Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
LỜI MỞ ĐẦU
Chế độ quản lý ngân sách Nhà nước là một trong những nội dung vô cùng
quan trọng trong chương Quản lý ngân sách nhà nước của môn Luật tài chính.
Đây là một vấn đề then chốt trong hoạt động quản lý quỹ ngân sách Nhà nước
ta. Hoạt động quản lý quỹ ngân sách Nhà nước được thực hiện theo những trình
tự thủ tục rất khoa học và nguyên tắc. Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động quản lý
quỹ ngân sách Nhà nước cũng còn gặp nhiều khó khăn và phức tạp; còn nảy sinh
nhiều vướng mắc, hạn chế và gây khó khăn trong công tác quản lý quỹ ngân
sách Nhà nước. Để tìm hiểu rõ vấn đề này, nhóm chúng em xin chọn đề tài:
“Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề xuất ý
kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu” cho bài tập nhóm tháng 1 môn Luật tài
chính.
-1-
Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
NỘI DUNG
I. Khái niệm chung về ngân sách nhà nước và quỹ ngân sách nhà nước
1. Ngân sách Nhà nước
Ngân sách Nhà nước là dự toán thu- chi bằng tiền của Nhà nước trong một
khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).
Theo quy định tại Điều 1 của Luật ngân sách nhà nước Việt Nam năm 2002
thì: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được
cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm
để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”
Năm ngân sách hay còn gọi là năm tài chính, là giai đoạn mà trong đó, dự
toán thu - chi ngân sách do Quốc hội quyết định và có hiệu lực thi hành trong
năm ngân sách. Ở tất cả các nước, năm ngân sách đều có thời hạn bằng một năm
dương lịch, nhưng thời điểm bắt đầu và kết thúc ở mỗi nước có khác nhau. Ở đa
số các nước, năm ngân sách trùng với năm dương lịch (bắt đầu ngày 1/1 và kết

sách bằng đồng Việt nam
- Nguyên tắc kiểm tra, kiểm soát các khoản chi ngân sách nhà nước
- Nguyên tắc thu hồi giảm chi ngân sách nhà nước
- Nguyên tắc phân cấp trong công tác điều hòa vốn tại hệ thống kho bạc nhà
nước
- Nguyên tắc điều hòa vốn trong hệ thống kho bạc nhà nước phải dựa trên cơ sở
định mức, kế hoạch, khả năng thu nhu và nhu cầu chi thực tế.
3. Nội dung chế độ quản lý quỹ Ngân sách Nhà nước
3.1 Chủ thể quản lý quỹ Ngân sách Nhà nước
Trong lịch sử chủ thể tham gia vào quản lý quỹ ngân sách nhà nước ở nước ta
trong các giai đoạn có nhiều sự thay đổi. Trước năm 1951 do Ngân khố quốc gia
trực thuộc Bộ tài chính quản lý. Đến năm 1951 do Ngân hàng Quốc gia Việt
-3-
Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
Nam, đến năm 1986 nhiệm vụ quản lý quỹ ngân sách nhà nước chuyển giao cho
các ngân hàng chuyên doanh thực hiện. Nhưng đến cuối thập kỉ 80 thể kỷ XX
thì ngân sách Nhà nước được chuyển sang Bộ tài chính và thành lập Kho bạc
nhà nước trực thuộc bộ tài chính để đảm nhận chức vụ này.
Hiện nay theo Điều 20, 21 và Điều 26 Luật ngân sách nhà nước năm 2002,
cơ quan có thẩm quyền quản lý quỹ ngân sách nhà nước là Chính Phủ, Bộ tài
chình và Ủy ban nhân dân các cấp. Tuy nhiên, Chính phủ là chủ thể chính và
quan trọng trong quản lý ngân sách Nhà nước. Chủ thể này thực hiện việc quản
lý điều hành ngân sách nhà nước thông qua cơ quan chuyên môn của mình là Bộ
tài chính và có sự phân cấp cho chính quyền địa phương.
Như vậy theo Luật ngân sách nhà nước năm 2002 thì Chính phủ trực tiếp chỉ
đạo và điều hành hoạt động quản lý ngân sách của Nhà nước và giao trực tiếp
cho Bộ tài chính thực hiện. Còn đối với ngân sách địa phương thì Hội đồng nhân
dân các cấp trực tiếp giao cho Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện việc quản lý
quỹ ngân sách trong năm ngân sách của địa phương mình.

+ Cơ quan thu và kho bạc nhà nước định kỳ phối hợp kiểm tra đối chiếu thu nộp
ngân sách nhà nước.
+ Kiểm tra hàng ngày kho bạc nhà nước.
Thứ hai, hạch toán kế toán, báo cáo, quyết toán thu ngân sách.
Như vậy, hoạt động quản lý thu ngân sách là một trong những hoạt động
thường xuyên của các cơ quan có thẩm quyền trong việc quản lý ngân sách
trong một năm ngân sách. Đây là một trong những nội dung vô cùng quan trọng,
vì ngân sách nhà nước rất dồi dào, đa dạng và phong phú, thì việc quản lý thu
cũng là một trong những khâu quyết định vào nguồn ngân sách Nhà nước. Do
-5-
Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
đó, việc quản lý thu là việc làm vô cùng quan trọng và đòi hỏi một quá trình làm
việc hết sức tập trung, trách nhiệm và minh bạch thì quỹ Ngân sách Nhà nước
mới không bị thất thoát và lãng phí.
3.2.2 Kiểm soát chi ngân sách nhà nước.
Kiểm soát chi ngân sách nhà nước là thẩm định và kiểm tra các khoản chi
ngân sách nhà nước (trước, trong và sau khi thanh toán) theo đúng chế độ chi
ngân sách và theo dự toán chi tiêu đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền
thông qua.
• Nội dung của kiểm soát chi được thể hiện thông qua việc:
- Kiểm soát lập dự toán chi (cơ quan tài chính).
- Kiểm soát ước chi (thông báo hạn mức) (cơ quan tài chính).
- Tiền kiểm (Kho bạc nhà nước).
- Kiểm soát trong quá trình chi (Kho bạc nhà nước).
- Hậu kiểm (Kho bạc nhà nước).
Để thực hiện tốt nội dung trên cần bảo đảm hai nguyên tắc sau:
Thứ nhất, phải kiểm tra, kiểm soát trong quá trình phấn cấp thanh toán.
Thứ hai, hoạch toán bằng đồng Việt Nam theo niên độ, cấp và mục lục ngân
sách, thu hồi nếu thu sai chế độ.

làm của nhà nước để đảm bảo nguồn ngân sách nhà nước không bị thất thoát,
lãng phí và thâm hụt. Do vậy, hoạt động quản lý quỹ ngân sách nhà nước trong
những năm qua cũng đạt được những thành tựu vô cùng quan trọng.
Thứ nhất, với việc ban hành ra Luật ngân sách nhà nước năm 2002 đang là
căn cứ pháp lý cho hoạt động quản lý nhà nước thực hiện. Với những quy định
mới so với Luật ngân sách nhà nước 1996, 1998 sửa đổi thì Luật ngân sách nhà
nước năm 2002 đã quy định thêm và chặt chẽ hơn về thẩm quyền quản lý quỹ
ngân sách nhà nước như quy định Chính phủ trực tiếp quản lý ngân sách và giao
-7-
Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
cho Bộ tài chính thực hiện chi tiết hay Ủy ban nhân dân các cấp quản lý quỹ
ngân sách của địa phương mình.
Thứ hai, trong quá trình quản lý quỹ ngân sách nhà nước thì các cơ quan
có thẩm quyền cũng phát huy tối đa năng lực chuyên môn của mình. Bên cạnh
ban hành ra những thông tư hướng dẫn chi tiết của Bộ tài chính để thực hiện
việc quản lý quỹ ngân sách sao cho có hiệu quả hơn thì các cơ quan chuyên môn
cũng phối hợp với nhau trong hoạt động quản lý quỹ ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, việc quản lý quỹ ngân sách nhà nước của chúng ta bên cạnh những
mặt đạt được thì vẫn còn gặp nhiều những khó khăn, vướng mắc làm cản trở sự
phát triển của quỹ ngân sách nhà nước như sau:
Một là, trong mô hình quản lý quỹ ngân sách nhà nước của Việt Nam, Quỹ
ngân sách nhà nước được phân cấp quản lý giữa Chính phủ, Bộ tài chính và cơ
quan chuyên môn khác của trung ương với ủy ban nhân dân ở các cấp địa
phương quản lý.Sự phân bổ ngân sách cấp dưới phải phù hợp với ngân sách cấp
trên theo từng lĩnh vực và khi tập hợp chung thì phải tổng mức đã được quốc hội
thông qua, không được bố trí tăng giảm các khoản chi trái với định mức được
giao, do vậy đã không khuyến khích các địa phương ban hành chính sách, chế
độ, biện pháp nhằm thực hiện tố dự toán ngân sách nhà nước. Mặt khác, các
định mức, tiêu chuẩn do trung ương giao nhiều khi không sát với thực tế điạ

quyền, trái pháp luật, thực sự không cần thiết thì bãi bỏ; những thủ tục không
phù hợp với thực tế thì sửa đổi, bổ sung; những thủ tục được ban hành phân tán
ở nhiều văn bản thì hợp nhất trong một văn bản. Các cơ quan nhà nước phải tiếp
thu ý kiến của các cơ quan, tổ chức, cá nhân về những thủ tục đã lỗi thời, trái
pháp luật về quản lý quỹ ngân sách nhà nước để kịp thời xử lý. Về lâu dài cần
xây dựng các thủ tục hành chính về quản lý quỹ ngân sách nhà nước đơn giản,
thống nhất, công khai, dễ hiểu, dễ thực hiện. Xây dựng quy chế hoạt động của
cơ quan, quy chế phối hợp hoạt động giữa các cơ quan theo hướng tăng cường
-9-
Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm của những người đứng đầu cơ quan,
giảm dần các đầu mối trung gian sao cho một việc được giải quyết chủ yếu ở
một cấp. Khi cơ quan, tổ chức, cá nhân có yêu cầu giải quyết công việc liên
quan đến nhiều ngành, nhiều người về vấn đề quản lý ngân sách nhà nước thì
các cơ quan, công chức phải làm đầu mối tiếp xúc, nhận hồ sơ, giải quyết công
việc.
Xóa bỏ căn bản các thủ tục hành chính mang tính quan liêu, rườm rà đồng
thời hoàn thiện các thủ tục hành chính mới về quản lý quỹ ngân sách nhà nước
theo hướng công khai, đơn giản và thuận tiện. Bên cạnh đó cần tăng cường cải
cách thủ tục hành chính trong công tác kiểm soát chi, bảo đảm đơn giản, rõ ràng,
minh bạch về hồ sơ, chứng từ, nội dung kiểm soát, tiến tới chương trình kiểm
soát chi điện tử. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong hoạt động quản
lý quỹ ngân sách nhà nước, qua đó phát hiện nhiều sai phạm thuộc trách nhiệm
quản lý nhà nước và có các biện pháp xử lý kịp thời.
Cần có cơ chế kiểm soát chi thích hợp để đảm bảo quỹ ngân sách nhà nước
được sử dụng đúng chế độ, tránh lãng phí, thất thoát làm thiệt hại tài sản nhà
nước.
Như vậy, để cải cách thủ tục hành chính trong quản lý quỹ ngân sách nhà nước
được thực hiện thuận lợi cũng như kết quả cải cách hành chính được bền vững

hiện; thực hiện các giao dịch điện tử trong công tác thu nộp ngân sách nhà nước
như nộp thuế qua thẻ tín dụng, qua mạng…
Xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung trong ngành tài chính về quản lý thu
ngân sách nhà nước nhằm thiết lập hệ thống báo cáo thống kê thống nhất về thu
ngân sách nhà nước, phù hợp với chế độ kế toán nhà nước
- Hoàn thiện công tác quản lý, kiểm soát chi ngân sách nhà nước:
-11-
Đề bài 09: Tìm hiểu chế độ quản lý quỹ ngân sách nhà nước – Đánh giá và đề
xuất ý kiến pháp lý của nhóm nghiên cứu.
Từng bước chuyển dần việc quản lý, kiểm soát chi ngân sách nhà nước theo
yếu tố đầu vào sang thực hiện, quản lý, kiểm soát chi theo kết quả đầu ra, theo
các nhiệm vụ và chương trình ngân sách, thực hiện phân loại các khoản chi theo
nội dung và giá trị để xây dựng quy trình kiểm soát chi hiệu quả.
Cải cách công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nước gắn với việc phân định
rõ trách nhiệm, quyền hạn của cơ quan tài chính, cơ quan chủ quản, Kho bạc nhà
nước và các đơn vị sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước.
Giảm dần tỷ trọng thanh toán bằng tiền mặt qua hệ thống Kho bạc nhà
nước. Thực hiện triệt để nguyên tắc thanh toán trực tiếp từ Kho bạc nhà nước,
hạn chế hiện tượng các đơn vị sử dụng ngân sách tạm ứng kinh phí và rút tiền
mặt về quỹ đơn vị để chi tiêu, tránh sự kiểm soát của Kho bạc nhà nước và làm
phân tán nguồn công quỹ.
Xúc tiến việc ban hành các chuẩn mực kế toán, hình thành một hệ thống
tài khoản kế toán quỹ ngân sách Nhà nước thống nhất khoa học và hiện đại phù
hợp với những chuẩn mực chung của thế giới.
- Cải cách tổ chức bộ máy quản lý quỹ NSNN và phát triển nguồn nhân lực
Cải cách tổ chức bộ máy quản lý quỹ ngân sách nhà nước nói chung gắn
với cải cách hành chính theo hướng hiện đại, tinh gọn, hoạt động có hiệu quả để
thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao. Đảm bảo chuyên môn hóa và quản lý
theo chức năng, phân định rõ phạm vi và phân cấp quản lý, gắn nhiệm vụ, trách
nhiệm với quyền hạn và các phương tiện thực hiện, đề cao vai trò, trách nhiệm