Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
MỤC LỤC

A. MỞ ĐẦU Trang 2
I.ĐẶT VẤN ĐỀ Trang 2
1. Thực trạng Trang 2
2. Ý nghĩa và tác dụng Trang 2
3. Phạm vi nghiên cứu Trang 3
II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH Trang 3
1. Cơ sở lí luận và thực tiễn Trang 3
2. Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp Trang 3,4
B. NỘI DUNG Trang 5
I. MỤC TIÊU Trang 5
II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI Trang 5
1. Tính mới của đề tài Trang 5,6
2. Khả năng áp dụng Trang 7
3. Lợi ích kinh tế xã hội Trang 12
C. KẾT LUẬN Trang 16
* Tài liệu tham khảo Trang 17
* Nhận xét, đánh giá của HĐ nhà trường Trang 18


Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
1
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
A. MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Thực trạng .
Thực tế hiện nay việc học Ngữ văn chưa được các em xem trọng .Các em chỉ
quan tâm học Ngoại ngữ, Tin học và các môn khoa học tự nhiên. Thế kỉ XXI đã và sẽ
chứng kiến tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ. Do đó, không quá

trường THCS đã áp dụng phần mềm IMindMap (còn gọi với các tên thông dụng là
“Bản đồ tư duy”) trong việc dạy học các môn văn hóa, trong đó có môn Ngữ văn.
Bước đầu phương pháp mới đã phát huy hiệu quả tích cực giúp giáo viên có nhiều ý
tưởng sáng tạo trong việc thiết kế bài giảng, giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và cảm thấy
hứng thú hơn trong quá trình học tập môn Văn.
Năm học 2011 - 2012 là năm học Bộ giáo dục và đào tạo tiếp tục đổi mới
phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Ngữ Văn trong trường phổ
Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
2
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
thông .
Qua việc tìm hiểu và vận dụng tôi nhận thấy phương pháp dạy học này rất có hiệu
quả trong công tác dạy và học. Bước đầu đã giảm bớt được tâm lý ngại học văn, khơi
dậy trong học sinh tình yêu, cái nhìn và tư duy mới về môn học.
3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Từ khi sơ đồ tư duy được triển khai trong trường học tôi đã áp dụng nó đối với 3
phân môn : Văn – Tiếng Việt và Tập làm văn trong suốt quá trình giảng dạy từ năm
2011 đến nay đối với những khối lớp được phân công : khối 7 , khối 8 và khối 9 ở
Trường THCS Nhơn Hải – TP Quy Nhơn – Bình Định.
- Thời gian nghiên cứu : năm học 2011- 2012 ; 2012 – 2013
II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
1. Cơ sở lí luận và thực tiễn
Nghị quyết Trung ương 2, khóa VIII khẳng định “Phải đổi mới phương pháp
giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng
tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương tiện tiên tiến và phương tiện hiện
đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho
học sinh ”. Đáp ứng yêu cầu này, từ năm học 2010 – 2011, nhiều trường THCS đã áp
dụng thí điểm phần mềm chuyên dụng iMindMap kết hợp với phần mềm Power Point
trong việc dạy học môn ngữ văn mà nhiều người vẫn quen gọi là bản đồ tư duy
(BĐTD).

B .NỘI DUNG
I/ MỤC TIÊU :
Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép bằng sơ đồ sử dụng hình ảnh, màu sắc để
hệ thống các mối liên hệ của kiến thức đã học hoặc định hướng cho những nội dung
kiến thức mới. Có sơ đồ tư duy người nói có thể dễ dàng trình bày nội dung sự việc
một cách lô gíc có hệ thống. Đồng thời sơ đồ tư duy còn khơi gợi cho HS trí tưởng
tưởng, sáng tạo phong phú về hình thức trình bày .
Mục tiêu của việc sử dụng bản đồ tư duy trong môn học là góp phần làm cho HS
mau hiểu bài và hứng thú hơn trong việc học môn Ngữ văn , giúp HS chủ động lĩnh
hội kiến thức thông qua việc tự hệ thống lại bài bằng phương pháp sơ đồ.
Với điều kiện hiện tại, các giáo viên có thể dễ dàng sử dụng máy vi tính để thiết
kế BĐTD thông qua phần mềm iMindMap 5, Power point. Sau khi thiết kế xong,
BĐTD có thể hiện thị nhờ phần mềm Power Point để các nhánh xuất hiện theo thứ tự
mà người thiết kế định sẵn. Nội dung chính của bài học được thể hiện bằng BĐTD,
thiết kế qua phần mềm iMindMap và phần mềm trình diễn Power Point có tác dụng
tạo sự hấp dẫn và lôi cuốn cao độ đối với người học. BĐTD sử dụng đồng thời hình
ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực. Đặc biệt đây là một sơ đồ
mở, không yêu cầu tỷ lệ, chi tiết khắt khe và định khuôn sẵn như các loại bản đồ thông
dụng khác (ví như bản đồ địa lý). Như vậy cùng một chủ đề, bài học nhưng mỗi người
có thể vẽ theo một cách khác nhau và hoàn toàn có thể thêm hoặc bớt các nhánh dễ
dàng. Nếu muốn ghi chép bằng BĐTD cũng có nhiều ưu điểm hơn như: Lôgíc, mạch
lạc; trực quan, sinh động, dễ nhìn, dễ hiểu; vừa nhìn được tổng thể, vừa biết được chi
tiết; giúp hệ thống hóa kiến thức dễ dàng; và giúp việc ôn tập khoa học, nhớ kiến thức
lâu hơn
Ngoài tự học trên lớp, BĐTD rất phù hợp với việc học nhóm của học sinh vì nó
giúp các em phát huy tốt hơn khả năng sáng tạo và khả năng hợp tác trong quá trình
tiếp thu kiến thức trên giảng đường. Có thể vận dụng BĐTD vào việc hỗ trợ dạy học
kiến thức mới, củng cố kiến thức cũ, ôn tập hệ thống hóa kiến thức, phát triển một ý
tưởng
II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI

ngôn ngữ như đã bị nhoà đi. Nhưng dùng sơ đồ chúng ta có lợi thế hơn: một mặt, vừa
cung cấp khái niệm cho học sinh, mặt khác lại vừa có điều kiện làm nổi bật được mối
quan hệ tầng bậc, đa chiều trong ngôn ngữ, giúp các em quan sát nội dung bài học
được dễ dàng hơn. Đây cũng là một trong những cơ sở giúp các em nhớ lâu, đúng bản
chất hơn những hiện tượng ngôn ngữ được tìm hiểu. Mặt khác, việc dùng sơ đồ trong
các tiết dạy còn tạo không khí học tập sôi nổi nhờ khám phá của học sinh. Các em
hứng thú hơn so với những tiết học dùng lời mà không dùng sơ đồ như đã nêu ở phần
so sánh trên.
Sơ đồ tư duy là sơ đồ mở, nên mỗi người có thể vẽ, chỉnh sửa theo cách riêng
của mình sao cho vừa truyền tải được nội dung kiến thức vừa giúp HS ghi chép
Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
6
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
được ý chính và hình dung rõ vấn đề giáo viên trình bày.
Đối với HS trung bình tập cho HS có thói quen tự ghi chép hay tổng kết một vấn
đề, một chủ đề đã học theo cách hiểu của các em dưới dạng sơ đồ tư duy. Cho các em
tập “đọc hiểu” và tự vẽ sơ đồ tư duy sau từng bài học. Ban đầu GV cho HS làm quen
với một số sơ đồ tư duy có sẵn, sau đó cho các em thực hiện vẽ trong vở sau mỗi bài
học hoặc vẽ vào giấy. Đối với những học sinh có máy vi tính ở nhà các em có thể
thực hiện trên máy với phần mềm Iminmap ở trên.
2. Khả năng áp dụng :
Việc sử dụng phương pháp dạy học SĐTD được áp dụng rộng rãi trong mọi
nội dung bài học như :
- Hướng dẫn học sinh lập kế hoạch học tập.
- Dạy bài mới.
- Củng cố kiến thức sau mỗi phần học, tiết học.
- Luyện tập củng cố.
- Để dạy các bài ôn tập hoặc tổng kết.
* Khả năng áp dụng ở trường THCS
a) Sử dụng sơ đồ tư duy để hướng dẫn học sinh lập kế hoạch học tập bài cũ và bài

Việc làm này sẽ giúp các em dễ ôn tập, xem lại kiến thức khi cần một cách nhanh
chóng, dễ dàng.
Ví dụ 1 : Khi dạy bài « Chiếc lược ngà » của nhà văn Nguyễn Quang Sáng – Ngữ
văn 9 tập 1
GV dạy xong cho HS vẽ lại những nội dung trọng tâm của từng phần vào vở của
mình
Sơ đồ tư duy minh họa cho củng cố nội dung từng phần
Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
8
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
Ví dụ 2 : Khi dạy bài « Ôn tập tiếng việt » - Tiết 123 – Ngữ văn 7 / tập 2
GV có thể ôn tập phần « Các kiểu câu đơn » bằng sơ đồ sau
Khi dạy tiết 121 – Ngữ văn 7 : Ôn tập văn học
GV cho HS thực hiện phần « Gía trị nội dung trong thơ trữ tình » bằng việc cho HS
thảo luận nhóm và trình bày bằng sơ đồ tư duy :
Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
9
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
d) Sử dụng SĐTD để luyện tập củng cố
Ví dụ: Củng cố bài « Liệt kê » - NV 7- Tiết 114Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
10
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
e) Sử dụng sơ đồ tư duy để dạy bài ôn tập, tổng kết Tiếng Việt
VD : Khi dạy bài : Tổng kết về từ vựng - Tiết 48 – NV9/ Tập 1
GV có thể dạy bằng hệ thống sơ đồ như sau
Hoặc đối với tiết 73 : Ôn tập phần tiếng Việt – NV9/tập 1
Việc củng cố nội dung ôn tập bằng sơ đồ cũng rất hiệu quả

Phương pháp mới này giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, có nhiều ý
tưởng sáng tạo hơn trong việc thiết kế bài giảng, đồng thời giúp học sinh dễ hiểu, dễ
nhớ và phát huy tối đa khả năng sáng tạo trong quá trình học. BĐTD là công cụ hữu
ích trong giảng dạy và học tập ở các trường THCS và bậc học cao hơn vì chúng giúp
giáo viên và học sinh trình bày các ý tưởng, tóm tắt, hệ thống hóa kiến thức của một
bài học, một chủ đề, một chương hay một cuốn sách một cách rõ ràng, mạch lạc, lôgíc
và đặc biệt là dễ dàng phát triển thêm các ý tưởng mới vào bài giảng cũng như bài học.
Sau một thời gian ứng dụng sơ đồ tư duy trong đổi mới phương pháp dạy học
Ngữ Văn tôi thấy bước đầu có những kết quả khả quan. Tôi đã nhận thức được vai trò
tích cực của ứng dụng sơ đồ tư duy trong hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học. Biết sử
dụng sơ đồ tư duy để dạy bài mới, củng cố kiến thức bài học, tổng hợp kiến thức
chương, phần. Học sinh hiểu bài nhanh hơn, hiệu quả hơn. Đa số các em học sinh khá,
giỏi đã biết sử dụng sơ đồ tư duy để ghi chép bài, tổng hợp kiến thức môn học. Một số
học sinh trung bình đã biết dùng sơ đồ tư duy để củng cố kiến thức bài học ở mức đơn
giản. Đối với môn Tiếng Việt học sinh rất hào hứng trong việc ứng dụng sơ đồ tư duy
để ghi chép bài nhanh, hiệu quả.
c) Cải thiện được môi trường dạy học:
Việc ứng dụng sơ đồ tư duy trong môn học đã góp phần nâng cao chất lượng giảng
dạy, nâng cao được trình độ chuyên môn của GV trong việc áp dụng công nghệ thông
tin trong trường học. Đồng thời nó còn tiết kiệm được thời gian hơn so với việc dạy
học bình thường, Học sinh sẽ học được phương pháp học tập, tăng tính chủ động, sáng
tạo và phát triển tư duy . Sử dụng bản đồ tư duy trong môn Ngữ văn nói riêng và
trong các môn học khác nói chung là góp phần thực hiện tốt mục tiêu “ Đối mới
phương pháp giảng dạy” và “Áp dụng công nghệ thông tin trong trường học” do ngành
Giáo dục đề ra

Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
15
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
C. KẾT LUẬN

gì mà tôi đã làm và thấy hiệu quả trong thời gian qua nên cũng rất mong sự nhận xét
chân tình, sự đóng góp ý kiến của các GV có tâm huyết với nghề để tôi có nhiều cơ hội
học hỏi nhiều hơn.
Người viết
Đinh Thị Kim Nguyên
Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
16
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chuyên đề về sử dụng sơ đồ tư duy trong trường THCS năm 2011 của Phòng
GDĐT TP Quy Nhơn
2. Dạy tốt học tốt các môn học bằng bản đồ tư duy của Trần Đình Châu, Đặng Thị
Thu Thủy – Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam
3. Sách giáo viên, sách giáo khoa Ngữ văn 7, 9.
4. Tài liệu hướng dẫn sử dụng phần mềm Iminmap5 – Bùi Quốc Anh( Chuyên viên
phòng GD – ĐT TP Quy Nhơn)
5. Một số tài liệu khác trên mạng Internet.Sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Ngữ văn
17
Trường THCS Nhơn Hải Năm học 2012- 2013
NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG CHUYÊN MÔN
TRƯỜNG THCS NHƠN HẢI