Phân tích bài Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới của Phó Thủ tướng Vũ
Khoan
Bài viết Chuẩn bị hành trang vào thể kỉ mới của Phó Thủ tướng Vũ Khoan
đăng trên tạp chí Tia sáng năm 2001 và in trong cuốn Một góc nhìn của trí thức
(NXB Trẻ, TP. Hồ Chí Minh, 2002). Tác giả đã thẳng thắn đề cập tới một vấn đề
"nhạy cảm” mà từ trước đến giờ ít người dám bàn tới. Đó là mặt mạnh, mặt yếu
của con người Việt Nam và sự cấp thiết phải đổi mới bản thân con người để đáp
ứng yêu cầu ngày càng cao của thời đại tri thức, khoa học kĩ thuật tiên tiến.
Lâu nay, khi nói tới phẩm chất của con người Việt Nam, chúng ta thường nhấn
mạnh đến những đức tính tốt đẹp như lòng yêu nước, tinh thần cộng đồng, đức
tính cần cù, dũng cảm, kiên trì, thông minh, sáng tạo… Những phẩm chất ấy đã
được chứng minh trong thực tế lịch sử mấy ngàn năm, đặc biệt là qua các cuộc đấu
tranh giữ nước.
Giống như các dân tộc khác trên thế giới, dân tộc Việt Nam bên cạnh những
mặt mạnh cũng có không ít những mặt yếu. Nhận thức được những cái mạnh, đặc
biệt là nhìn rõ những cái yếu của mình là điều hết sức cần thiết để một dân tộc,
một đất nước tiến lến phía trước, vượt qua những trở ngại thách thức ở mỗi chặng
đường lịch sử.
Hiện nay, dân tộc ta đang đứng trước những cơ hội mới để đưa đất nước tiến
lên trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vượt qua tình trạng nghèo nàn,
lạc hậu để trở thành một nước công nghiệp hiện đại vào thời điểm 2020. Bước vào
thế kỉ mới, với chúng ta cũng có nghĩa là bước vào cuộc hành trình với rất nhiều
triển vọng tốt đẹp ở phía trước, nhưng cũng đầy khó khăn, thách thức, đòi hỏi các
thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ phải vươn lên mạnh mẽ, thực sự đổi mới để đáp ứng
được những đòi hỏi ngày càng cao của thời đại.
Bài viết Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới của Phó Thủ tướng Vũ Khoan đã
nêu ra chính xác và rất kịp thời những vấn đề trên, nhằm hướng tới thế hệ trẻ – bởi
họ chính là lực lượng quyết định thành công sự nghiệp xây dựng đất nước trong
thế kỉ mới.
Để chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ mới, thế hệ trẻ Việt Nam cần nhìn rõ
điểm mạnh và điểm yếu của con người Việt Nam, từ đó rèn luyện cho mình những

vào thế kỉ mới. Luận đề hay chủ đề của bài viết được tác giả nêu lên ngay trong
câu đầu: Lớp trẻ Việt Nam cần nhận ra những cái mạnh, cái yếu của con người
Việt Nam để rèn những thói quen tốt khi bước vào nền kinh tế mới.
Vấn đề này không chỉ có ý nghĩa thời sự trong thời điểm chuyển giao thế kỉ
mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với cả quá trình đi lên của đất nước. Bởi vì, nhận rõ
cái mạnh, cái yếu, phát huy cái mạnh và khắc phục cái yếu là điều kiện hết sức cần
thiết cho mỗi con người trong giai đoạn mới. Điều đó lại càng cần thiết đối với cả
dân tộc khi thực sự bắt tay vào công cuộc xây dựng, phát triển đất nước trong xu
thế hội nhập quốc tế, trong nền kinh tế thị trường có xu hướng toàn cầu hóa hiện
nay.
Phần thân bài được chia làm ba đoạn tương ứng với ba luận điểm. Hệ thông
luận điểm trong bài văn rất rõ ràng và hợp lí. Ta lần lượt tìm hiểu, tóm tắt ý của
từng luận điểm để thấy sự liên kết giữa từng luận điểm với toàn bài.
Luận điểm một: Tết năm nay đến… lại càng nổi trội: Chuẩn bị hành trang vào
thế kỉ mới thì quan trọng nhất là sự chuẩn bị bản thân con người.
Luận điểm hai: Từ Cần chuẩn bị đến… điểm mạnh và điểm yếu của nó: Bối
cảnh của thế giới hiện nay và những mục tiêu, nhiệm vụ nặng nề của đất nước.
Luận điểm ba. Từ Cái mạnh của con người đến… thường đố kị nhau: Những
cái mạnh, cái yếu của con người Việt Nam cần được nhận rõ khi bước vào nền
kinh tế mới trong thể kỉ mới.
Phần còn lại: Kết thúc bài viết.
Chúng ta lần lượt tìm hiểu và phân tích từng luận điểm. Ở luận điểm I, tác giả
khẳng định con người là quan trọng nhất. Đây là luận điểm quan trọng mở đầu cho
cả hệ thống luận điểm của bài. Nó có ý nghĩa đặt vấn đề, mở ra Hướng lập luận
của toàn bài:
Tết năm nay là sự chuyển tiếp giữa hai thế kỉ, và hơn thế nữa, là sự chuyển
tiếp giữa hai thiên niên kỉ. Trong thời khắc như vậy, ai ai cũng nói tới việc chuẩn
bị hành trang bước vào thế kỉ mới, thiến niên kỉ mới.
Trong những hành trang ấy, có thể sự chuẩn bị bản thân con người là quan
trọng nhất. Từ có chí kim, bao giờ con người cũng là động lực phát triển lịch sử;

ràng trước khi bước vào nền kinh tế tri thức trong thế kỉ mới.
Thái độ của tác giả khi nêu lên những điểm mạnh, điểm yếu của con người
Việt Nam là đúng đắn, khách quan và chân thành. Đây là luận điểm trung tâm
quan trọng nhất của bài viết nên đã được tác giả phân tích cụ thể và thấu đáo.
Những điểm mạnh, điểm yếu trong tính cách và thói quen của con người Việt
Nam có quan hệ như thế nào với nhiệm vụ đưa đất nước tiến lên nền công nghiệp
hóa, hiện đại hóa trong thời đại hiện nay?
Điều đáng chú ý ở phần này là tác giả vừa nêu ra từng điểm mạnh, vừa nêu ra
từng điểm yếu để đối chiếu. Cách nhìn nhận, đánh giá như vậy là hợp lí vì trong
cái mạnh thường chứa đựng cái yếu. Điều đáng chú ý nữa là cái mạnh, cái yếu
luôn được tác giả phân tích trong hoàn cảnh xây dựng và phát triển đất nước hiện
nay, chứ không phải chỉ nhìn nhận nó trong quá khứ lịch sử. Tác giả nêu ra nhũng
cái mạnh, cái yếu của người Việt Nam là: Người Việt Nam thông minh, nhạy bén
với cái mới nhưng thiếu kiên thức cơ bản, kém khả năng thực hành.
Cái mạnh của con người Việt Nam không chỉ chúng ta nhận biết mà cả thế giới
đều thừa nhận là sự thông minh, nhạy bén với cái mới. Bản chất trời phú ấy rất có
ích trong xã hội ngày mai mà sự sáng tạo là một yếu cầu hàng đầu. Nhưng bên
cạnh cái mạnh đó cũng còn tồn tại không ít cái yếu. ấy là những lỗ hổng về kiến
thức cơ bản do thiên hướng chạy theo những môn học “thời thượng”, nhất là khả
năng thực hành và sáng tạo bị hạn chế do lối học chay, học vẹt nặng nề. Không
nhanh chóng lấp những lỗ hổng này thì thật khó bề phát huy trí thông minh vốn có
và không thể thích ứng với nền kinh tế mới chứa đựng đầy tri thức cơ bản và biến
đổi không ngừng.
Người Việt Nam cần cù, sáng tạo nhưng thiếu đức tính tỉ mỉ, không coi trọng
nghiêm ngặt quy trình công nghệ, chưa quen với cường độ khẩn trương.
Cái mạnh của con người Việt Nam ta là sự cần cù, sáng tạo. Điều đó thật hữu ích
trong một nền kinh tế đòi hỏi tinh thần kỉ luật cao và thái độ nghiêm túc đối với
công cụ và quy trình lao động với những máy móc, thiết bị rất tinh vi. Tiếc rằng
ngay trong mặt mạnh này của chúng ta cũng lại ẩn chứa những khuyết tật không
tương tác chút nào với một nền kinh tế công nghiệp hóa chứ chưa nói tới nền kinh

Bước vào thế kỉ mới, nước ta sẽ hội nhập ngày càng sâu vào nền kinh tế thế
giới. Bản tính thích ứng nhanh sẽ giúp dân ta tận dụng những cơ hội, ứng phó với
thách thức do tiến trình hội nhập đem lại. Nhưng thái độ kì thị đối với sự kinh
doanh, thói quen ảnh hưởng sự bao cấp, nếp nghĩ sùng ngoại hoặc bài ngoại quá
mức đều sẽ cản trở sự phát triển của đất nước. Thói quen ở không ít người thích tỏ
ra “khôn vặt”, “bóc ngắn cắn dài”, không coi trọng chữ “tín” sẽ gây tác hại khôn
lường trong quá trình kinh doanh và hội nhập.
Lâu nay, khi nói đến tính cách và phẩm chất của con người Việt Nam, chúng ta
thường thiên về khẳng định những cái hay, cái tốt, cái mạnh. Điều này không phải
không có cơ sở và cũng là cần thiết, nhất là khi chúng ta cần phát huy sức mạnh
dân tộc trong cuộc chiến đấu chống xâm lăng, giành lại độc lập và thống nhất Tổ
quốc. Nhưng mặt khác, nếu chỉ khẳng định những ưu điểm, mặt mạnh mà bỏ qua
những hạn chế và nhược điếm thì sè dẫn đến tình trạng hiểu không đúng về dân
tộc mình, ngộ nhận, tự đề cao quá mức, dẫn đến tâm lí tự mãn, không cần học tập
người khác. Tâm lí ấy có hại và cản trở sự vươn lên phát triển của đất nước, nhất
là trong bối cảnh thế giới hiện nay. Lòng yêu nước đòi hỏi mọi người phải nhìn rõ
cả mặt mạnh và mặt yếu của dân tộc mình, từ đó có sự thôi thúc vươn lên, vứt bỏ
những cái yếu kém, vượt qua những hạn chế để có thể sánh vai với những quốc gia
phát triển, văn minh, tiến bộ.
Thái độ của tác giả là tôn trọng sự thực, nhìn nhận vấn đề một cách khách
quan, toàn diện, không thiên lệch về một phía, khẳng định và trân trọng những
phẩm chất tốt đẹp, đồng thời cũng thẳng thắn chỉ ra những mặt yếu kém, không rơi
vào sự đề cao quá mức hay tự ti, miệt thị dân tộc. Tác giả nhận thức rất rõ những
mặt mạnh, mặt yếu trong tính cách và thói quen của con người Việt Nam, đưa ra
đề nghị phải khắc phục cái yếu, hình thành những đức tính và thói quen tốt khi đất
nước đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thế kỉ mới.
Trong phần kết luận, tác giả viết:
Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì
chúng ta sẽ phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm
yếu. Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ –