1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ĐẠI HỌC BANG BATANGAS
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Cộng hoà Philippine

NCS: NGUYỄN THỊ MINH LOAN KHÍA CẠNH LỊCH SỬ, XÃ HỘI VÀ TRIẾT HỌC PHẢN ẢNH TRONG TIỂU
THUYẾT CỦA MỘT SỐ NHÀ VĂN CHÂU PHI
Chuyên ngành: Ngôn ngữ và văn học Anh
TÓM TẮT LUẬN ÁN
THÁI NGUYÊN, 2015 2

vào bản thân và nhân phẩm đã bị phá hủy bởi chủ nghĩa thực dân phương Tây. Armah chắc chắn là một
trong những nhà văn châu Phi thế hệ thứ hai xuất sắc nhất, sau thế hệ nhà văn Achebe. Một trong những
thế mạnh của ông là sử dụng lịch sử và những huyền thoại châu Phi để nhấn mạnh sự phong phú và phức
tạp của văn hóa châu Phi trước sự xâm nhập của thực dân. Các tác phẩm văn học của ông mô tả thực
trạng khốn cùng của châu Phi theo cách mà chúng có thể được coi là bản báo cáo xã hội học về tình hình
xã hội và chính trị của châu Phi. Dangarembga, nữ nhà văn châu Phi, đem đến những thông điệp chính trị
liên quan đến sự áp bức phụ nữ và sự thống trị của thực dân. Bà đã mô tả sự phức tạp của cuộc đấu tranh
chủng tộc và giới tính trong một xã hội nông thôn châu Phi và đã giành được nhiều lời khen ngợi từ các
nhà phê bình văn học.

3
Từ đó, nhà nghiên cứu đã phân tích ba tiểu thuyết của những nhà văn trên, cụ thể là: No Longer
at Ease (1960) của Achebe, Fragments (1971) của Armah và Nervous Conditions (1988) của
Dangarembga vì việc phân tích tác phẩm của ba nhà văn thuộc ba nước châu Phi khác nhau (Nigeria,
Ghana và Zimbabwe) và thuộc hai giới tính khác nhau sẽ làm rõ một số vấn đề chung của châu Phi về
phương diện lịch sử, xã hội và triết học. Các căn cứ lịch sử cũng cho thấy các nước châu Phi có những
điểm tương đồng chặt chẽ về văn hóa truyền thống và thực trạng xã hội. Do đó, tác giả đã phân tích
những thực trạng được phản ánh trong ba tiểu thuyết, từ đó so sánh và rút ra những điểm tương đồng
trong tiểu thuyết của Achebe, Armah và Dangarembga nhằm khái quát hóa toàn cảnh châu Phi.
Bên cạnh đó, các ý tưởng được thể hiện trong các tác phẩm chọn lọc của các nhà văn châu Phi có
thể là một trong những yếu tố giúp độc giả trên thế giới hiểu được những áp bức bên trong và bên ngoài
mà người dân châu Phi phải chịu đựng cũng như các giá trị mà họ bị mất trong thời kỳ thuộc địa và hậu
thuộc địa. Từ đó, người đọc sẽ có thái độ đánh giá cao đối với văn hóa và lịch sử châu Phi. Thêm vào đó,
mặc dù nhiều học giả đã nghiên cứu các chủ đề khác nhau của No Longer at Ease, Fragments và
Nervous Conditions như tầng lớp giai cấp, văn hóa, tham nhũng, vv, nhưng chưa có nhiều sự phân tích về
phương diện lịch sử, xã hội và triết học của những tiểu thuyết này. Ngoài ra, những triết lý sống của các
nhà văn châu Phi được đúc rút từ ba cuốn tiểu thuyết trên vẫn chưa nhận được nhiều sự chú ý từ giới văn
học.
Cuối cùng nhưng không kém quan trọng là cuộc sống, công việc và triết lý sống của Achebe,
Armah và của Dangarembga tiêu biểu cho những giá trị cao đẹp của con người và một dân tộc. Vì vậy,

thuyết?
Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu này phân tích các khía cạnh lịch sử, xã hội và triết học thể hiện trong các tiểu thuyết
của Achebe, Armah và Dangarembga để từ đó rút ra triết lý sống của họ. Bên cạnh đó, nghiên cứu này sẽ
cố gắng trình bày các sự kiện lịch sử, đặc tính xã hội của thời đại, thủ pháp nghệ thuật và phương pháp
tiếp cận văn học được sử dụng để làm rõ triết lý sống của các nhà văn châu Phi.
Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính và phương pháp phân tích văn học tiếp cận
từ góc độ lịch sử, xã hội và triết học. Một số đường hướng phê bình văn học khác như trường phái phê
bình văn học dưới góc độ tiểu sử và tâm lý không nằm trong phạm vi của nghiên cứu.
Tác giả cũng sử dụng thủ pháp phân tích nội dung, tức là tập trung diễn giải ý tưởng, nhận định
và thông điệp của tác giả trên cơ sở dựa vào việc trích dẫn các đoạn trong tác phẩm.Với thủ pháp kể trên,
nhà nghiên cứu sẽ tập trung vào việc ghi chép, sắp xếp tài liệu, mã hoá và phân loại các nhóm tư liệu, dẫn
giải, khái quát và liên kết các khái niệm trừu tượng, trích dẫn những nội dung cốt lõi, dẫn nhập khung lý
thuyết tham chiếu với chủ đề phân tích, thể hiện quan điểm và nhận định của người viết và rút ra kết luận.
Các đặc điểm quan trọng liên quan đến việc tuyển chọn và xử lý tài liệu được xem xét tính đến
trong quá trình thực hiện đề tài. Alkiere (2014) đã đưa ra bốn tiêu chuẩn chung mà một tác phẩm văn học
đặc biệt tiểu thuyết nên tuân theo để được xem xét lựa chọn trong các công trình nghiên cứu. Các tác
phẩm văn học được lựa chọn phân tích là : No Longer at Ease bởi Achebe, Fragments của Armah và
Nervous Conditions bởi Dangarembga. Các tiểu thuyết này được chọn vì giữa chúng có mối tương quan
giữa các chủ đề, các thủ pháp nghệ thuật và cách tiếp cận để từ đó rút ra triết lý sống của các nhà văn.

Giá trị cốt lõi của đề tài
Đường hướng tiếp cận của đề tài - sử dụng phân tích văn học làm công cụ để làm nổi bật giá trị
của tài liệu được phân tích có giá trị quan trọng đối với các nhà quản lý giáo dục, những người làm công
tác xây dựng chương trình đào tạo, những trí thức hoạt động trong các lĩnh vực ngành nghề khác nhau,
những người hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, các giáo viên giảng dạy văn học, các sinh viên
chuyên ngành văn học, mọi công dân trong cộng đồng và các nhà nghiên cứu.

5
Các nhà quản lý giáo dục. Đề tài giúp những nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ giáo dục và

cách khai thác, lựa chọn các lý thuyết, đường hướng tiếp cận văn học vào phân tích và phê bình văn học.

6
Chương II
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Chương này nhằm xác định cấu trúc của đề tài nghiên cứu.
Tổng quan khái niệm
Tổng quan khái niệm giúp xây dựng cấu trúc của đề tài. Các khái niệm tổng quan bao gồm các
vấn đề chính sau: văn học và triết lý cuộc sống, các tác phẩm quan trọng của các nhà văn châu Phi, thủ
pháp nghệ thuật và các phương pháp tiếp cận trong phân tích tiểu thuyết.
Tổng quan nghiên cứu
Phần tổng quan này trình bày những nghiên cứu có liên quan thuộc lĩnh vực của đề tài.
Tổng hợp tổng quan nghiên cứu
Phần tổng quan này đưa ra lập luận về mối tương quan giữa các khái niệm tổng quan với đề tài
thực hiện và so sánh sự tương đồng và khác biệt giữa đề tài nghiên cứu và các nghiên cứu khác có liên
quan.
Nền tảng lý thuyết
Phần này trình bày nền tảng lý thuyết và khung khái niệm tham chiếu phục vụ cho việc nghiên
cứu của đề tài, cho phép đề tài được thực hiện với độ tin cậy cao.
Định nghĩa khái niệm
Phần này trình bày định nghĩa một số thuật ngữ sử dụng trong đề tài, cho phép nội hàm của khái
niệm được làm rõ hơn. Các thuật ngữ bao gồm: phân tích nội dung, khía cạnh giáo dục, phương diện lịch
sử, phương pháp tiếp cận văn học, thủ pháp nghệ thuật, nhà đạo đức, phương diện triết học, triết lý cuộc
sống, khía cạnh chính trị, hậu thực dân, khía cạnh tôn giáo, tác phẩm được lựa chọn, tập quán xã hội, khía
cạnh xã hội và chủ đề.
thuyết dài, viết bằng tiếng Anh của một nhà văn châu Phi. Liên quan đến khả năng tiếp cận văn hóa, các
tác phẩm được lựa chọn phải thể hiện các khía cạnh văn hóa của châu Phi. Liên quan đến chất lượng kể
chuyện, các tác phẩm được chọn phải phù hợp và hấp dẫn đối với độc giả. Những cuốn tiểu thuyết cũng
phải tập trung vào các khía cạnh lịch sử, xã hội học và triết học. Những tiểu thuyết về đề tài này, nhưng
được viết bởi các tác giả khác không phải Achebe, Armah và Dangarembga thì không được xem xét.
Khi phân tích tác phẩm, các nhận định được trích dẫn và phân tích một cách kỹ lưỡng. Đồng thời,
nhà nghiên cứu cũng tự do đưa ra nhận định và bày tỏ ý kiến cá nhân.
8
TÓM TẮT, KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý
Chương này trình bày tóm tắt, kết quả nghiên cứu, kết luận và gợi ý nghiên cứu.
Tóm tắt
Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các khía cạnh lịch sử, xã hội và triết học được phản
ánh trong các tác phẩm được lựa chọn của Achebe, Armah và Dangarembga để từ đó rút ra những triết lý
sống của những nhà văn này.
Cụ thể, đề tài sẽ làm rõ các câu hỏi sau:
1. Sự kiện lịch sử nào được phản ánh trong các tiểu thuyết của Achebe, Armah và Dangarembga?
2. Các tiểu thuyết thể hiện các đặc điểm xã hội của thời đại như thế nào thông qua:
2.1. khía cạnh tôn giáo;
2.2. khía cạnh xã hội;
2.3. khía cạnh giáo dục; và
2.4. khía cạnh chính trị?
3. Thủ pháp nghệ thuật gì được các nhà văn sử dụng để làm nổi bật cách phong cách sống châu Phi thông
qua:
3.1. Chủ nghĩa tượng trưng;

phương độc lập (UDI) vào năm 1965 và sự xuất hiện của các chiến binh du kích ở giai đoạn đầu cuộc
chiến tranh giải phóng.
2. Các đặc điểm xã hội của thời đại được thể hiện thông qua các tiểu thuyết của Achebe, Armah và
Dangarembga
Các đặc điểm xã hội của thời đại được thể hiện thông qua những khía cạnh sau: khía cạnh xã hội,
khía cạnh tôn giáo, khía cạnh giáo dục và khía cạnh chính trị.
Về khía cạnh xã hội, No Longer at Ease, Fragments, and Nervous Conditions có một tầm quan
trọng to lớn bởi vì những tiểu thuyết này thể hiện các mô hình văn hóa cơ bản trong quá khứ của châu
Phi. Những khía cạnh xã hội này đại diện cho bức tranh hiện thực của châu Phi. No Longer at Ease minh
họa cách thức mà các tiêu chuẩn đạo đức của bộ tộc đã được thay đổi thành các giá trị hiện đại. Tuy
nhiên, theo một cách tích cực hơn, Achebe đặc biệt nhấn mạnh rằng nền văn hóa và truyền thống Igbo
vẫn chiến thắng chủ nghĩa thực dân. Trong Fragments, Armah cũng mô tả một bức tranh chi tiết về cách
người Ghana đã quay lưng lại với những kho tàng văn hóa của đất nước. Trái ngược với ý thức xã hội
truyền thống của người dân, chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa tiêu thụ và chủ nghĩa vật chất của thế giới
phương Tây đã trở thành thần Ba Ngôi mà người Ghana thờ phụng. Điều này không chỉ thể hiện trong
giai cấp thượng lưu, trí thức mà gần như mọi nhân vật trong Fragments dường như bị ám ảnh bởi những
khát khao vật chất tầm thường. Bên cạnh đó, Armah cho thấy sự thiếu quan tâm hay sự lãnh đạm thờ ơ
đối với sự thay đổi xã hội của người dân Ghana. Trong Nervous Conditions, Dangarembga cố gắng minh
họa chủ đề chủ nghĩa thực dân và chế độ phụ hệ trong thời kì sau thuộc địa của Zimbabwe trong những
năm 1960. Sự ảnh hưởng của nền văn hóa thống trị đối với người bản địa và sự thống trị của người đàn
ông trong gia đình được biểu hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Về khía cạnh tôn giáo, trong No Longer at Ease, người Igbo có một nền tôn giáo phát triển cao và
hoạt động hiệu quả như Thiên Chúa giáo. Achebe cho thấy người Igbo tin vào việc thờ cúng tổ tiên. Tín
ngưỡng thờ tổ tiên dựa trên cơ sở là linh hồn của người chết có thể trở về với đời sống thực và ảnh hưởng
đến cuộc sống của con cháu họ. Họ tin rằng tổ tiên nên được tôn thờ qua dâng hiến hy lễ, và tổ tiên bảo vệ
và hướng dẫn họ trong cuộc sống hàng ngày. Achebe cũng đề cập đến vai trò quan trọng của các nhà
truyền giáo Kitô trong quá trình khai thác thuộc địa ở châu Phi. Mặc dù người Igbo chấp nhận tôn giáo
mới, họ không thể từ bỏ những cội rễ truyền thống của họ. Trong Fragments, các giá trị truyền thống của
tổ tiên mà thể hiện sự độc đáo và sức mạnh của châu Phi trong một thời gian dài đã hoàn toàn bị bỏ rơi và
chỉ còn tồn tại là những nghi lễ mang tính hình thức. Các lễ hội truyền thống liên quan đến việc sinh nở,

Trong khi phân tích ba tiểu thuyết của Achebe, Armah và Dangarembga, tác giả đã sử dụng các
phương pháp tiếp cận sau đây.
Phương pháp tiếp cận lịch sử đã chỉ ra rằng chức năng của các tác phẩm của Achebe, Armah và
Dangarembga là để minh họa các điều kiện lịch sử của các xã hội châu Phi. Nói cách khác, giữa các tiểu
thuyết No Longer at Ease, Fragments, and Nervous Conditions và thực tế lịch sử của châu Phi có mối liên
kết sâu sắc. Trước hết tác giả cố gắng nghiên cứu xã hội châu Phi trong thực tế và trong các tiểu thuyết để
xem các tác phẩm này đại diện cho thực tế lịch sử và nền văn hóa truyền thống như thế nào; và sau đó,
tìm hiểu các sự kiện lịch sử cụ thể được đề cập đến trong ba tiểu thuyết. Những quốc gia của các tiểu
thuyết gia -Nigeria, Ghana, và Zimbabwean- có cùng một lịch sử chung. Chúng đã trải qua các giai đoạn
lịch sử tương tự như sự thần phục thực dân Anh và phong trào dân tộc đòi độc lập. Cách tiếp cận lịch sử
đã chứng minh rất hữu ích trong việc phân tích các sự kiện lịch sử được phản ánh trong tiểu thuyết của
Achebe, Armah và Dangarembga và đem lại ý nghĩa lịch sử cho những tiểu thuyết này. Những tiểu thuyết

11
này cũng thể hiện trách nhiệm của những tiểu thuyết gia là làm sống lại lịch sử độc đáo của châu Phi
trước và sau khi thực dân châu Âu đến.
Sử dụng phương pháp tiếp cận xã hội học, tác giả đã làm rõ kết cấu xã hội trong các tiểu thuyết
No Longer at Ease, Fragments, and Nervous Conditions. Nghiên cứu đã cố gắng chỉ ra các yếu tố của xã
hội châu Phi về các phương diện xã hội, tôn giáo, giáo dục và chính trị xuất hiện trong ba tiểu thuyết
nhằm chứng minh ba tiểu thuyết trên đại diện cho thực tế xã hội của châu Phi. Từ góc độ xã hội học, ba
tiểu thuyết của các nhà văn có ảnh hưởng lớn vì chúng có khả năng mô tả các tổ chức xã hội của thực dân
châu Âu hiện đại.
Cuối cùng, cách tiếp cận triết học chỉ rõ các triết lý sống của người dân châu Phi trong ba tiểu
thuyết như thuyết định mệnh của Igbo, nguyên tắc cân đối và đồng tồn tại trong No Longer at Ease, và ý
niệm về sự sống và cái chết được coi là một chu kỳ vô tận trong Fragments. Trong Nervous Conditions,
Dagarembga nhấn mạnh chủ đề của tình đoàn kết giữa nữ giới. Các cộng đồng vui vẻ là trung tâm của
unhu, là nền tảng xây dựng cộng đồng.
Thông qua việc phân tích, nghiên cứu này cho thấy một thực tế rằng các dân tộc châu Phi không
phải là dân tộc thiếu văn minh và man rợ như người châu Âu đã nghĩ. Thay vào đó, họ có những suy nghĩ
và nguyên tắc triết lý thực tế và mô phạm ẩn sâu trong cuộc sống hàng ngày của họ và trong các mối

Đề xuất

Từ kết quả nghiên cứu và dựa trên kết luận của đề tài, một số gợi ý được đưa ra như sau:
- Các nhà quản lý giáo dục có thể sử dụng đề tài này làm cơ sở đưa nội dung giáo dục về chủ đề triết lý
sống, cuộc sống có ý nghĩa vào chương trình học.
- Thông tin truyền thông có thể truyền bá những giá trị thực tiễn của nghiên cứu này cho các thành phần
xã hội ở mọi lứa tuổi và ở nhiều lĩnh vực để duy trì một cuộc sống có ý nghĩa, có mục đích trong cộng
đồng, có thể lồng ghép những giá trị của nghiên cứu về triết lý sống vào các chương trình phát thanh
truyền hình đem lại lợi ích cho khán thính giả.
- Giáo viên dạy văn học có thể sử dụng kết quả phân tích để hình thành và phát triển ở học sinh khả năng
cảm nhận về giá trị của văn học;
- Sinh viên nghiên cứu văn học nhận thức rõ về giáo dục triết lý sống và áp dụng phân tích văn học như
một phương pháp tìm tòi khám phá tri thức nhân loại.
- Mỗi độc giả có thể nhận thức rõ được tầm quan trọng của cuộc sống có mục đích, có ý nghĩa đem lại lợi
ích cho mỗi cá nhân, nhóm cộng đồng, cả dân tộc và toàn nhân loại.
- Các nhà nghiên cứu tiếp tục nghiên cứu sâu hơn các khía cạnh của đề tài này xung quanh chủ đề triết lý
sống; họ cũng có thể thực hiện các nghiên cứu mang tính ứng dụng thử nghiệm đưa nội dung giáo dục
triết lý sống của nghiên cứu này áp dụng cho các chương trình và nhóm đối tượng cụ thể.