KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN LỊCH SỬ XÃ HỘI VÀ
CON NGƯỜI

1.1. Điều kiện tự nhiên
Làng Mã Châu (theo tên địa giới hành chính là thôn Châu Hiệp) thuộc thị
trấn Nam Phước, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, nằm cách thành phố Đà
Nẵng 30 km đi theo Quốc lộ 1A, đoạn từ Đà Nẵng đi Tam kỳ - Quảng Nam.
Vị trí địa lý của làng Mã Châu, phía Tây tiếp giáp sông Cầu Chìm (một đoạn
của sông Bà Rén, vì ở đoạn sông này có cây cầu Chìm bắc qua sông nên gọi như
vậy), bên kia sông là Ngũ xã Trà Kiệu. Phía Đông - Nam giáp làng Mậu Hoà cũng
cách nhau ở nhánh thượng lưu sông Bà Rén. Phía Bắc tiếp giáp với làng Trung
Lương (thôn Xuyên Tây 1) lấy đường gianh giới là con đường tỉnh lộ 610 (chạy từ
Bàn Thạch đến Mỹ Sơn). Mã Châu nằm ở phía đỉnh tam giác đồng bằng châu thổ
Duy Xuyên, nơi chia dòng giữa hai con sông Thu Bồn và Bà Rén.
Làng Mã Châu có tổng diện tích đất tự nhiên là 126 ha, trong đó diện tích
đất nông nghiệp là 46 ha, diện tích đất thổ cư là 43 ha, phần còn lại là diện tích ao
hồ, sông suối và đất bồi ở ven sông. Với 560 hộ, dân số là 2692 người.
Quảng Nam là vùng đất có nhiều sông ngòi >1km/1km2 nhưng sông ngòi ở
đây ngắn và dốc "từ nguồn suối núi rừng đến vịnh cửa sông đổ ra biển chỉ cách
nhau khoảng 100 - 150 km đường chim bay. Nước sông thường trong xanh và như
thế có nghĩa là ít phù sa và những đồng bằng do chúng tạo thành thì không lớn. Tuy
nhiên so với Bình Trị Thiên Trung Trung bộ, ở đất Quảng đường cốt núi lùi vào
trong hơn vì thế mà đồng bằng lại rộng ra, đồng thời còn phát triển sâu vào trong
vùng đồi ngược theo các thung lũng sông nhỏ. Chính vì thế mà ở đất Quảng núi -
đồi - đồng bằng dính liền với nhau khá chặt"[37.424]. Quảng Nam có hai nguồn
sông lớn là sông Vu Gia và sông Thu Bồn gặp nhau tại vùng Giao Thuỷ (Đại Lộc)
v n Duy Xuyờn thỡ chia thnh hai nhỏnh cựng ra ca i l nhỏnh sụng Thu
Bn phớa Bc v nhỏnh sụng B Rộn phớa Nam nh hn.
Sụng Thu Bn bt ngun t nỳi Ngc Linh (cao 2.859m), nm giỏp gia
huyn Tr My v Kon Tum, ni cú lng ma trung bỡnh 4000 mm/nm [26.34].
Do vy, sụng Thu Bn v Vu Gia l hai dũng sụng ln ó hp lu vi nhau bi p

Trước, Bàu Tự, Bàu Răm, Bàu Mạn, Bàu Tỉnh, Bàu Khế, Bàu Chùa, đất bồi xóm
bãi (Thượng tự phù sa đồng canh xứ)... cũng đã phần nào nói nên điều này.
Mã Châu trong bối cảnh Duy Xuyên - Quảng Nam nói chung thuộc đới khí
hậu Á xích đạo, với lượng cân bằng bức xạ 95 kcal/cm2/năm (tổng nhiệt độ
9500°C). Đất Quảng Nam nằm trong gianh giới vĩ tuyến 14°B đến 16°B, không có
mùa khô rõ rệt do tác dụng bức chắn của khối núi Bắc Kon Tum. Cũng vì vậy mà
trong mùa gió Đông Bắc, Quảng Nam vẫn giữ được một lượng mưa đáng kể. Nhiệt
độ trung bình các tháng đều >20°C nên ở Quảng Nam không có mùa Đông lạnh.
Mùa mưa ở đây "lệch pha" so với hai đầu Nam Bắc, bắt đầu từ tháng 9, tháng 10,
giảm dần về cuối năm và kết thúc vào tháng 1. Từ tháng 5 đến tháng 8, do ảnh
hưởng của gió Lào làm khí hậu khô nóng. Đại Nam nhất thống chí, mục Quảng
Nam tỉnh chép: "Khí trời nóng nực, nhiều lạnh ít mưa; chất đất phù bạc, nhiều khô
hạn ít màu mỡ. Hết tháng chạp thì gió Đông nổi, tiết kinh chập thì mưa xuân phần;
gió Nam mạnh về mùa Hạ, gió Bắc rét về mùa Đông; mùa Thu gió mát mà hay mưa
lụt (các tháng 8, 9, 10 thường hay mưa lụt), mưa Đông hết lụt thì bãi sông bằng
(mùa Đông sau khi mưa lụt thì bãi sông bằng phẳng tức là hết kỳ mưa lụt)... Thỉnh
thoảng cũng có gió bão"[19.337].
Do ảnh hưởng của khí hậu Á xích đạo nên thành phần sinh vật mang nhiều
đặc điểm Mã Lai, Iđônêsia...
1.2. Lịch sử hình thành và phát triển làng Mã Châu.
Làng Mã Châu (mà theo tên hành chính là thôn Châu Hiệp, xã Duy An cũ
hay thi trấn Nam Phước mới thành lập năm 1995) trong bối cảnh toàn vùng Duy
Xuyên và mở rộng hơn là xứ Quảng - Quảng Nam là vùng đất có truyền thống lịch
sử lâu đời. Nó đã được GS Trần Quốc Vượng khái quát: "Ở xứ Quảng - Quảng
Nam - Việt Nam lại có sự xếp tầng (stratigraphi) xếp lớp văn hoá, quá trình lắng
đọng - trầm tích (sédimentation) văn hoá qua diễn trình lịch sử kể từ dưới lên trên:
7 - Văn hoá Quảng Nam hiện đại.
6 - Văn hoá Kinh - Việt.
5 - Văn hoá Chămpa - Ấn.
4 - Văn hoá Sa Huỳnh - Đại Lộc.

mộ chum, mộ vò và mộ huyệt đất, nhưng phổ biến nhất là mộ chum. Chum mộ
hình cầu với những kiểu biến thể ở miệng, thân, đáy thành hình trái xoan, trái đào,
hình trứng... mộ chum kép (chum đôi lồng nhau), với nắp đậy hình nón cụt hoặc
hình lồng bàn. Đồ gốm ở đây rất đa dạng về loại hình cũng như hoa văn trang trí
như: nồi, bát bồng, đèn, cốc chân cao, bình, vò... với đồ án hoa văn phức tạp kết
hợp khắc vạch, tô màu... Khiếu thẩm mỹ của người Sa Huỳnh rất phong phú được
thể hiện qua cách sử dụng đồ trang sức với những chất liệu: mã não, thuỷ tinh,
vàng, đá, nephrit... Bộ sưu tập đồ đồng và đồ sắt cũng rất phong phú với những
loại hình: rìu, lao, dao, đục... Các hiện vật tìm được đã cho thấy ở đây từ rất sớm,
người Sa Huỳnh đã mở rộng giao lưu văn hoá với các vùng khác. Bộ sưu tập đồ
đồng ở gò Mả Vôi cho thấy sự giao lưu với văn hoá Đông Sơn, còn bộ sưu tập đồ
đồng ở gò Dừa lại cho thấy sự giao lưu mạnh mẽ với văn hoá Hán [14.32].
Kt qu nghiờn cu cũn cho bit c dõn Sa Hunh l c dõn nụng nghip
trng lỳa nc vựng ng bng duyờn hi. H ó bit trng lỳa v mt s loi
cõy lng thc khỏc nh: khoai, sn, lc, u... Cú th cõy ly si nh bụng, ay,
gai ó c c dõn Sa Hunh trng phỏt trin ngh dt si. Cỏc di xe si ó
núi lờn s phỏt trin ca ngh th cụng ny trong vn hoỏ Sa Hunh. Vic buụn
bỏn trao i ca h cng rt phỏt trin. Ngh i bin ó c ngi Sa Hunh bit
n v yu t bin ó n sõu vo i sng ca h. Do vy ct lừi ca ngh thut Sa
Hunh l miờu t thiờn nhiờn m ch yu l bin c [35.445]. Trong ú Hi An vi
vai trũ ca mt cng th s khai l minh chng cho s giao thng v giao lu vn
hoỏ gia Sa Hunh v nhng nn vn hoỏ khỏc qua ng bin.
Trờn nn tng vn hoỏ bn a, k tha nhng di sn t vn hoỏ Sa Hunh,
tip thu nhng nh hng ca vn hoỏ n , cựng nhiu yu t khỏc ca cỏc nn
vn hoỏ lỏng ging, dõn tc Chm trờn chng ng di 14 th k ó sỏng to nờn
nn vn hoỏ riờng, c ỏo ca mỡnh.
Chmpa cú niờn i khi u vo cui th k II theo th tch c Trung
Quc. Gn lin vi s kin nm 192 Khu Liờn ni dy chng nh Hỏn, lp nc
Lõm p ( vựng t Qung Nam ngy nay)
2