM theo cấp Tòa án 66
3.3.5. Kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 2 Điều 34 BLTTDS 67
3.3.6. Kiến nghị hoàn thiện quy định về thẩm quyền giải quyết tranh
chấp KD, TM của Tòa án trong trường hợp các bên thỏa thuận
chọn Tòa án trong hợp đồng 67
3.3.7. Kiến nghị hoàn thiện quy định thẩm quyền của Tòa án trong
trường hợp các bên thỏa thuận lựa chọn Tòa án nơi nguyên đơn cư
trú để giải quyết tranh chấp bất động sản 68
3.3.8. Kiến nghị bổ sung quy định thẩm quyền giải quyết tranh chấp KD,
TM của Tòa án nơi bị đơn có văn phòng đại diện 69
3.3.9. Kiến nghị bổ sung số lượng và nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm
phán cho Tòa án các cấp 70 KẾT LUẬN 72
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự
HĐTPTANDTC Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về KD, TM của Tòa án là quyền
xem xét giải quyết các tranh chấp về KD, TM và quyền hạn ra các bản án,
quyết định khi xem xét giải quyết các vụ tranh chấp đó theo thủ tục tố tụng
dân sự của Tòa án. Có thể nói, BLTTDS năm 2004 và Luật Sửa đổi, bổ sung
một số điều của BLTTDS đã có nhiều quy định mới về thẩm quyền của Tòa
án trong việc giải quyết các tranh chấp về KD, TM, bảo vệ kịp thời quyền và

2
lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, bảo đảm pháp chế xã hội chủ
nghĩa. Tuy nhiên, do sự phát triển của tình hình kinh tế - xã hội đất nước, và
mặc dù đã có sự sửa đổi, bổ sung nhưng nhiều quy định trong BLTTDS về
thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các tranh chấp về KD, TM vẫn
tồn tại những bất cập, thiếu sót như: quy định về thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp KD, TM của Tòa án chỉ mang tính chất liệt kê, chưa dự liệu, bao
quát hết tất cả các tranh chấp về KD, TM mới có thể nảy sinh trong thực tiễn;
không quy định rõ ràng căn cứ các tranh chấp KD, TM thuộc thẩm quyền giải
quyết của Tòa án cấp huyện mà Tòa án cấp tỉnh lấy lên để giải quyết; cũng
như những bất cập trong việc xác định thẩm quyền của Tòa án theo lãnh
thổ… Tất cả những bất cập và thiếu sót đó cần phải được nghiên cứu một
cách toàn diện và sửa đổi, bổ sung kịp thời trước yêu cầu của tình hình mới.
Những bất cập, thiếu sót của BLTTDS về thẩm quyền của Tòa án trong
việc giải quyết các tranh chấp KD, TM đã tác động rất lớn đến thực tiễn công
tác xét xử của các cấp Tòa án trong thời gian qua. Việc không quy định rõ
ràng thẩm quyền giải quyết dẫn đến hệ quả tất yếu là các Thẩm phán trong quá
trình giải quyết vụ án không xác định được vụ án có thuộc thẩm quyền giải quyết
của cấp mình hay không hay thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng
khác. Trước thực trạng đó, các Thẩm phán đã chọn giải pháp tình thế là áp dụng
theo từng cách hiểu khác nhau, không đi đến một kết luận chung, thống nhất giữa
các cấp Tòa án, từ đó ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân,
tổ chức. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược

tố tụng dân sự, phân tích nội dung các quy định của BLTTDS về vấn đề này,
những bất cập, vướng mắc được rút ra từ thực tiễn trong việc thực hiện các
quy định, nguyên nhân và tìm ra những giải pháp phù hợp nhằm khắc phục,
nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc quy định thẩm quyền giải quyết các tranh
chấp KD, TM của Tòa án trong tố tụng dân sự Việt Nam.

4
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Trên cơ sở mục tiêu đã xác định, luận văn thực hiện các nhiệm vụ nghiên
cứu sau:
- Làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp KD, TM của Tòa án trong tố tụng dân sự;
- Phân tích các quy định của BLTTDS về thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp KD, TM của Tòa án, từ đó đối chiếu với lý luận để đánh giá thực
trạng pháp luật về vấn đề nghiên cứu;
- Tìm hiểu thực tiễn thực hiện các quy định của BLTTDS về thẩm
quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án; xác định những bất cập,
vướng mắc trong quá trình thực hiện và rút ra nguyên nhân của tồn tại, vướng mắc;
- Trên cơ sở tổng hợp kết quả nghiên cứu, luận văn luận giải và đề xuất
các kiến nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện và bảo đảm thực hiện các quy
định về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số vấn đề lý luận về thẩm
quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án trong tố tụng dân sự; các
quy định của BLTTDS về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của
Tòa án; thực tiễn thi hành các quy định này của pháp luật tố tụng dân sự Việt
Nam hiện hành.
Tuy nhiên, trong khuôn khổ giới hạn của luận văn thạc sĩ luật học việc
nghiên cứu đề tài chủ yếu tập trung trong các vấn đề sau:
- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về thẩm quyền giải quyết

Luận văn được kết cấu thành 3 phần: Mở đầu, phần nội dung và kết luận.
Phần nội dung của luận văn được chia làm 3 chương, bao gồm:

6
Chương 1. Một số vấn đề lý luận về thẩm quyền giải quyết các tranh
chấp KD, TM của Tòa án
Chương 2. Nội dung các quy định của BLTTDS năm 2004 về thẩm
quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án
Chương 3. Thực tiễn thực hiện các quy định của BLTTDS năm 2004
về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án và kiến nghị

7
Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT
CÁC TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CỦA TÒA ÁN

1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định về thẩm
quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án
1.1.1. Khái niệm thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của
Tòa án
Thẩm quyền của Tòa án là một khái niệm pháp lý bao hàm nhiều khía
cạnh, mang tính lịch sử cụ thể, quy định phạm vi xem xét và ra quyết định của
Tòa án. Nội dung của nó do các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội và các điều
kiện khác quyết định. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp KD, TM của Tòa án
là một nội dung cụ thể thuộc thẩm quyền dân sự của Tòa án. Việc xác định
thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các tranh chấp KD, TM sẽ giúp
cho các Tòa án chủ động trong xét xử, tránh hiện tượng đùn đẩy trách nhiệm.
Mặt khác, nó đảm bảo việc xét xử được chính xác, khách quan, bảo đảm
quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự. Do đó, việc nghiên cứu và đưa
ra một khái niệm khoa học, đúng đắn về thẩm quyền giải quyết tranh chấp

có liên quan chặt chẽ với nhau đó là thẩm quyền về hình thức và thẩm
quyền về nội dung. Thẩm quyền về hình thức thể hiện ở quyền hạn xem xét
và phạm vi xem xét của Tòa án (thẩm quyền xét xử và phạm vi xét xử), còn
thẩm quyền về nội dung thể hiện ở thẩm quyền giải quyết, quyết định của
Tòa án đối với những vấn đề đã được xem xét” [11, tr.2]. Theo khái niệm
đó, TS. Nguyễn Đức Mai đã chỉ ra rằng, “thẩm quyền của Tòa án” bao
hàm hai yếu tố cơ bản đó là thẩm quyền về hình thức và thẩm quyền về nội
dung có mối liên hệ mật thiết với nhau. Hay nói một cách khác, quyền hạn,

9
phạm vi xem xét của Tòa án và quyền quyết định của Tòa án luôn nằm
trong một chỉnh thể thống nhất với nhau.
Đồng thời, theo Th.S Nguyễn Văn Tiến đã nêu ra quan điểm trong bài
viết của mình về “thẩm quyền của Tòa án” đó là: “Phạm vi, giới hạn của
hoạt động Tòa án và quyền năng pháp lý của Tòa án có mối liên hệ chặt chẽ
với nhau tạo thành thẩm quyền của Tòa án. Thẩm quyền của Tòa án bao
gồm: thẩm quyền xét xử, phạm vi - giới hạn xét xử và quyền hạn quyết định
của Tòa án” [28, tr.14].
Từ những phân tích trên về thẩm quyền và thẩm quyền của Tòa án,
chúng ta có thể hiểu một cách chung nhất: “Thẩm quyền của Tòa án là quyền
năng được pháp luật quy định cho Toà án trong việc xem xét, giải quyết một
vụ việc cụ thể trong các lĩnh vực như hành chính, hình sự hay dân sự, nhằm
đưa ra những bản án, quyết định hợp pháp góp phần bảo đảm, hài hòa và ổn
định trật tự xã hội”.
Thẩm quyền của Tòa án bao gồm nhiều nội dung, được xem xét dưới
nhiều góc độ như thẩm quyền về hình sự, thẩm quyền về hành chính và trong
đó có thẩm quyền về dân sự. Mỗi loại thẩm quyền tạo ra những giới hạn khác
nhau cho phạm vi hoạt động của Tòa án. Trên thế giới về cơ bản các nhà lý
thuyết về tố tụng của các nước theo hệ thống pháp luật châu Âu lục địa và các
nước theo hệ thống pháp luật Anh - Mỹ đều đề cập thẩm quyền của Tòa án

Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án là quyền
của Tòa án trong việc xem xét giải quyết các tranh chấp KD, TM và quyền
hạn ra các quyết định khi xem xét giải quyết các tranh chấp KD, TM đó theo
thủ tục tố tụng dân sự.

11
1.1.2. Đặc điểm thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của
Tòa án
Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM là một loại thẩm quyền
dân sự cụ thể của Tòa án. Vì vậy, trước hết nó mang những đặc điểm chung
của thẩm quyền dân sự của Tòa án đó là:
- Phạm vi xem xét và ra quyết định của Tòa án khi giải quyết các tranh
chấp KD, TM được giới hạn bởi yêu cầu của đương sự. Khi giải quyết tranh
chấp KD, TM Tòa án không được quyền xem xét và ra quyết định vượt quá
yêu cầu của đương sự.
- Khác với thẩm quyền hình sự hay thẩm quyền hành chính của Tòa án
được giải quyết theo thủ tục tố tụng hình sự hoặc tố tụng hành chính thì thẩm
quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án được thực hiện theo thủ
tục tố tụng dân sự, mà cụ thể là thủ tục giải quyết vụ án dân sự. Vì vậy, ngoài
việc tuân thủ các nguyên tắc chung về tố tụng thì Tòa án khi xem xét, giải
quyết các tranh chấp KD, TM phải tôn trọng và đảm bảo quyền tự thỏa thuận,
quyền tự định đoạt của đương sự theo đúng quy định của pháp luật.
Bên cạnh mang những đặc điểm chung về thẩm quyền dân sự của Tòa
án thì thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD, TM của Tòa án còn thể hiện
những đặc điểm riêng cơ bản đó là:
- Thứ nhất: Chủ thể của tranh chấp KD, TM phát sinh chủ yếu giữa các
thương nhân với nhau. Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Luật thương mại
2005: “Thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá
nhân hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký
kinh doanh” [17, tr.12]. Trên cơ sở đó, thương nhân mang những đặc điểm

KD, TM của Tòa án và Trọng tài thương mại. Cơ sở để phân định thẩm quyền
đó chính là thỏa thuận Trọng tài giữa các bên tranh chấp.

13
Luật trọng tài thương mại năm 2010 quy định: “Tranh chấp được giải
quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thỏa thuận Trọng tài. Trong trường hợp
các bên tranh chấp đã có thỏa thuận Trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa
án thì Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận Trọng tài vô hiệu
hoặc thỏa thuận Trọng tài không thể thực hiện được”[21, tr.3]. Do đó, một
tranh chấp được coi là tranh chấp phát sinh từ hoạt động KD, TM thuộc thẩm
quyền giải quyết của Trọng tài khi đáp ứng hai điều kiện: một là, tranh chấp
phát sinh từ hoạt động KD, TM và hai là, các bên hoặc ít nhất một bên phải
tham gia hoạt động KD, TM nghĩa là ít nhất một bên phải có đăng ký kinh
doanh và có mục đích lợi nhuận. Việc quy định như trên nhằm mục đích tôn
trọng sự thỏa thuận giữa các bên, tránh được sự chồng chéo về thẩm quyền
giải quyết các tranh chấp KD, TM giữa Trọng tài và Tòa án. Vì vậy, trong
trường hợp các bên đã có thỏa thuận Trọng tài để giải quyết tranh chấp thì về
nguyên tắc, Trọng tài sẽ tiến hành giải quyết vụ tranh chấp cho các bên theo
thủ tục tố tụng Trọng tài.
- Thứ tư: Tranh chấp KD, TM là những xung đột, mâu thuẫn về quyền
và nghĩa vụ của các bên phát sinh trong hoạt động KD, TM. Trong khi đó,
việc về KD, TM cũng phát sinh trong hoạt động KD, TM nhưng là việc các cá
nhân, cơ quan, tổ chức không có tranh chấp nhưng có yêu cầu Tòa án công
nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý làm phát sinh quyền, nghĩa
vụ KD, TM của mình hoặc của cá nhân, cơ quan, tổ chức khác hoặc yêu cầu
Tòa án công nhận cho mình quyền về KD, TM. Do vậy, việc về KD, TM có
đặc điểm khác biệt so với tranh chấp KD, TM đó là các bên trong quan hệ
không có tranh chấp và một bên đưa ra yêu cầu công nhận hoặc không công
nhận một sự kiện pháp lý làm phát sinh quyền và nghĩa vụ về KD, TM cho
mình. Trên cơ sở đó, việc về KD, TM được tiến hành theo thủ tục đơn giản


15
không thể tự bảo vệ quyền lợi của mình thì có quyền khởi kiện đến Tòa án và
yêu cầu Tòa án giải quyết. Vì vậy, việc quy định rõ thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp KD, TM của Tòa án sẽ giúp cho các đương sự xác định đúng Tòa
án để gửi đơn, tránh tình trạng đương sự không xác định được Tòa án có thẩm
quyền để giải quyết hoặc gửi đơn đến nhiều Tòa án gây mất thời gian và
những chi phí không đáng có.
- Bên cạnh đó, việc quy định về thẩm quyền giải quyết các tranh
chấp KD, TM của Tòa án còn có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo
tính chuyên sâu và thành thạo về chuyên môn, nghiệp vụ cần thiết của đội
ngũ cán bộ Tòa án. Điều cần thiết để Tòa án có thể thực hiện tốt chức năng,
nhiệm vụ của mình là cần phải có một đội ngũ nhân lực tức là đội ngũ
Thẩm phán không chỉ giỏi về trình độ chuyên môn và cũng cần phải có
kinh nghiệm trong nghiệp vụ công tác. Do đó, khi phân định thẩm quyền
của Tòa án trong việc giải quyết các tranh chấp KD, TM giúp cho mỗi
Thẩm phán xác định rõ được vị trí, vai trò của bản thân và có thể vận dụng
tốt kiến thức chuyên môn và nghiệp vụ xét xử cần thiết để giải quyết vụ án
một cách nhanh chóng, kịp thời, từ đó góp phần bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của đương sự.
- Ngoài ra, việc quy định về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp KD,
TM của Tòa án cũng tạo điều kiện thuận lợi trong việc xác định pháp luật nội
dung để áp dụng. Các quan hệ pháp luật phát sinh trong lĩnh vực dân sự, hôn
nhân - gia đình, KD, TM và lao động đều có cùng tính chất là điều chỉnh các
quan hệ tài sản và quan hệ nhân thân được hình thành trên cơ sở bình đẳng,
thỏa thuận và tự định đoạt của đương sự. Xét về tính chất, các quan hệ pháp
luật này hoàn toàn khác biệt so với các quan hệ pháp luật hình sự hay quan hệ
pháp luật hành chính mang nặng yếu tố quyền lực, phục tùng. Thông thường
Toà án phải dựa vào pháp luật nội dung để xác định quan hệ pháp luật tranh