Lời mở đầu
Bộ Quốc triều hình luật là bộ luật hình chính thống và quan trọng nhất của triều đại
Nhà Lê (1428-1788);là một thành tựu có giá trị đặc biệt trong trong lịch sử pháp
luật Việt Nam .Nó không chỉ là đỉnh cao so với những thành tựu pháp luật trước đó
mà còn đối với cả bộ luật được biên soạn vào thế kỉ XIX : Hoàng Việt Luật lệ do
Gia Long ban hành và cả những bộ luật của các nước phong kiến cùng thời trên thế
giới .Có thể nói rằng đặc sắc và nổi bật nhất trong Bộ Quốc triều hình luật là chế
định về hôn nhân và gia đình .Chế định hôn nhân và gia đình trong Bộ Quốc triều
hình luật là một đề tài rộng lớn và đã được rất nhiều nhà khoa học trong nước và
ngoài nước chọn làm đề tài nghiên cứu .
Trong khuôn khổ của một bài tập tuần ,với lượng kiến thức và khoảng thời gian có
hạn em chỉ xin đề cập đến một khía cạnh nhỏ của nó đó là vấn đề “ Chế định hôn
nhân trong Bộ Quốc triều hình luật”.
Nghiên cứu về vấn đề này em mong muốn có được kiến thức đầy đủ,vững vàng
hơn về các quy định hôn nhân trong Bộ Quốc triều hình luật,để tìm ra những điểm
hạn chế cũng như những điểm tiến bộ,đặc sắc của chế định hôn nhân trong Bộ
Quốc triều hình luật từ đó làm sáng tỏ nguyên nhân có được những điểm tiến bộ ,
đặc sắc như vậy ,góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam
Bài tập này là sự tìm tòi ,nghiên cứu ,là sự cố gắng của em trong suốt thời gian vừa
qua ,nhưng do kiến thức và thời gian có hạn nên chắc chắn còn có nhiều sai sót .Vì
vậy ,em rất mong nhận được sự đánh giá và đóng góp xác thực của các thầy cô
Em xin chân thành cảm ơn !
A_Các điều luật quy định về hôn nhân:
Điều 2: (tội thứ 7 trong thập ác) Bất hiếu là…có tang cha mẹ mà lấy vợ ,lấy chồng
…
Điều 314 : Người kết hôn mà không đủ sính lễ đến nhà cha mẹ người con gái
( Nếu cha mẹ chết cả ,thì đem đến nhà trưởng họ hay nhà người làng để xin ) ,mà
thành hôn với nhau một cách cẩu thả thì phải biếm một tư và theo lệ sang hèn ,bắt
phải nộp tiền tạ cho cha mẹ ( nếu cha mẹ chết cả thì nộp cho trưởng họ hoặc
trưởng làng ),người con gái phải phạt 50 roi
Điều 315 : Gả con gái đã nhận đồ sính lễ ( như tiền ,lụa ,vàng ,bạc ,lợn , rượu ) mà

hay phạm tội hoặc phá tán gia sản thì cho phép ngưòi con gái được kêu quan mà
trả đồ lễ .Nếu người con gái bị ác tật hay phạm tội thì không phải trả đồ lễ ,trái luật
thì xử phạt 80 trượng
Điều 323 :Các quan và thuộc hạ lấy đàn bà con gái hát xướng làm vợ cả ,vợ lẽ ,
đều xử phạt 70 trượng ,biếm ba tư ,con cháu các quan viên mà lấy những người
phụ nữ nói trên thì xử phạt 60 trượng và đều phải li dị
Điều 324 : Là anh,là em ,là học trò mà lấy vợ của em ,của anh ,của thầy đã chết ,
đều xử tội lưu ,người đàn bà bị xử giảm một bậc ; đều phải li dị
Điều 333 : đã gả con gái rồi ,sau vì thấy người chồng nghèo khó mà bắt con gái về
thì xử phạt 60 trượng ,biếm hai tư ,con gái phải bắt trở về nhà chồng .Nếu con rể
lấy chuyện phi lí mà mắng nhiếc cha mẹ vợ , đem việc thưa quan sẽ cho li dị
Điều 334 : Các quan ty mà cùng với những người tù trưởng ở nơi biên trấn kết làm
thông gia thì phải tội đồ hay lưu và phải li dị ,nếu lấy trước rồi thì xử đoán khác
Điều 338 : Những nhà quyền thế mà ức hiếp để lấy con gái kẻ lương dân thì xử
phạt ,biếm hay đồ
Điều 339 : Những người mối lái đem đàn bà con gái có tội đương trốn tránh ,làm
mối cho người ta làm vợ cả ,vợ lẽ thì xử tội nhẹ hơn tội của chính người đàn bà ấy
một bậc ,người không biết thì không phải tội
B_ Phân tích
Từ những điều luật quy định về hôn nhân ở trên ,có thể rút ra những nội dung
chính về chế định hôn nhân trong Bộ Quốc triều hình luật như sau :
I,Các nguyên tắc cơ bản trong lĩnh vực hôn nhân :
Các nguyên tắc cơ bản trong lĩnh vực hôn nhân của bộ luật là :hôn nhân không tự
do, đa thê và xác lập chế độ gia đình gia trưởng.
1.nguyên tắc hôn nhân không tự do :Hôn nhân hầu hết xuất phát từ quyền lợi của
gia đình và dòng họ với mục đích duy trì sự giao kết giữa các dòng họ ;thờ phụng
tổ tiên và kế truyền dòng dõi tông tộc .Nội dung của nguyên tắc hôn nhân không tự
do là vấn đề hôn nhân được đặt dưới sự xem xét của người gia trưởng ,loại trừ sự
tự do cá nhân của hai bên tham gia hôn nhân .Việc ly hôn bị coi là bắt buộc khi
quyền lợi của gia đình ,dòng họ bị đe dọa (thất xuất:không có con , ác tật ,ghen

Đức hôn giá
Với việc quy định kết hôn phải qua đính hôn rồi đến thành hôn mà không cần phải
lập văn tự hôn thú ,nhà làm luật triều Lê đã rất chú trọng đến phong tục tập quán
của người Việt
3,Quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng sau khi kết hôn :Vợ và chồng có nghĩa vụ
chung sống với nhau tại một nơi và phải thực hiện đày đủ quan hệ vợ chồng .Hành
vi “ bỏ lửng vợ 5 tháng không đi lại”của người chồng là vi phạm nghĩa vụ phải
thực hiện đầy đủ quan hệ vợ chồng ,vì vậy người chồng bị “mất vợ”(nếu đã có con
thì hạn 1 năm ) ;người vợ có nghĩa vụ chung thuỷ với chồng ,nghĩa vụ để tang
chồng và có quyền được giảm hình phạt theo quan phẩm của chồng
4,Quan hệ tài sản giữa vợ và chồng : Quốc triều hình luật,phần chế định hôn nhân
không có một điều khoản cụ thể nào quy định quyền sở hữu tài sản của vợ chồng
nhưng qua các điều 374,375,376 và một số điều luật khác ta có thể thấy Bộ luật
thừa nhận 3 loại tài sản ruộng đất của vợ chồng cùng song song tồn tại :
_Tài sản ruộng đất của vợ
_Tài sản ruộng đất của chồng
_Tài sản ruộng đất của vợ chồng cùng tạo nên trong thời kỳ hôn nhân
Đồng thời với việc quy định về quyền sở hữu ruộng đất như trên ,Bộ Quốc triều
hình luật còn quy định quyền thừa kế tài sản ruộng đất giữa vợ và chồng .Khi
người vợ hoặc người chồng chết,người còn sống vẫn được giữ nguyên quyền sở
hữu cá nhân đối với tài sản ruộng đất của riêng mình .Còn tài sản ruộng đất của hai
vợ chông cùng làm nên trong thời kỳ hôn nhân được chia làm 2 phần bằng nhau,vợ
và chồng mỗi người một phần.Phần của người chết được chia cho những người
thừa kế cùng với tài sản ruộng đất riêng của người chết .Vấn đề tài sản giữa vợ và
chồng sau khi ly hôn không được Bộ Quốc triều hình luật quy định một cách rõ
ràng
III,Chấm dứt hôn nhân
Bộ Quốc triều hình luật quy định hôn nhân chấm dứt khi một trong hai trường
hợp :do một bên vợ hoặc chồng chết trước ,do ly hôn .
1,Hôn nhân chấm dứt do vợ hoặc chồng chết trước :Hậu quả pháp lí: _Quan hệ