Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

MỤC LỤC
I. Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
II. Nội dung
1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
1.1. Cơ sở lý luận
1.2. Cơ sở thực tiễn
2. Thực trạng vấn đề
2.1. Thuận lợi
2.2. Khó khăn
3. Biện pháp tiến hành ứng dụng phương pháp hệ thống kiến thức
bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch
sử lớp 12
3.1. Ứng dụng vào bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống
Thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)’’
3.2. Sử dụng bảng thống kê trong bài ôn tập tiết 34
4. Kết quả thực nghiệm
III. Kết luận và kiến nghị
1. Kết luận
1.1. Về nội dung
1.2. Về mặt ý nghĩa và hiệu quả
2. Kiến nghị
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

1

Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

2
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

bài học, hiểu sâu hơn các sự kiện lịch sử nhằm gây hứng thú học tập cho học
sinh, đồng thời giúp các em có khả năng tư duy sáng tạo, hiểu biết một cách có
hệ thống về bộ môn lịch sử.
Xuất phát từ lý do trên tôi chọn đề tài : “Phương pháp hệ thống kiến thức
bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt Nam
lớp 12’’.
2.Mục đích nghiên cứu
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ
động của học sinh.
- Giúp học sinh thích học môn lịch sử và nâng cao vị thế môn lịch sử xứng
với vai trò vị trí của nó trong xã hội .
- Giúp học sinh không cần tốn nhiều thời gian cho học thuộc mà vẫn nắm
kiến thức một cách hệ thống, nội dung của từng bài, từng chương trong
chương trình lịch sử Việt nam lớp 12.
3.Đối tượng nghiên cứu .
Là học sinh lớp 12 KHTN
4. Phạm vi nghiên cứu
- Áp dụng cho bài 20 : “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Thực dân
Pháp kết thúc (1953-1954)” - lịch sử 12 KHTN
- Áp dụng cho tiết ôn tập và làm bài tập lịch sử tiết 34.
- Giới hạn trong việc giúp học sinh rèn luyện kỹ năng lập sơ đồ, bảng thống
kê cả sự hỗ trợ của giáo viên.
- Đề tài nghiên cứu được thực nghiệm hai lớp 12 KHTN : 12C6 và 12C7
- Lớp 12C6: sử dụng trong giảng dạy bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong
dạy học .

thầy dạy thế nào để học sinh động não, làm thay đổi chất lượng hoạt động trí tuệ
của học sinh, làm phát triển trí thông minh, trí sáng tạo của các em. Hiện nay,
trong quá trình dạy học trên lớp, hoạt động trí tuệ chủ yếu của học sinh là ghi
nhớ và tái hiện. Ở nhà, học sinh tự học dưới dạng học bài và làm bài…nhưng về
căn bản đã được hướng dẫn ở lớp, nên hoạt động trí tuệ của học sinh vẫn nặng
về rèn luyện trí nhớ và khả năng tái hiện. Như vậy, rèn luyện năng lực tư duy,
khả năng tưởng tượng, sáng tạo phát triển trí tuệ, trí thông minh…của học sinh
nói chung, được xem là nhiệm vụ chủ yếu, nhiệm vụ quan trọng nhất của quá
trình dạy học hiện đại. Vì vậy, then chốt của việc đổi mới phương pháp dạy học
là điều chỉnh mối quan hệ giữa tái hiện và sáng tạo, đến việc tăng cường các
phương pháp sáng tạo nhằm đổi mới tính chất hoạt động nhận thức của học sinh
trong quá trình dạy học.
1.2 Cơ sở thực tiễn :
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

4
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

Dạy học Lịch sử là dạy những sự gì đã xảy ra trong quá khứ, mỗi bài học
đều có rất nhiều sự kiện và khái niệm lịch sử học sinh phải nhớ và hiểu. Trong
thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh học tập một cách thụ động, chỉ đơn thuần là
nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy. Học sinh
chỉ học bài nào biết bài đấy, nhớ các kiến thức lịch sử một cách rời rạc và rất
nhanh quên.
Ngoài ra, do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong
đời sống xã hội. Một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường bộ môn
lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần đầu tư công sức
nhiều, dẫn đến hậu quả học sinh không nắm đựơc những sự kiện lịch sử cơ bản,
nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong thực tế ở
nhiều trường.

b/ Khó khăn khi thực hiện đề tài:
- Hơn 95% học sinh trường THPT Lê văn Hưu học khối A, vì vậy môn lịch sử bị
coi là môn phụ ít được học sinh chú ý học tập nếu giáo viên dạy lịch sử không
tìm phương pháp mới thì chắc chắn hiệu quả dạy và học môn lịch sử khó đạt kết
quả như mong muốn.
- Đa số học sinh vẫn còn thói quen học thuộc lòng, học vẹt, không nắm sâu
được kiến thức vì thế sẽ mau quên kiến thức cũ.
- Mặc dù đã cải cách chương trình giảng dạy nhưng vẫn còn một số bài quá dài,
kiến thức dàn trải dẫn đến tình trạng “quá tải” kiến thức đối với cả giáo viên
truyền thụ lẫn việc lĩnh hội kiến thức của học sinh.
- Học sinh ngại học lịch sử.
3. Biện pháp tiến hành ứng dụng phương pháp hệ thống kiến thức bằng
cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt nam lớp
12.
3.1. Ưng dụng vào bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Thực dân
Pháp kết thúc (1953-1954)”
CÁCH THỨC THỰC HIÊN:
- Để hiểu phần thứ nhất"Âm mưu của Pháp-Mĩ ở Đông Dương: Kế hoạch
Nava. Trước hết tôi trình bày về hoàn cảnh, nội dung, biện pháp của kế
hoạch Nava (Chủ yếu sử dụng tranh ảnh, lược đồ)
- Sang phần thứ II: "Cuộc tiến công chiến lược Đông -Xuân 1953-1954 và
chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954" tôi sử dụng bảng tóm tắt các sự kiện của
cuộc tiến công chiến lược đông xuân 1953-1954 kết hợp với bản đồ " Cuộc tiến
công chiến lược Đông -Xuân 1953-1954"
Bảng tóm tắt phải được chuẩn bị kĩ trước khi đến lớp.
Bảng thống kê sự kiện cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953-1954
Cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953-1954
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

6

trung binh
lực thứ 3 của
Pháp
Luông
phabang và
Mường Sài
(Trở thành
nơi tập trung
binh lực thứ
4 của Pháp)
Plâyku( Trở
thành nơi tập
trung binh lực
thứ 5 của
Pháp)
Ý nghĩa bảng tóm tắt:
- Về giáo dưỡng:
+ Qua bảng tóm tắt giúp học sinh hiểu được chủ trương của ta trong cuộc tiến
công chiến lược đông xuân 1953-1954 , thấy được kết quả mà ta đạt được
thông qua cuộc tiến công đó: Phân tán được lược lượng của địch từ một nơi
là Đồng Bằng Bắc Bộ thành 5 nơi tập trung binh lực.
+ Học sinh hiểu được âm mưu, thủ đoạn của Pháp, Mĩ trong việc thực hiện
kế hoạch Nava.
- Về giáo dục:
Giúp học sinh có thái độ căm ghét đối với các mưu đồ, thủ đoạn của bọn
thực dân xâm lược, đồng thời thấy được sự nhạy bén của Đảng trong đường
lối chỉ đạo thực hiện tiến công địch, thấy được tinh thần đoàn kết chiến đấu
của liên quân Việt- Lào trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
-Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng lập bảng tóm tắt, ghi nhớ, phân tích các sự
kiện, rút ra kết luận.

trình diễn biến của chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.
- Về giáo dục:
Giúp học sinh nhận thức được về tinh thần sáng tạo, dũng cảm của quân đội
và nhân dân ta trong chiến đấu chống lại những loại hình phương tiện chiến
tranh hiện đại của Pháp, Mĩ.
- Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng lập bảng tóm tắt, ghi nhớ, phân tích của sự
kiện, rút ra kết luận.
Đến phần "ý nghĩa lịch sử chiến thắng Điện Biên Phủ" ta dùng sơ đồ , sơ đồ
cần phải được thiết kế trước ở nhà để tiện cho giảng dạy.
Sơ đồ ý nghĩa lịch sử chiến thắng Điện Biên Phủ
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

8
Ý nghĩa lịch sử chiến thắng
Điện Biên Phủ
Trong nước
Thế giới
1
2 3
1 2 3
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013 Ý nghĩa sơ đồ:
• Về giáo dưỡng: Qua sơ đồ , giúp học sinh nắm được những nét cơ bản về ý
nghĩa lịch sử của chiến thắng Điện Biên Phủ đối với trong nước cũng như
quốc tế.
• Về giáo dục: Giúp học sinh về niềm tự hào dân tộc sâu sắc, biết ơn các thế hệ
cha anh đi trước đó hy sinh vỡ nền hòa bình, độc lập của dân tộc.
• Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng vẽ sơ đồ, phân tích, nhận xét.

9
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

Khi giảng về phần "Nội dung hiệp định Giơnevơ", giáo viên chuẩn bị trước ở
nhà về sơ đồ nội dung hiệp định Giơnevơ để giảng cho thuận tiện. Sơ đồ này
được trình bày như sau: Sơ đồ nội dung hiệp định Giơnevơ
Ý nghĩa sơ đồ
• Về giáo dưỡng: Qua sơ đồ, giúp học sinh nắm được:
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

10
Hiệp định Giơnevơ
Các nước
tham dự hội
nghị cam
kết tôn
trọng các
quyền dân
tộc cơ bản
của ba nước
Đông
Dương
cam kết
không can
thiệp vào
công việc
nội bộ của
ba nước.
Các
bên

sự của các
nước ngoài
vào Đông
Dương, các
nước Đông
Dương
không tham
gia vào các
liên minh
quân sự.
Việt
Nam
tiến tới
thống
nhất đất
nước
bằng
cuộc
tổng
tuyển cử
tự do
trong cả
nước
được tổ
chức vào
tháng
7/1956
Trách
nhiệm
thi


11
Nguyên nhân thắng lợi
Chủ quan
Khách quan
Có sự
lãnh
đạo
sáng
suốt
của
Đảng,
đứng
đầu là
chủ
tịch Hồ
Chí
Minh
Toàn
quân,
toàn
dân ta
đoàn
kết,
dũng
cảm
trong
chiến
đấu và
sản

Dương
Có sự
đồng tình
ủng hộ
của Liên
Xô, Trung
Quốc và
các nước
XHCN,
của nhân
dân tiến
bộ trên thế
giới
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

Những nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp,đó là: Có Đảng lãnh đạo;có hậu phương vững chắc qua đó học sinh hiểu
được nguyên nhân nào là cơ bản nhất xuyên suốt trong cuộc kháng chống Pháp
chống Mĩ và trong cả giai đoạn xây dựng CNXH hiện nay.
- Về giáo dục: Giáo dục cho học sinh hình thành lòng biết ơn, kính trọng
đối với nhân dân, chiến sĩ, có tinh thần đoàn kết quốc tế. Đồng thời tin tưởng
vào sự lãnh đạo của Đảng.
- Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng vẽ sơ đồ, phân tích, tổng hợp
6/ Giảng về "Ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống Pháp", ta có thể
sử dụng sơ đồ ý nghĩa lịch sử cuộc kháng chiến chống Pháp giai đoạn 1945-
1954.
( Sơ đồ được chuẩn bị trước cho tiện sử dụng, rõ ràng, sạch đẹp.)
Sơ đồ ý nghĩa lịch sử cuộc kháng chiến chống Pháp(1945-1954
*Ý nghĩa sơ đồ
- Về giáo dưỡng: Qua sơ đồ giúp học sinh nắm được:

thiệp Mĩ, Góp
phần làm tan rã
hệ thống thuộc
điạ của chúng.
Cổ vũ mạnh
mẽ phong
trào giải
phóng dân
tộc trên thế
giới, trước
hết là các
nước Á, Phi,
Mĩ latinh.
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

Ý nghĩa lịch sử to lớn và sâu sắc của cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp(1945-1954) đối với trong nước cũng như thế giới.
- Về giáo dục:Giúp học sinh nêu cao tinh thần yêu nước, quí trọng nền
hòa bình của đất nước ta, có niềm tin vào con đường cách mạng XHCN do Đảng
và nhân dân ta đã lựa chọn.
- Về kĩ năng:: Rèn luyện kĩ năng vẽ sơ đồ, quan sát, phân tích, nhận xét
và rút ra kết luận.
3.2 Sử dụng bảng thống kê trong bài ôn tập tiết 34.
Lập bảng thống kê để so sánh ba cao trào cách mạng: 1930-1931;1936-1939 và
1939-1945 theo mẫu.
Các mặt so
sánh
1930-1931 1936-1939 1939-1945
Kẻ thù của cách
mạng

Hình thức và
phương pháp
đấu tranh
Đấu tranh chính
trị …bí mật, kết
hợp với đấu
tranh vũ trang sơ
khai…
Đấu tranh chính
trị với đấu tranh
công khai, hợp
pháp, nữa công
khai, nữa hợp
pháp…
Đấu tranh chính trị …
kết hợp với đấu tranh
vũ trang …khởi nghĩa
từng phần, tiến lên tổng
khởi nghĩa giành chính
quyền .
Tập hợp lực
lượng và tổ
chức mặt trận
Công nhân và
nông dân là chủ
yếu hình thành
liên minh công
nông. Đảng chủ
Tập hợp rộng rãi
các giai cấp,

Bài học kinh
nghiệm
Bài học về công
tác tư tưởng, về
liên minh công
nông , XD
MTDTTN và
lãnh đạo giai cấp
đấu tranh.
Kinh nghiệm
xây dựng
MTDTTN T/C
LĐND đấu tranh
công khai hợp
pháp ,đấu tranh
nội bộ và Đảng
cũng nhận ra hạn
chế của mình
trong công tác
mặt trận vấn đề
dân tộc
Phải nhanh chóng
chuyển hướng chiến
lược phù hợp sáng tạo.
-Phải tập hợp quần
chúng trong MTDTTN
trên cơ sở LMCN .
-Sử dụng phương pháp
CM bạo lực từ khởi
nghĩa từng phần tiến

0 15 20 10 0 45
% đạt 0% 33,3% 44,4% 22,2% 0% 100%
Lớp thực
nghiệm
12 C6
0 4 20 14 7 45
% đạt 0% 8,8% 44,4% 31,1% 15,5% 100%
III.Kết luận và kiến nghị :
1.Kết luận .
1.1/Về nội dung :
- Đề tài đã làm rõ được Phương pháp hệ thống kiến thức bằng cách lập bảng
thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt nam lớp 12’’ vào giảng
dạy môn lịch sử để nâng cao chất lượng giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực
chủ động của học sinh.
- Nội dung đề tài phân tích khoa học, mang tính sư phạm và thẩm mỹ cao.
1.2/Về mặt ý nghĩa và hiệu quả .
Đề tài này có khả năng ứng dụng trong tất cả các trường, không kể trường
ở thành phố, đồng bằng, miền núi hay vùng sâu, vùng xa đều có thể ứng dụng
được. Khả năng được thực hiện là phụ thuộc vào tinh thần yêu nghề của giáo
viên, vì vật liệu làm các bảng thống kê sự kiện, sơ đồ sự kiện lịch sử đều sử
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

15
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

dụng bằng giấy rôki và bút lông rất dễ mua ở bất kì nơi đâu, rẻ tiền ( nếu dạy
bằng bảng đen)
Nếu các trường có điều kiện dạy bằng đèn chiếu Projecter thì việc kẻ bảng
thống kê sự kiện lịch sử, vẽ sơ đồ sự kiện lịch sử hiệu ứng để dạy cũng hết
sức đơn giản, không tốn công sức nhiều mà bài dạy sẽ sinh động, thu hút được

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013

Đối với cấp lãnh đạo : các trường THPT phải quan tâm trang bị cơ sở vật chất
như: Máy tính , máy chiếu projector, màn hình rộng có bộ kết nối cho các
phòng học sử dụng, các tiết dạy có sử dụng CNTT cho giáo viên. Động viên
khuyến khích giáo viên sử dụng CNTT vào công tác giảng dạy học lịch sử.Đặc
biệt khuyến khích động viên giáo viên tham gia tự chuẩn bị đồ dùng trực quan
như bảng tổng hợp, hệ thống sơ đồ, biểu đồ không có trong sách giáo khoa góp
phần hệ thống kiến thức cho học sinh.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong quá trình giảng dạy môn lịch
sử có sử dụng“Phương pháp hệ thống kiến thức bằng cách lập bảng thống kê và
sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt nam lớp 12’’. Tuy nhiên việc lập bảng
thống kê và các sơ đồ do chưa được kiểm định một cách có hệ thống theo chuẩn
kiến thức kỹ năng của bộ giáo dục nên việc thực hiện còn mang tính chủ quan
của giáo viên. Vì vậy, sáng kiến này không tránh khỏi khiếm khuyết và hạn chế
kính mong hội đồng khoa học các cấp xét duyệt và góp ý để đề tài sáng kiến
kinh nghiệm của tôi được áp dụng vào thực tiễn.
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị Thiệu Hóa, ngày 25 tháng 05 năm 2013.
Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến kinh nghiệm của
mình viết, không sao chép nội dung của người khác.
Người viết sáng kiến
Hoàng Thị Nguyên
Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

17
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2012 – 2013Tài liệu tham khảo
1. Kênh hình trong dạy học lịch sử ở trương THPT tập I, II nhà XB ĐHQG Hà