Mục lục
Danh mục viết tắt
Liên hợp quốc LHQ
Đông Nam Á ĐNA
Trung Quốc TQ
A. Đặt vấn đề
Quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, diễn ra trên tất cả các lĩnh vực
của đời sống sinh hoạt quốc tế, hợp tác quốc tế trở thành lĩnh vực chính, quan trọng
của các nền kinh tế,các quốc gia, các khu vực khác nhau trên thế, tuy nhiên quá trình
này không thể tránh khỏi những mâu thuẫn, tranh chấp, việc này dẫn đến tình trạng
mất ổn định trong đời sống, sự hợp tác của các quốc gia và hòa bình thế giới,
ASEAN là một tổ chức khu vực của các quốc gia Đông Nam Á, là một diễn đàn để
các quốc gia trong khu vực thiết lập các mối quan hệ hợp tác với nhau. Trong bối
cảnh hiện nay khi quan hệ quốc tế có nhiều chuyển biến quan trọng, cùng với đó là
những mâu thuẫn phát sinh giữa các quốc gia, vai trò của ASEAN với tính chất là
1
một tổ chức quốc tế khu vực càng trở nên quan trong, góp phần ổn định hòa bình, an
ninh khu vực nâng cao vị thế của tổ chức, từ đó góp phần rất lớn vào quá trình hội
nhập, giữ gìn hòa bình và an ninh thế giới.
B.Giải quyết vấn đề
1.Khái quát chung về tổ chức ASEAN
1
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of Southeast Asian Nation)
(ASEAN) là được thành lập ngày 8/8/1967 tại Băng-cốc, Thái Lan trên cơ sở Tuyên
bố Băng-cốc với 5 thành viên ban đầu, với mục tiêu tăng cường hợp tác chính trị, an
ninh, kinh tế và văn hoá - xã hội giữa các nước thành viên, tạo điều kiện hội nhập
sâu hơn với khu vực và thế giới. Qua quá trình phát triển, ASEAN đã mở rộng bao
gồm 10 quốc gia ở Đông Nam Á là In-đô-nê-xia, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin, Xinh-ga-
po, Thái Lan, Bru-nây, Việt Nam, Lào, Mi-an-ma và Căm-pu-chia.
Hợp tác ASEAN ngày càng được mở rộng và đi vào chiều sâu, bao gồm
nhiều lĩnh vực từ chính trị-an ninh đến kinh tế thương mại, đầu tư, văn hóa, giáo

tế và công lý”( khoản 3 điều 2 hiến chương LHQ). Về biện pháp giải quyết các tranh
chấp theo điều 15 hiệp ước Bali các bên có quyền lựa chọn áp dụng các biện pháp
theo quy trình riêng của ASEAN bao gồm: Đàm phán trực tiếp; Các biện pháp
thông qua bên thứ ba: Môi giới, điều tra, trung gian, hòa giải; Giải quyết tại trọng tài
hoặc tòa án quốc tế; Giải quyết theo quy trình riêng của ASEAN.
Khi có tranh chấp xảy ra nếu các bên thỏa thuận lựa chọn áp dụng quy trình
của ASEAN thì tranh chấp được giải quyết theo điều 13, 14,15,16 Hiệp ước Bali:
- Các nước thành viên có bất đồng, tranh chấp phải chủ động thương lượng
hữu nghị để giải quyết
- Nếu không đạt được thỏa thuận qua thương lượng thì các bên sẽ thành lập
Hội đồng cấp cao (cấp bộ trưởng của các nước thành viên), hội đồng này sẽ xem xét
tranh chấp và đưa ra những khuyến nghị về các biện pháp giải quyết phù hợp( trung
gian, hòa giải). Hội đồng cũng có thể là bên trung gian hoặc theo thỏa thuận của các
bên tranh chấp, hoạt động như một ủy ban trung gian, điều tra, hòa giải
3
- Trong trường hợp cần thiết, hội đồng sẽ kiến nghị những biện pháp thích
hợp để ngăn chặn tranh chấp hoặc tình hình xấu.
Trong bối cảnh hiện nay, các nước ASEAN nhận thấy phải xây dựng một cơ
chế mới thay cho cơ chế giải quyết tranh chấp đã được đề cập trong hiệp ước Bali,
một cơ chế phù hợp hơn với tình hình khu vực và quốc tế có nhiều chuyển biến quan
trọng. Ngày 8/4/2010, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã cùng ký thông qua
Nghị định thư về Cơ chế giải quyết tranh chấp của ASEAN, một văn kiện quan
trọng nhằm góp phần hoàn thiện khung pháp lý theo quy định của Hiến chương
ASEAN. Mục đích chính của Nghị định thư này nhằm giải quyết các tranh chấp nảy
sinh do sự nhận thức khác nhau trong quá trình thực hiện Hiến chương ASEAN và
các công cụ của hiến chương. Nghị định thư nêu rõ có 4 cách để giải quyết tranh
chấp gồm trọng tài, môi giới, trung gian, hòa giải. Các bên thứ ba có thể tham gia
vào quá trình giải quyết tranh chấp nếu như các bên có tranh chấp đồng ý.
Nghị định thư này sẽ giúp tạo ra khuôn khổ pháp lý để giải quyết vấn đề tranh chấp
một cách công bằng, hợp lý.

3.2. Vai trò của ASEAN trong việc giải quyết các tranh chấp
3.2.1.Vai trò của ASEAN trong việc giải quyết tranh chấp biên giới, lãnh thổ
Vấn đề biên giời, lãnh thổ là một vấn đề cực kỳ quan trọng, nó liên quan đến
vấn đề chủ quyền quốc gia các tranh chấp quốc tế liên quan đến biên giới lãnh thổ
đã được giải quyết bằng nhiều con đường khác nhau, thời gian gần đây một số quốc
gia thành viên ASEAN đã lựa chọn hình thức tài phán quốc tế để giải quyết các
tranh chấp như: ngày 02/11/1998 trên cơ sở thỏa thuận ký ngày 31/5/1997 tại kuala
Lumpur, có hiệu lực từ ngày 14/5/1998 Malaysia và Indonesia đã yêu cầu Tòa án
quốc tế xác định chủ quyền của 2 quốc gia trên đảo Pulau Ligitan và Pulau Sipadan;
như ngày 24/7/2003 trên cơ sở thỏa thuận ký ngày 6/2/2003 tại Putrajaya có hiệu lực
ngày 9/5/2003, Malaysia và Singapore đã yêu cầu tòa án quốc tế của LHQ xác định
chủ quyền của 2 quốc gia trên đảo Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rock và
2
http://www.hocvienngoaigiao.org.vn/nr040730095659/nr040730100743/nr050601164014/ns050608164655
5
South Ledge. Có thể nói việc giải quyết các tranh chấp về biên giới là lựa chọn
tương đối mới của các quốc gia ASEAN, điều này cho thấy ý chí, nguyện vọng của
một số quốc gia mong muốn áp dụng biện pháp này khi không thể đạt được thỏa
thuận trên bàn đàm phán. Tuy nhiên điều đó cũng cho thấy hạn chế của cơ chế giải
quyết tranh chấp mà các quốc gia ASEAN đề ra trong hiệp ước Bali
Mặc dù chưa đóng vai trò quyết định trong việc đưa ra các giải pháp cuối cùng để
giải quyết các tranh chấp nhưng ASEAN cũng đã có những hoạt động tích cực nhằm
ngăn không cho tình hình xấu đi đồng thời khuyến khích các bên tiến hành đàm
phán, thương lượng, góp phần đảm bảo hòa bình, thân thiện và hợp tác khu
vực.Ngay sau khi thành lập ASEAN phải đối diện tranh chấp giữa Malaysia và
Philippine xung quanh vấn đề Xaba, quan hệ giữa hai nước ngày càng xấu đi khi
quốc hội Philippine thông qua dự luật khẳng định Xaba là một bộ phận lãnh thổ của
Philippine, đáp lại Malaysia tuyên bố không tham gia bất kỳ cuộc họp nào của
ASEAN cho đến khi Philippine hủy bỏ dự luật trên. Trước tình trạng đó ASEAN đã
cố gắng tìm mọi biện pháp có thể để các bên đi tới giải pháp hòa hợp và những cố

bố quy tắc ứng xử giữa các bên tại Biển Đông – DOC ( Declaration of Conduct)
năm 2002. Có thể nói đây là thành quả quý giá của ASEAN sau khi thành lập ARF
năm 1994. Điều đó cũng chứng tỏ ASEAN đã hết sức nỗ lực để giải quyết vấn đề
này. Tuyên bố quy tắc ứng xử DOC, cho đến nay vẫn được coi là tiền đề để xây
dựng Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông ( Code of Conduct ).
Đây là văn kiện quan trọng khẳng định cam kết, quyết tâm của các ước tham
gia là nỗ lực xây dựng lòng tin, phấn đấu vì hòa bình, ổn định, hợp tác ở khu vực,
không làm phức tạp tình hình, cũng như tìm ra những biện pháp hợp tác chung có
thể được giữa hai bên. Tinh thần xây dựng, đoàn kết, sáng tạo và kiên trì …. Là
những gì ASEAN đã thể hiện trong việc dàn xếp mâu thuẫn Biển Đông trên cương
vị người cầm lái ARF tại các bàn đám phán thương lượng, các phiên đối thoại.
Trung Quốc là nước láng giềng – đối tác chiến lược của ASEAN, đồng thời là
7
cường quốc mới nổi có thế và lực trên thế giới. Việc đạt được Tuyên bố DOC là
thành công quan trọng của ASEAN. Tuyên bố đã đưa quá trình giải quyết xung đột
lên một bước tiến mới cho việc tìm ra đường lối chung cho mọi hoạt động trên Biển
Đông. ASEAN đã khẳng định rằng Hiệp hội có vai trò trung tâm trong ARF, và vấn
đề Biển Đông cũng là một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong các chương
trình nghị sự, chương trình làm việc của ASEAN và ARF.
Có thể nói trong mối quan hệ với Trung Quốc, ASEAN đã có đối sách tương
đối phù hợp nhận thức rõ không thể ngăn chặn việc TQ đang trở thành cường quốc
vì vậy bằng những công cụ về kinh tế, chính trị, ngoại giao cũng như vị thế của
mình đã tìm cách hợp tác và đưa TQ vào cơ cấu khu vực,việc ASEAN tiến hành đối
thoại với TQ thông qua các cuộc họp riêng về Biển Đông hay các diễn đàn đa
phương đặc biệt là thông qua ARF có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng lòng
tin, tạo điều kiện và môi trường thuận lợi giúp các bên tranh chấp có thể ngồi lại với
nhau và thảo luận về vấn đề tranh chấp
3.2.3. Vai trò của ASEAN trong việc giải quyết các tranh chấp về kinh tế-
thương mại
Giải quyết tranh chấp thương mại trong khuôn khổ ASEAN được thực hiện

trở quá trình này.
Thứ ba, Về mặt thực tiễn mặc dù các quy định và thủ tục về cơ bản là rất cụ
thể, rõ ràng và chặt chẽ nhưng kể từ khi ra đời cho đến nay cơ chế này rất ít khi
được sử dụng, nếu các nước thành viên có sử dụng thì chỉ dừng lại ở giai đoạn tham
vấn. Mỗi khi có tranh chấp xảy ra các nước thành viên tiến hành tham vấn, sau đó
lại cùng nhau xây dựng thêm các cơ chế nhằm hạn chế việc vi phạm các hiệp định
C. Kết thúc vấn đề
Có thể nói với vai trò và vị thế của mình ASEAN đang dần trở t
9
Danh mục tài liệu tham khảo !
1.Trường Đại học Luật Hà nội, Giáo trình Luật Quốc Tế, Nxb CAND, Hà
Nội, 2007.
2. Lê Mai Anh & Trần Văn Thắng, Luật quốc tế- Lý luận và thực tiễn, Nxb.
Giáo dục, Hà Nội,2001
3. Chuyên đề kỷ niệm 40 năm thành lập hiệp hội các quốc gia Đông Nam
Á- ASEAN, Tạp chí luật học, số 9/2007.
4. Chuyên đề Hiến chương ASEAN, Tạp chí luật học, số 9/2008
5. Hiến chương liên hợp quốc
6. Hiến chương ASEAN
7. www.mofa.gov.vn
10