A. MỞ ĐẦU
Công cuộc cải cách kinh tế từ 1986 đã đưa đất nước ta vào một giai đoạn phát
triển mới với việc xóa bỏ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp từng bước
chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Như một
điều hiển nhiên và cơ bản đã được khẳng định trong lý luận và thực tiễn vận hành
cơ chế thị trường ở nước ta, nhà nước với tư cách là một bộ phận của kiến trúc
thượng tầng, đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế. Do
vậy, để phát huy được sức mạnh của nhà nước trong quản lý, điều hành kinh tế cần
có cách nhìn toàn diện hơn vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện
nay. Vì vậy, em quyết định chọn đề tài: “Vai trò của nhà nước với tư cách là một
bộ phận của kiến trúc thượng tầng đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong
giai đoạn hiện nay”.
Với trình độ kiến thức còn hạn hẹp, nên trong bài em còn nhiều sai xót, rất
mong thầy cô thông cảm và sửa chữa để giúp em hoàn thiện kiến thức hơn.
Em xin trân thành cảm ơn!
B. NỘI DUNG
I. Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin về vai trò của nhà nước với tư cách
là kiến trúc thượng tầng đối với sự phát triển của kinh tế
Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của
một xã hội nhất định.
kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết
học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật…cùng với các thiết chế xã hội tương ứng như
nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội… được hình thành trên cơ sở hạ
tầng nhất định.
Tuy cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, nhưng toàn bộ kiến trúc
thượng tầng, cũng như các yếu tố cấu thành nó đều có tính độc lập và tương đối
trong quá trình vận động phát triển và tác động một cách mạnh mẽ đối với cơ sở hạ
tầng.
Trong xã hội có giai cấp, các yếu tố cấu thành kiến trúc thượng tầng thì nhà
nước là yếu tố có tác động mạnh mẽ nhất đối với cơ sở hạ tầng vì đó là bộ máy bạo
lực tập trung của giai cấp thống trị về kinh tế. Chức năng xã hội cơ bản của kiến

Vì thế, từ năm 1982, nhà nước quyết định Việt Nam sẽ tập trung sức phát triển
mạnh nông nghiệp và coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đẩy mạnh sản xuất
hàng tiêu dùng, và kết hợp nông nghiệp, công nghiệp hàng tiêu dùng và công
nghiệp nặng trong một cơ cấu công - nông nghiệp hợp lý, tăng cường phân cấp cho
địa phương trong công tác sản xuất và quản lý sản xuất. Kinh tế quốc doanh vẫn
tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, kinh tế gia đình được khuyến khích. Thị trường không
3
có tổ chức bị quản lý chặt chẽ. Tuy nhiên, thời kỳ 1981-1985 kinh tế Việt Nam đã
không thực hiện được mục tiêu đã đề ra trong nghị quyết đại hội V là cơ bản ổn
định tình hình kinh tế - xã hội, ổn định đời sống nhân dân. Sai lầm về tổng điều
chỉnh giá - lương - tiền cuối năm 1985 đã đưa nền kinh tế đất nước đến những khó
khăn mới. Nền kinh tế-xã hội lâm vào khủng hoảng trầm trọng.
2. Nhà nước phát huy vai trò tích cực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế
khi những đường lối, chính sách, pháp luật của nhà nước đúng đắn phản ánh
đúng quy luật khách quan của nền kinh tế
Với phương châm “nhìn thẳng vào sự thật” nhà nước ta đã có những phân
tích, đánh giá tình hình phát triển kinh tế trong nước và thế giới một cách khách
quan, đề ra những đường lối, chính sách, pháp luật đúng đắn xóa bỏ cơ chế quản
lý tập trung, quan liêu bao cấp, chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa. Công cuộc đổi mới đất nước nói chung và kinh tế nói riêng tiến
hành 25 năm đã đạt được những thành tựu to lớn. Nhìn chung chính sách, pháp
luật đúng đắn của nhà nước đối với kinh tế thể hiện ở những điểm cơ bản sau:
2.1. Nhà nước ban hành và thực thi chính sách kinh tế vĩ mô
Bằng pháp luật nhà nước điều tiết, quản lí nền kinh tế, ban hành những chính
sách kinh tế, điều 26 Hiến pháp 1992 quy định: “Nhà nước thống nhất quản lý nền
kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách; phân công trách nhiệm và
phân cấp quản lý Nhà nước giữa các ngành, các cấp; kết hợp lợi ích của cá nhân,
của tập thể với lợi ích của Nhà nước”. Thông qua pháp luật Nhà nước hoạch định
các chính sách kinh tế, điều tiết quá trình sản xuất trao đổi và phân phối trong xã
hội, xác định các hành vi bị cấm đối với các chủ thể kinh tế và hành vi được phép