Mục lục
Mở đầu
1. Lý do chọn đề bài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
4. Phơng pháp nghiên cứu
Nội dung:
Chơng I: Lịch sử hình thành và phát triển của tranh chân dung.
Chơng II: Thực trạng công tác giảng dạy bài vẽ tranh chân dung ở trờng tiểu học.
Chơng III: Đề xuất một số biện pháp dạy học bài vẽ tranh chân dung.
Kết luận:
Tài liệu tham khảo
1
Mở đầu
1.Lý do lựa chọn đề tài
Trải qua hàng trăm thế kỷ tồn tại và phát triển từ trong hang động nguyên thuỷ
tới các xu hớng đơng đại, các hoạ sĩ đã thể nghiệm rất nhiều lối vẽ với đủ chất liệu
thích hợp để làm giàu kho tàng mĩ thuật thế giới.
Sự phát triển hội hoạ không theo đờng thẳng mà thông qua sự lắt léo đặc thù,
không thể đồng nhất giữa các cách nhìn khác nhau và thời đại khác nhau. Mối bất
hoà giữa hội hoạ hiện thực và hội hoạ trừu tợng thị giác truyền thống sửng sốt tr-
ớc hình thái sáng tạo nghệ thuật lạ mắt, kỳ quặc.
Mĩ thuật là một môn học độc lập trong chơng trình học của bậc tiểu học với
mục tiêu giáo dục tiểu học là: Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những
cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm
mỹ và các kỹ năng cơ bản để tiếp tục học trung học cơ sở, bởi nghệ thuật luôn mở ra
con đờng mới và lý thú cho nền văn minh nhân loại. Cũng nh bao loại hình nghệ thuật
khác, nền nghệ thuật tạo hình không ngừng ban tặng cho các thế hệ thởng ngoạn, mỹ
thuật nhiều mỹ cảm manh mẽ, với học sinh tiểu học khi đợc học mĩ thuật sẽ có những
cảm nhận riêng của mình.
Với bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp dạy bộ môn Mĩ thuật, luôn mong

Nội dung
Chơng I: Lịch sử hình thành và phát triển của tranh chân dung
1. Thế nào là tranh chân dung
1.1 Khái niệm tranh chân dung.
Tranh chân dung là tranh vẽ một ngời hoặc một mẫu ngời nào đó nh tranh chân
dung các anh hùng dân tộc, các nhà khoa học, nhà tri thức có công với đất nớc hoặc là
tranh chân dung của ngời thân, bạn bè, có khi là một mẫu ngời mình thích, có khi là tự
hoạ
Tranh chân dung nhất thiết phải miêu tả con ngời có thực chứ không phải do con
ngời vẽ tởng tợng hoặc bịa đặt ra. Nếu có sự tởng tợng với ý nghĩa sáng tạo thì tranh
chân dung ấy cũng phải dựa vào con ngời có thực, con ngời mà ngời vẽ đã đợc nhìn
thấy, biết tới hoặc đã quen thân.
1.2 Thể loại tranh chân dung:
Thể loại tranh chân dung rất đa dạng có chân dung tự hoạ, chân dung nhóm hoặc
chân dung có phong cách làm nền
Có thể chiatranh chân dung thành 3 loại:
Chân dung vẽ gơng mặt con ngời (gồm đầu, mặt. cổ và có thêm một phần vai)
thờng đợc đặc tả rất chi tiết, đặc biệt là đôi mắt và cái miệng. Với loại tranh này, ngoài
những yếu tố nh các nét vẽ và cách cắt cúp gơng mặt ( chính diện, nghiêng hoặc
quay ) đôi mắt và cái miệng có một ý nghĩa quan trọng trong việc thể hiện thần thái
hoặc mọi diễn biến cảm xúc tâm lý của nhân vật.
Chân dung nửa ngời ( từ đầu, mặt đến ngực hoặc đến thắt lung, thậm chí đến
đầu gối). Loại chân dung này ngoài việc diễn tả dơng mặt nhân vật còn đợc hoạ sĩ chú
ý miêu tả trang phục của nhân vật để phô diễn vẻ đẹp của cơ thể.
Chân dung toàn thân: Đối với loại tranh này ngời vẽ rất quan tâm đến dáng
hình và các động tác của nhân vật; cử chỉ, thái độ ứng xử qua động tác và dáng điệu
còn biểu đạt cả mối tơng quan, quan hệ tâm lý giữa các nhân vật trong tranh.
1.3 Đối tợng tranh chân dung
Tranh chân dung là một thể loại rất khó vẽ vì đối tợng diễn tả chính là con ng-
ời, mà con ngời thờng rất phức tạp và tinh tế, ở mỗi thời kỳ lịch sử sẽ tạo ra những bức

Những bức chân dung nổi tiếng đã đi vào lịch sử mĩ thuật thế giới nh tác phẩm
laJoconde của leonar de Vinci. Ca ngợi vẻ đẹp và nụ cời bí hiểm của ngời thiếu phụ
trong tranh, bức tranh Đức mẹ Maria và chủa hài đồn của Raphaen ca ngợi vẻ đẹp
về sự thánh thiện của tình mẫu tử, còn tác phẩm Ngời đàn bà xa lạ của Kramska
hoạ sĩ Nga miêu tả vẻ đẹp kiêu sa của ngời thiếu phụ Nga.
ở Hà Lan đã xuất hiện hàng loạt tên tuổi các hoạ sĩ nh Rubens. Rembrandt
chân dung nổi tiếng nh Reoir với chân dung nữ diễn viên Janxamarri hay Thiếu nữ
với chiếc quạt, Van Gogh với nhiều chân dung tự hoạ, Cézanne với ngời thiếu nữ
đội chiếc mũ len hay Lucie và bạn cùng hội viên Đặc biệt Picasso với bức chân
dung tuyệt đẹp Gertrude Stein Picasso vẽ rất nhiều tranh chân dung. Năm 1996,
viện bảo tàng Mĩ thuật hiện đại NewYork đã mở một triển lãm mang tên Picasso và
tranh chân dung đó là tác phẩm chuyên vẽ về chân dung của ông trong suốt bảy thập
niên.
ở Việt Nam, trong kho tàng nghệ thuật truyền thống, số lợng tranh chân dung
hầu nh rất ít, căn bản là chân dung thờ cúng. Ví dụ chân dung Nguyễn Trãi (lụa).
Năm 1952, Trờng Cao đẳng Mĩ thuật Đông Dơng ra đời, chấm dứt nền nghệ
thuật khuyết danh thì loại tranh chân dung mới phát triển và ngày càng phổ biến.
Chúng ta có rất nhiều tác phẩm đẹp nh: Thiếu nữ bên hoa huệ của hoạ sĩ Tô Ngọc
Vân; Em Thuý của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn, Thiếu nữ bên hoa sen của hoạ sĩ Nguyễn
Sáng, Em Liên của hoạ sĩ Huỳnh Văn Gấm, Tự hoạ của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái
Vậy là trải qua một quá trình lâu dài gắn liền với sự phát triển của nhân loại
tranh chân dung đã xuất hiện theo nhu cầu cuộc sống của con ngời, đáp ứng nhu cầu
thực tế và nhu cầu tinh thần của con ngời nó đã tồn tại và phát triển đến ngày này, góp
phần không nhỏ vào nền Mĩ Thuật của Thế Giới cũng nh của Việt Nam.
5
Chơng II: Thực trạng công tác giảng dạy bài vẽ tranh chân
dung ở trờng tiểu học
1. Cách suy nghĩ, sự nhìn nhận của học sinh đối với tranh chân dung.
Trái ngợc với cách suy nghĩ, nhìn nhận của ngời lớn. Nếu tranh của ngời lớn
thờng mang tính thị giác: Bức tranh thu lại thế giới bên ngoài nh mắt mà ngời lớn

còn nhỏ so với trang giấy hoặc rất vất vả khi vẽ các bộ phận trên khuôn mặt.
Nguyên nhân:
- Các em cha hiểu hết về tranh chân dung.
- Các em cha hiểu và cha nắm rõ cách vẽ tranh chân dung.
- Các em ít đợc xem tranh chân dung.
- Các em ít đợc vẽ tranh chân dung.
- Các em có suy nghĩ môn Mĩ Thuật chỉ là môn phụ không quan trọng nên
không cần chú tâm.
- Các em không thích vẽ.
3. Đề xuất biện pháp .
Trớc thực trạng nh vậy với cơng vị là một giáo viên dạy môn Mĩ thuật tôi mạnh
dạn đề ra một số biện pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lợng dạy học bài vẽ
tranh chân dung.
Tôi thực hiện trong các bài dạy vẽ tranh chân dung tại các lớp khối 4.
6
7
Chơng III: Đề xuất một số biện pháp dạy học
bài vẽ tranh chân dung
Biện pháp 1:
Sử dụng tác phẩm chân dung của các hoạ sĩ trong quá trình giảng dạy để đạt
hiệu quả tốt.
Mục tiêu:
- Giúp học sinh hiểu thế nào là tranh chân dung.
- Các em hiểu hơn về cách sắp xếp hình vẽ trong trang giấy.
- Giúp các em thấy đợc vẻ đẹp của tranh chân dung.
Nội dung:
- Giới thiệu cho các em hiểu thế nào là tranh chân dung?
- Cho các em xem tranh chân dung do các hoạ sĩ vẽ.
Cách tiến hành:
Nh trên đã nói, chúng ta thấy rằng cách suy nghĩ, cách nhìn nhận của các em

8
- Các em đã hiểu tranh chân dung là tranh vẽ về cái gì và các em thấy đợc vẻ
đẹp của tranh chân dung.
Biện pháp 2:
- Minh hoạ cách sắp xếp hình vẽ trong trang giấy để học sinh dễ nhận thấy bố cục
đẹp và cha đẹp.
Mục tiêu:
- Học sinh nắm vững cách sắp xếp bố cục hình vẽ trong trang giấy;
- vẽ đợc bài có hình vẽ sắp xếp cân đối trong trang giấy.
Nội dung:
- Học sinh quan sát và tìm chọn những bức tranh có bố cục (hình vẽ) cân đối trong
trang giấy.
- Trò chơi Đi tìm báu vật.
Cách tiến hành:
Sau phần giới thiệu bài và phần xem một số tác phẩm đẹp, vào phần hớng dẫn
cách vẽ giáo viên cho học sinh xem một loạt những tranh vẽ chân dung với những
cách sắp xếp khác nhau và cho học sinh chọn theo câu hỏi Em thích những bức tranh
nào? Vì sao?
Học sinh sẽ lựa chọn và trả lời theo cảm nhận riêng của mình. Khi học sinh trả
lời, giáo viên sẽ hớng vào phần đẹp về hình vẽ, đẹp về màu sắc, đẹp về cách sắp xếp
hình vẽ trong bức tranh (bố cục) và đẹp theo ý thích của học sinh. Tuyên dơng những
bài vẽ có bố cục đẹp để nhấn mạnh cho học sinh thấy ý nghĩa của việc sắp xếp hình
ảnh trong tranh.
Sau khi học sinh vẽ bài xong, giáo viên thu tranh và bổ sung thêm một số bức
tranh đã su tầm, chia thành 2-3 tập tranh. Lớp chia thành 2,3 nhóm cho học sinh chơi
trò chơi đi tìm vật báu yêu cầu vật báu ở đây là những bức tranh chân dung đẹp
cả về hình ảnh, màu sắc và bố cục.
Tuyên dơng nhóm nào chọn đợc nhiều tranh chân dung đẹp.
9
Kết quả:

- Các em đã tự nhớ lại, tự vẽ đợc cho mình những bức tranh chân dung theo sáng
tạo của mình.
Kết luận
Tranh chân dung ra đời từ rất sớm và phát triển qua nhiều thời kỳ đến nay.
Đồng hành cùng sự phát triển đó là các hoạ sĩ, họ không ngừng sáng tạo, vứt bỏ những
cái cũ, mạo hiểm đi tìm những cái mới để tạo ra đợc những tác phẩm có giá trị sống
mãi với thời gian.
10
Tranh chân dung thể hiện đợc tâm t, tình cảm của con ngời, tiếng nói của học sĩ
và nhất là nó đã gây đợc sự ủng hộ, thái độ yêu mến của ngời thởng thức.
Xã hội càng phát triển, sự biểu hiện các tính của mỗi ngời ngày càng phong
phú đa dạng nên tranh chân dung càng có điều kiện để phát huy những phẩm chất u
việt của nó.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu thởng thức cái đẹp của ng-
ời dân ngày càng cao thì thể loại tranh chân dung càng có điều kiện phát triển. Cuộc
sống của mỗi gia đình sẽ trở nên thi vị, ấm cúng hơn nếu có những bức tranh chân
dung treo tờng.
Với môn mỹ thuật nói chung và bài vẽ tranh chân dung nói riêng cũng yêu cầu
phát triển cùng với sự phát triển của xã hội, trên cơng vị của giáo viên dạy mĩ thuật tại
trờng tiểu học, qua những năm giảng dạy tôi tự nhận thấy còn một vài vóng mắc khi
dạy bài vẽ tranh chân dung, nên qua thực tế tôi mạnh dạn đa ra một vài biện pháp
nhằm nâng cao chất lợng dạy học trong bài vẽ chân dung. Tôi biết bài tiểu luận sẽ
không tránh khỏi những giới hạn mong các bạn đồng nghiệp, các thầy cô giáo góp ý
để tôi đợc hoàn thiện hơn nữa khi đứng trên bục giảng, giúp các em học sinh tạo ra
nhiều bài vẽ đẹp và thêm yêu môn học.
Hà nội, tháng 12. năm 2008
Nhữ Thị Thu Huyền
11
Tài liệu tham khảo
1. Lịch sử mỹ thuật và mỹ thuật học NXB giáo dục, 1998