TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 1

MC LC
Rùng con chố ca nhâ Tû sẫn 3

èn tâ rróçn 8
Thêåt lâ phc 16
Hai thùçng khưën nẩn 21
Ngûåa ngûúâi vâ ngûúâi ngûåa 25
Thïë lâ múå nố ài têy 33
Xin chûä c nghê 42
Thùçng ùn cùỉp 46
Bấo hiïëu: trẫ nghơa cha 52
Bấo hiïëu: trẫ nghơa mể 58
Vúå 63
C chấnh bấ mêët giây 67
Kếp Tû Bïìn 72
Thanh! Dẩ! 79
Thùçng àiïn 85
Xët giấ tông phu 90
Àâo kếp múái 97
Phânh phẩch 104
Tưi cng khưng hiïíu tẩi lâm sao (I) 108
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 2

Tưi cng khưng hiïíu tẩi lâm sao (II) 114
Chiïëc quan tâi 120
Àưìng hâo cố ma 125
Ngêåm cûúâi 129
Thõt ngûúâi chïët 134

chiïëc ghïë thûá tû, con chố nhẫy tốt lïn, ngưìi chưìm chưỵm, thê lûúäi,
nhòn hïët ngûúâi nổ àïën ngûúâi kia.
Ngûúâi àúâi ai àûúåc ph qu cng hay khoe ca. Cho nïn, d
khưn ngoan khếo lếo hún ngûúâi, ưng ch nhâ nây cng mùỉc phẫi cấi
bïånh êëy. Nay cấi dinh cú nây, cấi ư tư nây, cấi bưå bìng khấch,
bìng ùn nây, àưëi vúái ưng, àậ lâ c rưìi, khoe lùỉm cng chấn miïång,
cho nïn ưng nối àïën cấi múái. Cấi múái àêy, lâ con chố Lu.
- ÊËy, chđnh nố lâ giưëng Bleu d'Auvergne àêëy, bấc ẩ. Tưi mua nố
mêët ba trùm bẫy mûúi àưìng. Cấi ngûúâi Têy bấn nố cho tưi, vò nïí tưi
lùỉm, múái àïí rễ thïë. Cûá kïí ra thò nhûäng hún bưën trùm kia! Cng cố
con àểp hún thïë nây, nhûäng hún nùm trùm. Nhûng kïí ra An Nam
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 4

mâ àậ dấm bỗ ra ngốt bưën trùm bẩc àïí mua chố, thò àậ lâ ngưng
lùỉm rưìi! Vẫ lẩi, ngûúâi mònh mêëy ai chúi chố sânh, cho nïn mua con
nhiïìu tiïìn quấ cng phđ mêët. Nây, bấc ngùỉm k nố mâ xem. Giưëng
chố nây tai to, mi lc nâo cng ûúát ûúát, chên cao vâ to, lưëm àưëm.
êëy, khưng biïët nhêån xết thò lêìm vúái giưëng khấc àêëy. Con nây, tưi chó
u vïì cấi àêìu vng nhû chûä àiïìn, nây, nết ngang àêy nhế nết sưí
àêy nhế,, thêìn tònh khưng? Con nâo àûúåc cấi bng thon, mộm ngùỉn,
nhêët lâ hai lûúân phònh ra nhû lûúân dï thïë nây, lâ khoễ vâ nhanh
lùỉm àêëy. Hùèn ban nậy, bấc àậ thêëy cấi dấng nố oai vïå lâ ngêìn nâo
rưìi àêëy nhó. Cố phẫi bao giúâ nố cng ài trûúác tưi mûúâi thûúác khưng?
Cûá lêëy thûúác mâ ào, cng chẫ sai mêëy tđ àêu. Lc ài nhû thïë, cấi
mùỉt nố àûa àûa cấi mi nố ngûãi ngûãi, trưng àểp àấo àïí. Khi nâo nố
àấnh húi thêëy chim nêëp úã trong bi, thò nố gc àêìu xëng, khệ
ngỗng ngỗng cấi ài. Thïë lâ tưi biïët hiïåu. Lc tưi lùỉp àẩn xong, tưi
"chutt!" mưåt tiïëng, thò nố chưìm ngay vâo con chim. Anh chim bay
ra, "Pan!" thưi côn chẩy àùçng trúâi! Mûúâi lûúåt nhû thïë cẫ mûúâi,
chùèng sai mưåt lûúåt nâo!

Con Lu vêỵy ài, ra dấng mûâng rúä. Ưng ch àïí àơa cúm úã giûäa
sên. Con Lu ci cưí xëng ngûãi. Nố sùỉp ùn, thò ch nố mùỉng ngay
bùçng tiïëng têy:
- Tùng xưng
1

Thêëy khưng àûúåc phng dûúäng tûã tïë nhû mổi khi, con Lu tûâ tûâ
lui ra.
- Ta khưng cêìn phẫi coi. Lc ta ùn xong, mâ àơa nây nố vêỵn
khưng dấm àng àïën àêu. Thưi, múâi bấc vâo xúi cúm.
Lc bêëy giúâ, giấ ưng ch cố mưåt tđ, thò chùỉc àậ thêëy mưåt vêåt gò
àen àen, l l úã ngay ngoâi cưíng. Àố lâ mưåt ngûúâi ùn mây, ngưìi bố
giô úã àêëy. Ngûúâi êëy àưåi cấi nốn toẩc tung cẫ cẩp, àậ àống khưë, lẩi
mùåc cấi ấo rấch ct cẫ tay. Thânh ra bưën chên tay khùèng khiu, àen
thui thi, dâi ngóçng ngóéng. Cấi bõ bểp hấ hưëc miïång, nùçm chúâ
bïn cẩnh cấi dẩ dây lếp kểp.
Ngûúâi ùn mây chúâ àêëy tûâ lêu. Thêëy trong nhâ lẩch cẩch tiïëng
àa bất, mi àưì xâo theo chiïìu giố àûa ra, hùỉn gâo lïn xin, mâ cng
chùèng cố ai nghe tiïëng. Lc hai ngûúâi ra sên, hùỉn lẩy van vậ bổt
mếp. Nhûng hai ưng côn àûúng dúã bêån chúi vúái chố, khưng ai àïí
àïën ngûúâi.
Ngûúâi ùn mây biïët thïë, nïn lẩi cưë lêëy sûác àïí gâo to. Nhûng cấi
tiïëng hïët húi ca hùỉn àêåp àïën mâng tai ưng ch, thò ưng ch trúån
mùỉt, hêìm hêìm quất:
- Lâm gò mâ lếo nhếo lïn thïë? Lâm ất cẫ cêu chuån ca ngûúâi
ta! Bûúác ngay! Khưng ưng àấ cho mưåt cấi thò chïët bêy giúâ! 1
Liïåu hưìn

giûäa mưìm con chố, uch hôn àấ mưåt cấi rộ mẩnh. Con chố ùèng lïn
mưåt tiïëng, rưìi nhanh nhû chúáp, nố vêåt àûúåc kễ th xëng àêët, giú
hai chên ra câo mùåt vâ mốc mưìm. Nhûng nố bõ ngay mưåt cấi àêëm
nûäa vâo àêìu. Nố chõu bng thùçng ngûúâi ra, nùçm sống soâi, ùèng
rêìm lïn.
Ưng ch àûúng ùn cúm, nghe tiïëng chố kïu, vưåi bỗ cẫ bất àa,
lêỵn vúå, lêỵn khấch, ưng cêìm àên hêëp têëp chẩy ra:
- Thưi chïët rưìi! Con Lu lâm sao thïë nây! ưëi giúâi úi! Nố gậy hai
cấi rùng rưìi! Khưí tưi quấ!
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 7

Thïë rưìi thết ngûúâi nhâ vấng lïn, ưng bïë con Lu vâo. Côn mònh
thò chẩy ra cưíng xem ai àấnh chố. Bưỵng ưng trưng thêëy úã àùçng xa,
cố cấi bống àen àen, chẩy nhanh tđt, ưng bên bêëm àên ưtư àïí chiïëu
theo, thò trưng rộ ngûúâi ùn mây ban nậy àûúng chẩy.
- Â, mây àấnh gậy rùng chố ưng, ưng chó kểp cho mây chïët tûúi,
rưìi ưng àïìn mẩng. Bêët quấ ba chc bẩc lâ cng!
Nối àoẩn, ưng tùỉt àên pha, phống xe hïët sûác nhanh àïí àíi
theo
Viïët 12-1929 (Àùng Annam tẩp chđ sưë 23 – 1931
vúái nhan àïì Rùng con vêåt nhâ tû bẫn).
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 8

èn tâ rróçn

- Anh Phong, thïë anh àõnh bỗ chïët tưi â? Khưng trấch ngûúâi ta
bẫo àân ưng bẩc tònh, cố oan tđ nâo àêu! Tưi vò nghe anh dưỵ ngon dưỵ
ngổt, nâo nhûäng lâ lêëy nhau, nâo nhûäng lâ ùn àúâi úã kiïëp cng
nhau Tûâ àố àïën nay, tưi dưëc mưåt lông chúâ àúåi, ai àïën dẩm hỗi, tưi
cng kiïëm cúá thoấi thấc. Vò tưi àậ trốt hûáa cng anh. êëy thïë mâ anh

- Eo úi! Anh nối mâ tưi ghï cẫ mònh! Nïëu anh cưë tònh giïët cẫ hai
mể con tưi, thò àêy nây, tưi liïìu chïët ngay trûúác mùåt anh, cho anh
trưng thêëy. Anh bng tưi ra. Trúâi úi! Ngúâ àêu hưì Hoân Kiïëm nây
chó lâ mưì hưìng nhan!
Nâng giêåt tay ra, chẩy lẩi mế àêìu cêìu. Phong vưåi chẩy theo, nđu
vẩt ấo lẩi:
- ÊËy chïët! Chúá chúá! Tưi thûã Nguåt àêëy mâ!
- !
- Nây em úi!
Nguåt gc àêìu, ưm mùåt, hu hu khốc
- Nguåt úi! Em chúá lo, anh vêỵn biïët Nguåt lâ ngûúâi chung
tònh vúái anh, Nguåt khưng phẫi phiïìn lông. Cấi thai trong bng
Nguåt lâ con anh, lâ con Nguåt, Nguåt cûá n têm. Anh thïì rùçng
sệ chu toân danh tiïët cho Nguåt. Àïën ngây khai hoa, anh sệ àûa
Nguåt sang nhâ hưå sinh tónh Bùỉc Ninh. Sau khi mể trôn con
vng, anh sệ tđnh cåc trùm nùm vúái Nguåt.
- Nây àûâng nỗ mưìm!
- Em àûâng mùỉng anh mâ oan! Thưi, em cûá ài vïì
- Tưi khưng vïì àêu cẫ. Sưëng gûãi thấc vïì, mẫ tưi àêy rưìi!
- Anh van Nguåt, nïëu anh khưng giûä àûúåc lúâi hûáa, xin nguån
trúâi tru àêët diïåt! Em cûá vïì, cûá n lông
Nâng lau mùỉt, khệ gûúång àûáng dêåy, gổi xe vïì nhâ.
Phong vûâa ài vûâa nghơ:
"ÛÂ, sut nûäa mònh gieo cấi vẩ têìy àònh, giïët cẫ hai nhên mẩng.
Giấ mưåt mònh con Nguåt nố tûå tûã, thò mùåc quấch nố, nhûng lẩi àêo
cẫ àûáa con ta úã trong bng nố! ÛÂ, tđnh thấng, tđnh ngây, quẫ nố cố
mang vúái ta Vêåy àúåi lc nố àễ, ta lêëy con vïì ni, côn viïåc trùm
nùm vúái nố thïë nâo ta khưng nïn nghơ trûúác".
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 10


- Sao múå lẩi bẫo lâ àeo mo? Vêỵn biïët rùçng àân bâ qu giấ úã chûä
trinh, nhûng múå cố phẫi lâ gấi thêët trinh àêu? Vò múå quấ u tưi,
quấ chiïìu tưi, nïn àïën nay àeo àùèng khưëi tònh cng tưi. Vêåy rưìi sau,
tưi ni con, lẩi cûúái múå vïì lâm vúå. Lâm ngûúâi vúå, cêìn giûä chûä trinh
vúái chưìng. Múå chung tònh vúái tưi tûâ trûúác àïën nay, thò àưëi vúái riïng
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 11

tưi, múå vêỵn chu toân àûúåc chûä trinh. Vêåy cúá lâm sao mâ phẫi nghơ?
Nïëu tưi bẩc tònh cng múå, toan bỗ lûãng múå, thò múå múái àấng húân
dun ti phêån chûá!
- Thưi tưi xin cêåu, tưi nâo dấm tin cấi mưìm mếp àân ưng!
- Nïëu tưi ùn úã nhû kễ khấc, xin thïì rùçng ngổn àên àiïån nây tùỉt,
tưi cng chïët.
- Thïì! Thïì cấ trï chui ưëng! Cêåu bng tưi ra, tưi xin gûãi thên tưi
cho Hâ bấ dûúái sưng nây.
- Múå àõnh tûå tûã? Nïëu múå chïët, tưi xin chïët theo ngay.
- Khưí lùỉm, cêåu kïå xấc tưi! Tưi khưng tin ai úã àúâi nây nûäa!
Nhûäng cấi mùåt nhùén nhi trún tru, nhûng toân lâ bng ba que xỗ lấ
cẫ. Tưi vò dẩi dưåt múái nïn nưng nưỵi nây.
Mưåt cấi ư tư sònh sõch qua, chiïëu hùèn ấnh sấng vâo mùåt Bùỉc,
trưng rộ cấi nết nhùn nhố, cùåp mùỉt gêëp gay.
- Múå úi, múå n lông. Múå nïn hiïíu tưi, àûâng ph bng tưi, búãi
tưi biïët bng múå lùỉm. Vẫ dơ, bêëy lêu tưi khao khất cht con àïí sau
nây nố chưëng gêåy cho tưi, nưëi dội tưng àûúâng cho nhâ tưi. Nïëu nay
múå quët tònh giïët cẫ múå lêỵn con, tưi sệ phẫi êu sêìu ên hêån sët
àúâi.
Nguåt bûng mùåt khốc, Bùỉc lêëy vẩt ấo chi nûúác mùỉt hưå vâ dưỵ:
- Múå úi! Tưi àậ theo lúâi múå lâ àïën ngây múå àễ, thò sang nhâ hưå
sinh tónh Bùỉc Ninh mâ nùçm cho ïm tiïëng. Bêy giúâ, chó cêìn múå giûä
cấi bng cho kđn àấo. Múå àễ xong, tưi ni lêëy con.

nïn nối dưëi, lúä ra nguy àïën tđnh mïånh, chûá chẫ chúi àêu.
- Thûa bâ, xin bâ kđn cho, tưi àễ con rẩ!
- Vêng, bâ nïn nối thûåc thïë múái phẫi. â, ưng nhâ ta tïn lâ gò? úã
àêu?
- Thûa, cêåu chấu tïn lâ Nguỵn Vùn Tònh, àậ mêët nùm ngoấi,
sau khi tưi cố mang àûúåc vâi thấng.
- Tưåi nghiïåp! Thïë ưng mêët, bâ cố mang àûúåc mêëy thấng?
Nguåt lëng cëng nối chûäa:
- Â, thûa bâ, cêåu chấu mêët nùm nay ẩ. Múái mêët thấng tû, mâ
tưi cố mang tûâ thấng giïng.
- Bâ cng chó àưå tưëi hưm nay thò trúã dẩ thưi. Bâ cûá nùçm nghó
n. Lêìn trûúác bâ úã cûä, trai hay gấi?
- Thûa bâ, chấu gấi.
- Nay chấu biïët lâm gò rưìi?
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 13

- Thûa bâ, tưi sinh chấu àûúåc vâi hưm thò bỗ chấu.
- Thïë bâ àễ dïỵ hay khố!
- Thûa bâ, dïỵ ẩ.
- Àûúåc, vêåy bâ cûá nghó n àïí lêëy sûác.
*
* *
Ngây ch nhêåt, sau khi Nguåt àễ, cố mêëy bổn ngûúâi úã Hâ
Nưåi sang, vâo nhâ thûúng thùm.
Bổn trûúác, hai cưng tûã ùn mùåc têy, àng mưët qìn thng àỗ, ấo
cưåc xanh, úã trong gian Nguåt nùçm bûúác ra, bûng miïång, rc rđch
nhòn nhau cûúâi, thò thâo:
- H vđa! Tao tûúãng con Nguåt nố chûãa vúái tao, tao súå quấ!
- Tao chẫ ngúâ nố chûãa vúái mây, nhûng tao thêëy mưìm thùçng bế
giưëng mưìm tao, tao àậ giêåt mònh. Nố ùn vẩ tao, thò tao bỗ mể! May

- Châo múå! Trai hay gấi?
- Trai.
Bùỉc lưå ra nết mûâng rúä, vui vễ hỗi:
- Â! Ai vûâa vâo àố?
-
- Múå mïåt â?
- Khưng!
- Múå cố ùn àûúåc cúm khưng? Cố mẩnh khoễ khưng?
Nguåt thúã dâi, Bùỉc múã bổc, lêëy ra nâo rûúåu bưí, nâo sûäa bô, nâo
v cao su.
- Con cố cûáng cấp khưng? Múå cố nhiïìu sûäa khưng?
- n cho tưi nùçm nghó.
- Cho tưi bïë con mưåt tđ, nố giưëng tưi hay giưëng múå?
- Im cho nố nùçm.
- Ú hay! Múå giêån tưi àêëy â?
- Khưng!
- Bao giúâ múå àõnh vïì?
- Khưng biïët.
Nguåt thúã dâi mậi, thùçng bế con úã trong bổc, cûåa cẩy, tiïëng
nhoe nhoe.
- Dêåy vúái cêåu, con!
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 15

- n cho nố ng!
Thùçng bế vêỵn khốc. Cấi lốt trm àêìu nố xï ra ngoâi. Bùỉc lêåt ra
xem mùåt con:
- Cêåu àêy, nđn ài!
Nguåt nhùỉm nghiïìn àưi mùỉt lẩi, vùỉt tay lïn trấn àïí che mùåt.
Bùỉc nhòn k cấi tốc, cấi mùåt, cấi mi con Rưìi giúã bổc ra ngùỉm cẫ
ngûúâi thùçng bế Ngùỉm xong, bổc cêín thêån trẫ lẩi, châng tûâ tûâ lui

hay. Giấ ch biïët lâm thú, lâm vùn thò hùèn àậ nghơ àûúåc mưåt bâi
trûúâng thiïn rộ dâi àïí tùång! Khưën nhûng ch chó quen thối tưåp ngûåc
lêìn lûng dên, cho nïn chó hổc àûúåc mưët chim gấi ca bẩn àưìng
nghiïåp, thùèng nhû nông sng, lâ giûä nốn, chùỉn àûúâng, hóåc nùỉm cưí
tay mâ bùỉt nối mưåt cêu.
1
Sưë hiïåu lđnh 24, ngun tûâ tiïëng Phấp vingt-quatre.
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 17

- Van nhâ, nhâ bng em ra!
Nhûng mâ ngûúâi anh em chó dấm "tiïíu-di", thïë thưi, chûá mâ
thêìy quẫn àưìn nây nghiïm khùỉc lùỉm, lúä ch bõ "lêåp-gioông", hóåc
bẩt tai thò phẫi biïët! Cho nïn, lùỉm lc gùåp cú hưåi tưët, mâ ch nghơ
àïën hònh phẩt nhâ binh, ch àânh phẫi "àï mi tua" ngay!
Côn mưåt kïë sau cng, ch nghơ àậ chđn lùỉm, lâ nhên ngây lơnh
lûúng, hóåc gùåp bíi bốp nùån àûúåc thùçng dên nâo, ch quët bỗ hùèn
ba hâo chó, ra hâng chõ Tam àấnh mưåt bûäa bấnh giô rộ no, thïë lâ "a-
lï", tha hưì tấn chuån!
Bíi tưëi hưm êëy, trong ti ch Vấn-cấch xng xoẫng cố tiïìn.
Ch bên bi tốc n ngûåa cho thûåc nïìn, gâi cấi lûúåc xûúng trùỉng
cho thêåt khếo, chđt cấi khùn lûúåt cho thêåt vưë, vët đt nûúác hoa cho
thêåt thúm, rưìi soi gûúng àùçng trûúác, àùçng sau, ngùỉm nghđa mậi,
múái thay qìn, gâi khưë, bốc gối thëc lấ múái, phò phêo, hut côi ài
"la mất".
Lc bêëy giúâ àậ vâo chđn giúâ khuya. Nhâ hâng phưë àậ àống cûãa
kđn mđt. Ch Vấn-cấch lûúån qua nhâ chõ Tam mêëy lûúåt, thưíi bâi kên
"la vêìy" rộ lùèng àïí àấnh tiïëng, rưìi dôm qua lưỵ liïëp. Chõ ngưìi mưåt

Hùèn cấc ngâi àậ àoấn trûúác ngay rùçng mấu ghen ca anh Tam
mâ àng àng nưíi lïn, thò ch quìn Vấn-cấch sệ bõ trối gư vâo
chên giûúâng, vâ phẫi trêån àôn nất da tan thõt.
Thïë nhûng anh Tam tuy húi tûác àêìy lïn cưí, mâ cng cưë nến
ngay. Anh súå Vấn-cấch lâ ngûúâi Nhâ nûúác lẩi cố sûác, cố quìn hún
anh, mâ anh thò hên hẩ. Chi bùçng thưi, thu xïëp cho ïm lâ hún cẫ.
Cho nïn anh chó lêëy lúâi ngổt ngâo mâ nối vúái Vấn-cấch, chûá khưng
dấm lưi thưi.
Vêåy mâ Vấn-cấch nâo phẫi ngûúâi biïët àiïìu. Thêëy Tam chõu
nûúác lếp, ch lẩi lâm giâ, sêën àïën, tất cho Tam mêëy cấi.
Ngúâ àêu Tam giûä àûúåc cấi chêìy giậ giô, giú lïn àúä. Vấn-cấch
tûúãng Tam àấnh, qâ tay, giêåt phùỉt ngay àûúåc chêìy. Rưìi giú thùèng
cấnh: "A, àï, toa, hêëp!". Sưëng mi Tam mấu chẫy àêìm àòa! Tam ngậ
quay ra, miïång kïu rêìm lâng xốm.
Nghe tiïëng kïu cûáu, ngûúâi phưë kếo lẩi rêët àưng, múái gúä àûúåc
àấm àấnh nhau. Nhûng Vấn-cấch vêỵn côn hung hùng, trỗ vâo mùåt
Tam mâ mùỉng:
- Mây lấo! "Tùng xûúng"! Mây khưng biïët ưng lâ ai â?
Hâng phưë thêëy chuån bêët bònh, ai cng thûúng hẩi vúå chưìng
Tam bõ bùỉt nẩt mưåt cấch vư l. Lc êëy, Vấn-cấch àậ vïì rưìi, nïn
nhiïìu ngûúâi xui Tam ài trònh ngay quan huån, àïí ngâi trûâng phẩt
kễ hay lêëy thõt àê ngûúâi.
- ÛÂ, cêåy lâ lđnh huån mâ vâo hiïëp vúå ngûúâi ta, lẩi côn àấnh
ngûúâi ta, thò phấp låt nâo dung?
- Phẫi ài kiïån múái àûúåc, bùỉt nẩt thïë, ai chõu nưíi!
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 19

- Cûá kiïån ài, àậ cố tưi lâm chûáng. Nïëu cûá àïí nố quen thối, thò
nay nố hiïëp vúå anh, mai nố tha gò vúå tưi?
Sau mưåt lc bân ra bân vâo, mậi anh Tam múái dấm àưåi khùn,

thêìn ban hẩnh phc cho chng sinh mâ dẩy rùçng:
- Àấng lệ àûúng àïm chng bay àấnh nhau, thò khưng biïët nïëp
tễ ra sao, ưng hậy bỗ t hùm bưën giúâ cấi àậ. Nhûng ưng tha cho vïì
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 20

mâ lâm ùn lûúng thiïån, khưng àûúåc lưi thưi nûäa. Vẫ lẩi vúå mây mùåt
mi thïë kia, chùỉc hùèn cng cố thïë nâo vúái nố, thò nố múái thïë chûá?
Thưi ưng cho vïì. Ưng àang bêån.
Mưåt tiïëng "dẩ" dâi, anh Tam thp xëng àêët lẩy tẩ quan hai
lẩy. Àoẩn anh lom khom lui ra, nết mùåt vui vễ nhû ngûúâi biïët an
phêån, ró tai nối vúái vúå:
- May quấ! Sut nûäa thò phẫi ngưìi t. Thêåt lâ phc! Lẩy quan
lúán ngân nùm!
Annam tẩp chđ, sưë 17, 1931
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 21

Hai thùçng khưën nẩn

Nùm 1926, nûúác to, àï vúä tûá tung, nhên dên bïu rïëch, khưí súã.
Nhêët lâ khi nûúác àậ rt rưìi, trưng cẫnh tûúång múái lẩi câng àấng
ngêåm ngi nûäa.
Cỗ tân khùỉp cấnh àưìng xa, Bïn lâng hoang hu mêëy nhâ lú
thú, Àêìu àûúâng mể bïë con thú, Ngûúâi tòm sang Bùỉc, kễ àûa vïì Àoâi.
Búãi thïë, bấc Lan ln mêëy thấng, nâo nhâ àưí, nâo trêu chïët,
nâo àêët bấn, nâo rång cêìm. Gia tâi tuy chùèng àûúåc lâ bao, nhûng
àïën cấi cẫnh tai bay vẩ giố mâ sẩch sânh sanh, thò dêỵu ưng vua àúâi
xûa mêët nûúác, hay thùçng bế bêy giúâ mêët tiïìn, cấi têm l cng àau
àúán ngang nhau vêåy.
Khưng nhûäng thïë, vúå bấc lẩi múái chïët vïì bïånh dõch, àïí cho bấc
mưåt dûáa con trai múái biïët ngưìi. Cấi cẫnh gâ sưëng khưng côn mưìi mâ

Bấc Lan, vò cấi àối khất cêëp bấch quấ, nïn tûúãng tûúång ngay àưå
dùm pht nûäa thò bng sệ àûúåc no àêìy. Nhûng tûúãng tûúång thïë lâ
lêìm. Àưå mưåt giúâ sau, bấc thêëy mưåt ngûúâi mùåt mi phûúng phi, cưí
rt, bng phïå mưi trïì mâ khưng rêu, mùåc qìn ấo la, phe phêëy cấi
quẩt, ra vûúân chúi.
Bấc àoấn lâ ưng Nghõ, bên àấnh tiïëng. Thò quẫ lâ ưng Nghõ
thûåc. Vò nghe giổng nối hấch dõch lùỉm:
- Sao khưng giêåt chng gổi ngûúâi nhâ nố vâo bêím?
Bấc Lan kïí nưỵi cú cûåc, vâ ngỗ dẩm bấn àûáa con. Ưng Nghõ
nhòn qua bấc, nhòn qua àûáa bế, rưìi nối:
- ÛÂ, àïí rưìi tao nối chuån vúái bâ sệ hay. Chúâ àêy, tao ra ngay.
Nghe cêu êëy, bấc Lan tuy trong bng lếp kểp, nhûng thêëy nhû
àûúåc no mưåt nûãa vêåy.
Hún nûãa giúâ nûäa, ưng bâ Nghõ múái ra.
Bấc Lan châo, rưìi cng nhûäng cêu khi nậy, bấc nối vúái bâ Nghõ.
Bâ Nghõ ra cẫm àưång. Bâ bïë àûáa con vâo lông, ngùỉm nghđa mậi.
Ưng Nghõ thêëy bâ cố vễ vûâa , bên hỗi giấ:
- Mây àõnh bấn bao nhiïu, nối cho thûåc.
- Bêím ty ưng bâ cho.
Ngûúâi bấn khưng nối giấ, ngûúâi mua khưng biïët giấ, thò lâm
thïë nâo? Àưåc giẫ cấc ngâi àấnh giấ hưå ài? Mưåt ngûúâi nhû chng ta
TRUÅN NGÙỈN NGUỴN CƯNG HOAN 23

àêëy, khếo ni, khếo dẩy, thò chûa biïët chûâng, vơ nhên cng nïn
àêëy. Mưåt trùm nhế! Hai trùm nhế! Nùm trùm nhế!
Ưng Nghõ thêëy bấc Lan lûúäng lûå, khưng mën nối giấ, thò
àûúng ngưìi xưím úã trûúác cấi thng, bưỵng ưng àûáng phùỉt dêåy:
- Àấng lệ anh cho khưng tưi, tưi cng khưng lêëy, vò tưi phẫi ni
nố cho anh. Nhûng thưi, viïåc phc àûác, tưi cho anh ba hâo, cêìm lêëy!
Vûâa nối, ưng vûâa mốc ti lêëy tiïìn àûa. Bấc Lan gậi tai thúã dâi.

mën trẫ lẩi hai hâo tấm mâ lêëy con vïì.
Bấc àûáng lẩi, quay nhòn trong nhâ ưng Nghõ, thò thêëy kễ bûng
chêåu nûúác, ngûúâi lêëy xâ phông, ngûúâi tòm khùn mùåt. Bâ Nghõ thò tûå
tay tùỉm cho àûáa bế, ra dấng êu ëm, nêng niu. Bấc nhòn mâ cng
hẫ têëm lông, nưỵi àau àúán cng nhû tiïu tan vêåy.
Côn ưng Nghõ, hai mùỉt vêỵn nhòn cấi lûng nưët rìi, nết mùåt côn
nhû tiïëc mốn tiïìn tiïu vư đch khi nậy. Mưåt chưëc, ưng ra hưëi hêån,
nối vúái vúå:
- Bâ ẩ, hoâi ca, giấ búát hùèn nùm xu, nố cng phẫi chõu.
- Sao ưng nghiïåt thïë! Tiïìn hâng vẩn lo nghõ viïn khưng tiïëc, mâ
mêëy xu nây lẩi tiïëc hay sao?
Ưng Nghõ àang tûác húi, phất gùỉt mâ rùçng:
- Tiïu nhûäng mốn àấng tiïu thò côn tiïëc cấi gò! Thùçng bïëp àêu!
Mây chẩy ài tòm thùçng bấn con ban nậy, bẫo nố giẫ tiïìn tao mâ lêëy
lẩi con lêåp tûác!
Bấc Lan giêåt nêíy mònh, co cùèng, tế chẩy bấn sưëng bấn chïët,
vûâa chẩy vûâa àïëm:
- Mưåt, hai. Mưåt, hai, ba, bưën, nùm, sấu, bẫy, tấm
Viïët 7-6-1930 Annam tẩp chđ sưë 12; 1930