TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN
Tiết 42. Bài 27.
KHỞI NGHĨA YÊN THẾ VÀ PHONG TRÀO CHỐNG PHÁP
CỦA ĐỒNG BÀO MIỀN NÚI CUỐI THẾ KỈ XIX
I. Mục tiêu cần đạt.
1. Kiến thức:
Giúp học sinh nắm được:
- Đặc điểm của một loại hình đấu tranh vũ trang chống Pháp cuối thế kỉ XIX –
phong trào không có sự chi phối của tư tưởng Cần Vương mà trước đây thượng
được gọi là cuộc đấu tranh “tự động”, “tự phát”:
+ Hoàn cảnh bùng nổ phong trào;
+ Quy mô cua rphong trào nói chung, diễn biến của phong trào nông dân Yên Thế
(nói riêng);
+ Nguyên nhân thất bại và ý nghĩa lịch sử.
2. Rèn luyện kỹ năng:
- Miêu tả tường thuật sự kiện lịch sử;
- Sử dụng bản đồ;
- Đối chiếu, so sánh, phân tích, đánh giá lịch sử.
3. Giáo dục:
- Khắc sâu hình ảnh người nông dân Việt Nam: cần cù, chất phác, yêu tự do, căm
thù quân xâm lược.
- Những hạn chế của nông dân khi tiến hành đấu tranh giai cấp và dân tộc.
- Sự cần thiết phải có một giai cấp lãnh đạo tiên tiên trong cách mạng Việt Nam để
dẫn dắt nông dân đi đến thắng lợi.
II. Chuẩn bị.
1. Thầy:
- Bản đồ khu vực Yên Thế và Bắc Kì cuối thế kỉ XIX.
- Tranh ảnh về các thủ lĩnh đồng bào dân tộc ít người chống Pháp (nhất là tranh
ảnh có liên quan đến khởi nghĩa Yên Thế); một số sách tham khảo về cuộc khởi
nghĩa Yên Thế.
2. Trò:

- Thực dân Pháp mở rộng
chiếm đóng, cướp đất của
nông dân.
- nông dân Yên Thế rất căm
thù thực dân Pháp.
c/ Diến biến (3 giai đoạn):
Hỏi
Phong trào trải qua mấy giai đoạn?
Đặc điểm tiêu biểu của giai đoạn một?
- Giai đoạn 1 (1884 – 1892):
Thời kì hoạt động riêng lẻ.
GV Đây là thời kì chưa có sự chủ huy
thống nhât. Thủ lĩnh có uy tín nhất lúc đó
là Đề Nấm.
Sau khi Đề Nấm mất (tháng 4 – 1982)
Đề Thám trở thành vị thủ lĩnh tối cao của
phong trào?
Hỏi Em hãy giới thiệu đôi nét về thủ lĩnh
Hoàng Hoa Thám.
HS Giới thiệu theo sự hiểu biết của mình.
GV Giới thiệu ảnh chân dung Đề Thám.
Tên thật là Trương Văn Thám (Hùm
thiếng Yên Thế) Hoàng Hoa Thám hồi
còn bé tên là Trương Văn Nghĩa, quê ở
làng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng
Yên; sau di cư lên Sơn Tây (Hà Tây), rồi
đến Yên Thế (Bắc Giang). Sinh trưởng
trong một gia đình trọng nghĩa khí; cả hai
ông bà đều gia nhập cuộc khởi nghĩa của
Nguyễn Văn Nhàn, Nùng Văn Vân ở

GV Nhận thấy tương quan lực lượng quá
chênh lệch. Đề Thám phải tìm cách giảng
hòa với quân Pháp.
Sau khi phục kích bắt được tên điền chủ
người Pháp là Sét-nay. Đề Thám thử tên
này với điều kiện Pháp phải rút quân
khỏi Yên Thế; Đề Thám được cai quản
bốn tổng trong khu vực là Nhã Nam,
Mục Sơn, Yên Lễ và Hữu Thượng.
Hỏi
Vì sao Đề Thám lại đồng ý giảng hòa
với Pháp?
HS
Ông muốn tranh thủ thời gian để xây
dựng căn cứ và lực lượng.
GV
Thời gian giảng hòa không kéo dài vì
ngay từ đầu địch đã ráo tiết lập đồn bốt
mở cuộc tấn công trở lại. Chúng huy
động lực lượng mở những cuộc tấn công
trên quy mô lớn vào Yên Thế. Pháp treo
giải thưởng 30.000 franc cho kẻ nào bắt
được Hoàng Hoa Thám. Mặc dù không
bắt được Đề Thám nhưng lực lượng của
ông bị tổn thất, suy yếu nhanh chóng.
Để cứu vãn tình thế, Đề Thám phải chủ
động xin giảng hòa lần thứ ba (12 –
1897). Thực dân Pháp chấp nhận nhưng
đưa ra những điều kiện ngặt nghèo, buộc
nghĩa quân phải thực hiện.

bàn kế hoạch phối hợp hành động, mở
rộng hoạt động xuống đồng bằng.
Hỏi
Sau vụ độc độc lính Pháp ở Hà Nội của
nghĩa quân Yên Thế, thực dân Pháp có
thái độ và hành động như thế nào đối
với nghĩa quân?
- Giai đoạn 3 (1909 – 1913):
Thời kì thực dân pháp tổ chức
càn quét và tấn công.
GV
Ngày 29 tháng 1 năm 1909, Thống sứ
Bắc kỳ đã huy động 15.000 quân chính
quy và khố xanh, 400 lính dõng là một
lực lượng lớn nhất từ trước tới lúc đó do
đại tá Batay và đại thần Lê Hoan chỉ huy
tổng tấn công vào căn cứ Yên Thế. Đề
Thám vừa tổ chức đánh trả, vừa phải rút
lui khỏi Yên Thế, đến Thái Nguyên, Tam
Đảo, nhưng con ông là Cả Trọng bị tử
thương và con gái út là Trương Thị Thế
bị bắt. Lực lượng nghĩa quân giảm sút
dần và tới cuối 1909 bị tan rã. Đề Thám
phải sống ẩn náu trong núi rừng Yên Thế
cùng hai thủ hạ tâm phúc.
Ông bị mắc mưu ba người đồng đảng của
Lương Tam Kỳ. Họ "trá hàng" với lời
hứa sẽ bày cho nghĩa quân cách chế tạo
bom tấn. Tại một ngôi lều chạy loạn ở
khu vực Hố Nấy, họ chuốc rượu say rồi

đáo, mưu trí, dũng cảm, trung thành, tận
tụy với nguyện vọng của nhân dân, đồng
cam cộng khổ, thương yêu đùm bọc
nghĩa quân, có cuộc sống giản dị hòa
mình với quần chúng.
HS Thảo luận nhóm
Hỏi
Em hãy cho biết tính chất và nguyên
nhân thất bại của khởi nghĩa Yên Thế?
HS
Trình bày kết quả thảo luận.
GV
Đưa ra kết quả:
- Mang tính chất dân tộc yêu nước.
- Ngoài những nguyên nhân chung của
phong trào vũ trang chống Pháp cuối thế
kỉ XIX. Khởi nghĩa Yên Thế thất bại còn
do những nguyên nhân riêng của nó: bó
hẹp trong một địa phương, bị cô lập, so
sánh lực lượng chênh lệch, bị thực dân
Pháp và phong kiến câu kết đàn áp
II. Phong trào chống Pháp
của đồng bào miền núi (13’).
1. Đặc điểm:
Hỏi
Đặc điểm của phong trào chống Pháp
của đồng bào miền núi cuối thế kỉ
XIX?
- Nổ ra muộn hơn ở đồng
bằng.

Người lãnh đạo
Giữa thế kỉ
XIX
SƠ KẾT BÀI HỌC
- Trong những năm cuối thế kỉ XIX, song song với các cuộc khởi nghĩa Cần
Vương còn có các cuộc khởi nghĩa tự phát của nông dân, nổ ra ở vùng trung du và
miền núi. Các cuộc khởi nghĩa này bùng phát khi thực dân Pháp đẩy mạnh công
cuộc bình đinh bằng quân sự, chuẩn bị điều kiện để thực hiện chương trình khai
thác quy mô (đầu thế kỉ XX)
- Cuộc khởi nghĩa Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, kéo dài 30 năm cùng
các cuộc khởi nghĩa của đồng bào các dân tộc thiểu số như Thái, Mường, Gia-rai,
Ê-đê, Mông, Dao, Hoa… đã minh chứng thêm cho tinh thần yêu nước, yêu cuộc
sống tự do, không can tâm khuất phục cuộc sống nô lệ của người dân Việt.
- Đặc điểm chung của các cuộc khởi nghĩa tự phát này là không có mối quan hệ
với phong trào Cần vương, không bị chi phối bởi tư tưởng trung quân. Nó thường
xuất phát từ quền lợi của một bộ phận dân cư và mang tính chất địa phương chủ
nghĩa.
- Mặc dù thất bại, phong trào nông dân Yên Thế và cuộc đấu tranh của đồng bào
các dân tộc thiểu số miền núi vẫn có ý nghĩa vô cùng to lớn. Nó khẳng định sức
mạnh tiềm tàng của giai cấp nông dân, đồng thời cũng bộc lộ nhiều nhược điểm
khi chưa có một giai cấp tiên tiến lãnh đạo.
4. Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài tập ở nhà (1’):
- Học bài thật kỹ, làm bài tập 1,2 sách giáo khoa.
- Vẽ lược đồ hình 96.
- Tiết sau làm bài tập lịch sử.