ĐẠI CƯƠNG VỀ TAI NẠN THƯƠNG TÍCH
Mục tiêu:
1. Trình bày được khái niệm và phân loại tai nạn thương tích
2. Mô tả được tình hình tai nạn thương tích
3. Trình bày chiến lược phòng chống tại nạn thương tích
Nội dung:
1. Khái niệm, phân loại
1.1. Khái niệm:
Tai nạn thương tích là một sự kiện xảy ra bất ngờ ngoài ý muốn do một tác
nhân bên ngoài gây nên các tổn thương/thương tích cho cơ thể về thể chất hay
tâm hồn của nạn nhân.
Có hai loại tai nạn:" Tai nạn không chủ định" thường không có nguyên
nhân rõ ràng, khó có thể đoán trước được như ngã, bỏng, ngộ độc, chết đuối.
Loại "Tai nạn có chủ định" như chiến tranh, bạo lực, tự tử, bạo hành thường có
nguyên nhân và có thể phòng tránh được. Còn "Thương tích" thì không phải là
tai nạn mà là sự tổn thương của cơ thể ở các mức độ khác nhau gây nên bởi tiếp
xúc đột ngột với các nguồn năng lượng ( có thể là các tác động cơ học, nhiệt,
hóa chất, bức xạ ion, chất phóng xạ ) quá ngưỡng chịu đựng của cơ thể hoặc
do cơ thể thiếu các yếu tố cần thiết cho sự sống như thiếu ôxy, mất nhiệt.
Thương tích có thể lý giải được và có thể phòng tránh được. Tuy nhiên, khó có
thể phân định rõ ràng giữa hai khái niệm tai nạn và thương tích, do vậy hiện nay
trong các văn bản, tài liệu của Việt Nam người ta dùng chung thuật ngữ "Tai nạn
thương tích".
Theo Bộ Y tế, tỷ lệ tử vong do tai nạn thương tích (TNTT) ở nước ta hiện
nay lên tới 11%, chỉ sau các bệnh tim mạch (18%) và bệnh truyền nhiễm (15%).
1.2. Phân loại tai nạn thương tích
Có các loại tai nạn thương tích khác nhau (WHO)
1.2.1. Chấn thương nặng: Đây là một thương tích dẫn đến tử vong do rủi ro hoặc
do các biến chứng phát sinh từ rủi ro này. Độ dài của thời gian giữa các rủi ro
và sau đó chết một không ảnh hưởng đến sự phân loại thương tích gây tử
vong.

thương tích trẻ em.
Kết quả thống kê số liệu tử vong do tai nạn thương tích năm 2005-2007
cho thấy, xu hướng tử vong do tai nạn thương tích ngày càng gia tăng, năm 2005
có 31052 trường hợp tử vong do tai nạn thương tích, năm 2006 con số này là
32157 (tăng 3,5%) và năm 2007 là 38482 (tăng 19,7%). Khi phân tích theo vùng
sinh thái, thấy số trường hợp tử vong do tai nạn tai nạn thương tích năm cao nhất
tại Đồng bằng sông Hồng trung bình mỗi năm có 6616 trường hợp (chiếm 19,5%
tổng số tử vong do tai nạn thương tích trên toàn quốc), vùng Đông Nam Bộ là
5539 trường hợp (chiếm 16,3%) và vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 5208
trường hợp (chiếm 15,3%).
Bảng 1: Tổng số tử vong và tỷ lệ tử vong do tai nạn thương tích toàn quốc và
theo vùng sinh thái năm 2005-2007
Vùng
sinh thái
Tổng số chết Số chết do TNTT Tỷ lệ %
2005 2006 2007 2005 2006 2007 2005 2006 2007
Toàn quốc 263.724 273.383 318.386 31.052 32.157 38.482 11,8 11,8 12,1
Đồng bằng sông
Hồng
72.976 75.108 85.758 6.203 6.234 7.412 8,5 8,3 8,6
Đông Bắc 38.526 40.222 41.631 4.880 4.865 5.475 12,7 12,1 13,2
Tây Bắc 6.191 6.454 8.348 1.063 1.169 1.440 17,2 18,1 17,2
Bắc Trung Bộ 42.969 44.486 45.132 4.958 5.133 5.791 11,5 11,5 12,8
Duyên hải Nam
Trung Bộ
15.511 16.028 26.502 2.187 2.292 3.756 14,1 14,3 14,2
Vùng Tây
Nguyên
9.126 9.776 11.766 1.783 2.109 2.697 19,5 21,6 22,9
Đông Nam Bộ 39088 40341 50337 5297 5316 6006 13,6 13,2 11,9

Ngã 1,3 1,2 1,78 1,60
Bạo lực, xung đột 1,0 1,0 0,97 0,82
Bỏng 0,5 0,3 0,37 0,37
Súc vật cắn 0,3 0,3 0,38 0,35
Khác (điện giật, sét đánh,
thiên tai, 4,0 4,1 4,23 5,34
Nguồn: Cục Y tế dự phòng và Môi trường, Bộ Y tế. 2009
4. Chiến lược phòng chống tai nạn thương tích ở Việt Nam
Năm 2001 Thủ tướng Chính phủ phê đã duyệt Chính sách Quốc gia
Phòng, chống TNTT giai đoạn 2002-2010 với mục tiêu: Từng bước hạn chế
TNTT trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, góp phần đảm bảo sự bền vững của
quốc gia trên các mặt kinh tế, chính trị, xã hội… Tiếp đó, ngày 17/01/2006, Bộ
Y tế đã có Quyết định số 170/QĐ-BYT về việc ban hành Hướng dẫn Xây dựng
cộng đồng an toàn, phòng chống tai nạn thương tích. Theo điều tra thống kê,
TNTT trong giai đoạn 2001-2006 đã có chiều hướng giảm đáng kể, nhưng số ca
tử vong do TNTT vẫn còn cao.
Năm 2008, Bộ Y tế đã phê duyệt Chương trình hành động Phòng chống
TNTT tại cộng đồng đến năm 2010, với mục tiêu chung là “Nâng cao năng lực
phòng, chống tai nạn, thương tích nhằm giảm tỷ lệ tai nạn, thương tích trong
cộng đồng”, với các nhóm nội dung cụ thể gồm: tổ chức các hoạt động thông tin,
giáo dục, truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền và
cộng đồng về phòng, chống TNTT trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố trực thuộc
trung ương; xây dựng hệ thống giám sát TNTT; xây dựng mạng lưới và nâng cao
năng lực sơ cứu, cấp cứu của các tuyến; nâng cao năng lực cho cán bộ làm công
tác phòng chống TNTT các tuyến; triển khai các mô hình an toàn tại cộng đồng.
Cho đến nay, đã có 53 tỉnh, thành phố có kế hoạch phòng chống TNTT và
xây dựng cộng đồng an toàn. Nhiều tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo cấp quận,
huyện, xã, phường và thành viên chỉ đạo là những người đại diện cho các cơ
quan, tổ chức có chức năng nhiệm vụ liên quan đến phòng chống TNTT thuộc
nhiều ban ngành (Lao động thương bình & Xã hội; Giao thông vận tải, Công an,

số khó khăn nhất định về công tác chỉ đạo, kinh phí, giám sát và về đội ngũ cán
bộ làm công tác phòng chống TNTT.
Trong giai đoạn 2011-2020, Ngành Y tế tiếp tục phấn đấu đưa Chương
trình Quốc gia Phòng chống TNTT trở thành Chương trình Mục tiêu Quốc gia và
lập các kế hoạch hành động cụ thể cho tất cả các ban ngành và kế hoạch cụ thể
đối với từng loại hình TNTT, để đạt mục tiêu giảm đáng kể số lượng tử vong do
TNTT gây ra.