SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên sáng kiến: Một số biện pháp khắc phục lỗi sai phổ biến khi dạy – học các
nội dung có yếu tố hình học trong môn toán 3
- Người thực hiện: Hoàng Thị Hồng
- Thời gian đã triển khai thực hiện: Từ ngày 25/8/2010 đến ngày 31/5/2011
1. Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến.
Bắt đầu từ năm 2001 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã đề ra chiến lược phát triển
giáo dục Việt Nam (2001 – 2010), từ đó đến nay Bộ Giáo dục & Đào tạo đã tiến hành
đổi mới về phương pháp dạy học và thay đổi nội dung chương trình sách giáo khoa
từng bước nâng dần chất lượng giáo dục nhằm đáp ứng được yêu cầu thực tế của xã
hội nhằm vươn tới một trình độ giáo dục ngang tầm với khu vực và quốc tế. Việc thay
đổi chương trình giáo dục bắt đầu từ cấp Tiểu học - cấp học cơ bản có yý nghĩa tiền đề
cho các giai đoạn giáo dục ở trình độ cao hơn sau này.
Hiện nay, chiến lược phát triển giáo dục do Bộ Giáo dục & Đào tạo đã đi được
hơn nửa chặng đường (2007) và thực tế cho thấy đã đem lại những hiệu quả thiết thực
làm thay đổi bộ mặt giáo dục Việt Nam trong những năm gần đây.
Quá trình thay đổi đó đã diễn ra ở tất cả các môn học. Môn Toán học cấp Tiểu
học cũng nằm trong quy trình của sự thay đổi ấy. Trong môn học này, chúng tôi nhận
thấy qua thực tiễn giảng dạy trên lớp học, thì nội dung dạy học các yếu tố hình học
được phân bố trong chương trình với thời lượng không ít và đây là một trong những
nội dung có vị trí rất quan trọng, là bước đầu giúp các em tiếp cận được với môn Toán
học (hình học) vốn rất trừu tượng này.
Qua việc tìm hiểu sách giáo khoa và qua thực tế giảng dạy, tôi thấy việc dạy
toán có yếu tố hình học không những góp phần quan trọng trong việc củng cố các kĩ
năng toán học cho học sinh mà còn có nhiều ứng dụng trong cuộc sống.
Thực tế cho thấy hầu hết giáo viên và học sinh ở bậc học Tiểu học chưa chú ý
nhiều đến mảng kiến thức cơ bản này. Có nhiều lí do (chủ quan lẫn khách quan)
nhưng đều có chung kết quả là các kiến thức và kỹ năng về nội dung hình học của các
em diễn ra theo quán tính tự nhiên, máy móc, kinh nghiệm bản thân chứ chưa đi theo
một trình tự nhất định. Các em thường mắc một số lỗi cơ bản như: khi nhận dạng
hình, khi đếm và gọi tên các hình hoặc khi vẽ hình, tạo hình… Điều này vô tình làm

Đoạn thẳng:
* Nguyên nhân:
Nguyên nhân của sai lầm trên là do khả năng ghi nhớ của học sinh Tiểu học
còn hạn chế. Hơn nữa, khi quan sát hình thành biểu tượng khái niệm về hình đó, học
sinh chưa chú ý tới các dấu hiệu đặc trưng riêng của mỗi hình, đôi khi học sinh còn
quên cả thuật ngữ mô tả từng hình, nên các em gọi tên các hình đó theo cảm tính.
* Biện pháp:
Để khắc phục sai lầm trên, giáo viên cần cho học sinh nhận diện hình ở các vị
trí, góc độ khác nhau.
Ví dụ về nhận diện hình vuông: Giáo viên đưa ra một mảnh bìa hình vuông.
Đầu tiên giáo viên cho học sinh quan sát mảnh bìa dán lên bảng ở vị trí ngay ngắn sau
đó giáo viên xoay mảnh bìa ở vị trí khác nhau. Điều đó “ngầm” giới thiệu cho học
sinh: “một hình vuông không thể biến dạng” khi ta đặt nó ở những vị trí khác nhau.
Cuối cùng giáo viên đưa ra một số hình vuông và hình không phải hình vuông
để học sinh nhận dạng. Đồng thời giáo viên cho học sinh giải nhiều bài tập về nhận
dạng các hình hình học từ đơn giản đến phức tạp, hướng dẫn học sinh phân loại các
hình và vận dụng thành thạo các quy tắc tính.
3.2/ Sai lầm khi đếm số hình:
Ví dụ 3:
Khi được hỏi có bao nhiêu hình tam giác được tạo thành trên hình bên, một số
học sinh trả lời có 4 hình tam giác.
Một số học sinh khác trả lời có 5 hình tam giác .
* Nguyên nhân:
Nguyên nhân của sai lầm trên là do khả năng tưởng tượng của học sinh Tiểu
học còn kém. Chưa nắm chắc dấu hiệu đặc trưng của các yếu tố tạo thành hình học
tương ứng và khả năng suy luận cũng kém nên học sinh không đếm đủ số hình khi các
hình được ghép lại mà chỉ đếm được số hình đặt rời nhau hoặc hình đơn lẻ dễ nhận
thấy.
Mặt khác, trong quá trình dạy giáo viên đã không hướng dẫn học sinh kỹ thuật
nhận dạng hình hình học trong những hình vẽ phức hợp theo những thao tác: cắt và

quy trình, khi học sinh đọc sai giáo viên cũng chưa chú trọng đến việc uốn nắn, sửa
sai cho học sinh.
* Biện pháp:
Để khắc phục sai lầm trên, giáo viên nên phân tích trên hình vẽ cho các em
thấy được khi thay đổi thứ tự chữ trong ký hiệu gọi tên hình tứ giác, đoạn thẳng đóng
vai trò yếu tố cạnh của hình tứ giác sẽ trở thành đường chéo của hình tứ giác đó.
3.4/ Sai lầm khi mô tả hình:
Ví dụ 5: Khi mô tả hình học sinh Tiểu học thường không miêu tả đầy đủ các
dấu hiệu đặc trưng của hình, có khi mô tả thừa cũng có khi mô tả thiếu các dấu hiệu.
Chẳng hạn học sinh có những mô tả sau:
- Hình vuông là hình có các cạnh bằng nhau và các góc bằng nhau.
- Hình vuông là hình chữ nhật có 4 cạnh bằng nhau và 4 góc bằng nhau.
- Hình vuông là tứ giác có 4 cạnh bằng nhau và 4 góc bằng nhau trong đó mỗi
góc đều bằng 1 góc vuông.
* Nguyên nhân:
Nguyên nhân của sai lầm trên do học sinh không nắm chắc đặc điểm về các
hình hình học cần mô tả. Cũng có thể do khi dạy về các hình hình học, giáo viên
không cho học sinh thao tác trên các mô hình để đưa ra khái niệm hoặc không chú ý
khắc sâu cho học sinh những dấu hiệu đặc trưng của từng hình và đưa ra những phản
ví dụ để học sinh thấy rõ tác hại của việc mô tả thừa hoặc thiếu dấu hiệu đặc trưng.
* Biện pháp:
Để khắc phục những sai lầm trên giáo viên khắc sâu những dấu hiệu đặc trưng
từng hình, đưa ra những phản ví dụ để học sinh thấy rõ tác hại của việc mô tả thừa
hoặc thiếu dấu hiệu đặc trưng.
3.5/ Sai lầm khi vẽ hình, tạo hình với dữ kiện cho trước:
Việc vẽ hình học theo dữ kiện cho trước được giới thiệu bắt đầu từ lớp 2 bằng
bài Toán vẽ đoạn thẳng cho trước, đến các lớp trên cho học sinh Tiểu học làm quen
với bài Toán vẽ các hình hình học theo các yếu tố cho trước. Các em thường mắc sai
lầm sau:
Ví dụ 6:

Giáo viên cho học sinh quan sát và thao tác trên đồ vật có hình dạng hình cần
vẽ với việc quan sát các mô hình tương ứng và tập vẽ hình. Đồng thời giáo viên hướng
dẫn học sinh sử dụng các dụng cụ vẽ hình, kiểm tra các hình đã vẽ.
3.6/ Sai lầm trong vẽ hình khi giải Toán:
Khi giải các bài Toán bằng sơ đồ đoạn thẳng hoặc giải các bài Toán mang nội
dung hình học học sinh Tiểu học thường vẽ hình không đúng tỷ lệ hoặc vẽ hình rơi
vào các trường hợp đặc biệt nên dẫn đến sự ngộ nhận không có căn cứ logic.
Ví dụ 8:
Vẽ hình chữ nhật ABCD có chiều rộng bằng ¾ chiều dài.
Học sinh đã vẽ không đúng tỷ lệ: A B

C D
* Nguyên nhân:
Nguyên nhân của những sai lầm trên do khả năng ước lượng độ dài đoạn thẳng
của học sinh lớp 3 còn hạn chế, nội dung tỷ lệ xích các em chưa được học nên nhận
thức của các em còn dựa vào trực giác.
* Biện pháp:
Để khắc phục sai lầm trên, giáo viên nên thường xuyên cho học sinh luyện tập
ước lượng độ dài đoạn thẳng, hoặc tập cho các em vẽ hình khi làm các bài tập có nội
dung hình học. Lưu ý giáo viên hướng dẫn học sinh tránh vẽ hình rơi vào các trường
hợp đặc biệt.
3.7/ Sai lầm khi giải các bài toán có nội dung hình học:
Trong chương trình toán 3, các bài toán có nội dung hình học thường thể hiện
dưới dạng sau:
- Các bài toán áp dụng trực tiếp công thức tính chu vi hình tam giác, tứ giác;
tính diện tích, hình vuông, hình chữ nhật.
- Các bài toán vận dụng công thức tính chu vi hình tam giác, tứ giác; tính diện
tích, hình vuông, hình chữ nhật.
- Các bài toán vận dụng kiến thức số học kết hợp với nội dung hình học.
Khi dạy học giải các bài toán này, yêu cầu học sinh phải nắm vững cách tính

Điều này đã góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán tại lớp tôi phụ
trách.
Bảng thống kê kết quả học tập môn Toán tại lớp 3A năm học 2010 -2011 như
sau:
THỜI ĐIỂM TS HS GIỎI KHÁ TB YẾU
KHẢO SÁT 29 3 5 13 8
CUỐI KÌ I 29 4 7 12 6
CUỐI KÌ II 28 7 9 11 1
5. Đánh giá phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến.
Với kết quả như trên, năm học 2011 - 2012 Lãnh đạo nhà trường đã triển
khai áp dụng đề tài trong toàn khối 3 của đơn vị và đã thu được kết rất khả quan cho
học sinh trong toàn khối.
6. Kiến nghị, đề xuất.
Từ những kết quả thu được sau quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài này.
Tôi mong nhận được ý kiến đóng góp giúp đỡ của các thầy cô và đồng nghiệp để đề
tài này tiếp tục được hoàn thiện hơn và sẽ được phổ biến rộng rãi vào thực tế giảng
dạy trong những năm học tới. Ngoài ra, để đạt kết quả cao hơn nữa thì mỗi thầy cô
giáo trong quá trình giảng dạy phải thường xuyên theo dõi, kiểm tra các kỹ năng thực
hành nhận diện hình, vẽ hình,…của học sinh để kịp thời phát hiện và khắc phục những
lỗi sai thường gặp cho các em. Thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn của tổ, của
nhà trường cần trao đổi thật cụ thể với các đồng nghiệp về những vấn đề còn vướng
mắc trong quá trình giảng dạy nhằm tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhất cho công
tác giảng dạy.

Xác nhận của thủ trưởng đơn vị Cái Đôi vàm, ngày 10 tháng 12 năm 2012
Người viết

Hoàng Thị Hồng