AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG? - Hoàng Phủ Ngọc Tường
I. Các câu hỏi chuẩn kiến thức:
1. Câu 1: Anh/ chị hãy nêu những hiểu biết cơ bản về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường?
Gợi ý trả lời
- Hoàng Phủ Ngọc Tường ( 1937) - Huế. Ông là một trí thức yêu nước gắn bó sâu sắc với quê hương.
- Là nhà văn có sở trường về bút kí, tuỳ bút. Tác phẩm của ông luôn có sự kết hợp nhuần nhuyển giữa
chất trí tuệ và trữ tình; giữa nghị luận sắc bén với trình bày giàu chất thơ và sự vận dụng tổng hợp tri
thức triết học, địa lí, lịch sử, văn hoá…
- Năm 2001, ông nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
- Tác phẩm tiêu biểu: Rất nhiều ánh lửa (1979), Ai đã đặt tên cho dòng sông? ( 1986), Hoa trái quanh
tôi ( 1995 ).
2. Câu 2: Giải thích ý nghĩa nhan đề của bài kí “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của nhà văn
Hoàng Phủ Ngọc Tường?
Gợi ý trả lời
- Nhan đề là một câu hỏi “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?”- Diễn tả một thoáng ngẩn ngơ rất thi sĩ của
Hoàng Phủ Ngọc Tường khi đứng trước vẻ đẹp thiên phú của một dòng sông.
- Nhà văn bằng câu hỏi làm nhan đề, đã tạo nên mạch cảm hứng lớn dẫn dắt ông đi vào lòng đọc giả.
Đồng thời, Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng đóng vai trò người truyền cảm hứng đến người đọc bộc lộ
tình yêu quê hương xứ sở hết sức thiết tha của mình.
3. Câu 3: Từ bài kí “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, anh/ chị có nhận xét gì về nét riêng trong lối
viết kí của tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường?
Gợi ý trả lời
- Nét riêng trong lối viết kí của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường là ông biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa
chất trí tuệ và chất trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức
phong phú về triết học, văn hoá, lịch sử, địa lí, âm nhạc…
- Lối hành văn trong bút kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường thường hướng nội, súc tích, mê đắm và rất
mực tài hoa.
4.Câu 4: Thông qua bài kí “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường
muốn nhắn gửi đến bạn dọc điều gì?
Gợi ý trả lời
- Khi đứng trước một dòng sông văn hoá rất cần đến một tư thế và tâm thế văn hoá của con người. Hãy

Bút kí “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?” thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc và độc đáo về sông
Hương: bộc lộ tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà văn đối với dòng sông quê
hương, với xứ Huế thân thương.
II. Các đề nghị luận văn học:
Đề số 1:
Cách nhìn độc đáo mang tính phát hiện của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường về vẻ đẹp của sông
Hương, trong đoạn trích của bài kí “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?”
[2]
1.Yêu cầu chung:
- HS nhận ra được những góc độ khám phá của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường vể vẻ đẹp của sông
Hương trong bài kí “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?”
- Biết cách khai thác các yếu tố ngôn ngữ nghệ thuật rất riêng của nhà văn đặt tả về vẻ đẹp của sông
Hương.
2.Gợi hướng làm bài
Hoàng Phủ Ngọc Tường là nhà văn có sở trường về bút kí. . “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là bài bút
kí xuất sắc nhất trong số những sáng tác của ông. Dấu ấn của tác giả để lại trong bài bút kí này đó là
cách nhìn độc đáo mang tính phát hiện của Hoàng Phủ Ngọc Tường về vẻ đẹp sông Hương.
Ý 1: Nhà văn phát hiện sông Hương có vẻ đẹp thiên tạo, có sức sống mãnh liệt, hoang dại và đầy cá
tính.
- Tác giả phát hiện ra cái thế chảy cuộn xoáy của dòng nước sông Hương ở thượng nguồn mạnh mẽ,
phóng khoáng và man dại như một cô gái Di-gan.
- Tác giả còn phát hiện vẻ đẹp lãng mạn của sông Hương khi về đồng bằng, so sánh sông Hương như
người con gái đẹp nằm mơ màng giữa cánh đồng Châu Hoá đầy hoa dại…
Ý 2: Nhà văn nhìn sông Hương là dòng sông lịch sử:
Dòng sông biên thuỳ trong sách địa dư của Nguyễn Trãi; dòng sông soi bóng kinh thành Phú Xuân của
người anh hùng Nguyễn Huệ, sống hoà mình với lịch sử bi tráng của các cuộc khởi nghĩa thế kỉ XIX và
dòng sông làm chứng nhân cho bão táp cách mạng tháng 8, cuộc tổng tấn công Mậu Thân 1968.
Ý 3: Nhà văn phát hiện sông Hương là dòng sông văn hoá và thi ca:
Sông Hương gắn bó trong cái nôi của nền âm nhạc, thi ca dân gian, cổ điển Huế; gắn bó với những tên
tuổi danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Du. Tác giả đặt mình trong tư thế và tâm thế văn hoá của một

- Ý 2: Khi chảy vào thành phố Huế sông Hương chậm rãi, êm dịu, mềm mại, như vấn vương một nỗi
lòng:
+ Hình ảnh sông Hương hiện lên đầy ấn tượng trong dáng nét của chiếc cầu trắng in trên nền trời, nhỏ
nhắn như những vành trăng non, sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ…
+ Hình ảnh sông Hương với trăm nghìn ánh hoa đăng bồng bềnh….khi qua Huế bổng ngập ngừng
không muốn đi, muốn ở, chao nhẹ trên mặt nước như những vấn vương của một nỗi lòng…
+ Sông Hương có điệu chảy lặng lờ của nó… Đấy là điệu Slow tình cảm dành riêng cho Huế.
+ Sông Hương còn được tác giả so sánh với sông Xen của Pa-ri, sông Đa- nuýt của Bu-đa-pét, sông
Nê-va với những phiến băng trôi nhanh như chiếc thuyền của những chú chim hải âu…
Ý 3: Đánh giá chung:
Qua phần hai của đoạn trích, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường cho thấy sự điêu luyện của một ngòi bút
viết kí, nhất là một tâm hồn luôn nhạy cảm, tinh tế trước vẻ đẹp của tạo vật và quê hương. Ông đã
truyền dẫn được niềm xúc cảm mãnh liệt của mình về sông Hương và kinh thành Huế trong lòng đọc
giả.
Đề số 3
Suy nghĩ của anh/chị về hành trình đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi: Ai đã đặt tên cho dòng sông?”
[4]
của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
Gợi hướng làm bài
( HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, tuy nhiên bài nghị luận phải thể hiện được các ý chính
sau)
Ý1 . Thiên nhiên đã đặt tên cho dòng sông:
- Đó là một thiên nhiên “phóng khoáng và man dại”, “ rầm rộ”, “ một bản trường ca của rừng già”.
- Đó còn là một thiên nhiên “dịu dàng và trí tuệ”
- Là thiên nhiên với vẻ đẹp biến ảo như phản quang nhiều màu sắc của nền trời tây nam thành phố, với
vẻ đẹp trầm mặc khi lặng lẽ chảy dưới chân những rừng thông u tịch, với vẻ đẹp mang màu sắc triết lí,
cổ thi khi đi trong âm hưởng ngân nga của tiếng chuông chùa Thiên Mụ, với vẻ đẹp mơ màng trong
sương khói khi xa dần thành phố đi qua những bờ tre trúc và hàng cau thôn Vĩ
-> Tất cả đã góp phần đặt tên cho dòng sông.
Ý2. Lịch sử, văn hóa đã đặt tên cho dòng sông:

+ Uyên bác (kiến thức về lịch sử, địa lí, văn hóa…)
+ Tinh tế, tài hoa (cảm nhận những khía cạnh khuất lấp của con sông: nét hoang dại…; ngôn so sánh
độc đáo, ngôn từ phong phú gợi cảm…)
+ Giàu trí tưởng tượng, lãng mạn, bay bổng (tưởng tượng hành trình tìm về cố đô như hành trình tìm về
với “người tình mong đợi”…)
+ Gắn bó máu thịt và tự hào với cảnh vật và con người Huế (những suy tưởng, đối sánh khi đứng trước
sông Nê-va…).
[6]