Phân tích bài th Chi u t i c a H Chí Minh làm n i b t "tinh th n thép" ho c " nét c ơ ề ố ủ ồ để ổ ậ ầ ặ ổ
i n hi n i".để ệ đạ
bài 1
X a nay vi t v chi u mu n v n là ngu n c m h ng không v i c n c a v n ch ng ngh ư ế ề ề ộ ố ồ ả ứ ơ ạ ủ ă ươ ệ
thu t. Khó có th k h t nh ng b c tranh chi u, nh ng b n nh c chi u , nh ng áng th ậ ể ể ế ữ ứ ề ữ ả ạ ề ữ ơ
chi u mà các ngh s, tao nhân ã l i cho i s ng con ng i . V m t này, H Chí Minh ề ệ ĩ đ để ạ đờ ố ườ ề ặ ồ
trong t cách m t nhà th c ng không ph i là ngo i l . Có th th y ngay t t p th Nh t Kí ư ộ ơ ũ ả ạ ệ ể ấ ừ ậ ơ ậ
Trong Tù, trái tim c a thi nhân y ã không ch m t l n rung ng tr c v g i c m c a bu iủ ấ đ ỉ ộ ầ độ ướ ẻ ợ ả ủ ổ
chi u hôm vi t ra nh ng v n th mà còn c nhi u ng i nh mãi nh “ Vãn chi u ề để ế ữ ầ ơ đượ ề ườ ớ ư ề
hôm”, “ Hoàng hôn” , Song tr c t t c và quen thu c h n t t c nh ng bài th chúng ta ướ ấ ả ộ ơ ấ ả ữ ơ
v a k n v n ph i là bài th mà chúng ta s tìm hi u d i ây : “M ” ( chi u t i).ừ ểđế ẫ ả ơ ẽ ể ướ đ ộ ề ố
Quy n i u qui lâm t m túc thệ để ầ ụ
Cô vân m n m n thiên khôngạ ạ độ
S n thôn thi u n ma bao túcơ ế ữ
Bao túc ma hoàn lô d h ngĩ ồ
( Chim m i v r ng tìm ch n ngỏ ề ừ ố ủ
Chòm mây trôi nh gi a t ng khôngẹ ữ ừ
Cô em xóm núi xay ngô t iố
Xay h t lò than ã r c h ng. )ế đ ự ồ
“ Chi u t i “ là m t bài th vi t v nh ng v p c a bu i chi u hôm, nh ng i u lý thú là ề ố ộ ơ ế ề ữ ẻ đẹ ủ ổ ề ư đề
trong hai câu th u tiên c ng nh c bài th l i không dùng n m t ch “ chi u “ nào. ơđầ ũ ư ả ơ ạ đế ộ ữ ề
V y mà c nh chi u và h n chi u v n hi n lên r t rõ, r t p và y v g i c m. Nhà th ch ậ ả ề ồ ề ẫ ệ ấ ấ đẹ đầ ẻ ợ ả ơ ỉ
v n v lên m t vài nét tiêu s , g i nên hình nh cánh chim chi u v t hay m t chòm mây, ờ ẽ ộ ơ ợ ả ề ề ổ ộ
áng mây ch m ch m trôi ngang qua b u tr i. Ít nét th thôi song l i là nh ng nét r t tiêu bi uầ ậ ầ ờ ế ạ ữ ấ ể
cho nh ng th i kh c cu i cùng c a ban ngày, tr c khi bóng t i buông màn xu ng v n v t. ữ ờ ắ ố ủ ướ ố ố ạ ậ
T nh ng câu th cu i cùng lan to ra m t c m giác nh nhàng , man mác bâng khuâng ừ ữ ơ ố ả ộ ả ẹ
c a bu i chi u hôm khi mà m i v t d n i vào tr ng thái ngh ng i. ó có th là m t bu i ủ ổ ề ọ ậ ầ đ ạ ỉ ơ Đ ể ộ ổ
chi u th c mà Bác ã g p và ghi l i trong m t cu c chuy n giao t nhà lao này sang nhà ề ự đ ặ ạ ộ ộ ể ừ
lao khác. Nh ng c ng không th không th y r ng bu i chi u y còn mang m t v p ã trư ũ ể ấ ằ ổ ề ấ ộ ẻ đẹ đ ở
nên vnh h ng c a nh ng bu i chi u mà hình s c còn ng l i trong nh ng câu th c mà ĩ ằ ủ ữ ổ ề ắ đọ ạ ữ ơ ổ ở
ó v n i v không ít nh ng “ quy n i u “ v i “ cô vân”. "Chim hôm thoi thót v r ng / óa đ ẫ đ ề ữ ệ để ớ ề ừ Đ

mu n bay v tìm ch n d ng chân là cánh chim "m i". Ph i yêu thiên nhiên, c nh v t và có ộ ề ố ừ ỏ ả ả ậ
m i ng c m bao la thì m i nhìn c cái dáng m i m t c a cánh chim kia ố đồ ả ớ đượ ỏ ệ ủ
Rõ ràng hai câu th trên ã vi t v m t khung c nh thiên nhiên vào lúc chi u tà, nh ng n ơ đ ế ề ộ ả ề ư đế
hai câu th sau ã có th th y rõ tr i ã t i. Th i gian không ng ng trôi, m c dù nhà th ơ đ ể ấ ờ đ đổ ố ờ ừ ặ ơ
trong nguyên tác ã không c n dùng n ch “ t i”.( Ch “ t i “ trong b n dch là do ng i đ ầ đế ữ ố ữ ố ả ị ườ
dch t thêm vào). Và b i ph i vào th i i m nh th , ng i ta m i th y c rõ ràng s ị ự ở ả ờ để ư ế ườ ớ ấ đượ ự
r c h ng c a b p l a, mà cái tài c a nhà th ây là không c n dùng n ch “ t i “ mà ự ồ ủ ế ử ủ ơ ở đ ầ đế ữ ố
ngha y v n c hi n lên rõ m n m t. Và nh th , c p m t c a thi nhân s thôi không ng cĩ ấ ẫ ứ ệ ồ ộ ư ế ặ ắ ủ ẽ ướ
nhìn mãi v phía b u tr i mà h ng v m t t nh n th y n t ng v m t xóm núi, v ề ầ ờ ướ ề ặ đấ để ậ ấ ấ ượ ề ộ ề
m t cô gái xay ngô, m t chi c lò than trong ngôi nhà n s , gi n d. B c tranh c a c nh ộ ộ ế đơ ơ ả ị ứ ủ ả
v t s nh n g ch cho b c tranh sinh ho t con ng i. Hình nh trung tâm c a hai câu th ậ ẽ ườ ỗ ứ ạ ườ ả ủ ơ
c ng s không ph i là m t cánh chim chi u v t , m t áng mây trôi mà là m t con ng i lao ũ ẽ ả ộ ề ề ổ ộ ộ ườ
ng. Và ngôn t c a nh ng dòng th c ng s theo ó mà i thay. Hai câu th này không độ ừ ủ ữ ơ ũ ẽ đ đổ ơ
th m thía h ng v th cấ ươ ị ơ ổ
bài 2 :
Nh t ký trong tù là tên t p th c a Ch tch H Chí Minh sáng tác, khi Ng i b chính quy n ậ ậ ơ ủ ủ ị ồ ườ ị ề
T ng Gi i Th ch giam c m trong nhà tù Trung Qu c, t mùa thu n m 1942 n mùa thu ưở ớ ạ ầ ố ừ ă đế
n m 1943. Cu n nh t ký b ng th này ghi l i bi t bao i u Ng i ã ch ng ki n và tâm t ă ố ậ ằ ơ ạ ế đề ườ đ ứ ế ư
c a Ng i trong “m i b n tr ng tê tái gông cùm” y. M t trong nh ng bài th t c c nh ủ ườ ườ ố ă ấ ộ ữ ơ ứ ả
xinh x n nh t c a t p th này ph i k n bài Chi u t i (M ):ắ ấ ủ ậ ơ ả ể đế ề ố ộ
“Chim m i cánh v r ng tìm ch n ngỏ ề ừ ố ủ
Chòm mây trôi nh gi a t ng khôngẹ ữ ầ
Cô em xóm núi xay ngô t iố
Xay h t lò than ã r c h ng”ế đ ự ồ
Nguyên tác là:
“Quy n i u quy lâm t m t c thệ để ầ ứ ụ
Có vân m n m n thiên khôngạ ạ độ
S n thôn thi u n ma bao túcơ ế ữ
Bao túc ma hoàn lô d h ng”ĩ ồ
D a vào th t trong t p th “Chi u t i” c sáng tác sau ngày nhà th b b t không bao ự ứ ự ậ ơ ề ố đượ ơ ị ắ

Ng oi c ng mu n có ch n ngh nh ng bi t làm sao c! C nh trong hai câu th u th t ư ừ ũ ố ố ỉ ư ế đượ ả ơ đề ậ
p và g i bu n nh m t b c tranh m c tàu v phác g i lên n i ni m cô qu nh c a Ng i đẹ ợ ồ ư ộ ứ ự ẽ ợ ỗ ề ạ ủ ườ
tù xa t n c, xa quê h ng, xa b n bè và quy n thu c hi n ang b trói, b áp gi i. Dù t i đấ ướ ươ ạ ế ộ ệ đ ị ị ả ố
r i, Ng i v n ph i ti p t c c t b c trên ng th m tuy là ã m i m t, sau m t ngày i ồ ườ ẫ ả ế ụ ấ ướ đườ ẳ đ ỏ ệ ộ đ
ng khó nh c. Do ó, có ng i nh n xét là c nh trong hai câu th v a t ng ng mà đườ ọ đ ườ ậ ả ơ ừ ươ đồ
c ng v a t ng ph n v i c nh ng c a nhà th .ũ ừ ươ ả ớ ả ộ ủ ơ
H t nhìn xa, nhìn bao quát, ng i tù thi s l i nhìn sang bên ng.ế ườ ĩ ạ đườ
“Cô em xóm núi xay ngô t iố
Xay h t lò than ã r c h c”ế đ ự ộ
Nguyên v n:ă
“S n thôn thi u n a ma bao túcơ ế ữ
Bao túc ma hoàn lô d h ng”ĩ ồ
Ngh a là: “Cô gái nh xóm núi xay ngô. Ngô xay xong, lò s i ã h ng”, T m t khung c nh ĩ ỏ ưở đ ồ ừ ộ ả
thiên nhiên qu nh v ng c a hai câu th u, n ây hai câu th ti p theo, ã là m t b c ạ ắ ủ ơ đầ đế đ ơ ế đ ộ ứ
tranh xã h i m áp. ó là hình nh m t xóm nh , nhà c a th a th t c a ng i dân mi n núi.ộ ấ Đ ả ộ ỏ ử ư ớ ủ ườ ề
ây có m t cô gái nh ang xay ngô, m t công vi c v t v nh ng quen thu c và sau ó Ở đ ộ ỏ đ ộ ệ ấ ả ư ộ đ
ánh h ng n i b p l a. Tuy ch là nh ng hình nh bình d v m t cu c s ng th ng ngày đỏ ồ ơ ế ử ỉ ữ ả ị ề ộ ộ ố ườ
c a nh ng ng i dân lao ng. Sau m t ngày làm vi c khó nh c ngoài ng, h tr v nhà ủ ữ ườ độ ộ ệ ọ đồ ọ ở ề
lo b a n t i và ngh ng i. Nh ng hình nh ó tuy ch ng có gì ang ý, nh ng c ng ã ữ ă ố ỉ ơ ữ ả đ ẳ đ để ư ũ đ
gây c m t c m xúc mãnh li t cho nhà th . Th p thoáng trong Nh t ký trong tù có ít nhi uđượ ộ ả ệ ơ ấ ậ ề
hình nh v ng i ph n , thông th ng là ph i ch u ng nhi u c nh không may (N a ả ề ườ ụ ữ ườ ả ị đự ề ả ử
êm nghe ti ng khóc ch ng). Nh ng ây là hình nh “s n thôn thi u n ” (cô em xóm núi) đ ế ồ ư ở đ ả ơ ế ữ
v i b n ch t kh e kh n, r n r i c a ng i lao ng ã góp ph n khi n cho b c tranh thiên ớ ả ấ ỏ ắ ắ ỏ ủ ườ độ đ ầ ế ứ
nhiên thêm y s c s ng. c bi t là hình nh “Lô d h ng”, ng n l a h ng, xu t hi n trong đầ ứ ố Đặ ệ ả ĩ ồ ọ ử ồ ấ ệ
bóng chi u hôm ch p choáng tuy n s , quen thu c nh ng c ng thú v , m cúng và áng ề ậ đơ ơ ộ ư ũ ị ấ đ
yêu xi t bao! V câu th cu i bài, nhà th Hoàng Trung Thông nh n xét: V i m t ch ế ề ơ ố ơ ậ ớ ộ ữ
“h ng”, bác ã làm sáng r c lên toàn b bài th , ã làm m t i s m t m i, s u o i, s v iồ đ ự ộ ơ đ ấ đ ự ệ ỏ ự ể ả ự ộ
vã, s n ng n ã di n ra trong ba câu u, ã làm sáng r c lên khuôn m t c a cô em sau ự ặ ề đ ễ đầ đ ự ặ ủ
khi xay xong ngô t i. Ch “h ng” trong ngh thu t th ng ng i ta g i là “con m t th ” ố ữ ồ ệ ậ ơ đườ ườ ọ ắ ơ
(Thi nhãn ho c là nhãn t (ch m t nó sáng bùng lên, nó c n l i, ch m t ch thôi v i hai ặ ự ữ ắ ă ạ ỉ ộ ữ ớ

c a Ng i là ngh thu t – ngh thu t ích th c. V n th c a Ng i hài hòa gi a ch t ngh ủ ườ ệ ậ ệ ậ đ ự ă ơ ủ ườ ữ ấ ệ
s và chi n s , gi a cái c i n ph ng ông và cái m i m c áo c a ph ng Tây ã thĩ ế ĩ ữ ổ đ ể ươ Đ ớ ẻ độ đ ủ ươ đ ể
hi n c m t t th ung dung, t t i, m t t m lòng nhân o cao c , luôn h ng v s ệ đượ ộ ư ế ự ạ ộ ấ đạ ả ướ ề ự
s ng và t ng lai b ng m t t m lòng yêu th ng, g n bó, nhân h u i v i con ng i, m t ố ươ ằ ộ ấ ươ ắ ậ đố ớ ườ ộ
tình yêu n c cháy b ng. T t c ã t o nên m t phong cách v n h c r t riêng, r t c áo ướ ổ ấ ả đ ạ ộ ă ọ ấ ấ độ đ
và r t H Chí Minh. Bài th “Chi u t i” cho ta th y c ph n nào tâm h n và phong cách ấ ồ ơ ề ố ấ đượ ầ ồ
th v n c áo y:ơ ă độ đ ấ
“Chim m i v r ng tìm ch n ngỏ ề ừ ố ủ
Chòm mây trôi nh gi a t ng khôngẹ ữ ầ
Cô em xóm núi xay ngô t iố
Xay h t lò than ã r c h ng”ế đ ự ồ
Trong h n m t n m b chính quy n T ng Gi i Th ch b t gi , Bác H ã b gi i i gi i l i ơ ộ ă ị ề ưở ớ ạ ắ ữ ồ đ ị ả đ ả ạ
qua h n ba m i nhà lao, bài th “Chi u t i” c Bác sáng tác trong kho ng th i gian ơ ươ ơ ề ố đượ ả ờ
Ng i b gi i i t nhà lao huy n T nh Tây n nhà lao Thiên B o và c ghi l i trong ườ ị ả đ ừ ệ ĩ đế ả đượ ạ
“Nh t kí trong tù” – m t t p th ch Hán g m 133 bài vi t trong kho ng 1942 – 1943. “Chi uậ ộ ậ ơ ữ ồ ế ả ề
t i” là m t b c tranh thiên nhiên và sinh ho t vùng s n dã trong bu i chi u tà. Qua ó H ố ộ ứ ạ ở ơ ổ ề đ ồ
Chí Minh ã phê phán ni m tin t ng, tình yêu c a b n thân i v i thiên nhiên, con ng i đ ề ưở ủ ả đố ớ ườ
và s s ng. th y c phong cách ngh thu t c s c cùng nh là t m lòng c a nhà thự ố Để ấ đượ ệ ậ đặ ắ ư ấ ủ ơ
Nguy n Ái Qu c, hãy cùng ng hành v i Ng i trong bài “Chi u t i” nay.ễ ố đồ ớ ườ ề ố
Có nhi u ý ki n cho r ng “Chi u t i” là bài th th hi n m t cách c th và sinh ng cái t ề ế ằ ề ố ơ ể ệ ộ ụ ể độ ư
t ng c coi nh là tuyên ngôn c a H Chí Minh:ưở đượ ư ủ ồ
“Thân th trong laoề ở
Tinh th n ngoài lao”ầ ở
Và th t s là v y, dù có trong hoàn c nh gian kh , khó kh n n m y thì Bác v n c luôn ậ ự ậ ở ả ổ ă đế ấ ẫ ứ
gi m t t th hiên ngang, tinh th n l c quan và yêu i, c th trong bài th này là dù tr i ữ ộ ư ế ầ ạ đờ ụ ể ơ ả
qua nhi u l n b gi i tù y gian nan, kh i:ề ầ ị ả đầ ổ ả
“N m m i ba cây s m t ngàyă ươ ố ộ
Áo m d m m a rách h t giày”ũ ầ ư ế
Tuy v y nh ng Bác ã quên i n i gian kh d c ng luôn h ng v phía tr c, m t ậ ư đ đ ỗ ổ ọ đườ để ướ ề ướ ộ
t ng lai t i sáng và t t p h n.ươ ươ ố đẹ ơ

v i. Hai câu th trên ng th i còn là m t s c m nh n tinh t c a m t tâm h n ngh s ĩ đạ ơ đồ ờ ộ ự ả ậ ế ủ ộ ồ ệ ĩ
th t s rung ng v i cái khoáng t c a không gian bao la, cái yên t nh c a chi u thu n i ậ ự độ ớ đạ ủ ĩ ủ ề ơ
núi r ng. i u c bi t ây là b c tranh thiên nhiên hi n lên không ph i b i ngh thu t ừ Đ ề đặ ệ ở đ ứ ệ ả ở ệ ậ
miêu t c u kì mà b ng vài nét phác h a n s c ng cho b c tranh thiên nhiên mênhả ầ ằ ọ đơ ơ ũ đủ để ứ
mông, bu n hiu h t hi n lên. Câu th gi n d nh chính con ng i c a bác v y!ồ ắ ệ ơ ả ị ư ườ ủ ậ
C hai câu th trên u nói n b u tr i, m t b u tr i ang chuy n d n v t i. Thông ả ơ đề đế ầ ờ ộ ầ ờ đ ể ầ ề ố
th ng c nh chi u t i luôn g i nh ng t th bu n. ó là lúc ánh n ng ch còn le lói r i ườ ả ề ố ợ ữ ứ ơ ồ Đ ắ ỉ ồ
nh ng ch cho bóng t i lan d n, chim v t , nhà nhà sum h p. Nh ng ng c l i ng i i ườ ỗ ố ầ ề ổ ọ ư ượ ạ ườ đ
ng xa vào lúc hoàng hôn l i d c m th y cô n, ch nh bu n, khao khát m t mái nhà, đườ ạ ễ ả ấ đơ ạ ồ ộ
m t s sum h p bên mái m gia ình. t vào trong hoàn c nh c a Bác lúc b y gi , lúc này ộ ự ọ ấ đ Đặ ả ủ ấ ờ
ây Bác ang trong c nh ng c a m t tù nhân áng lí ra Ng i ph i bu n, ph i than th chođ đ ả ộ ủ ộ đ ườ ả ồ ả ở
n i kh c a chính mình . Nh ng không Bác d ng nh ang c quên mình i, quên c c nhỗ ổ ủ ư ườ ư đ ố đ ả ả
ng c a mình có m t mình. Có l n u là m t nhà th khác thì ch c h n ã không tránh ộ ủ để ặ ẽ ế ộ ơ ắ ẳ đ
kh i cái quy lu t: “th l ng nghe h i th và nh p p c a không gian, th i gian, c a b c ỏ ậ ể ắ ơ ở ị đậ ủ ờ ủ ứ
tranh thiên nhiên tr c Ng i bu n c nh có vui âu bao gi ”, nh t là m t ng i v a tr i quaướ ườ ồ ả đ ờ ấ ộ ườ ừ ả
m t ngày n ng nh c, tr c m t là m t êm dài trong xài lim m th p, y mu i, r p. Có nhộ ặ ọ ướ ặ ộ đ ẩ ấ đầ ỗ ệ ư
th ta m i th y c n i Bác m t b n l nh phi th ng, v t lên trên m i kh au th thách, ế ớ ấ đượ ơ ộ ả ĩ ườ ượ ọ ổ đ ử
gi v ng tinh th n l c quan kì di u c a m t ng i bi t làm ch b n thân, làm ch hoàn ữ ữ ầ ạ ệ ủ ộ ườ ế ủ ả ủ
c nh.ả
Nh ng t ng cái bu n c a c nh s tác ng tiêu c c lên tâm tr ng c a m t ng i tù ang ữ ưở ồ ủ ả ẽ độ ự ạ ủ ộ ườ đ
b gi i i trên ng, cái bu n s th m sâu vào lòng ng i khi n cho ng i tù c m th y cô ị ả đ đườ ồ ẽ ấ ườ ế ườ ả ấ
n, bu n vì c nh ng l u ày, nh ng hai câu ti p theo l i là m t tâm tr ng khác h n. đơ ồ ả ộ ư đ ư ở ế ạ ộ ạ ẳ
i u này th y rõ qua b c tranh hi n th c s ng ng m áp v i hình nh m t cô gái n i xóm Đ ề ấ ứ ệ ự ố độ ấ ớ ả ộ ơ
núi ang lao ng bên lò than r c h ng:đ độ ự ồ
“Cô em xóm núi xay ngô t iố
Xay h t lò than ã r c h ng”ế đ ự ồ